Nghiên cứu tác động của sự án heifer để phát triển kinh tế hộ gia đình nông dân trên địa bàn khu vực đồng bằng sông cửu long

Thu nh p gi a nhóm tham gia và nhóm không tham gia d án.85... Tùy theo các m c ích khác nhau mà có th xác nh các n i dung ánhgiá khác nhau.Trong ánh giá d án th ng có các n i dung ánh gi

BÙI QUÂN

N PHÁT TRI N KINH T H GIA ÌNH NÔNG

SÔNG C U LONG

LU N V N TH C S KINH T

ng Nai, 2012

BÙI QUÂN

N PHÁT TRI N KINH T H GIA ÌNH NÔNG

I CAM OAN

Tôi cam oan r ng tài này là do chính tôi th c hi n, các s li u thu

th p và k t qu phân tích trong tài là trung th c, tài không trùng v i

t k tài nghiên c u khoa h c nào

Ngày 27 tháng 10 n m 2012 Sinh viên th c hi n

BÙI QUÂN

Xin trân tr ng c m n Th y - Ti n S Lê Minh Chính ã h ng d n nhi t tình, chia s nh ng ki n th c b sung c n thi t nh t, giúp tôi hoàn

t các n i dung nghiên c u m t cách hi u qu và úng ti n

Tôi xin trân tr ng c m n T ch c Heifer Vi t Nam ã t o u ki n

t nh t giúp tôi th c hi n tài nghiên c u; xin c m n n Ban qu n lý

án Heifer khu v c ng B ng Sông C u Long ã tích c c h tr trong

su t th i gian tri n khai các ho t ng nghiên c u, giúp hoàn thành tài theo úng yêu c u và ti n ra.

Xin chân thành c m n!

C L C

U……… ……… …….……… 1

1 TÍNH C P THI T C A TÀI……….….1

2 M C TIÊU NGHIÊN C U……….…….…….2

2.1 M c tiêu t ng quát……… …….…….…… 2

2.2 M c tiêu c th .……….……… 2

3 I NG VÀ PH M VI NGHIÊN C U ….……….…….3

3.1 i t ng nghiên c u c a tài……….……….….… 3

3.2 Ph m vi nghiên c u c a tài ….……… ……… 3

3.2.1 Ph m vi v n i dung……… ……… 3

3.2.2 Ph m vi v không gian……….…….……… 3

3.2.3 Ph m vi v th i gian……… ……….3

4 Ý NGH A TH C TI N C A TÀI……… ………3

CH NG I.C S LÝ LU N VÀ TH C TI N C A V N NGHIÊN C U……… … 5

1 C S LÝ LU N V D ÁN PHÁT TRI N VÀ ÁNH GIÁ TÁC NG D ÁN…… ……… ……… …5

1.1.1 C s lý lu n v d án phát tri n 5

1.1.2 C s lý lu n v tác ng c a d án……… ……….18

1.1.2.1 Khái ni m v ánh giá tác ng c a d án………18

1.1.2.2 Ph ng pháp ánh giá tác ng d án………19

1.1.2.3 N i dung ánh giá tác ng d án………19

1.2 C S LÝ LU N V KINH T NÔNG H ……… 23

1.2.1 Kinh t h nông dân …… ……….23

1.2.1.1 H nông dân và kinh t h nông dân….…….……….….…23

1.2.1.2 ng thái kinh t h nông dân… ………25

1.2.2 Thu nh p và cách tính thu nh p c a h nông dân……… …… 28

1.2.2.1 Cách tính thu nh p ……….………27

1.2.3 Các lo i thu nh p h nông dân……….……… …33

1.2.4 Y u t nh h ng t i thu nh p c a h nông dân……… …34

1.2.5 Quan i m v phát tri n kinh t khu v c nông thôn b n v ng…… 36

CH NG 2 C M A BÀN NGHIÊN C U VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 39

2.1 C M C B N C A KHU V C NG B NG SÔNG C U LONG 39

2.1.1.T ng quan v t nhiên, kinh t , xã h i vùng ng B ng Sông C u Long 39

2.1.1.1 c m t nhiên 39

2.1.1.2 c m dân s , v n hóa, giáo d c và y t 40

2.1.1.3 c m kinh t 41

2.1.2.T ng quan v u ki n t nhiên kinh t xã h i c a các xã i m nghiên c u 42

2.1.2.1 Xã Th i Th nh, huy n Th nh Phú, t nh B n Tre………… …….….42

2.1.2.2 Xã Huy n H i, huy n Càng Long, t nh Trà Vinh……… 43

2.1.2.3 Xã Phú Tân – huy n Châu Thành, t nh Sóc Tr ng….… … …… 43

2.1.2.4 Xã Minh Hòa huy n Châu Thành, t nh Kiên Giang…….…… …….44

2.1.2.5 Xã Ph ng Bình – huy n Ph ng Hi p, t nh H u Giang… … ……45

2.2 KHÁI QUÁT T CH C HEIFER VI T NAM VÀ D ÁN HEIFER T I KHU V C NG B NG SÔNG C U LONG 47

2.2.1 T CH C HEIFER VI T NAM……… 47

2.2.1.1 L ch s hình thành……… ……… …47

2.2.1.2 Nhi m v ……… 49

2.2.1.3 C c u t ch c… ……….……….49

2.2.1.4 Mô hình áp d ng tri n khai d án……….… ……….50

2.2.1.5 Thành ph n trong d án Heifer Vi t Nam ……… ….…….….…52

2.2.1.6 Các k t qu t c c a các d án Heifer… ……….……53

2.2.2 c m d án c a Heifer Vi t Nam t i ng B ng Sông C u Long….54

2.2.2.1 Qui mô d án c a Heifer Vi t Nam t i ng B ng Sông C u

Long……….54

2.2.2.2 Thách th c c a d án Heifer Vi t Nam t i ng B ng Sông C u Long……… …….55

2.2.2.3 Thu n l i c a d án Heifer Vi t Nam t i ng B ng Sông C u Long……….…… 56

2.3 PH NG PHÁP NGHIÊN C U 57

2.3.1 Ph ng pháp ch n m nghiên c u, kh o sát 57

2.3.1.1 Tiêu chu n ch n h tham gia d án 57

2.3.1.2 Nguyên t c ch n h :……… ……….… 57

2.3.2 Ph ng pháp thu th p s li u, tài li u……… ……57

2.3.2.1 Thu th p tài li u, thông tin th c p……….58

2.3.2.2 Thu th p tài li u, thông tin s c p……… … 58

2.3.3 Ph ng pháp x lý s li u……… ……… 60

2.3.3.1 Ph ng pháp th ng kê mô t ……….…… 60

2.3.3.2 Ph ng pháp th ng kê so sánh……… ….61

2.3.3.3 Ph ng pháp ánh giá nông thôn (PRA) ……….61

2.3.3.4 Ph ng pháp ki m nh Mann Withney……… 61

CH NG III.K T QU NGHIÊN C U 63

3.1 TH C TR NG VÀ K T QU TRI N KHAI D ÁN HEIFER N KHU V C NG B NG SÔNG C U LONG 63

3.1.1 Khái quát chung v d án Heifer t i khu v c ng B ng Sông C u Long 63

3.1.1.1 Khái quát chung v d án 63

3.1.1.2 Mô hình h p tác ba bên trong d án 66

3.1.2 Tình hình và k t qu th c hi n d án Heifer t i khu v c ng B ng Sông

C u Long 67

3.1.2.1 Tình hình th c hi n d án Heifer t i khu v c ng B ng Sông C u Long 67

3.1.2.2 K t qu th c hi n d án Heifer t i khu v c ng B ng Sông C u Long 69

3.2 TH C TR NG PHÁT TRI N KINH T C A NÔNG H THAM GIA D ÁN HEIFER 72

3.2.1 Phân lo i giàu nghèo 72

3.2.2 V ngu n l c lao ng……… ……… … 73

3.2.3 V trình h c v n 74

3.2.4 Ngu n l c t ai cho s n xu t 75

3.2.5 Lo i hình s n xu t 77

3.2.5.1 i v i lo i hình s n xu t n……… ……… … 77

3.2.5.2 i v i lo i hình s n xu t k t h p 78

3.2.6 Khó kh n trong ho t ng s n xu t 79

3.2.7 Th c tr ng v tín d ng c a nông h 81

3.2.7.1 Vay chính th c t ngân hàng nhà n c 82

3.2.7.2 Vay không chính th c 82

3.3 S TÁC NG C A D ÁN N PHÁT TRI N KINH T H GIA ÌNH THAM GIA D ÁN 82

3.3.1 Tác ng c a d án Heifer n vi c áp d ng ti n b k thu t m i trong s n xu t i v i nông h tham gia d án 82

3.3.2 S tác ng c a d án Heifer n thu nh p c a nông h tham gia ……… 84

3.3.3 S tác ng c a d án Heifer n m t s m t khác………86

3.3.4 M t s h n ch c a d án Heifer……… …… … 86

3.4 M T S GI I PHÁP NH M DUY TRÌ CÁC HO T NG D ÁN VÀ

PHÁT TRI N CÁC D ÁN CÙNG LO I 89

3.4.1 Gi i pháp phát tri n kinh t nông h tham gia d án……… 89

3.4.2 Gi i pháp nh m duy trì các ho t ng c a d án … ……… …… 90

3.4.3 Gi i pháp nh m phát tri n các d án cùng lo i … ……….… 91

CH NG IV.K T LU N VÀ KI N NGH ……… ………… … 93

4.1 K T LU N……… … 93

4.1.1 V m c tiêu chính…….……… ……… … 93

4.1.2 Nh ng tác ng chính c a d án ……… … 94

4.2 KI N NGH ……….……… … …95

4.2.1 V m t lý lu n …….……… ……… … 95

4.2.2 V c ch chính sách ……… … 95

4.2.3 i v i nh ng nghiên c u ti p theo ……… … 95

RAN: Thu nh p nông nghi p thu n

VAB: Giá tr gia t ng thô

VAN: Giá tr t ng thu n

VBHCD: Mô hình phát tri n c ng ng toàn di n

DANH M C B NG

B ng T a B ng Trang

ng 1.1 m m nh và v n khi áp d ng LFA…… … 11

ng 1.2 Hai giai n c a l p k ho ch d án… ……… … … 12

ng 1.3 Mô hình tính toán thu nh p cho h nông dân… … 32

ng 3.1 Thông tin h tham gia d án… …… ……… … … 67

ng 3.2 Các n i dung d án c h tham gia quan tâm… ……… 69

ng 3.3 Ho t ng c i thi n i v i h tham gia d án ……… 69

ng 3.4 Thu nh p nông h tham gia d án Heifer… ……… … 70

ng 3.5 c m chung c a nông h trong c ng ng … … 74

ng 3.6 Di n tích t cho ho t ng s n xu t… ……… … … 76

ng 3.7 Lo i hình s n xu t chính c a nông h … ……… … … 77

ng 3.8 Khó kh n c a nông h trong s n xu t… ……… … … 80

ng 3.9 c m s d ng tín d ng trong c ng ng… … … … 81

ng 3.10 Thu nh p gi a nhóm tham gia và nhóm không tham gia d án.85

DANH M C HÌNH

Hình T a Hình Trang

Hình 1.1 Chu trình c a d án phát tri n……… 8

Hình 2.1 S t ch c Heifer Vi t Nam……… 49

Hình 2.3 Các thành ph n trong m t d án Heifer……… 52

Hình 3.1 Mô hình h p tác ba bên trong d án Heifer……… 66

Hình 3.2 T l nông h g p khó kh n khi tham gia……… 71

Hình 3.3 T l h nghèo giàu t i khu v c d án……… 73

Hình 3.4 Trình c a nông h t i khu v c d án……… 75

Hình 3.5 So sánh t l h áp d ng k thu t……… 83

Hình 3.6 So sánh t l h ghi chép trong s n xu t……… 84

ki n th c cho nông h h có th t v n lên thoát nghèo b n v ng B t u

ho t ng t n m 1987, n nay Heifer International –Vi t Nam ã tr giúp

c trên 9.000 h gia ình khó kh n trên c n c v n lên thoát nghèo, c ithi n ch t l ng cu c s ng Trong quá trình tri n khai d án, HeiferInternational –Vi t Nam ã th c hi n nh ng ánh giá c l p cu i giai n

án ánh giá hi u qu u t , tác ng tri n khai d án và có nh ngkhuy n cáo u ch nh cho nh ng d án tri n khai ti p theo Tuy nhiên, vi cáng giá cu i k d án luôn có m t h n ch là k t qu ánh giá và nh ng ki nngh c i thi n ch c áp d ng cho d án m i ti p theo mà không giúp u

ch nh c ngay trên d án ó

Do v y, vi c ánh giá gi a k trong các d án tri n khai luôn c quantâm h n, ngoài k t qu ánh giá giúp có nh ng u ch nh trong ph ng pháptri n khai thì vi c xem xét hi u qu kinh t t tác ng c a d án i v i

nhóm i t ng h ng l i c ng h t s c quan tr ng nh t là i v i các d ánxóa ói gi m nghèo v i m c ích chính là c i thi n thu nh p cho nông hnghèo nông thôn Xu t phát t lý do trên, tôi quy t nh ti n hành tài:

“Nghiên c u tác ng c a d án Heifer n phát tri n kinh t h gia ìnhnông dân trên a bàn khu v c ng B ng Sông C u Long” V i mong ithông qua k t qu nghiên c u giúp a ra nh ng gi i pháp tích c c tri nkhai d án hi u qu h n trong th i gian ti p theo và góp ph n nâng cao hi u

qu u t vào các d án xóa ói gi m nghèo, em l i hi u qu th c s cho bàcon nghèo vùng nông nghi p- nông thôn v t lên chính mình thông qua h

tr c a các d án c a Heifer và nh ng ch ng trình t ng t c a các t ch ckhác

2 C TIÊU NGHIÊN C U

2.1 M c tiêu t ng quát

Trên c s ánh giá k t qu ho t ng và tác ng c a d án n kinh tnông h khu v c ng B ng Sông C u Long nh m xu t các gi i pháp pháttri n kinh t nông h trong d án giai n ti p theo

2.2 c tiêu th

- Th c tr ng và k t qu tri n khai d án Heifer n khu v c ng B ngSông C u Long

- Th c tr ng phát tri n kinh t h gia ình tham gia d án

- S tác ng c a d án n phát tri n kinh t h gia ình tham gia dán

- M t s gi i pháp duy trì các ho t ng c a d án và phát tri n các

án cùng lo i

tài t p trung nghiên c u v các v n xung quanh ho t ng s n

xu t kinh doanh c a nông h trong vùng d án ánh giá nh ng tác ng tích

c c a d án mang l i cho bà con nông h Qua ó a ra các gi i pháp

nh m nâng cao hi u qu c a d án, t ng c ng kh n ng áp d ng khoa h c,công ngh vào trong s n xu t nông nghi p làm t ng thêm thu nh p cho các nông dân

3.2.2 Ph m vi v không gian

tài nghiên c u c th c hi n trên các nhóm nông h t i khu v c

ng B ng Sông C u Long, bao g m nh ng nhóm tham gia d án vànhóm nông h không tham gia d án

qu n lý và duy trì trong các d án xóa ói gi m nghèo, d án phát tri n K t

qu c a d án ng chính là ng lai a các nông h tham gia d án, b i d

án mang l i cho h i thoát nghèo và n lên t chính nh ng h tr

nh v v n vay, v bò, và c bi t là cách th c áp ng khoa c vào n

c xác nh.

D án phát tri n là m t n l c, trong ó ng i ta s d ng các ngu n nhân

c, v t l c và tài chính th c hi n m t ph m vi công vi c duy nh t, trongkho ng th i gian xác nh cho tr c, v i m t kho n ngân sách c tính cho

tr c nh m t o ra nh ng thay i có ích c xác nh b ng các m c tiêu

nh l ng và nh tính

Nh v y, d án phát tri n là m t ho t ng c thù, t o nên m t th c t

i, bao g m hai m c tiêu- m c tiêu kinh t (l i nhu n) và m c tiêu xã h i

án phát tri n không ch là m t ý nh hay phát th o mà có tính c th và

c tiêu xác nh, nh m áp ng m t nhu c u chuyên bi t D án ph i có b t

u, có k t thúc và ch u nh ng h n ch nói chung v ngu n l c, ph ng ti n

t k d án nào c ng có gi i h n nh t nh và nh ng r i ro có th x y ra

- Vai trò c a d án

Các m c tiêu phát tri n c th c hi n thông qua nh ng ho t ng phát tri n

t m v mô, các ho t ng này là các chính sách, các chi n l c, các ch ngtrình và k ho ch dài h n v phát tri n kinh t - xã h i t m vi

[1 ]

. o Huy (2008), Qu n lý d án phát tri n, T sách i H c Tây Nguyên, trang 12 - 19

mô, là các d án phát tri n c th v khai thác tài nguyên thiên nhiên, s n xu thàng hóa, xây d ng c s h t ng, cung c p d ch v c n thi t cho ng i dân Các d án óng m t vai trò r t quan tr ng trong vi c c i thi n các u ki nkinh t -xã h i cho ng i dân, và ó là lý do t i sao chúng ta l i ph i quan tâmnhi u n vi c ho ch nh và th c hi n d án

- Các m y u, thách th c c a d án phát tri n khi ti p c n

án phát tri n có nh ng u m là th c hi n c các chính sách, ch ngtrình qu c gia h tr cho phát tri n b n v ng, tuy nhiên bên c nh ó nó

ng ti m n ng nh ng m y u ho c thách th c c n c kh c ph c V n

ây là các ti p c n d án c a các nhà tài tr theo ki u kinh n, t ây ã

i lên các m y u và thách th c cho ti n trình phát tri n b n v ng:

- Th c hi n, ti p c n d án không thích h p t o nên s không b n v ngtrong phân chia l i ích, quy n l i

- M t s l ng l n các d án phát tri n khác nhau, h tr b i các nhàtài tr khác nhau và t qu n lý ã t o nên s lãng phí trong ngu n l c, tàichính cho s phát tri n chung

- Vi c thi t l p m t cách riêng bi t h th ng qu n lý, tài chính, giámsát, báo cáo c a các d án th ng làm xói mòn n ng l c và trách nhi m c a

a ph ng h n là nuôi d ng, nâng cao nó

- Ti p c n d án th ng khuy n khích cách nhìn h p là làm th nào gi ingân c mà không chú tr ng n s thích h p c a nó trong h th ng qu n

- Chu trình tri n khai d án

D án phát tri n c qu n lý theo m t chu trình có trình t và các c u ph n

rõ ràng, bao g m:

c 1 - Xác nh d án: Nó bao g m vi c phân tích tình hình, l p d

án ti n kh thi, xác nh m c tiêu t ng th và các chi n l c c a d án

c 2 Thi t k d án: c là l p k ho ch d án bao g m các m ctiêu c th , các k t qu o l ng c, các ho t ng; cách qu n lý d án,ngu n l c và

Hình 1.1 Chu trình c a d án phát tri n

- Ti p c n khung logic (Logical Framework Approach – LFA)

qu n lý d án phát tri n

- T ng quan v ti p c n khung logic - LFA

- C s c a ti p c n khung logic - LFA

Ti p c n khung logic (LFA) c phát tri n vào cu i th p niên 60 c a

th k 20 b i C quan phát tri n qu c t Hoa K nh m c i thi n h th ng

p và ánh giá các d án Nó c thi t k gi i quy t ba m i quan tâm,

n t n t i c b n là:

i L p d án r t m h , các m c tiêu không c xác nh rõ ràng; trongkhi ó các m c tiêu l i dùng giám sát và ánh giá s thành công hay th t

i c a m t d án

ii Trách nhi m qu n lý d án không rõ ràng

iii Vi c ánh giá th ng th c hi n theo m t ti n trình m h b i vì không

có s ng thu n chung là d án th c s ph i t c u gì!

Do v y LFA ã c áp d ng cho nhi u t ch c qu c t , liên qu c gia

nh là m t công c l p và qu n lý d án phát tri n Tr i qua m t th i giandài, các t ch c khác nhau ã bi n i, c i ti n nh d ng, thu t ng và cáccông c c a LFA, tuy v y các nguyên t c phân tích c b n v n c duy trì

ánh giá tác ng d

Xác nh án

Th c hi n và giám sát d án

Thi t k d án

Do ó các ki n th c c a các nguyên t c c a LFA c xem là thi t y u

i v i ng i l p, qu n lý và th c hi n d án phát tri n trên toàn th gi i

- Ti p c n khung logic (LFA) là gì?

Ti p c n khung logic là m t ti n trình phân tích và xác l p các công

h tr cho l p và qu n lý d án Nó cung c p gi i pháp phân tích cótính c u trúc và h th ng ý t ng c a m t d án hay ch ng trình

LFA nên c xem nh là nh là m t cách h tr cho suy lu n Nócho phép thông tin c phân tích, t ch c có tính c u trúc; vì v y các câu

i quan tr ng c n c t ra, các m y u c n c xác nh và ng i raquy t nh c thông báo rõ ràng lý do c a d án, các m c tiêu nh

ng và các gi i pháp t c các m c tiêu ó

n có s phân bi t gi a Ti p c n khung logic (LFA) v i Ma

Tr n khung logic (Logical Framework Matrix – LFM) LFA là m t ti ntrình phân tích nh là phân tích các bên liên quan, phân tích v n , l a

ch n m c tiêu và chi n l c d án; trong khi ó LFM phân tích các yêu

u, cách ti n hành t c các m c tiêu và các nguy c ti m n ng

ng nh cung c p s n ph m c tài li u hóa trong ti n trình phân tích

Ma tr n khung logic (LFM) là m t b ng g m 4 c t và 4 (có th nhi u h n)hàng, trong ó tóm t t các thành t chính c a m t k ho ch d án, bao g m:

• Tóm t t các m c tiêu theo th b c c a d án (M c tiêu t ng th , các

- Liên k t ti p c n khung logic v i qu n lý chu trình d án

Ti p c n khung logic là công c c t lõi trong qu n lý chu trình d án

Nó c s d ng trong b c xác nh d án phân tích tình hình hi n t i,ánh giá các y u t liên quan n xu t d án và xác nh các m c tiêu,chi n l c ti m n ng

• Trong b c thi t k d án, LFA h tr chu n b k ho ch d ánthích h p v i các m c tiêu rõ ràng, các k t qu o l ng c, chi n l c

qu n lý r i ro, nguy c và xác nh các c p trách nhi m qu n lý d án

• Trong b c th c hi n d án/ch ng trình, LFA cung c p các công

qu n lý ch ch t h tr cho vi c l p các h p ng, l p k ho ch uhành và giám sát

• Trong b c ánh giá và quy t toán, LFM cung c p các b ng ghitóm t t v các m c tiêu, ch th và các gi nh và làm c s cho vi c th m

nh các tác ng c a d án

- Các v n th c t khi áp d ng ti p c n khung logic – LFA

LFA không cung c p nh ng gi i pháp th n thông, nh ng khi hi u và

áp d ng nó m t cách thông minh thì nó là m t công c phân tích và qu n

lý có hi u qu Tuy v y, nó không th thay th cho các kinh nghi m và phântích chuyên môn; do ó nó c ng c n hoàn thi n b i các công c c th khác

nh là th m nh n ng l c t ch c, phân tích gi i, th m nh tác ng môi

tr ng và thông qua áp d ng k thu t làm vi c thúc y s tham gia có

hi u qu c a các bên liên quan Ti n trình áp d ng các công c phân tíchLFA c n c ti n hành có s tham gia, nó quan tr ng t ng ng nh là

n ph m c a ma tr n khung logic u này c bi t quan tr ng trong b i

nh c a các d án phát tri n, khi mà ý t ng c a d án c th c hi n b icác i tác, u này quy t nh n s thành công và b n v ng v l i ích.M t

m m nh và khó kh n ti m n ng khi s d ng LFA c trình bày b ng

- Gi m các m c tiêu có m tchu i ho t ng n gi n hóa.

- Chi ti t các c p c a m c tiêu,

k t qu không thích h p (quánhi u ho c quá ít)

- Giúp cho vi c thi t l p m t

khung công vi c giám sát

và ánh giá

- Tìm ra c các ch th o l ng

c và có tính th c t cho các m ctiêu c p cao (m c tiêu t ng th , m ctiêu c th ) và i v i các m c tiêu

âu n, ai là ng i thu th pthông tin và nh k nh th nào

- T p trung vào t m quan tr ng c a ti n trình LFA càng nhi u càng t t

- Làm cho ma tr n c rõ ràng, ng n g n, súc tích

- u ch nh, ch nh s a ma tr n khi có nh ng thông tin m i

u quan tr ng c th a nh n là ch t l ng c a ma tr n khunglogic d án ph thu c u tiên vào k n ng và kinh nghi m c a nh ng ng i

áp d ng nó

- Hai giai n chính c a ti p c n khung logic

ti n hành hoàn thành ma tr n, hai giai n phân tích và l p k

ho ch c ti n hành

ng 1.2 Hai giai n c a l p k ho ch d án

i) Phân tích các bên liên quan

(Stakeholder analysis): Xác nh ai liên

th và ph ng pháp th m nh

s thành công

ii) L p k ho ch ho t ng (Activity scheduling): Xác nhcác ho t ng, d báo th i gian,

và phân công trách nhi m

iii) L p k ho ch v ngu n l c

(Resource scheduling): T k

ho ch ho t ng, phát tri n k

ho ch u vào và ngân sách

ng quát hai giai n c a ti p c n khung logic c th hi n trong s sau, bao g m trình t các b c và các công c , ph ng pháp c n ti n hành.

Nh v y tr c khi b c vào hai giai n c a ti p c n khung logic, c n xác

Trên c s v n u tiên, ho c ôi khi ch là ch , m t l nh v c

mà các bên liên quan có m i quan tâm chung, ti n hành vào hai giai n

a ti p c n khung logic thi t k d án phát tri n

- Giai n phân tích

Giai n phân tích g m có 4 b c: i) Phân tích các bên liên quan, ii)Phân tích v n , iii) Phân tích m c tiêu d án và iv) Phân tích l a ch nchi n l c c a d án M i b c có các công c , ph ng pháp c l a ch n

h tr cho ti n trình phân tích, th o lu n và l a ch n gi i pháp chi n l c

- Phân tích các bên liên quan

Các bên liên quan bao g m cá nhân, nhóm ng i, c ng ng ho c các quan t ch c mà có m i quan tâm, có l i ích tr c ti p hay gián ti p, có

i quan h tác ng n s thành công hay th t b i c a d án

Phân tích các bên liên quan tr c h t xác nh ai liên quan, m i quan tâm,

ng l c c a h và s óng góp gì cho vi c hoàn thành chi n l c d án.Các câu h i chính khi phân tích các bên liên quan là:

- Chúng ta ang phân tích v n ho c c h i c a ai?

- Ai s là ng i h ng l i, ai là ng i thi t thòi, thi t h i trong d án

xu t? Các b c chính trong phân tích các bên liên quan là:

- Xác nh v n t ng th ho c c h i c n c quan tâm gi i quy t

- Xác nh các bên liên quan có ý ngh a trong d án ti m n ng

- Phân tích vai trò, nhi m v , ch c n ng, n ng l c, m m nh, y u

a t ng bên liên quan

- Xác nh kh n ng h p tác và mâu thu n s có gi a các bên liên quan

Trong th c t d án phát tri n có nhi u ki u d ng các bên liên quan,

i ây là tóm t t các nhóm liên quan chính:

- Các bên liên quan: Bao g m cá nhân, t ch c, c ng ng có tác

ng, nh h ng tr c ti p m t cách tích c c ho c tiêu c c n d án

- Nhóm h ng l i: Bao g m nh ng ai c h ng l i thông qua th c

hi n d án, có th phân ra 2 lo i:

+ Nhóm m c tiêu: Các nhóm, t ch c, cá nhân s h ng l i tr c ti p khi hoàn thành m c tiêu d án Nó có th bao g m c cán b , nhân viên tcác t ch c i tác c a d án

+ Nhóm h ng l i sau cùng: ây là nhóm h ng l i lâu dài t d án

c p xã h i ho c khu v c ho c ngành

- Các i tác c a d án: G m nh ng ai tham gia th c hi n d án, nó

ng bao g m nhóm các bên liên quan và nhóm m c tiêu

Các công c phân tích các bên liên quan r t a d ng, sau ây là m t công c g i ý có th s d ng:

- Stakeholder Analysis Matrix: Ma tr n phân tích các bên liên quan:

xác nh các bên liên quan, m i quan tâm và nh h ng b i v n , n ng

- Spider Diagram: S nh n: ánh giá, th m nh n ng l c hi n t i

và d ki n c n phát tri n trong t ng lai c a t ng bên liên quan

Tùy vào tình hu ng mà l a ch n công c phân tích các bên liênquan, và khi phân tích thì ph ng pháp th o lu n, ánh giá có s tham gia

n c áp d ng

K t thúc b c phân tích các bên liên quan là t ng h p các k t quchuy n chúng sang b c ti p theo là phân tích v n ho c cung c p thôngtin cho l p k ho ch ma tr n khung logic

- Phân tích v n

Phân tích v n là xác nh nh ng khía c nh tiêu c c c a tình hu ng hi n t i

và thi t l p m i quan h nhân qu gi a chúng

Làm th nào thi t l p cây v n

thi t l p cây v n , c n t ch c làm vi c nhóm có s tham gia c acác bên liên quan Yêu c u s d ng th màu vi t các v n và có th ddàng s p x p theo m i quan h nhân qu :

- B c 1: S d ng công c ng não xác nh v n mà các bênliên quan u tiên Vi t lên th màu và t trung tâm b ng ghim

- B c 2: Ti p t c ng não xác nh t ng v n liên quan, ho cnguyên nhân, h u qu c a v n chung ã xác nh, ghi m i ý lên m t thmàu

- B c 3: S p x p theo m i quan h nhân qu v i câu h i: Cái gì lànguyên nhân c a cái khác?

- c 5: Ki m tra và h i l i m t l n n a xem có b sung hay thay

i gì không trong cây v n

Các m l u ý quan tr ng trong s d ng công c cây v n :

- Ch t l ng c a s n ph m ph thu c vào ai tham gia trong phân tích

và k n ng c a ng i thúc y Vì v y thu hút s tham gia c a i di n cácbên liên quan và ây là nh ng ng i có ki n th c, k n ng v v n này là

- cây v n c g ng y nh ng c n rõ ràng, g n có thquan sát, phân tích; tránh t o các m i quan h quá ph c t p, không phân tíchc

h i, khó kh n ã c phân tích Các k t qu này c n c xem xét trong

c l a ch n chi n l c d án này Các câu h i sau c n c t ra và c n

- Ngu n v n và chi phí cho các can thi p, gi i pháp, có th th c hi n?

Hi u qu kinh t ?

- Chi n l c nào s mang l i tác ng cao nh t gi i quy t nhu c u

a ng i nghèo và các nhóm b t l i

- Làm th nào tránh c các tác ng môi tr ng?

c phân tích này th ng khó kh n và th thách vì m i quan tâm

a các bên liên quan khác nhau, l i ích mang l i t d án s khác nhau Do

y c n th o lu n, t o s ng thu n, c bi t nh n m ng n l i ích cho cácnhóm m c tiêu c a d án l a ch n chi n l c thích h p; ng th i c ng

n c n c vào th ch chính sách, n ng l c các bên và hi u qua kinh t , xã

i và môi tr ng c a l a ch n s mang l i Trên c s ó s lo i tr ho c b

sung thêm các m c tiêu, k t qu mong i, gi i pháp trong cây l a

ch n chi n l c

- Giám sát d án

Ti p c n khung logic LFA ã h tr y cho ho t ng giám sát d

án T ma tr n khung logic, các thông tin c ch th và ngu n/ph ng phápgiám sát s giúp cho nhà qu n lý d án t ch c giám sát và theo d i s hoànthành c a s án theo th i gian ng th i v i ch ng trình OpenPorj, theo

i c m t cách t ng m c hoàn thành các ho t ng, chi tiêu, gi ingân,

1.1.2 C s lý lu n v tác ng c a d án

1.1.2.1 Khái ni m v ánh giá tác ng c a d án

ánh giá tác ng c a d án là là xem xét s t ng x ng gi a m c tiêu,

i dung và ph ng pháp c ng nh các k t qu t c c a d án Hay nóikhác i, ánh giá tác ng c a d án là quá trình xem xét m t cách có h

th ng và khách quan nh m xác nh tính phù h p, hi u l c, b n v ng và tác

ng c a các ho t ng ng v i m c tiêu ã v ch ra

ánh giá tác ng d án là m t ánh giá t ng i ph c t p, c bi t nó

c tri n khai sau khi các can thi p ã k t thúc

ánh giá tác ng d án ph i mang tính khách quan, có h th ng và m cáng tin c y c a nh ng ng i, t ch c tham gia ánh giá

ánh giá tác ng d án nh m m c ích: 1) xác nh các k t qu và m c

nh h ng lâu dài c a d án n i s ng kinh t , chính tr , xã h i c a

nh ng ng i h ng l i t d án c ng nh các i t ng khác Hay nói cáchkhác, xác nh tính h p lý c a các m c tiêu, tính hi u qu , tác ng và tính

n v ng c a d án 2) Rút ra bài h c kinh nghi m, xu t kh n ng tri nkhai các pha sau c a d án làm d án m i

Nh v y, ánh giá tác ng d án là xem xét s t ng ng gi a m c tiêu.

i dung và ph ng pháp c ng nh các k t qu t c c a d án, thôngqua ánh giá tác ng d án giúp ch u t , các nhà tài tr xác nh li u d

án có mang l i k t qu nh mong mu n không, nh ng k t qu ó có th c s

do d án mang l i không và t ó rút ra bài h c kinh nghi m

1.1.2.2 Ph ng pháp ánh giá tác ng d án

ánh giá tác ng d án, ta th ng so sánh xem xét s bi n i c acác y u t kinh t , xã h i, môi tr ng do d án mang l i C th :

- So sánh gi a k t qu t c v i k ho ch c a d án

ây là ph ng pháp r t thông d ng c dùng ch y u ánh giá k t

qu t c c a d án Khi so sánh c n xem xét trong b i c nh c th , các

ch tiêu dùng so sánh ph i ng nh t gi a th c t và k ho ch c a d án

Ph ng pháp này òi h i vi c l p k ho ch ph i c làm t t và vi c ánh giá

t qu t c c a d án ph i mang tính khách quan , khoa h c

- So sánh l i ích và chi phí

So sánh l i vá chi phí c ng là ph ng pháp r t c b n, th ng cdùng ánh giá tác ng c a d án

Chi phí là nh ng gì mà cá nhân hay xã h i b m t i hay ph i chi phíkhi ti n hành d án

L i ích c a d án là nh ng gì mà cá nhân hay xã h i t c l i íchkhi ti n hành d án L i ích c c ng có th c phân thành 3 lo i khácnhau: L i ích v kinh t , v xã h i và môi tr ng; có l i ích tr c ti p và l iích gián ti p

Ph ng pháp so sánh l i ích và chi phí òi h i ng i ánh giá ph i

hi u bi t nh t nh v kinh t , xã h i và môi tr ng

- So sánh tr c và sau khi có d án

Khi áp d ng ph ng pháp này, c n ph i hi u rõ tình hình c a c ng

ng tr c khi ti n hành d án (khó kh n, k t qu s n xu t, tình hình kinh t ,thu nh p, tình hình xã h i, môi tr ng…) ng th i ph i xác nh c tìnhhình sau khi có d án các l nh v c t ng ng Ngoài ra, còn ph i bi t nh ngthay i c a c ng ng do s tác ng c a s phát tri n chung trong xã h i

- So sánh vùng có và vùng không có d án

Trong m t s tr ng h p, do d án không có ho c không l u tr các tài

li u ban u, do công tác theo dõi, giám sát và ghi chép c a d án khôngt…thì vi c áp d ng các ph ng pháp ánh giá trên là r t khó kh n kh c

ph c khó kh n này, có th áp d ng ph ng pháp so sánh gi a vùng có d án

và vùng không có d án Nh ng sai khác c a vùng có d án so v i vùngkhông có d án có th coi là k t qu và tác ng c a d án

1.1.2.3 N i dung ánh giá tác ng d án

C n c xu t phát t m c tiêu c a d án và m c tiêu ánh giá tác ng

mà có th có n i dung ánh giá khác nhau Tuy nhiên, n i dung ch y u c nxem xét d a trên các khía c nh:

Th ba, d án ã tác ng nh th nào? Còn nh ng t n t i c n kh c

ph c… tr l i cho câu h i này ta c n c n c vào các k t qu ánh giá theocác tiêu chí theo các n i dung ánh giá khác nhau em so sánh v i m c tiêuban u

Tùy theo các m c ích khác nhau mà có th xác nh các n i dung ánhgiá khác nhau.Trong ánh giá d án th ng có các n i dung ánh giá sau:

án Do ó, xem xét tính thích h p c a d án là ph i xem xét trên c s m ctiêu c a d án i v i nhu c u và l i ích c a ng i h ng l i là các h nôngdân tham gia d án

- án phù h p v i m c tiêu c a nhà u t M c tiêu c a các nhà u trong vi c phát tri n b n v ng kinh t nông h tham gia V y tính thích h p

a d án là ph i áp ng c m c tiêu u t c a nhà u t ó là nângcao kh n ng s n xu t t ng thu nh p c a nông h , c i thi n môi tr ng s nggóp ph n phát tri n kinh t , xã h i nâng cao i s ng ng i dân trong vùng án

- D án phù h p v i ch tr ng, chi n l c phát tri n c a a ph ng,

a vùng và cao h n n a là c a Nhà n c

- D án phù h p v i u ki n t nhiên-kinh t -xã h i c a a ph ng

t d án nh t thi t ph i phù h p v i u ki n kinh t - xã h i c a a

ph ng, n u không phù h p d án s không c ng i dân a ph ng ch p

nh n, ho c vi c th c hi n d án ó trên a bàn s gây khó kh n cho a

ph ng, th m chí còn t n h i, c n tr s phát tri n kinh t - xã h i trên abàn

- Các u vào có c s d ng tri t không?

- Các u vào có c phân b và s d ng theo úng th i gian không?

- Ch t l ng và s l ng c a các u vào có úng yêu c u không?

- án có hi u qu gì v kinh t , xã h i và môi tr ng

- ánh giá tính b n v ng c a d án

ánh giá tính b n v ng là xem xét các k t qu c a d án có th b n

ng sau khi d án k t thúc không và xá nh nh ng y u t nh h ng n s

n v ng c a d án N i dung ch y u trong ánh giá tính b n v ng c a dán:

- Các ho t ng ho c tác ng c a d án có th ti p t c phát huy saukhi d án k t thúc và s h tr c a bên ngoài không còn n a?

- Nh ng y u t nh h ng n tính b n v ng c a k t qu d án là gì? Khi ánh giá tính b n v ng, c n c xem xét không ch là các m ctiêu (c th và t ng th ) c a d án mà còn ph i xem xét tính b n v ng trên t t các thành ph n khác c a d án ( u vào, ho t ng, u ra/ u vào )

ánh giá d án không ch kh ng nh l i tính úng n c a d án màquan tr ng h n là tìm ra các c h i th c hi n d án giai n ti p theo

1.2 C S LÝ LU N V KINH T NÔNG H

1.2.1 Kinh t h nông dân [1 ]

1.2.1.1 H nông dân và kinh t h nông dân

nông dân là i t ng nghiên c u ch y u c a khoa h c nôngnghi p và phát tri n nông thôn, vì t t c các ho t ng nông nghi p và phinông nghi p nông thôn ch y u c th c hi n qua s ho t ng c a hnông dân

nông dân là nh ng h ch y u ho t ng nông nghi p theo ngh a

ng bao g m c ngh r ng, ngh cá, và ho t ng phi nông nghi p nôngthôn Trong các ho t ng phi nông nghi p khó phân bi t các ho t ng cóliên quan v i nông nghi p và không có liên quan v i nông nghi p Cho n

n ây có m t khái ni m r ng h n là h nông thôn, tuy v y gi i h n gi anông thôn và thành th c ng là m t v n còn tranh lu n

Khái ni m h nông dân g n ây c nh ngh a nh sau: "Nông dân làcác nông h thu ho ch các ph ng ti n s ng t ru ng t, s d ng ch y ulao ng gia ình trong s n xu t nông tr i, n m trong m t h th ng kinh tng

[1 ]

.Lê Th Ngh (2006), Phân tích thu nh p c a h nông dân do thay i h th ng canh tác ng

ng Sông H ng, Báo cáo t ng h p, D án MISPA c a B Nông nghi p & PTNT, trang 17-20.

n, nh ng v c b n c c tr ng b ng vi c tham gia m t ph n trong th

tr ng ho t ng v i m t trình hoàn ch nh không cao" (Ellis - 1988)

- nông dân là m t n v kinh t c s v a là m t n v s n xu t

a là m t n v tiêu dùng

- Quan h gi a tiêu dùng và s n xu t B ng hi n trình phát tri n

a h t c p, t túc Trình này quy t nh quan h gi a h nông dân và th

tr ng

nông dân có nh ng c m sau: Các h nông dân ngoài ho t

ng nông nghi p còn tham gia vào ho t ng phi nông nghi p v i các m c

ni m ti n l ng và ti p theo là không th tính c l i nhu n, a tô và l i

c H nông dân ch có thu nh p chung c a t t c ho t ng kinh t c a giaình là giá tr s n l ng hàng n m tr i chi phí M c tiêu c a h nông dân là

có thu nh p cao không k thu nh p y do ngu n g c nào, tr ng tr t, ch nnuôi, ngành ngh , ó là k t qu chung c a lao ng gia ình

Khái ni m g c phân tích kinh t gia ình là s cân b ng lao ng

-tiêu dùng gi a s tho mãn các nhu c u c a gia ình và s n ng nh c c a lao

ng Giá tr s n l ng chung c a h gia ình tr i chi phí s là giá tr s n

ng thu n mà gia ình s d ng cho tiêu dùng, u t tái s n xu t và tích

lu Ng i nông d n không tính giá tr ti n công lao ng ã s d ng, mà ch

y m c tiêu là có thu nh p thu n cao B i v y, mu n có thu nh p cao h n thìcác h nông dân ph i t ng th i gian lao ng c a gia ình S l ng lao ng

ra g i là trình t bóc l t c a lao d ng gia ình M i m t h nông dân c

ng t c m t thu nh p tho mãn nhu c u thi t y u b ng cách t o m t scân b ng gi a m c tho mãn nhu c u c a gia ình v i m c n ng nh c

a lao ng S cân b ng này thay i theo th i gian, theo quy lu t sinh h c

do t l gi a Ng i tiêu dùng và Ng i lao ng quy t nh M t h nôngdân sau khi m t c p v ch ng c í nhau và ra riêng, con thì Ng i tiêudùng t ng lên, gia ình g p khó kh n, nh ng d n d n con cái l n lên s lao

ng t ng thêm, gia ình tr nên khá h n n lúc con l n lên thành l p h

i thì chu k b t u l i t u S cân b ng này ph thu c r t nhi u y u t nhiên và kinh t - xã h i mà tác gi ã nghiên c u r t k Chính nh quy

lu t này mà các doanh nghi p gia ình có s c c nh tranh m nh h n các nông

tr i t b n ch ngh a vì trong u ki n mà nông tr i l n phá s n thì h nôngdân làm vi c nhi u gi h n, ch u bán s n ph m r h n, không tính n lãi, h n

ch tiêu dùng qua c các th i k khó kh n

1.2.1.2 ng thái kinh t h nông dân

n kinh t nông dân v n t n t i nh m t hình thái s n xu t c thù

nh các c m:

- Kh n ng c a nông dân tho mãn nhu c u c a tái s n xu t n gi n

nh s ki m soát t li u s n xu t, nh t là ru ng t Nh giá tr xã h i c anông dân h ng vào quan h qua l i h n là vào vi c t l i nhu n cao nh t

- Nh vi c chuy n giao ru ng t t th h này sang th h khác ch ng

i s t p trung ru ng t vào tay m t s ít nông dân

- Kh n ng c a nông dân th ng c áp l c c a th tr ng b ng cách

ng th i gian lao ng vào s n xu t (kh n ng t bóc l t s c lao ng)

- c tr ng c a nông nghi p không thu hút vi c u t v n do có tính

i ro cao và hi u qu u t th p

- Kh n ng c a nông dân k t h p c ho t ng nông nghi p và phinông nghi p s d ng h t lao ng và t ng thu nh p Tuy v y, t t c các

xã h i n n kinh t nông dân ph i tìm cách t n t i trong các u ki n r tkhó kh n do áp l c c a các ch hi n hành gây ra.

- Vi c huy ng th ng d c a nông nghi p th c hi n các l i ích c atoàn xã h i thông qua a tô, thu và s l ch l c v giá c Các ti n b kthu t làm gi m giá tr c a lao ng nông nghi p thông qua vi c làm gi m giáthành và giá c c a s n ph m nông nghi p Vì v y, nông dân ch còn có kh

ng tái s n xu t n gi n n u không có s h tr t bên ngoài

c tiêu s n xu t c a h quy t nh s l a ch n s n ph m kinh doanh,quy t nh m c u t , ph n ng v i giá c v t t , lao ng và s n ph m

a th tr ng

Nh v y, s n xu t c a h nông dân ti n hoá t tình tr ng t c p sang

n xu t hàng hoá các m c khác nhau Trong quá trình ti n hoá y hnông dân thay i m c tiêu và cách th c kinh doanh c ng nh ph n ng v i

th tr ng

nông dân hoàn toàn t c p theo lý thuy t c a Tchayanov có m ctiêu t i a hoá l i ích L i ích ây là s n ph m c n tiêu dùng trong giaình Ng i nông dân ph i lao ng s n xu t l ng s n ph m cho n lúckhông s c s n xu t n a, do v y nông nhàn (th i gian không lao ng)

ng c coi nh m t l i ích Nhân t nh h ng nh t n nhu c u và kh

ng lao ng c a h là c u trúc dân s c a gia ình ( t l gi a tay làm và

mi ng n)

nông dân t c p ho t ng nh th nào còn ph thu c vào các u

ki n sau:

Kh n ng m r ng di n tích (có th b ng t ng v ) có hay không:

- Có th tr ng lao ng không, vì Ng i nông dân có th bán s c lao

ng t ng thu nh p n u có chi phí c h i c a lao ng cao

- Có th tr ng v t t không vì có th t ng thu nh p b ng cách u tthêm m t ít v t t (n u có ti n mua và có lãi).

- Có th tr ng s n ph m không vì Ng i nông dân ph i bán i m t ít

n ph m mua các v t t c n thi t hay m t s hàng tiêu dùng khác

Trong các u ki n này ng i nông dân có ph n ng m t ít v i th

tr ng, nh t là th tr ng lao ng và th tr ng v t t

Ti n lên m t b c n a, h nông dân b t u ph n ng v i th tr ng,tuy v y m c tiêu ch y u v n là t c p ây là ki u h nông dân “n a t c p”

có ti p xúc v i th tr ng s n ph m, th tr ng lao ng, th tr ng v t t Hnông dân thu c ki u này v n ch a ph i m t xí nghi p ki u t b n ch ngh ahoàn toàn ph thu c vào th tr ng Các y u t t c p v n còn l i r t nhi u và

n quy t nh cách s n xu t c a h Vì v y, trong u ki n này nông dân có

ph n ng v i giá c , v i th tr ng ch a nhi u Tuy v y, th tr ng nôngthôn là nh ng th tr ng ch a hoàn ch nh, ó ây v n có nh ng gi i h n nh tnh

Cu i cùng n ki u h nông dân s n xu t hàng hoá là ch y u: Ng inông dân v i m c tiêu t i a hoá l i nhu n t các ho t ng kinh doanh c agia ình Ki u nông dân này ph n ng v i th tr ng v n, th tr ng ru ng

t, th tr ng v t t , lao ng và th tr ng s n ph m Tuy v y, gi thi t r ng

Ng i nông dân là ng i s n xu t có hi u qu không c ch ng minh trongnhi u công trình nghiên c u u này, có th gi i thích do h nông dân thi utrình k thu t và qu n lý, do thi u thông tin th tr ng, do th tr ng khônghoàn ch nh ây là m t v n ang còn tranh lu n V n ây ph thu cvào trình s n xu t hàng hoá, trình kinh doanh c a nông dân

1.2.2 Thu nh p và cách tính thu nh p c a h nông dân

- M t ph n c gi l i cho tiêu dùng c a gia ình: ây là ph n t tiêu

mà chúng ta s tính trong s n ph m c a h v i giá mà l ra s n ph m này ãbán c

- M t ph n c gi l i cho tiêu dùng gia ình ho c có th không

c bán h t toàn b vào cu i chu k s n xu t Nh v y, c ng có th có m t

s n ph m c bán trong vòng chu k s n xu t nghiên c u l i là s n ph m

a n m tr c tích tr l i

tính toán t ng s n ph m tr ng tr t, ch c n tính cho t ng cây tr ng

a h trong chu k s n xu t trên c s xác nh:

Di n tích gieo tr ng c a cây tr ng * n ng su t trên n v di n tích * giá

n v s n ph m c a cây tr ng.