Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học môn giáo dục quốc phòng – an ninh qua tiết 01 – bài 3 bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và biên giới quốc gia

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT THẠCH THÀNH I SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG – AN NINH QUA TIẾT 01 – BÀI 3: BẢO VỆ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT THẠCH THÀNH I

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC

MÔN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG – AN NINH

QUA TIẾT 01 – BÀI 3: BẢO VỆ CHỦ QUYỀN LÃNH THỔ

VÀ BIÊN GIỚI QUỐC GIA

Người thực hiện: Trịnh Quốc Quân Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc môn: GDQP – An Ninh

THANH HOÁ NĂM 2021

MỤC LỤC

2.3.1 Giải pháp 1: Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà 3 2.3.2 Giải pháp 2: Phát huy tính tích cực của học sinh trong giờ học 5 2.3.3 Giải pháp 3: Đổi mới, nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học 7

1 PHÂN MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài

Từ xa xưa, người phương Đông đã có câu: “Tôi nghe thì tôi quên, tôi nhìn thì tôi nhớ, tôi làm thì tôi hiểu” Học sinh tiếp thu kiến thức không chỉ bằng kênh nghe, kênh nhìn mà còn phải được tham gia thực hành, vận dụng, trao đổi và được thể hiện suy nghĩ, những chính kiến của bản thân ngay trên lớp học, trong từng giờ học Để đạt được điều ấy, giáo viên cần phải đổi mới cơ bản phương pháp dạy – học Như vậy, chúng ta mới có thể đào tạo được lớp người năng động, sáng tạo, vươn lên cạnh tranh trí tuệ trong bối cảnh toàn cầu đang hướng tới nền kinh tế tri thức

Đối với môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh, đây là một môn học chính khóa, quan trọng nằm trong chương trình giảng dạy bậc Trung học phổ thông nhằm rèn luyện, hình thành nhân cách, nâng cao ý thức quốc phòng, củng cố nền quốc phòng toàn dân vững mạnh Do đó, việc tìm tòi, nghiên cứu, đổi mới phương pháp dạy – học môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh là vô cùng ý nghĩa Nó góp phần “phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh”, “bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” (Luật Giáo dục, điều 28) Xuất phát từ những vấn đề trên để giúp cho học sinh trường Trung học phổ thông Thạch Thành I nâng cao hiệu quả trong học bộ môn Giáo dục Quốc phòng –

An ninh nên tôi chọn đề tài: “Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học môn

Giáo dục Quốc phòng – An ninh qua tiết 01 – Bài 3: Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ

và biên giới quốc gia ” để nghiên cứu

1.2 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng được các giải pháp và tiến hành dạy học có hiệu quả môn học qua bài :

“Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và biên giới quốc gia”

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Một số kinh nghiệm nâng cao hiệu quả dạy – học môn Giáo dục Quốc phòng –

An ninh qua tiết 01 bài 3: Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và biên giới quốc gia

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp điều tra khảo sát thực tế

Thu thập thông tin, trao đổi kinh nghiệm với đồng nghiệp trong và ngoài trường.Tổng kết quá trình giảng dạy của bản thân từ đó phân tích , tổng hợp rút ra kinh nghiệm và các giải pháp giúp người học đạt kết quả cao trong từng tiết dạy

2 PHẦN NỘI DUNG

2.1 Cơ sở lý luận

Giáo dục Quốc phòng – An ninh nhằm giáo dục cho học sinh tình yêu quê hương đất nước, yêu Chủ nghĩa xã hội, Phát huy truyền thống cách mạng của dân tộc Giáo dục Quốc phòng – An nnh cho học sinh là nhiệm vụ quan trọng, cấp bách trong chiến lược đào tạo con người mới Xã hội chủ nghĩa, nhằm giáo dục cho thế

hệ trẻ nói chung, học sinh nói riêng lòng yêu nước, yêu Chủ nghĩa xã hội, ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần tập thể, tư duy và kiến thức quân sự, chuẩn bị nhân lực và đào tạo nhân tài cho nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc là một trong những nội dung giáo dục toàn diện trong nhà trường, góp phần hình thành nhân cách con người mới Xã hội chủ nghĩa Mặt khác Giáo dục Quốc phòng – An ninh còn trang bị kiến thức, ý thức xây dựng bảo vệ Tổ quốc, góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước

Để nhận thức được những vấn đề về bảo vệ tổ quốc thì học sinh cần được trang

bị những kến thức cơ bản, nắm được những nội dung cần thiết về bảo vệ lãnh thổ

và biên giới Quốc gia Việt Nam

2.2 Thực trạng vấn đề

2.2.1 Thuận lợi

- Về phía học sinh: Học sinh đều đã được trang bị một phần nhất định những hiểu biết chung về vấn đề biên giới, lãnh thổ thông qua một số môn học, các hoạt động ngoại khóa, các phương tiện truyền thông và từ chính thực tế đời sống

- Về phía giáo viên: Bản thân tôi luôn yêu thích, say mê, tâm huyết với nghề Trong mỗi bài giảng về biên giới, lãnh thổ nói riêng và môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh nói chung, tôi luôn trăn trở, tìm tòi, nghiên cứu để có được những phương pháp dạy học đem lại hiệu quả cao cho học sinh

2.2.2 Khó khăn

- Hầu hết học sinh đều tập trung vào học các môn khối mà mình theo học, xem nhẹ môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh và thường mang tư tưởng học đối phó, học

để biết, chưa chịu khó tìm tòi nghiên cứu sâu rộng

- Một số học sinh còn thờ ơ trước các vấn đề của đất nước hiện nay, đặc biệt là vấn

đề chủ quyền lãnh thổ và biên giới quốc gia Trong bối cảnh khu vực và trên thế giới thường xuyên xảy ra chanh chấp về lãnh thổ và Việt Nam chúng ta cũng không nằm ngoại lệ

2.2.3 Kết quả, hiệu quả của thực trạng trên

Năm học 2020 – 2021, tôi đã thử nghiệm hiệu quả của đề tài mà tôi nghiên cứu thông qua hoạt động giảng dạy trực tiếp tại 2 lớp 11B1 và 11B5 trường THPT Thạch Thành I

Sau khi dạy xong tiết 01 – Bài 3: “Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và biên giới quốc gia” theo phương pháp thường áp dụng tại lớp 11B5 Tôi đã tiến hành kiểm tra 15 phút Nhìn chung việc tiếp thu bài dạy và vận dụng bài học vào thực tế của các em

chưa cao Số lượng bài đạt mức điểm trung bình, trung bình khá chiếm đa số, điểm giỏi chỉ có 2 học sinh

Khảo sát kết quả cụ thể ở lớp 11B5 như sau:

Điểm

Số HS

0.0 - 4.5 5.0 - 5.5 6.0 - 6.5 7.0 - 7.5 8.0 - 8.5 9.0 - 10.0

Từ thực trạng trên, để dạy học đạt hiệu quả cao hơn, tôi đã tìm tòi nghiên cứu, mạnh dạn đổi mới phương pháp dạy – học tiết 01 – Bài 3: “ Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và biên giới quốc gia ” theo đặc trưng của môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh, tạo được sự say mê, hứng thú, tích cực học tập cho học sinh và định hướng cho các em chủ động nắm bắt nội dung môn học và hiểu sâu sắc hơn bài học

2.3 Các giải pháp cụ thể

Căn cứ vào thực trạng trên, để việc dạy học tiết 01 – Bài 3: “Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và biên giới quốc gia” đạt hiệu quả cao, tôi xin đưa ra một số giải pháp sau:

2.3.1 Giải pháp 1: Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà

Phương pháp tự học là phương pháp cốt lõi trong các phương pháp học Khi học sinh biết tự học đồng nghĩa với việc các em đang rèn cho mình ý chí, nghị lực và có niềm đam mê chiếm lĩnh biển lớn tri thức mênh mông của nhân loại, đưa các em đến với thành công

Trong quan niệm của nhiều học sinh, môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh không cần phải chuẩn bị bài trước khi lên lớp Nguyên nhân chính xuất phát từ phía giáo viên không giao nhiệm vụ cho học sinh tìm hiểu từng tiết học từ đầu năm học Việc chuẩn bị bài của học sinh trước khi lên lớp đối với môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh cũng rất quan trọng, thiết thực Nó giúp các em nắm được phần nào kiến thức của bài học mới, chủ động, tích cực, sáng tạo hơn khi học trên lớp và có sự gắn kết giữa môn học với thực tế đời sống Vì vậy trước mỗi tiết học về môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh, giáo viên cần hướng dẫn học sinh soạn bài ở nhà Cách soạn có thể theo câu hỏi sách giáo khoa kết hợp với mục đích dạy học của người thầy, chất lượng giờ dạy sẽ cao hơn rất nhiều

Ở tiết dạy 01 – Bài 3 nói riêng và môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh nói chung, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh soạn bài theo cách sau:

- Học sinh chuẩn bị một quyển vở ghi chung cả phần soạn bài và phần kiến thức học trên lớp

- Cách soạn bài: Chia đôi vở, phần bên trái (hoặc bên phải) chuẩn bị bài soạn thông qua hệ thống câu hỏi giáo viên cung cấp, phần vở còn lại để bổ sung những thông tin cần thiết khi học trên lớp Ví dụ:

Soạn bài tiết 01 – Bài 3: “Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và biên giới quốc gia”, cách làm như sau:

Tiết 07 – Bài 3: Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và biên giới quốc gia

Câu 1: Lãnh thổ quốc gia là gì ?

………

Câu 2: Nêu ngắn gọn từng bộ phận của lãnh thổ?

………

Câu 3: Sưu tầm một hình ảnh về lãnh thổ của Việt

Nam

Cách làm này có nhiều ưu điểm: học sinh đã nắm được một phần cơ bản của bài học mới; chỉ bổ sung những kiến thức cần thiết từ giáo viên và bạn bè nên có nhiều thời gian khắc sâu kiến thức trọng tâm và liên hệ thực tế; phát huy được tính tự học, tích cực của học sinh

2.3.2 Giải pháp 2: Phát huy tính tích cực của học sinh trong giờ dạy học

- Giáo viên cần đặt học sinh vào tình huống có vấn đề bằng hệ thống câu hỏi từ thấp đến cao như câu hỏi tái hiện, câu hỏi vận dụng, câu hỏi nhận xét và đánh giá kết hợp với hình ảnh, video,… để lôi cuốn học sinh vào bài dạy, tạo hứng thú, phát huy tính sáng tạo, khả năng tư duy cho các em

- Giáo viên gợi cho học sinh vận dụng những kiến thức đã được biết đến từ cấp Trung học cơ sở cùng sự liên hệ từ đời sống thực tế để học sinh thấy được tính thực tiễn quan trọng của tiết học đối với mỗi người

- Giáo viên tổ chức học sinh chiếm lĩnh kiến thức thông qua việc tăng cường kết hợp hình thức học tập cá thể với học tập hợp tác Tuỳ từng đơn vị kiến thức và mục đích dạy học mà giáo viên tổ chức học sinh hoạt động độc lập hay hoạt động hợp tác (theo tổ, nhóm) Hoạt động độc lập giúp học sinh được bộc lộ, khẳng định ý kiến, qua đó người học nâng mình lên một trình độ mới Hoạt động hợp tác (mỗi tổ

6 đến 8 người) làm tăng hiệu quả học tập, nhất là lúc phải giải quyết những vướng mắc, vấn đề gay cấn, cấp thiết Như vậy, thông qua hoạt động kiểu này sẽ giúp học sinh làm quen dần với sự phân công hợp tác trong hoạt động xã hội

2.3.2.1 Yêu cầu chung

- Lấy học sinh làm trung tâm, giáo viên đóng vai trò tổ chức hướng dẫn học sinh chiếm lĩnh kiến thức thông qua những biện pháp đổi mới Từ đó giáo viên khơi dậy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh và tạo bầu không khí học tập sôi nổi, thoải mái

- Tổ chức học sinh lĩnh hội kiến thức qua hình thức kết hợp hoạt động độc lập và hoạt động hợp tác (theo nhóm tổ)

- Tổ chức thảo luận vấn đề với hệ thống câu hỏi đi từ nhận biết, liên hệ, mở rộng đến vận dụng ở mức độ cao

2.3.2.2 Yêu cầu cụ thể

* Hướng dẫn học sinh tiếp thu nội dung kiến thức bài học theo phương pháp đổi mới

Đây là tiết học cung cấp những kiến thức khá mới mẻ với học sinh Do vậy giáo viên cần hướng dẫn học sinh lĩnh hội kiến thức chủ yếu bằng nhiều cách khác nhau Cách thức tiến hành như sau:

Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt

GV: Cho học sinh xem một số

hình ảnh về các vùng lãnh thổ

và nêu câu hỏi:

- Qua những hình ảnh được

xem các em nhận thấy có bao

nhiêu vùng lãnh thổ ?

GV: Những yếu tố cở bản cấu

thành một quốc gia độc lập có

chủ quyền ?

Chia lớp thành 3 nhóm thảo

luận:

- Nhóm 1: Trình bày các bộ

phận vùng đất và vùng lòng

đất? liên hệ hai vùng này ở Việt

Nam ?

- Nhóm 2: trình bày các bộ phận

vùng nước ? liên hệ ở Việt Nam

?

- Nhóm 3: Trình bày các bộ

phận vùng trời và vùng lãnh thổ

đặc biệt? liên hệ ở Việt Nam?

-> Hình thức thảo luận:

I Khái niệm về lãnh thổ

II Các bộ phận cấu thành lãnh thổ quốc gia

-Các vùng lãnh thổ : vùng đất, vùng nước, vùng trời và vùng lòng đất

1 khái niệm lãnh thổ

a các yếu tố cơ bản cấu thành một quốc gia độc lập có chủ quyền

- Lãnh thổ, Cư dân, chính quyền

- Lãnh thổ là vấn đề quan trọng hàng đầu, quốc gia hình thành và phát triển trên phạm vi lãnh thổ của mình

- Lãnh thổ xuất hiện cùng với sự ra đời của nhà nước và ngày càng phát triển, hoàn thiện

b định nghĩa

- Lãnh thổ quốc gia là một phần của trái đất bao

gồm vùng đất, vùng nước, vùng trời trên vùng đất và vùng nước cũng như lòng đất dưới chúng thuộc chủ quyền hoàn toàn và riêng biệt của mỗi quốc gia nhất định

2 các bộ phận cấu thành lãnh thổ quốc gia.

a Vùng đất : là phần lãnh thổ chủ yếu và

thường chiếm phần lớn diện tích so với các vùng lãnh thổ khác

- vùng đất bao gồm phần đất luc địa và các đảo, quần đảo thuộc chủ quyền quốc gia

- vùng đất của Việt Nam gồm: phần đất lục địa hình chữ “S”,các đảo và quần đảo ( quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa )

+ Chiếu câu hỏi của 4 nhóm lên

máy đa năng

+ Các nhóm thảo luận trong 5

phút, ghi kết quả thảo luận vào

phiếu học tập, sau đó cử một

đại diện của từng nhóm trình

bày Các nhóm còn lại nghe, bổ

sung

-> Sau khi các nhóm trình bày

hết vấn đề, giáo viên nhận xét

và chốt kiến thức

b Vùng nước : là toàn bộ phần nước nằm trong

đường biên giới quốc gia

- vùng nước biên giới

- vùng nước nội địa

- vùng nước nội thủy

- vùng nước lãnh hải

- Việt Nam là quốc gia có đầy đủ các vùng nước nêu trên, với những quy định riêng cho từng vùng

c Vùng lòng đất: là toàn bộ phần nằm dưới

vùng đất và vùng nước thuộc chủ quyền quốc gia

d Vùng trời: là khoảng không gian bao trùm lên

vùng đất và vùng nước của quốc gia

e Vùng lãnh thổ đặc biệt : ngoài các vùng nêu

trên thì các tàu, thuyền, phương tiện bay có mang

cờ hoặc dấu hiệu đặc trương hợp pháp của quốc gia đang hoạt động ngoài phạm vi lãnh thổ như Nam cực, biển quốc tế… cũng được thừa nhận như một phần lãnh thổ quốc gia

2.3.3 Giải pháp 3: Đổi mới, nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học

Thiết bị dạy học đầy đủ là một trong những điều kiện quyết định thành công của việc đổi mới phương pháp dạy – học, hướng học sinh vào hoạt động tích cực, chủ động

Trong từng tiết dạy, việc kết hợp linh hoạt giữa phương tiện dạy học truyền thống (Sách giáo khoa, giáo án, tranh ảnh,…) và các phương tiện nghe nhìn như băng hình, các CD, máy chiếu hắt, máy chiếu đa năng, máy vi tính, các thiết bị hiện đại sẽ tạo động lực khuyến khích tư duy sáng tạo của học sinh, bồi dưỡng năng lực

tự học, phát triển năng lực thực hành Đặc biệt có được các thiết bị dạy học hiện đại thích hợp, giáo viên sẽ phát huy hết năng lực sáng tạo của mình trong quá trình dạy làm cho hoạt động nhận thức của học sinh trở nên nhẹ nhàng và hấp dẫn hơn

Trong quá trình hướng dẫn học sinh lĩnh hội kiến thức ở trên lớp, giáo viên sử dụng các phương tiện dạy học một cách thích hợp sẽ phát huy được nhiều khả năng sáng tạo của học sinh Đặc biệt, những ứng dụng của công nghệ thông tin sẽ làm cho hoạt động học của học sinh trở nên sôi nổi, hưng phấn, khơi dậy niềm đam mê, thích thú, phát huy tối đa tính chủ động, tích cực của học sinh

Cụ thể như sau:

- Giáo viên sử dụng máy chiếu đa năng soạn thảo trên phần mềm Power Point cho học sinh xem một số hình ảnh về lãnh thổ, các bộ phận cấu thành lãnh thổ quốc gia

- Giáo viên dùng bảng phụ cụ thể hóa các bộ phận cấu thành lãnh thổ quốc gia bằng sơ đồ:

Vùng lòng đất

Vùng nước Vùng đất

Vùng lãnh thổ đặc biệt Vùng trời Lãnh thổ quốc gia

2.4 Kết quả

Trên cơ sở nghiên cứu một số vấn đề chung về đổi mới phương pháp dạy học môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh kết hợp với quá trình thử nghiệm trong giảng dạy trực tiếp từ lớp 11B1 ( là lớp có sĩ số và trình độ học sinh tương đương với lớp 11B5) trường THPT Thạch Thành I năm học 2020 - 2021, tôi đã thu được kết quả sau đây để làm bài học rút kinh nghiệm:

- Trong Tiết 01 – Bài 3: “Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và biên giới quốc gia”, học sinh rất hứng thú học tập, tích cực phát biểu hơn, nắm nội dung bài học sâu sắc hơn, đầy đủ hơn

- Học sinh có thói quen học tập nghiêm túc, khoa học: nghiên cứu và soạn bài mới trước khi đến lớp, có sự liên hệ thực tế từ chính những gì các em hiểu biết qua các phương tiện truyền thông

- Đặc biệt, học sinh nhận thức được một cách tương đối đầy đủ về lãnh thổ quốc gia, các vấn đề liên quan tới lãnh thổ của Việt Nam

Kết quả khảo sát chất lượng học sinh qua bài kiểm tra 15 phút, về mức độ hiểu biết liên quan đến lãnh thổ như sau:

* Lớp 11B1:

Điểm

Số HS

0.0 - 4.5 5.0 - 5.5 6.0 - 6.5 7.0 - 7.5 8.0 - 8.5 9.0 - 10.0

Có thể nói đây là một kết quả khả quan, việc áp dụng phương pháp dạy học theo hướng đổi mới đã cho thấy chất lượng dạy và học được nâng lên một bước