Bài giảng môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin: Học phần III

Bài giảng môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin: Học phần III - Lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin về Chủ nghĩa Xã hội Khoa học trình bày nội dung chương VII đến chương IX bao gồm sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân và cách mạng xã hội chủ nghĩa, những vấn đề chính trị - xã hội có tính quy luật trong tiến trình cách mạng xã hội chủ nghĩa, chủ nghĩa xã hội hiện thực và triển vọng.

Phần thứ ba

LÝ LUẬN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN

VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

Chủ nghĩa xã hội khoa học ? Chủ nghĩa xã hội ?

CNXH- KT -> CNXH- KH -> CNXH-HT

Tính tất yếu diệt vong của ptsx-tbcn và sự ra đời tất yếu của ptsx-cscn, mà lực lượng duy nhất có sứ mệnh lãnh đạo cuộc c/m thực hiện bước chuyển biến lịch sử này, chính là g/c cn.

Cuộc c/m xhcn là cuộc c/m vĩ đại nhất trong lịch sử

pt của xh loài người, vì:

+ Nó xóa bỏ mọi chế độ áp bức bóc lột

đầu của xh này là cnxh.

I Sứ mệnh lịch sử của g/c công nhân

- Sứ mệnh lịch sử của g/c công nhân là phạm trù

cơ bản nhất của CNXH-KH.

- Việc phát hiện ra sứ mệnh lịch sử của g/c-cn là một trong những cống hiến vĩ đại của Mác.

Vai trò, địa vị trong sx:

Cách thức, quy mô thu nhập:

G/c công nhân chỉ g/c công nhân hiện đại,

Con đẻ của nền sx đại c/n-tbcn,

Đại biểu của llsx hiện đại, của ptsx tiên tiến

(g/c cn vừa là sf vừa là chủ thể của đại c/n

Ở vn hiện nay: những người sống chủ yếu bằng thu nhập làm công ăn lương, là g/c cn).

* ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN

(nhận thức trên hai phương diện):

(Phân biệt với người thợ thủ công trong thời trung cổ và trong cttc).

- Tất cả các g/c khác đều suy tàn và tiêu vong cùng sự

pt của đại công nghiệp Còn g/c vô sản là sp của nền đại công nghiệp.

Thứ hai:

Về địa vị của g/c- cn trong hệ thống qhsx- tbcn:

- Là những người không có tlsx, phải bán SLĐ để kiếm sống  G/c công nhân trở thành g/c đối kháng với g/c tư sản, chịu mọi rủi ro của cạnh tranh, sự lên xuống của thị trường.

- Xét các mối quan hệ trong qhsx:

Quan hệ sở hữu:

Quan hệ lđ:

Quan hệ phân phối:

* Ngày nay, g/c cn hiện đại có sự thay đổi nhất định:

- Về phương thức lđ:

+ Trước đây c/n chủ yếu là lđ chân tay,lđ cơ khí

+ Nay đã xuất hiện c/n trí tuệ, c/n tri thức, ứng dụng

- Về phương diện đời sống:

+ Một số công nhân có sở hữu trong công ty cổ phần…

+ Bên cạnh tiền công có cổ tức

- Trong quan hệ sx:

+ G/c cn dần trở thành làm chủ – đồng sh chủ cty+ Dần trở thành g/c thống trị  cải tạo xh tiến đến xh

không g/c

Vậy, k/n-g/c là 1 phạm trù lịch sử  g/c cn cũng là phạm trù lịch sử, cơ cấu g/c có tính đa dạng, phức tạp, có mặt trong các thành phần kt trong xh

* ĐỊA VỊ, VỊ TRÍ CỦA G/C CÔNG NHÂN

- Đại biểu của llsx tiên tiến hiện đại, xh hóa cao,

có lợi ích cơ bản, lâu dài đối lập với g/c tư sản

 trở thành lực lượng cơ bản phủ định sh tư nhân tbcn

- Có lợi ích cơ bản, lâu dài phù hợp với nhân dân lđ

 có khả năng đoàn kết với nhân dân lđ, đấu tranh

chống g/c tư sản

- Có hệ tư tưởng của mình, do địa vị ktế k/q tạo nên

Địa vị g/c cn thể hiện trên phạm vi thế giới

b Nội dung sứ mệnh lịch sử của GCCN

Tại sao sứ mệnh lịch sử lại trao cho g/c cn?

- Về bản chất của GCCN thể hiện:

+ Mối qh với 2 sự nghiệp: Giải phóng g/c và giải phóng nhân

loại,

+ Mối qh g/c công nhân với toàn nhân loại.

- Về nội dung sứ mệnh lịch sử : Thủ tiêu CNTB, xây dựng CNCS.

(Xóa bỏ chế độ tbcn, xóa bỏ chế độ người bóc lột người; xây dựng cnxh,

cncs, giải phóng g/c- cn, nhân dân lđ và toàn thể nhân loại)

Bước thứ nhất : Giành chính quyền–tiến hành c/m chính trị

Bước thứ hai: Dùng chính quyền cải biến c/m từ xh cũ  xh mới.

+ G/c công nhân có sứ mệnh toàn thế giới, nh ưng được sinh ra ở từng dân tộc Trước hết phải giải phóng dân tộc  xd mình thành g/c của dân tộc

•* Theo Lênin:

• - G/c cn đấu tranh cho dân tộc mình,

• - Đ/tranh cho quyền bình đẳng, q tự quyết của các dân tộc

• - Đấu tranh thắng lợi cuối cùng cho cnxh và cncs

•* Hồ Chí Minh:

•- 1930: Cương lĩnh đầu tiên “ làm tư sản dân quyền c/m,

• hay “thổ địa cm” – tức c/m vô sản:

Đánh đuổi đế quốc giành độc lập dân tộc,

• Đánh đổ pk giành ruộng đất cho nôngdân

•- 1941: c/m dân tộc, dân chủ, nhân dân  chuyển sang c/m

xhcn không kinh qua cntb

•-1960: xây dựng 1 nước VN: hòa bình, thống nhất, độc lập,

dân chủ, giàu mạnh, góp phần xứng đáng vào quá trình c/m thế giới

•-1969-1970: Hòa bình độc lập dân tộc và cnxh

•* * Quan điểm của Đảng CSVN hiện nay:

- Độc lập dân tộc gắn liền với CNXH, thực hiện:

Dân giàu, nước mạnh, xh công bằng, dân chủ, văn minh

Về đối nội: Dân giàu, nước mạnh Về đối ngoại: Thêm bạn, bớt thù

- Lợi ích g/c cn phù hợp với lợi ích của đa số người lđ và cả dân tộc

Động lực : phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết dân tộc

mà nền tảng là công nhân,nông dân và trí thức Cơ sở khoa học : CN Mác-Lênin và TTHCM

2 Điều kiện khách quan và chủ quan để giai cấp

công nhân hoàn thành sứ mệnh lịch sử

a- Địa vị kinh tế-xã hội (điều kiện k/q)

- Nền sx công nghiệp hiện đại -> hình thành g/c cn:

+ Làm phá sản nền sx nhỏ

+ Nâng cao năng suất lđ-xh, + Một bộ phân công nhân bị máy móc thay thế -> thất nghiệp

+ Người công nhân càng lệ thuộc vào TB

- Đồng thời với pt công nghiệp -> pt năng lực con người phù

hợp với trình độ pt của ktế Bảo đảm hài hòa giữa con người và tự nhiên

- G/c cn trong llsx:

Đối tượng lđ, Công cụ lđ, Con người lđ -> bộ phận quan trọng nhất - g/c cn + Về ktế : G/c-cn là sản phẩm của đại công nghiệp

• * Đảng ta vận dụng:

- Đại hội Đảng lần III (1960) :

Xác định cnh-xhcn là nhiệm vụ trung tâm trong suốt thời kỳ quá độ -> cnxh

Xác định c/m-kh-kthuật giữ vai trò then chốt

- Thời kỳ đổi mới (1986):

Xác định cnh, hđh gắn với pt-kt tri thức

Xác định pt-ktế là nhiệm vụ trung tâm

Chủ động, tích cực hội nhập trong xu thế toàn cầu hóa

b Đặc điểm chính trị-xã hội của g/c cn (đ.điểm cơ bản)

 G/c cn có khả năng hoàn thành nhiệm vụ lớn lao mà nó gánh vác, vì:

+ G/c cn là g/c tiên phong c/m…đại biểu cho llsx tiến tiến;

có hệ tư tưởng mang tính c/m và khoa học;

luôn đi đầu trong mọi phong trào c/m.

+ G/c cn có tinh thần c/m triệt để nhất…Do địa vị kt-xh trong chế

độ xh-tb quy định.

+ G/c cn có ý thức tổ chức kỷ luật cao nhất…Một mặt do quá trình

lđ hợp tác với hệ thống máy móc,với cuộc sống đô thị tập trung tạo nên; Mặt khác trong cuộc đấu tranh chống g/c-ts, tất yếu phải có ý thức tổ chức kỷ luật cao.

+ G/c cn có bản chất quốc tế…Với xu hướng tch,qth của nền kt mở, phong trào đấu tranh của g/c-cn các nước phải gắn bó với nhau .

- Điều kiện chủ quan:

Bản thân tự pt của chính g/c cn, về:

+ Số lượng + Chất lượng + Tỷ trọng + Cơ cấu…

3 Vai trò của ĐCS trong quá trình thực hiện

sứ mệnh lịch sử của mình

a Tính tất yếu và ql hình thành, pt Đảng của g/c cn

- Quá trình pt của g/c cn và phong trào đấu tranh của g/c cn

+ Theo ql: có áp bức có đấu tranh:

TB >< lđ -> đấu tranh g/c, đấu tranh xh.

Khi chưa có ĐCS : đấu tranh tự phát -> thất bại Khi ĐCS ra đời : đấu tranh tự giác -> thành công

- Sự pt của đội tiên phong – ĐCS :

+ CNTB ra đời đầu thế kỷ 16,

+ Phong trào công nhân pt mạnh vào đầu thế kỷ 19.

+ Phong trào đó đòi hỏi cương lĩnh hoạt động của g/c cn?

+ Lý luận của cnxh-kh trả lời được những câu hỏi đặt ra từ thực tiễn lịch sử đấu tranh của g/c cn.

- Quy luật hình thành chính Đảng của g/c cn:

+ Phong trào cn kết hợp với lý luận của cnxh-kh -> ĐCS

+ ĐCS ra đời là nhân tố có ý nghĩa quyết định trực tiếp hoàn

b Mối quan hệ giữa đảng cộng sản và g/c cn

G/c cn có nhiều tổ chức, trong đó:

* Đảng Cộng sản:

- Là tổ chức chính trị cao nhất của g/c - cn

- Là đội tiên phong chiến đấu của g/c - cn

- Là bộ tham mưu có trình độ lý luận cao để lãnh đạo g/c-cn

- Là tổ chức biểu hiện tập trung lợi ích, nguyện vọng, phẩm chất, trí tuệ của g/c - cn, của nhân dân lđ và dân tộc

* Giai cấp công nhân:

- Là cơ sở xh của Đảng Cộng sản,

- Là cơ sở giai cấp cuả ĐCS,

- Là nguồn bổ sung lực lượng cho ĐCS

* Mối quan hệ biện chứng:

- Đấu tranh của g/c cn ra đời ĐCS

- Bắt đầu từ 1 số người CS  số người CS đến tổ chức CS

- Khi có g/c cn và phong trào cn  sự ra đời CN Mác

-> Sự kết hợp:

Phong trào cn với CN Mác Lênin -> ĐCS

- Khi ĐCS xa rời g/c cn  mất quyền lãnh đạo

- G/c cn thực hiện quyền lãnh đạo:

Bằng hệ tư tưởng CN-Mác, Bằng tổ chức ĐCS

(Trí thức: có khả năng phát hiện, đề xuất theo xu hướng kq)

Yếu tố vật chất ( cơ thể) Yếu tố tinh thần,

ý thức (trí khôn)

 Vai trò của ĐCS-VN :

- ĐCS-vn ra đời,đánh dấu sự thay đổi về chất trong phong

trào đấu tranh của công nhân, từ tự phát lên tự giác.

-Đấu tranh tự phát - Đấu tranh tự giác

Mục đích quyền lợi kt: tăng lương… Quyền lợi kt và ct

Hính thức Đình công,bãi công,biểu tình Đấu tranh chính trị và đấu tranh vũ trang

Quy mô Nhỏ,lẻ tẻ,phân tán Lớn,có tổ chức,đoàn kết chặt che

Đlối,clược Chưa có Vạch cương lĩnh,chỉ đạo thực hiện

đlối…

- Từ khi có Đảng, g/c công nhân vn trở thành lực lượng lãnh đạo c/m-vn Trong cm giải phóng dân tộc, xd và bảo vệ Tổ quốc VN-xhcn:

15 tuổi (1945) lãnh đạo c/m thành công giành chính quyền.

30 năm sau (1975) lãnh đạo hoàn thành c/m giài phóng dân tộc và thống nhất đất nước Đưa cả nước đi lên CNXH.

Hơn 25 năm đỗi mới (1986) lãnh đạo công cuộc đổi mới thành

công.

->Chứng tỏ ĐCS-VN là nhân tố lãnh đạo,bảo đảm cho GCCN hoàn thành sứ mệnh lịch sử.

+ Theo nghĩa hẹp : là cuộc cm chính trị.

+ Theo nghĩa rộng : bao gồm cm chính trị và cm-xh (xây dựng xh mới).

b Nguyên nhân của cách mạng XHCN

- Nguyên nhân các cuộc cm- xh :

+ QHSX >< LLSX

+ G/c thống tri, bóc lột >< G/c bị thống trị,bị bóc lột

+ TB >< LĐ

- Nguyên nhân của cm- xhcn:

+ Nguyên nhân sâu xa: Mâu thuẫn giữa nhu cầu pt-

llsx với sự kiềm hãm của qhsx lỗi thời

+ Biểu hiện mâu thuẫn trong lĩnh vực kt:

Tính tổ chức, kế hoạch trong từng dn với tính

vô tổ chức, tự phát của sx toàn xh do cạnh tranh của nền sx-hh-tbcn

Dẫn đến sx “thừa”và khủng hoảng kt

-> Đòi hỏi thay thế qhsx-tbcn=qhsx-xhcn thông qua cm-xhcn

-> CM mới thành

công.

MÌNH - NGƯỜI - THỜI THẾ ́:

Cái mình muốn, người ta cần và thời thế cho phép ->Tất yếu thành công.

Ơ Ûđây không có “nếu” hay “giá mà”.

2 Mục tiêu, động lực và nội dung cm - XHCN

+ Phải tự vượt lên thành g/c dân tộc

- Giai đoạn thứ hai:

+ Tập hợp các tầng lớp nhân dân lđ+ Tổ chức 1 xh mới về mọi mặt

+ Từng bước xóa bỏ tình trạng người bóc lột người

- Đến giai đoạn cao là CNCS :

không còn g/c, không còn nhà nước,không còn boc ùlột

b Động lực của cách mạng XHCN

- Phong trào vô sản là phong trào độc lập của khối đại đa số,

mưu lợi ích cho khối đại đa số

- G/c cn vừa là g/c lãnh đạo, vừa là động lực chủ yếu của

* Thực tế lịch sử đã chứng minh:

- Khi nào và ở đâu, phong trào cn vững mạnh, sự lãnh đạo

sáng suốt thì cm - xhcn giành được thắng lợi

- Khi nào và ở đâu phong trào cn suy yếu, sự lãnh đạo giảm sút, thì cm – xhcn gặp khó khăn,thất bại

+ Trong đấu tranh giành chính quyền:

G/c cn chỉ giành được thắng lợi khi? Lôi kéo được g/c nông dân

+ Trong xây dựng cnxh, g/c cn chỉ hoàn thành sứ mệnh

lịch sử của mình khi?

Đại đa số g/c nông dân đi theo, cùng đi lên cnxh

+ Nguyên tắc cao nhất của chuyên chính vô sản:

Là duy trì khối liên minh 2 g/c này

+ Trí thức là động lực quan trọng của cuộc c/m xhcn:

Góp phần nâng cao dân trí, Đào tạo nguồn nhân lực,

Chăm lo sức khỏe cho nhân dân, Tham gia xd đường lối, chính sách, pháp luật Sáng tạo ra giá trị khoa học kỹ thuật, tiếp thu khoa học mới.

Lênin khẳng định:

“ Không có trí thức không có CNXH”.

c Nội dung của cuộc c/m xhcn

C/m xhcn được thực hiện trên tất cả các lĩnh vực đời sống xh.

làm chủ NN làm chủ XH

Tạo điều kiện thực hiện

nền dân chủ XHCN

Thu hút nhân dân lao động tham gia vào công việc QL

NN và XH

LĨNH VỰC KINH TẾ

Phát triển thật nhanh những LLSX, nâng cao năng xuất

lao động, cải thiện đời sống nhân dân Là nhiệm vụ

trọng tâm có tính chất quyết định của CM-XHCN.

- Loại bỏ những chức năng thừa

-Thực hiệân phân phối theo lđ -Nâng cao đời sống vật chất tinh thần của nhân dân

LĨNH VỰC TƯ TƯỞNG, VĂN HÓA

Kế thừa, tiếp thu có chọn lọc những giá trị

vh tiên tiến của dân tộc và thời đại

Hình thức c/m xhcn:

- Đối lập với cải lương  không làm thay đổi xh.

- Không đồng nghĩa với bạo lực – c/m thông qua bạo lực (nội chiến).

- Khả năng thông qua hòa bình (quý và hiếm).

VD: “Chúng ta muốn hòa bình, chúng ta đã nhân nhượng…

kẻ thù buộc ta phải cầm súng”.VN buộc phải tiến hành chiến tranh.

- C/m xhcn nổ ra ở đâu?

+ Khu trung tâm của CNTB  kết thúc ở trung tâm

+ Khu ngoại vi của CNTB  kết thúc ở trung tâm

VD : C/m tư sản Anh (1640) c/m tư sản Pháp (1789)

Quá trình diễn ra thời gian dài

Không diễn ra theo con đường thẳng

149 năm

3 Liên minh giữa g/c cn với g/c nông dân trong cm - xhcn

a Tính tất yếu và cơ sở k/q

- Tính tất yếu k/q được lịch sử chứng minh:

+ Một trong những nguyên nhân thất bại của công xã

Paris là gì? – G/c cn chưa lôi kéo được người bạn đồng minh là g/c nông dân đi theo

+ Một trong những nguyên nhân đưa đến thắng lợi của c/m tháng Mười Nga là gì? – Thực hiện, củng cố khối liên minh công-nông

+ Mục tiêu của cm- xhcn không phải là duy trì g/c, nhà nước, mà tiến lên xd 1 xh không còn g/c, không còn nhà nước

 Điều đó chỉ thực hiện được trên cơ sở xd khối liên minh

công-nông vững chắc  lôi kéo nông dân, đưa họ đi theo con đường xhcn

- Cơ sở khách quan xd khối liên minh:

+ Cơ sở ktế:

Hai g/c đều là những người lđ, đều bị áp bức bóc lột

Do vậy, dễ dàng thông cảm, liên minh với nhau

Quá trình xd-cnxh thì: công nghiệp và nông nghiệp

là 2 ngành sx chính trong xh

Nếu không liên minh thì không thể pt được nền kt

+ Cơ sở chính trị – xh:

Hai g/c này là lực lượng chính trị to lớn trong xd và

bảo vệ chính quyền nhà nước, xd khối đại đoàn kết

Do vậy, nông dân là người bạn tự nhiên của g/c- cn

b Nội dung và nguyên tắc của liên minh 2 g/c

- Nội dung của liên minh:

+ Liên minh về chính trị: giữa g/c công nhân với g/c nông

dân và các tầng lớp lđ khác, trở thành: Cơ sở vững chắc cho nhà nước xhcn.

Là nội dung nòng cốt trong mặt trận thống nhất

+ Liên minh về kinh tế:

Đây là nội dung cơ bản nhất, quyết định nhất cho sự thắng lợi của CNXH.

Kết hợp đúng đắn các lợi ích giữa 2 g/c.

+ Liên minh về văn hóa xh:

Người lđ phải có trình độ vh cao

Tham gia quản lí kt-xh, quản lí nhà nước…

- Nguyên tắc của liên minh:

+ Bảo đảm vai trò lãnh đạo của g/c công nhân trong liên minh + Bảo đảm nguyên tắc tự nguyện trong liên minh

+ Kết hợp đúng đắn các lợi ích của 2 g/c.

III HÌNH THÁI KINH TẾ-XÃ HỘI

CỘNG SẢN CHỦ NGHĨA

HTKT-XHTB -> HTKT-XHCS

CON ĐƯỜNG PTLS-TỰ NHIÊN

(CNTB-CNĐQ) (CNXH-CNCS)

- CĐ TƯ HỮU TLSX - CĐ CÔNG HỮU TLSX

- CĐ chiếm đoạt m - CĐ phân phối theo LĐ

- Sự ra đời xh mới như là 1 quá trình lịch sử tự nhiên…

+ Gắn với kh-k.thuật hiện đại+ Gắn với g/c công nhân hiện đại và tổ chức chính trị của nó (ĐCS).

- Hiện tượng: Cn có cổ phần trong công ty tư bản?

+ Tập dượt g/c cn tiếp cận với cách tổ chức nền sx lớn + Phải kế thừa những yếu tố tích cực của xh cũ

Sự xuất hiện ht-kt-xh-cscn phải có điều kiện: