Quá trình hình thành phong trào đấu tranh du kích ở tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 1940-1945

Bài viết trình bày quá trình hình thành phong trào đấu tranh du kích ở tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 1940-1945 nhằm thấy được một số đặc điểm nổi bật của phong trào đấu tranh du kích.

QUA TRirai i i i w i THAWI PHOMG TRAO DA'U TRAOTI DU KICH d TIIMI TIIAI i^cmfeiv

GIAI DOAIV 1 9 4 0 - 1 9 4 5

N G O N G Q C LINH'

1 Vdi vi tri d)a ly d$c bidt, l i c i a ngd

gifla miln n i i phfa Bic vdi miln xufii, Thdi

Nguydn trd tbdnb viing d i t cd vi tri chidn

\\l(fc vfi cing quan trong Khfing nhiJng vdy,

ngfldi ddn viing ndy vdn cd truyin thdng

lao dgng cin c i , ydu nudc vd kidn cfldng

trong dd'u tranh di^ng nfldc vd gii nfldc,

"B&y Id tken ckdt cia tdt cd cdc con dUdng

thugng du" , dugc coi nhu Id chiic chia

khoa md cia ngd tkugng du "Trdi qua

nhiiu thiky, tinh ndy trd thdnh ving dim

ngdn ngia nUdc Tdu khoi de dga, x&m lUgc

An Nam vdo nhitng tinh pkia Nam cia Bac

Kyvd Trung Ily~il)

Nhdn thflc d^i(fc tlm quan trong cia

ving d i t niy ddi vdi cudc ddu tranh giinh

ddc Idp dfln tdc, ngay t i khi mdi ra ddi,

Dang ta da c i nhilu cdn bd ddn ddy tuydn

truydn, giic ngfi qudn ching, xdy d i ^ g cdc

CO sd cdch mgng Sxf ra ddi cua cO sd Dang

diu tidn ciia tinh Thdi Nguydn d xa La Bing

(huydn Dgi Ti) vio cufii ndm 1936 da ddnh

dd'u bfldc trfldng thinh quan trong cia

phong trio cIch mgng tinh Thdi Nguydn,

T i nim 1939 ddn ndm 1941, trfldc

n h i n g diln bidn pbflc tgp cua tinh binh

t b l gidi vd trong nfldc, Dang ta da kip thdi

chi dgo chuyin hfldng chidn Ifl^c cdch

mgng Q u i trinh chuydn hfldng chi dao chidn Iflijc n i y dflfle thi^c hidn qua 3 Hdi ngh) Un thfl 6, 7, 8 c i a Ban Chljp hinh Trung fldng Dang, Chfnh nhflng chi trfldng, quylt sflch dflpc dfla ra t i nhflng hdi ngh) n i y da gdp p h i n tfch cflc, quydt d)nh din sijt binh t h i n h vd phdt triln cua phong trdo cIch mang c i a quIn ching ndi chung vd phong t r i o d i u tranh du kfch d tinh Thdi Nguyfin nfii ridng

Hgi ngh) Un t h i 6 cua Ban Chip hdnh Trung Udng Dang dfl(?e tridu tdp tgi Bd Dilm - Hdc Mdn - Gia D)nh t i ngdy miing 6

din ngiy 8-11-1939 da k h i n g dinh: "Bude

dudng sinh tin cia edc d&n tdc Bdng Buong khdng cbn con dUdng ndo khdc hdn

Id con dudng dank dddiqudc Phdp chdng tdt ca dck ngogi x&m S^t boc lit tdn dc cua di qude Phdp d Bdng DiAtng di cung cdp cho chiin trank si Idm cko ddn Bdng Duong ngdy cdng cdck m^nk koa Cudc cdck minh ddnh dddiqu^ Phdp ciia nk&n d&n Bdng BUdng nkdt dink si ndbing" (2),

Hdi ngh) Un t h i 7 eua Ban ChfTp hdnh Trung fldng diSn ra t i ngiy 6 ddn ngdy 9-11-1940 tgi ling Dinh Bang - T i Sdn - Bac Ninh d$c bidt nhtfn mgnh tfii nhidm vy:

"Phdi Itfix chgn ngUdi trong cdc dodn thi

ddng md rdng cdc d^i tU vi Trong gid tranh

ddu quyit Hit ndy phdi trUe tiip vo trang

cho d&n ching cing Bdng td chic nh&n

d&n cdch minh qu&n, trUc tiip tham gia

diiu khiin bgo ddng" (3) Ci^ t h i hdn, Hdi

ngh) ndu ro hogt d^ng cua d^i du kfch Id

diing hinh t h i e vu trang cfing tdc, khi eIn

thi chiln dd'u chdng dich khiing bd dl bao

vd tfnh mgng v i t i i san c i a nhfln dfin,

phdt triln th^t sflu rfing cdc ed sd cdch

mang dd xdy di^ng, rad rdng cdn c i du kfch

Hdi nghi Un thfl 8 c i a Ban ChfTp binh

Trung fldng Dang hop t i ngdy 10 ddn

19-5-1941 tai Pac Bd, Cao Bing dd r i t nhln

mgnh nhidm vi^ giai phdng dfin tdc v i ehi

ro: "Chudn bi khdi ngkla Id nhiSm vif trung

tdm cia Bdng ta vd d&n ta trong giai dogn

kiin tgf Ve v l h d l xdy dflng lflc Iflpng vii

trang, Hdi nghi quydt dinh cin "phdi co

nhitng td chic tiiu td du kick, du kick

chink thie vd tdchic binh linh diqudc" (4)

vd di ra "Biiu le cia Viit Nam Tiiu td du

kick quoc" trong dfi cd quy dinh nhieu vd'n

d l nhfl: Phfldng phdp td chic, dilu Id kdt

ngp dfii vifin, trdch nhidm, tdp luydn, vu

khf, ky thudt, Hfii nghi quyet dinh liy

viing n i i rCftig Vidt Bflc de xay dflng cdn cfl

dia vu trang, md Cao Bing vd Bdc Sdn - Vo

Nhai Id hai dilm d trung tfim v i lim bdn

dgp phdt dfing d i u tranh vii trang, t h i e

diy phong trdo each mgng ca nfldc phdt

triln Tdm lai, Hfii ngh) Idn thfl 8 cua Ban

chd'p hanh Trung fldng Dang ed mfit f

ngbia vfi cing quan trgng, nfi da bodn

chinh sfl chuydn hudng chi dgo chiln Ifldc

each mgng dflpc vgch ra t i Hpi nghi Un

thfl 6 (thang 11 ndm 1939)

2 Vdn dung c b i trfldng, dfldng loi eua

Dang, ngdy 27-9-1940, khdi nghia Bdc Sdn

biing nd Cufie khdi nghia da dgt dflpc mot

80 t h i n g Ipi ban d i u nhflng do mpt sd hgn

chd nhH dpih, cudc khdi nghia B^e Sdn da

nbifin, qua cupc khdi nghia, ddi du kfeb Bic Sdn da ra ddi vd dflpc rdn luydn (gdm cfi mdt sd du kfch qudn l i ngfldi Thfii Nguydn), khu du kfch Bic Sdn cflng dd hinh thinh Dfi Id cd ad thudn ldi, Id dilu kidn tidn quylt dfla ddn sfl ra ddi cua cdn cfl dia Bic Sdn - Vo Nhai v i sfl ra ddi cia trung ddi C i u qude qudn L Tgi Hfii nghi Trung fldng 7 (thdng 11-1940), Dang ta quylt dinh ddi du kich Bic Sdn eIn phai dflpc duy tri vd phdt triln, 1dm lflc Iflpng nfing cdt tidn tdi xfiy dflng cdn cfl dia Bic Sdn - Vd Nhai, Trung fldng Dang cung vgch rfi phfldng hfldng hogt ddng c i a ddi du kfch

l i vu trang cfing tdc, khi eIn thi chdng dich khiing bd, xfiy dflng, md rfing edn efl dia each mgng Thflc hidn c h i trfldng c i a Dang, xud't phfit tfl sfl phdt triln cia lflc Ifldng du kich qudn, ngiy 1-5-1941 ll thdnh Idp Trung ddi Cflu qude qudn I dflpc to chflc trpng thd d Khudi Noi (xa Vu Ll, chfiu Bic Sdn) Nhfl vdy, tfl sau Hfii nghi Trung fldng

7 (thfing 11-1940) den gifla nam 1941, cufie diu tranh eua quan vd dan Bac Sdn, Vo Nhai da danh diu mfit thdi ky quan trong -thdi ky hinh tbdnb, phat trien cac lflc Iflpng

vu trang cfich mgng diu tidn cua Dang, chuIn bi n h i n g dieu kidn cin thidt sdn sdng diu tranh vu trang chdng dich khing

bd trong giai dogn sau

Trdn ed sd phong trdo each mgng dfldc gifl vflng vd md rdng, ngiy 15-9-1941, tai

r i n g Khufin Manh, ling Ngpc My, xa Tring Xd, huydn Vd Nhai, tinh Thfii Nguydn, Trung dfii Ciu qude qudn II dflpc thdnh Up, Sau khi thinh Idp, Trung dfii

C i u qude qufin II da cfi nhilu hogt dfing tfch cflc, trdn t i t ca cfic mdt: md rpng dia bin boat ddng, hufi'n luydn chfnh tri, qufin sfl vd chdng dich k h i n g bd trdn cdn c i d)a Ble Sdn - Vfi Nhai Trong tam thdng diu tranh khfing mdt moi ( t i thdng 7-1941 din thang 2-1942), cac chiln sy trung ddi Ciu

qude qufin II dfl phdi hpp vdi quIn ching

nhdn dfln chiln dfl'u trong n h i n g dilu kiln

vfi cing khfi khin, gian khi, tidu hao nhilu

sinh life d)ch, bio vd v i phdt triln li^c

lupng cdch mgng: "S{t tin tgi cia Citu qude

qu&n cd y ngkla quan trgng, thi hi$n vai

trd lank dgo cua Bdng, sic mgnh dodn kit

qudn, d&n vd tinh thdn cdch mgng eua

ddng bdo cde d&n t^c " (6),

Mdt khfic, cflng trong thdi gian niy,

nhdn thd'y d P h i Binh, Phd Yin phong trdo

cflch mgng dang ldn, cO sd Dang vi M$t

t r | n Vidt Minh diing vflng, cd vj tri thudn

Ipi, d l ding lidn lgc vfii cfic ndi, Trung fldng

Dang da quylt dinh li^a chpn vflng tilp

gifip eua 3 ving: Hidp Hda (Ble Giang),

P h i Binh, Phd Ydn (Thfii Nguydn) dd xdy

diing khu vi^c tfldng dfii an todn gpi l i

ATK2 Vide xfiy dflng ATK l i nhim tgo ndn

mpt chd ding chfin tfldng dfii dn djnh eho

cdc td chic cdch mgng ATK2 Id ndi d$t cdc

cd quan cua Trung fldng vd Xfl uy nhU: cd

sd in tdi li^u, Bdo "Cd gidi phong" (d c h i a

Mai Sdn), ndi cd't gifl tdi li^u (chia Kha

Sdn Hg); Id d i u mdi giao thfing lidn lgc t i

Trung fldng, X i uy toa di cac dia phfldng;

l i nOi ddn, dfla can bfi tfl cfic tinh miln xufii

ldn cdn c i dia Vigt Ble v i ngUdc lgi; Id ndi

bd tri ndi dn, nghi v i bao vd edc ddng chf

phi^ trdch phong trio cde dja phfldng vl

bao cdo vdi Trung fldng v i Xfl uy; ddn tidp

cac ddng chf bj dd qufic giam gifl trong cflc

nhd lao trdn thoat v l vdi Dang, vfii dfln; Id

ndi Trung fldng, Xfl uy md nhilu Idp h u l n

luydn ehfnh trj, qufin sM cho cfln b? cfic tinh

ding bing Ble Bd Dl ATK2 hoin thinh

nhidm vy n$ng n l v i r i t quan trpng nfii

trdn, Trung Udng quydt djnh thinh Up Ban

can afl ATK, do ddng chf Ngd Thd Son - X i

uy vidn X i uy Ble Ky, 1dm Trfldng ban

"Ti ngdy dUpc chgn lim ndi xfly dyng

ATK2, hai huydn P h i Binh vd Phd Yin d i

to ra Xing dang vdi si^ tin cdy c i a Trung

fldng v i cua Xfl uy, g i i ^ n an toin cho cd

quan Unh dgo cao nhdt cua Dkng cho ddn

ngiy Cflch mgng Thing Tfim nflm 1945

t h i n h cfing" (6)

Phong t r i o cflch mgng phfit triln, li^ Iflpng qudn du kfch tdng nhanh vd sd Iflpng, ddi hdi C i u qude qufln phai dupe td chic, quIn ly ch^t chfl hdn Dupc si^ chi dgo

c i a Trung Udng Dang, ngdy 15-2-1944, ll thinh U P Dd tam trung ddi Ciu qude qufin

d i dflpc td chic trpng thd tgi ritng Khudi

K)ch (Sdn Dfldng - Tuydn Quang) T i mdt trung ddi vdi 47 cdn bd, chidn sy hogt ddng trin mdt dja b i n nho bgp ciia huydn Vfi Nhai (Thfii Nguydn), C i u qude qufin da phdt triln thinh hai trung ddi vii hdng trflm ddi vidn, hogt ddng trdn dja bdn rdng ldn thudc

cdc huydn: V6 Nhai, £Hnh Ca, Dgi TH, Djnh

Hfia, P h i Lfldng (Thfii NguySn) Bic Son Bhih Gia, Trdng Djnh G-ang Son), Ydn Thi, Hflu Limg (Ble Giang), Sdn Dfldng, C^dm Hda (Tuydn Q u a n ^ v i Chp Ddn (Bic Kgn)

SM trfldng t h i n h nhanh chdng cCUig nhflng thing Ipi to lfin m i C i u qude qufln d i giinh dflpc chi!tng td r i n g dfldng loi cdch mgng vi 81^ chi dgo xfly dflng li^c Iflpng vii trang cung nhfl dd'u tranh vfl trang c i a Dang li hoin toin d i n g din

3 Qua vide tlm hilu phong trio diu tranh du kfch d tinh Thfii Nguydn (giai dogn 1940-1945) ching ta da thefydflpciruJf

sd dde diim ndi b&t cua phong t r i o dlii

tranh du kfch ndi dfiy

Trfldc bdt, phong t r i o dd'u tranh du kfch

d tinh Thfii NguySn dflpc hbih thinh dUa

trin nking ca sd nkihtg diiu kiin tU nhiin

vd xa h^i thudn lgi Vj tri dja ly, dilu kidn

tfl nhiln phong p h i nhung rfl't phic tgp cdng vdi truyin thdng dl'u tranh di^ng nfldc

v i giii nfldc ciia nhfln dfln dja phUdng tao dilu kidn tdt v i th\(c su la cd sd viing chflc cbo vide hinh t h i n h mpt phong t r i o diu

Phong t r i o dd'u tranh du kfch 6 tinh

Thdi Nguydn Id phong trdo ddu tranh du

kich ddu tiin diin ra trin m&t phgm vi

rang, cd hi^u qua ldn vd dugc Trung uang

Bdng trUc tiip chi dgo, lank dgo Th.^fc ti,

ngay tfl trfldc khi t h i n h Up ein efl dja Bic

Sdn - Vfi Nhai, Trung fldng Dang ta da cd

nhiJng ebi dgo v l e h i trfldng, xfic djnh rfi

dudng hfldng phfit triln c i a cfic dpi du kfch

cung nhfl c i a phong trdo dfi'u tranh ndy

Mdt khfic, ngay t i kbi phong t r i o mdi b i t

diu nhen nhdm hinh thdnh vd ddc bidt l i

nbflng lie phong trdo suy thodi, Trung

fldng Dang v i Xfl uy Ble ky ddu kjp thdi

dua ra nhflng ehi dgo chidn lUpc, sfich Iflpc

nhim vijtc ddy, phdt triln phong trdo, Si^

chi dao c i a Trung fldng Dang t b l bipn ro

nhd't qua nhiJng nghi quydt tai cdc Hdi

nghj cua Ban Chd'p h i n h Trung fldng Un

thfl 6, 7, 8 Nhieu cfin bd Trung fldng v i Xfl

i y da dflde c i ldn cbi dgo, ho trp, thfim chf

cbi huy tnJc tidp phong trio nhfl: ddng ehi

Trin Ding Ninh, Hoang Vdn Thu Hodng

Qude Vidt, Dao Vdn Trfldng, Ngd Thd Sdn,

' Trin Minh Chfiu Nhd sfl ehi dgo sat aao

dd mi phong trdo d i u tranh du kfch di§n

ra trdn dia bdn tinh Thdi Nguyen ludn di

ding hfldng, cd dfldc nhilu thdng ldi

Nhiing lflc Ifldng du kfch d tinh Thdi

Nguyen (Ciiu qufic qufln I, II, III) la li^c

Iflpng du kfch, lflc Iflpng vu trang d i u tidn

hinh thdnh d Vidt Nam dfi l i mfit trong

nhing nhflng dpi qufin tidn thfin eua Qufln

dpi Nhfin dan Vipt Nam Thflc tiSn cdch

mgng Vidt Nam thdi ky ndy cbo tbd'y: ddy

ehfnh Id nhiing lflc Iflpng vu trang d i u tiSn

dflpc hinh thdnh, duy tri vd phdt triln dfldi

su chi dgo trflc tidp ciia Trung fldng Ding

va X i uy Bfie Ky

•Rm hidu vd phong trdo dl'u tranh du

kfch d tinh Thai Nguydn (giai dogn

1940-1945) ching ta edn nhdn thdy mdt d^c

dilm quan trpng nfla l i : Bdn cgnh lUc Iflpng nfing cit l i cdc trung ddi Cflu qude

qufin I, II, i n tbl nking lUc lUdng vu trang

kkdc cia qudn ching dd dUgc hinh thdnk

vd dd cing Id nhitng lUc lUgng quan trgng, tham gia tr^ic tiip vdo phong trdo ddu tranh du kick

Ddn cudi nim 1944, cl h l u hit cfic xa thudc dja b i n boat ddng cia Ciu qude qufin ddu dd td chic dfldc cfic trung d^i tfl

vd, tidu dpi ti^ vd- Lflc Ifldng ty vd niy dupe

C i u qude qufin huln luydn vl chfnh trj vd quan si^ dl 1dm giao thfing lidn lgc, bao vd

cd sd v i edn bfi cdch mgng, tuydn truyen cfich mgng, t r i n g trj bpn tay sai phan ddng, td chic quIn chung vio cfic Hpi Ciiu qude Dfiy Id ngudn b l aung lflc Iflpng rfing lfin c i a C i u qude quan (7),

Tfim lgi, dfldi sU lanh dao c i a Trung fldng Dang va X i i y Ble Ky, qudn v i ddn tinh Thai Nguydn, md lflc lupng Cvhi qude qufin l i ndng cdt da tiin bdnb eufic dfi'u tranh du kich chdng dich khung bd hit sflc oanh lidt vd adi ndi trdn cdn c i dia cfich mgng c i a minh Cudc ddu tranh diln ra vd cflng kbdc li^t gian nan bdi thflc dfin Phap kidn quydt thflc hidn cho ky dflpc nhOng

dm mflu, thu dean t i n khdc eua ching nhflng kdt qua cuoi eung thing Ipi vin thufic vd phfa chfnh nghia, vd phfa cdch mgng Danh gid vl phong trdo dd'u tranh

du kfch v i vl Cflu quoc qudn cl Thdi Nguydn ndi ridng, trdn dja bdn Vidt Bic, ndi chung, cd Tdng Bi thfl Ld Duin da vidt:

"Sink ra vd ldn ddn lin trong phong trdo cdck mgng rgng ldn cia qudn ching, cdc d0i qu&n Ciu qude vd gidi phong md thanh tki vUdt xa so qu&n cdng nkU quy md nkitng tr&n chiin ddu eua nd, dd gop phdn rdt quan trgng tgo ra cao trdo citu nude cia qudn eking ti 1941 din 1945" (8)

(Xem tiip trang 64)