Bài giảng Giảng dạy Sinh học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột” - TS. Ngô Văn Hưng

Bài giảng Giảng dạy Sinh học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột” được biên soạn nhằm giúp cho các bạn biết được những đặc trưng của phương pháp “Bàn tay nặn bột” (BTNB) trong dạy học Sinh học; điểm giống nhau và những điểm khác biệt giữa phương pháp BTNB và một số phương pháp dạy học tích cực khác; kỹ năng tổ chức tiến trình dạy học theo phương pháp BTNB.

Giảng dạy Sinh học theo

phương pháp “Bàn tay nặn

bột”

 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

 TS NGÔ VĂN HƯNG - BỘ GDĐT

GiẢNG DẠY KHOA HỌC TRONG NHÀ

TRƯỜNG

Mme Maryvonne STALLAERTS, professeur agrégé de sciences naturelles, docteur en écologie, formatrice « La Main à la Pâte »,

« rencontres du Vietnam »

Mme Elizabeth PLE, professeur de sciences physiques à

l’Université de Reims /IUFM de Champagne Ardennes, formatrice

« la Main à la pâte »

Tìm hiểu đặc trưng của Phương pháp

“Bàn tay nặn bột” trong dạy học Sinh học

Hoạt động 4:

Phân nhóm chuẩn bị bài cho ngày hôm sau

Khảo sát ban đầu

 Mục tiêu :

Khảo sát những hiểu biết ban đầu của học viên về Phương pháp “Bàn tay nặn bột”.

 Thực hiện:

 Bước 1: Báo cáo viên chuẩn bị sẵn “Phiếu

khảo sát“ và phát cho mỗi học viên một

bản.

 Bước 2: Học viên hoàn thành phiếu khảo

sát.

 Bước 3: Báo cáo viên thu phiếu khảo sát,

phân tích dữ liệu và chia sẻ kết quả vào

ngày hôm sau.

Khởi động

Hợp tác quốc tế trong chương

trình Bàn tay nặn bột

Các hình thức hành động khác nhau

Phổ biến các kinh nghiệm và đổi mới của khoa học giáo dục, đặc biệt trong chính tổ chức quốc

tế (IPA, UNESCO ) và giám hộ của giáo dục

quốc dân và nghiên cứu.

Đào tạo giảng viên nước ngoài

Cung cấp quyền đối với tài nguyên miễn phí cho dịch thuật.

Trao đổi các thực hành.

Sáng tạo của "Mirrors" Các thực hành

Phát triển các dự án hợp tác quốc tế và những thách thức giữa sinh viên từ các nước khác nhau.

9

Bàn tay nặn bột tại Việt Nam

Tháng 10 năm 1995 George Charpak tham gia Hội nghị quốc tế Vật lý năng lượng cao tại TP Hồ Chí Minh và hứa

hẹn sẽ hỗ trợ việc thành lập các “Hand on" trong trường học Việt Nam

Tháng 6 năm 2000: Khởi động phương pháp “Bàn tay nặn bột" tại Việt Nam

dưới sự lãnh đạo của GS Jean Trần

Thanh Vân và “Hội gặp gỡ Việt Nam“.

10

27 au 31 juillet 2009, Da Nang

École Hermann Gmeiner – Services d’éducation et de la formation

Các lớp tập huấn phối hợp tổ chức

với Hội Gặp gỡ Việt Nam

Các hội thảo phối hợp tổ chức với

Hội Gặp gỡ Việt Nam

3-4 /08/

2010 École Hermann Gmeiner Da

Nang, Services éducation primaire Da Nang

Tìm hiểu về phương pháp BTNB

Mục tiêu hoạt động

Học viên phân tích và rút ra được những điểm đặc trưng của Phương pháp “Bàn tay nặn bột”, những điểm giống nhau

và những điểm khác biệt giữa Phương pháp “Bàn tay nặn bột” và một số

phương pháp dạy học tích cực khác.

Một số kĩ thuật dạy học trong triển khai phương pháp bàn tay nặn bột

Kỹ thuật “ĐỘNG NÃO” tìm hiểu

Kỹ thuật “ĐỘNG NÃO” tìm hiểu

3 Thực hành dạy học "PP Bàn tay nặn bột”theo nhóm và cả lớp

15

Kỹ thuật “SƠ ĐỒ TƯ DUY “ để tìm

hiểu "PP Bàn tay nặn bột"

1 Xác định khái niệm Sơ đồ tư duy – Bản đồ tư duy.

2 Sự cần thiết của việc sử dụng

sơ đồ tư duy trong học tập theo

"PP Bàn tay nặn bột”.

3 Thực hành xây dựng sơ đồ tư duy trong "PP Bàn tay nặn bột” Trong dạy học theo "PP Bàn tay nặn bột”.

16

Kỹ thuật “SƠ ĐỒ KWL” để tìm hiểu

Phiếu thực hành sáng tạo

Hai khái niệm/ đối tượng có vẻ không liên quan  Khái niệm mới là…(tìm thấy sự liên quan – dấu hiệu chung).

17

Kỹ thuật “SƠ ĐỒ KWL” để tìm hiểu

Khái niệm mới là…

Hai khái niệm/

đối tượng có vẻ không liên quan

Chiến đấu chống tội phạm

Chia nhóm

Nhiệm vụ của nhóm:

- Tổ chức dạy học nội dung “Cấu tạo và tính

chất của cơ” Sinh học 8 theo một phương

pháp dạy học được yêu cầu;

- So sánh với cách tổ chức dạy học theo

phương pháp BTNB thể hiện trong tài liệu tập huấn trang 44-63;

- Rút ra được những điểm giống nhau, mối liên quan với nhau giữa hai phương pháp và điểm khác nhau về: quy trình thực hiện; vai trò

giáo viên, học sinh, các kỹ năng rèn luyện

thông qua sử dụng phương pháp

(Bảng phân công)

Các nhóm báo cáo kết quả thảo luận:

- Tổ chức dạy học nội dung “Cấu tạo và tính

chất của cơ” theo phương pháp được yêu cầu.

- Phân tích và trình bày những điểm giống,

mối liên quan và khác biệt nhau giữa phương pháp dạy học được yêu cầu và phương pháp BTNB.

- Nêu những điểm đặc trưng của phương pháp BTNB.

Các nhóm khác bổ sung hoàn thiện bảng 2 và bảng 3.

3 Tại sao giảng dạy các môn khoa học?

4 Lịch sử của phương pháp “Bàn tay

nặn bột”

5 “Bàn tay nặn bột” tại Việt Nam

Bối cảnh ra đời của phương pháp

"Bàn tay nặn bột"

Trước năm 1995, tại Pháp, GDTH có một số hạn chế :

•chỉ chú trọng vào đọc, viết và tính toán

•rất ít nội dung về khoa học tự nhiên (ít hơn 3%)

•không có thực nghiệm

•khoảng 40% học sinh tốt nghiệp tiểu học không đủ kĩ năng ngôn ngữ (nói, viết, lập luận) để học ở cấp trung học cơ sở

Người Pháp nhận thấy cần tăng cường dạy học khoa học, công nghệ ở tiểu học và cần tìm kiếm phương

pháp dạy học để học sinh có thể làm chủ được kĩ năng

về ngôn ngữ

•Cùng thời điểm đó, phương pháp "Hands-on" gặt hái thành công ở Mĩ với khả năng suy luận, kĩ năng ngôn ngữ (diễn đạt) và hợp tác làm việc nhóm ở học sinh

•Năm 1995, giáo sư Georges Charpak đã cùng đồng

nghiệp tại viện hàn lâm khoa học Pháp sáng tạo ra

phương pháp "Bàn tay nặn bột"

Các nguyên tắc hoạt động cơ bản của BTNB:

 Là một tiến trình sư phạm dựa trên hoạt động tìm tòi

khám phá của học sinh

 Là một sự kết hợp của cộng đồng các nhà khoa học

 Hình thành một mạng lưới và tương tác giữa các giáo

viên

 Các tài liệu được cung cấp miễn phí trên Internet và

mạng lưới những chuyên gia làm việc với phương pháp BTNB

 Sự cộng tác của các trường đào tạo sư phạm và Bộ

Giáo dục.

 Hoàn toàn miễn phí

- Giảng dạy khoa học dựa trên tìm tòi khám phá

Đặc trưng của Bàn tay nặn bột

Nghiên cứu các đồ vật của thế giới

thực tế, gần gũi với các em, và các

Giáo viên giúp học sinh xây dựng nên

kiến thức của riêng các em.

Thực hiện trong khoảng thời gian dài,

• Đặt câu hỏi Tự chủ Kinh nghiệm.

• Cùng nhau xây dựng kiến thức.

Bài học Không phải là những nội dung

để học thuộc lòng!

Đặc trưng cơ bản của phương pháp

"Bàn tay nặn bột"

1 HS quan sát một sự vật, một hiện tượng của thế giới thực tiễn, gần gũi, dễ cảm nhận với hs và các em sẽ thực hành, thực nghiệm trên những cái đó;

2 HS là người chủ quá trình học tập của mình; chính hs

là người thực hiện thí nghiệm, thực hành, thực nghiệm , không được làm sẵn cho các em; trong quá trình tìm hiểu, hs lập luận, bảo vệ ý kiến của mình, đưa

ra tập thể thảo luận những ý nghĩ và những kết luận cá nhân;

3 GV giúp hs tự xây dựngkiến thức của chính các em; những hoạt động do gv đề xuất cho hs được tổ chức theo tiến trình sư phạm với mức độ học tập nâng cao dần;

4 Khuyến khích sự tham gia của lực lượng giáo dục ngoài nhà trường vào thực hiện các công việc của lớp học như hỗ trợ kiến thức khoa học, thí nghiệm, phương pháp sư phạm, kinh nghiệm dạy học, quản lý hoạt động dạy học

10 Nguyên tắc của Bàn tay nặn

bột

10 nguyên tắc cơ bản của BTNB

Các hoạt động giáo viên

đề ra cho học sinh được

32 Estelle Blanquet Recsam 2005

Tối thiểu 2 giờ một tuần

dành cho một đề tài và

có thể kéo dài hoạt động

trong nhiều tuần Tính

liên tục của các hoạt

Mục đích hàng đầu đó là giúp học sinh tiếp cận một cách dần dần với các khái niệm thuộc lĩnh vực khoa học, kĩ thuật kèm theo một sự vững vàng trong diễn đạt nói và viết.

10 NGUYÊN TẮC PHƯƠNG PHÁP BTNB

Gia đình và khu phố ủng hộ các hoạt động này.

Các nhà khoa học (ở các trường Đại học, Viện

nghiên cứu) tham gia các công việc ở lớp học theo

khả năng của mình.

Trường ĐHSP và CĐSP giúp các giáo viên về kinh

nghiệm sư phạm và giáo dục.

Giáo viên có thể tìm thấy trên Internet những bài học

về những đề tài, những gợi ý cho các hoạt động ở lớp, những câu trả lời cho các câu hỏi Giáo viên cũng có thể tham gia thảo luận trao đổi với các đồng nghiệp, với các giảng viên và các nhà khoa học.

NHỮNG ĐỐI TƯỢNG THAM GIA

TIẾN TRÌNH BTNB

Bước 1 - Đưa ra tình huống xuất phát Bước 2 - Hình thành biểu tượng ban đầu của học sinh

Bước 3 - Đề xuất giả thuyết và

phương án kiểm chứng giả thuyết

Bước 4 - Tìm tòi - nghiên cứu (nhằm kiểm chứng các giả thuyết)

Bước 5 - Kết luận, hệ thống hóa kiến thức

36

Bước 1 - Đưa ra tình huống xuất phát

Nhiệm vụ: Chọn lựa tình huống xuất phát

Phân biệt: tình huống và tình huống xuất phát Không phải bất kì tình huống nào cũng là tình huống xuất phát vì phải phù hợp với các mối quan tâm riêng của học sinh.

Kinh nghiệm thực hiện: tr 48

Ví dụ: Khi dạy bài 9, Sinh học 8 “Cấu tạo và tính chất của cơ”, GV có thể đặt vấn đề tạo

tình huống xuất phát: Bắp thịt được gắn với

xương như thế nào?

37

Bước 2 - Hình thành biểu tượng ban

đầu của học sinh

Nhiệm vụ: Làm bộc lộ các quan niệm ban đầu của học sinh về nội dung khoa học của bài

học; Phát biểu các câu hỏi của học sinh;

Trình bày các biểu tượng ban đầu của học sinh Kinh nghiệm thực hiện: tr 49

Ví dụ: Khi dạy bài 9, Sinh học 8 “Cấu tạo và tính chất của cơ”, yêu cầu HS cử động tay

(gập, duỗi tay); sờ các bắp cơ rồi sau đó vẽ

hình để trả lời câu hỏi: Bắp thịt được gắn với

xương như thế nào?

38

Bước 3 - Đề xuất giả thuyết và phương án kiểm chứng giả thuyết

39

Nhiệm vụ: Phát biểu bằng lời các giả

thuyết ở các nhóm; xây dựng các qui

trình để chứng minh hay loại bỏ các giả

thuyết; Viết các đoạn mô tả các giả

thuyết và các tiến trình (bằng lời và hình

vẽ, sơ đồ); Phát biểu bằng lời hay viết

mô tả các dự đoán của học sinh: “điều gì

sẽ xảy ra?” “vì sao?”;

Kinh nghiệm thực hiện:

Ví dụ: Khi dạy bài 9, Sinh học 8 “Cấu tạo

và tính chất của cơ”, Vì sao tay có thể cử động (gập, duỗi tay) được? Làm mô

hình?

Bước 4 - Tìm tòi - nghiên cứu (nhằm

kiểm chứng các giả thuyết)

40

Nhiệm vụ: tiến hành quan sát hay thí

nghiệm;

(học sinh chỉ rõ các điều kiện thí nghiệm)

Mô tả thí nghiệm, hay quan sát (bằng

các sơ đồ, các đoạn văn mô tả).

Kinh nghiệm thực hiện

Ví dụ: Khi dạy bài 9, Sinh học 8 “Cấu tạo

và tính chất của cơ”, GV yêu cầu HS làm

thí nghiệm trên ếch để quan sát “Bắp

thịt được gắn với xương như thế nào?”

Bước 5 - Kết luận, hệ thống hóa kiến

thức

41

Nhiệm vụ: So sánh và liên hệ các kết

quả thu được trong các nhóm khác

nhau, trong các lớp khác…Trình bày các kiến thức mới lĩnh hội được cuối bài học bằng lời văn viết của học sinh với sự

giúp đỡ của giáo viên Đặt ra các câu

hỏi mới.

Kinh nghiệm thực hiện

Ví dụ: Khi dạy bài 9, Sinh học 8 “Cấu tạo

và tính chất của cơ” (Tr 55)

hoạt động 3: gọi tên các thành phần

của bông hoa

hoạt động 4: vẽ hay cắt dán một bông hoa

42

Phân loại các thành phần của bông hoa

học sinh thảo luận

Nhóm học sinh tiến hành thảo luận

để phân loại các thành phần của bông hoa

Gọi tên các thành phần của bông hoa

HS thảo luận trong

nhóm để gọi tên

cho các thành phần

của bông hoa Hoạt

động này minh họa

thảo luận giữa các nhóm

dưới sự hướng dẫn của

GV, các nhóm HS so

sánh kết quả phân loại

thành phần và gọi tên

các thành phần HS

phải lập luận để bảo vệ

quan điểm trước các

nhóm khác Giáo viên

đóng vai như "trọng

tài" cho cuộc thảo luận

và chuẩn hóa việc phân

loại, gọi tên của các

em.

46

vẽ hay cắt dán một bông hoa

Câu hỏi

mà các bạn

đặt ra

và

muốn chúng tôi trả lời…?