Tài liệu ôn tập môn chính luận báo chí

Chính luận là nhóm thể loại báo chí dùng lý lẽ để soi sáng sự kiện giúp công chúng hiểu đúng sự thật, hướng đến các hoạt động tích cực theo đúng các ý đồ của tác giả

ÔN T P MÔN CHÍNH LU NẬ Ậ

Câu h i 1: nh ng đ c tr ng c a báo chí chính lu n? Phân tích và l y ví d c a tác ph m đ ch ng minh.ỏ ữ ặ ư ủ ậ ấ ụ ủ ẩ ể ứ

Hi n nay, h th ng báo chí nệ ệ ố ước ta chia làm 3 nhóm chính:

Thông t n: Tin, tấ ường thu t, Ph ng v nậ ỏ ấ

Chính lu n báo chí: Xã lu n, bình lu n, chuyên lu nậ ậ ậ ậ

Kí báo chí: Phóng s , ghi nhanh, th phóng viên và m t s th lo i kí báo chí khácự ư ộ ố ể ạ

Trong đó, nhóm thông t n ấ ch y u ủ ế thông tin b ng s ki n ằ ự ệ Nhóm chính lu n báo chí ậ thông tin ch y u ủ ế b ng lý lẽ ằ Nhóm

kí báo chí thông tin ch y u ủ ế có tính th m mỹ ẩ

Chính lu n là nhóm th tài báo chí dùng lý lẽ đ soi sáng s ki n, giúp công chúng hi u đúng s th t, hậ ể ể ự ệ ể ự ậ ướng h đ n ho t ọ ế ạ

đ ng tích c c, theo đúng ý đ c a tác gi và phù h p v i quan đi m, t tộ ự ồ ủ ả ợ ớ ể ư ưởng chính tr c a đ ng và nn.ị ủ ả

Chính lu n mang đ c đi m chung c a báo chí Tuy nhiên, chính lu n có nh ng đ c tr ng sau:ậ ặ ể ủ ậ ữ ặ ư

Chính lu n báo chí là nhóm th tài báo chí dùng lý lu n đ soi sáng s ki n.ậ ể ậ ể ự ệ

M c đích: nh m thay đ i nh n th c, t duy lý lu n c a công chúng ch không ch đ cung c p thông tin ( khác v i nhóm th ụ ằ ổ ậ ứ ư ậ ủ ứ ỉ ể ấ ớ ể tài thông t n)ấ

Chính lu n báo chí đậ ược xem là m t d ng văn ngh lu n M t d ng văn mà đó ngộ ạ ị ậ ộ ạ ở ười ta dùng lý lẽ, d n ch ng đ bàn b c, ẫ ứ ể ạ làm rõ v n đ nào đó nh m đ cho ngấ ề ằ ể ườ ọi đ c người nghe ho t đ ng theoạ ộ

Trong chính lu n, ch đ tác ph m đậ ủ ề ẩ ược th hi n qua h th ng lu n đi m, lu n c , lu n ch ng ch t chẽ, logic Khác v i ể ệ ệ ố ậ ể ậ ứ ậ ứ ặ ớ trong văn h c, ch đ đọ ủ ề ược th hi n qua tình ti t, hành đ ng, l i nói.ể ệ ế ộ ờ

L i t duy trong chính lu n là l i t duy logic, t duy lý lu n Nó d a trên nh ng s ki n, phán đoán đ t duy Bài chính lu n ố ư ậ ố ư ư ậ ự ữ ự ệ ể ư ậ

ph i nh n m nh đả ấ ạ ược hai y u t t i sao và nh th nào? Các y u t còn l i đế ố ạ ư ế ế ố ạ ược khái quát-> tóm ý-> làm lu n ch ng, lu n ậ ứ ậ

c ứ

Chính lu n BC là nhóm th tài không ph n ánh hình th c mà ph n ánh bên trong, khái quát thông tin làm thay đ i nh n th c ậ ể ả ứ ả ổ ậ ứ

c a công chúng v s ki n y Do đó, tác gi ph i bày t quan đi m, t tủ ề ự ệ ấ ả ả ỏ ể ư ưởng c a mình trong đ i v i v n đ Đ ng tình hay ủ ố ớ ấ ề ồ

ph n đ i?, khen hay chê? Chính lu n th hi n rõ nét, t p trung t tả ố ậ ể ệ ậ ư ưởng c a tác gi Thái đ c a tác gi th hi n bao nhiêu ủ ả ộ ủ ả ể ệ thì càng có kh năng đ nh hả ị ướng b y nhiêu.ấ

Mô t v n đ , s ki n m t cách d hi u nh t Ngôn ng mang màu s c chính tr caoả ấ ề ự ệ ộ ễ ể ấ ữ ắ ị

VD: khi bình lu n v m t s ki n-> tác gi ch y u đi sau vào b n ch t c a v n đ -> đ nh hậ ề ộ ự ệ ả ủ ế ả ấ ủ ấ ề ị ướng cho người dân hi u theo ể quan đi m c a Đ ng và Nhà nể ủ ả ước Nh có BL mà công chúng hi u rõ v n đ và có ni m tin h n Trong tác ph m “ Trung Qu cờ ể ấ ề ề ơ ẩ ố công khai âm m u đ c chi m bi n đông”-> đ a ra nh ng lu n c nh vi c thành l p thành ph Tam Sa c a Trung Qu c là sai ư ộ ế ể ư ữ ậ ứ ư ệ ậ ố ủ ố trái-> lãnh đ o Khánh Hòa và Đà N ng lên ti ng ph n đ i Trung Qu c, đ ng th i kh ng đ nh Hoàng Sa và Trạ ẵ ế ả ố ố ồ ờ ẳ ị ường Sa là b ộ

ph n không tách r i c a Vi t Nam-> T ng công ty d u khí h i dậ ờ ủ ệ ổ ầ ả ương Trung Qu c (CNOOC), dố ướ ựi s cho phép c a chính ph ủ ủ

nước này, đã ngang ngược thông báo chào th u qu c t t i 9 lô d u khí n m hoàn toàn trong ph m vi vùng đ c quy n kinh tầ ố ế ạ ầ ằ ạ ặ ề ế

200 h i lý và th m l c đ a c a Vi t Nam theo Công ả ề ụ ị ủ ệ ước Liên H p Qu c v Lu t Bi n năm 1982 H n n a đây l i là vùng hoàn ợ ố ề ậ ể ơ ữ ạ toàn không có tranh ch p t trấ ừ ước đ n nay->ngế ười dân nh n th c đúng h n, không hoang mang-> th y đậ ứ ơ ấ ược đường l i b o ố ả

v t qu c c a nệ ổ ố ủ ước ta là đúng đ n.ắ

Câu h i 2: nh ng đ c tr ng c b n c a th lo i bình lu n, xã lu n và chuyên lu n L y VD phân tích và l y tác ph m đ ỏ ữ ặ ư ơ ả ủ ể ạ ậ ậ ậ ấ ấ ẩ ể

ch ng minh.ứ

Đ c tr ng c b n c a bình lu n và xã lu n ( tài li u)ặ ư ơ ả ủ ậ ậ ệ

Đ c tr ng c b n c a chuyên lu nặ ư ơ ả ủ ậ

Chuyên lu n là m t bài ngh lu n bàn chuyên sâu v m t v n đ , t duy khoa h c, tình c m ph i đậ ộ ị ậ ề ộ ấ ề ư ọ ả ả ược chuy n hóa b ng ể ằ

nh ng l p lu n.ữ ậ ậ

Đ c tr ng: bàn lu n v nh ng v n đ c n bàn lu n, nh ng v n đ đặ ư ậ ề ữ ấ ề ầ ậ ữ ấ ề ược nhi u ngề ười quan tâm nh nh ng s ki n quan ư ữ ự ệ

tr ng có di n bi n ph c t p: v n đ trang tr i, v n đ bi n đ o,…ọ ễ ế ứ ạ ấ ề ạ ấ ề ể ả

Bàn lu n có h th ng và chuyên sâu v m t lĩnh v c c a đ i s ng xã h i, ph i đậ ệ ố ề ộ ự ủ ờ ố ộ ả ược đăng báo, đăng trên phương

ti n thông tin đ a chúng VD: chuyên đ v th , thu t ng , toán h c, văn h c,…ệ ị ề ề ơ ậ ữ ọ ọ

Đòi h i có s chuyên sâu-> tác gi ph i am hi u sâu r ng, hi u nhi u, chuyên sâu v m t v n đ đang bàn lu n.ỏ ự ả ả ể ộ ể ề ề ộ ấ ề ậ

Lý lẽ có tính thuy t ph cế ụ

Đ i tố ượng ti p nh n h pế ậ ẹ

Ngôn ng mang tính khoa h c, khó hi uữ ọ ể

VD: tác ph m chuyên lu n v cái đ p c a tri t gia La Mã c đ i Plotinus-> đòi h i tác gi ph i có ki n th c chuyên sâu v ẩ ậ ề ẹ ủ ế ổ ạ ỏ ả ả ế ứ ề

ki n trúc.ế

Câu h i 3: so sánh các đ c tr ng c a nhóm th tài chính lu n báo chí và các nhóm th tài báo chí khác SS các đ c đi m c a ỏ ặ ư ủ ể ậ ể ặ ể ủ các th lo i BC Phân tích, l y tác ph m ch ng minh.ể ạ ấ ẩ ứ

Nhóm thông t n:ấ

Trong nhóm này t p h p m t s th lo i có nhi m v thông tin (dậ ợ ộ ố ể ạ ệ ụ ướ ựi s chi ph i c a các yêu c u c atính xác th c, th i s ) ố ủ ầ ủ ự ờ ự

mà trong đó th lo i tin gi v trí hàng đ u Bên c nh tin còn có m t s th lo i khác nh bài thông t n, tể ạ ữ ị ầ ạ ộ ố ể ạ ư ấ ường thu t, đi u tra,ậ ề ghi nhanh, ph ng v n s ki n, phóng s s ki n v.v ỏ ấ ự ệ ự ự ệ Đ c đi m n i b t nh t c a các th lo i trong nhóm này là chúng ặ ể ổ ậ ấ ủ ể ạ

đ u th hi n rõ năng l c thông tin s ki n th i s S ki n đ ề ể ệ ự ự ệ ờ ự ự ệ ượ c thông tin trong các th lo i thu c nhóm này đ ể ạ ộ ượ c

bi u hi n v i nh ng c p đ khác nhau, nh ng dù c p đ nào thì cũng ph i đáp ng các yêu c u v tính th i s và ể ệ ớ ữ ấ ộ ư ở ấ ộ ả ứ ầ ề ờ ự tính xác th c t i đa V i m c đích rõ rang là u tiên t i đa cho nhi m v thông tin s ki n, TTBC cung c p k p th i cho ự ố ớ ụ ư ố ệ ụ ự ệ ấ ị ờ công chúng nh ng thông tin v nh ng s ki n m i ữ ề ữ ự ệ ớ

Nhóm các th lo i Chính lu n báo chíể ạ ậ

Chính lu n là nhóm th tài báo chí dùng lý lẽ đ soi sáng s ki n, giúp công chúng hi u đúng s th t, hậ ể ể ự ệ ể ự ậ ướng h đ n ho t ọ ế ạ

đ ng tích c c, phù h p v i quan đi m, t tộ ự ợ ớ ể ư ưởng, ý đ c a tác gi ồ ủ ả Đây là m t nhóm bao g m các th lo i có nhi m v đánh ộ ồ ể ạ ệ ụ giá, phân tích, gi i thích, bàn lu n v nh ng s th t c a đ i s ng ả ậ ề ữ ự ậ ủ ờ ố Th m nh ch y u c a các th lo i trong nhóm th lo i ế ạ ủ ế ủ ể ạ ể ạ này bi u hi n năng l c thông tin lý lẽ T t nhiên lý lẽ ph i g n li n v i nh ng s ki n th i s Nói cách khác, đây là ể ệ ở ự ấ ả ắ ề ớ ữ ự ệ ờ ự nhóm không ch có nhi m v thông tin v s th t mà còn có nhi m v phân tích, lý gi i, bàn lu n, đánh giá nh ng s ỉ ệ ụ ề ự ậ ệ ụ ả ậ ữ ự

th t đó trên c s c a m t thái đ rõ ràng nh m h ậ ơ ở ủ ộ ộ ằ ướ ng d n, đi u ch nh d lu n ẫ ề ỉ ư ậ “N i dung c a tác ph m chính lu n ộ ủ ẩ ậ báo chí t p trung m t cách rõ nh t, nhi u nh t l p trậ ộ ấ ề ấ ậ ường, quan đi m trong s m nh đ nh hể ứ ệ ị ướng t tư ưởng và hành đ ng ộ theo m c đích c a t ng t báo”.ụ ủ ừ ờ

Trong nhóm này có các th lo i nh bình lu n, xã lu n, đi u tra, bài phê bình, ph ng v n v n đ … Trong đó, th lo i bình ể ạ ư ậ ậ ề ỏ ấ ấ ề ể ạ

lu n gi vai trò là h t nhân vì nó đã th hi n sinh đ ng nh t nh ng đ c đi m c b n c a c nhóm Chúng ta sẽ l n lậ ữ ạ ể ệ ộ ấ ữ ặ ể ơ ả ủ ả ầ ượt đi mể qua nh ng nét tiêu bi u nh t c a các th lo i đó.ữ ể ấ ủ ể ạ

Nhóm các th lo i ký BCể ạ

Không hoàn toàn gi ng v i hai nhóm nêu trên, các th lo i trong nhóm này có nhi m v mô t , di n t m t cách có hình nh, ố ớ ể ạ ệ ụ ả ễ ả ộ ả

có c m xúc và gi ng đi u v nh ng s th t đ i s ng Nói cách khác, v n trên c s c a nh ng s th t (xác th c, th i s ), các ả ọ ệ ề ữ ự ậ ờ ố ẫ ơ ở ủ ữ ự ậ ự ờ ự

th lo i trong nhóm này có phể ạ ương pháp ph n ánh linh ho t, sinh đ ng do đã k t h p đả ạ ộ ế ợ ược nh ng đ c đi m c a c bên ữ ặ ể ủ ả trong và bên ngoài h th ng th lo i báo chí V hình th c th hi n, trong các tác ph m thu c nhóm này thệ ố ể ạ ề ứ ể ệ ẩ ộ ường có vai trò

quan tr ng c a nhân v t tr n thu t và s d ng ngôn t , bút pháp, gi ng đi u giàu ch t văn h c ọ ủ ậ ầ ậ ử ụ ừ ọ ệ ấ ọ Nhóm các th lo i này là s ể ạ ự

k t h p y u t chính lu n ( t li u, s ki n, lý lẽ, hùng bi n…) v i y u t ngh thu t ( hình nh, c m xúc, thái đ , khái ế ợ ế ố ậ ư ệ ự ệ ệ ớ ế ố ệ ậ ả ả ộ quát…) đ ph n ánh và lý gi i v n đ Nói cách khác, các s ki n, hi n tể ả ả ấ ề ự ệ ệ ượng, quá trình có th t c a đ i s ng xã h i đậ ủ ờ ố ộ ược

ph n ánh m t cách sinh đ ng h p d n b ng cách s d ng hình nh, c m xúc và các th m nh khác nhau c a ngôn t ( n d ,ả ộ ộ ấ ẫ ằ ử ụ ả ả ế ạ ủ ừ ẩ ụ ngoa d , tính ng , so sánh…) Có th nói thông tin s ki n, lý lẽ và th m mỹ là tính tr i c a nhóm th lo i này.ụ ữ ể ự ệ ẩ ộ ủ ể ạ Đ c tr ng: ặ ư

xu t hi n nhân v t tr n thu t cùng v i vi c s d ng ngôn ng , gi ng đi u, bút pháp giàu ch t văn h c ấ ệ ậ ầ ậ ớ ệ ử ụ ữ ọ ệ ấ ọ

Th lo i để ạ ược coi là h t nhân c a nhóm này là phóng s Ngoài ra trong nhóm này còn có các th lo i có hình th c th hi n ạ ủ ự ể ạ ứ ể ệ sinh đ ng, giàu tính ch t văn h c nh ph ng v n chân dung, ký chân dung, ký chính lu n, th phóng viên, s tay phóng viên, ộ ấ ọ ư ỏ ấ ậ ư ổ

nh t ký phóng viên cùng v i m t vài bi n th khác n a Đi u đáng l u ý là m t d ng c a th lo i ti u ph m cũng có th ậ ớ ộ ế ể ữ ề ư ộ ạ ủ ể ạ ể ẩ ể

đượ ếc x p vào nhóm này Ti u ph m, v b n ch t là m t th lo i văn h c v i nhi u d ng khác nhau (văn xuôi, đ i tho i, văn ể ẩ ề ả ấ ộ ể ạ ọ ớ ề ạ ố ạ

v n ho c là s k t h p gi a ba d ng đó) Tuy nhiên n u tác ph m ti u ph m l y đ i tầ ặ ự ế ợ ữ ạ ế ẩ ể ẩ ấ ố ượng ph n ánh là ngả ười th t, vi c th t ậ ệ ậ

và đáp ng đứ ược yêu c u thông tin xác th c, th i s và tính đ nh hầ ự ờ ự ị ướng tr c ti p (v n là nh ng đ c tr ng c b n c a tác ự ế ố ữ ặ ư ơ ả ủ

ph m báo chí) thì có th coi nó nh m t d ng giao thoa gi a ti u ph m văn h c v i nhóm các th Ký BC này.ẩ ể ư ộ ạ ữ ể ẩ ọ ớ ể

Cũng c n ph i nh n m nh r ng, trong h th ng h th ng th lo i báo chí v i ba nhóm nh đã nêu trên, các th lo i có thầ ả ấ ạ ằ ệ ố ệ ố ể ạ ớ ư ở ể ạ ể

t n t i đ c l p nh ng cũng có th giao thoa v i các th lo i (và các lo i th ) trong và bên ngoài h th ng Trong s đó, ồ ạ ộ ậ ư ể ớ ể ạ ạ ể ở ở ệ ố ố

tr m t s th lo i từ ộ ố ể ạ ương đ i n đ nh, các th lo i khác ít nhi u đ u có s giao thoa, chuy n hoá l n nhau Đó là m t hi n ố ổ ị ể ạ ề ề ự ể ẫ ộ ệ

tượng bình thường trong đ i s ng các th lo i báo chí.ờ ố ể ạ

Có th l y ví d b ng th lo i ph ng v n Nh đã trình bày trên, th lo i này là m t ngo i l vì nó không hoàn toàn thu c ể ấ ụ ằ ể ạ ỏ ấ ư ở ể ạ ộ ạ ệ ộ vào m t nhóm th lo i nào Tuỳ vào t ng tác ph m c th , tác ph m ph ng v n sẽ thu c vào m t nhóm th lo i nào đó ộ ể ạ ừ ẩ ụ ể ẩ ỏ ấ ộ ộ ể ạ

Tương t nh v y, th lo i phóng s tuy đự ư ậ ể ạ ự ược coi là h t nhân c a nhóm các th Ký BC nh ng m t d ng c a nó là phóng s sạ ủ ể ư ộ ạ ủ ự ự

ki n v n có th đệ ẫ ể ượ ếc x p vào nhóm các th Thông t n báo chí.ể ấ

VD: s ki n Trung Qu c in đự ệ ố ường lưỡi bò lên h chi u-> Daan Vi t có bài bình lu n H chi u in hình lộ ế ệ ậ ộ ế ưỡi bò, không còn ch ỗ cho s nhân nhự ượng ( trước đó ch đ a tin) -> s hoang tỉ ư ự ưởng, s áp đ t c a TQ, âm m u thâm đ c.ự ặ ủ ư ộ

Câu h i 4: so sánh gi a th lo i bình lu n và ph n ánh.ỏ ữ ể ạ ậ ả

Gi ng nhau: ố

N i dung: ộ

Dù là bài bình lu n hay bài ph n ánh thì chúng đ u là nh ng tác ph m báo chí, đ u ph i ậ ả ề ữ ẩ ề ả đ m b o tính th i s , tính xác ả ả ờ ự

th c và tính t t ự ư ưở ng c a thông tin ủ Đây là đ c tr ng riêng không ch bình lu n, ph n ánh mà còn c các tác ph m báo chí ặ ư ỉ ậ ả ả ẩ trong tương quan so sánh v i tác ph m văn h c.ớ ẩ ọ

Tính th i s : ờ ự Ph n ánh k p th i nh ng cái m i Đó là s vi c, s ki n, con ngả ị ờ ữ ớ ự ệ ự ệ ười, hoàn c nh…x y ra, v a x y ra và ch c ch nả ả ừ ả ắ ắ

x y raả

Tính xác th c: ự Ph n ánh s th t m t cách chính xác, khách quan ả ự ậ ộ

Tính t t ư ưở ng: th hi n rõ quan đi m, để ệ ể ường l i c a Đ ng và Nhà nố ủ ả ước, có t tư ưởng chính tr ị

Hình th c: ứ

Ng n g n ắ ọ : dung lượng nh , t vài trăm đ n nghìn chỏ ừ ế ữ

K t c u ế ấ : g n li n ắ ề s ki n ự ệ

Ngôn ng : G n gũi ữ ầ đ i s ngờ ố

Cách th hi n: ể ệ Th hi n cái tôi cá nhân trong bài vi tể ệ ế

Khác nhau:

-Hình th c ứ : s d ng l i k , miêu t s ki n ử ụ ố ể ả ự ệ Thông

tin trong tác ph m là thông tin s ki n ẩ ự ệ

-ngôn ngữ trong th lo i ph n ánh là s k t h p ể ạ ả ự ế ợ

gi a tính ch t khách quan tr c ti p v i tính ch t ữ ấ ự ế ớ ấ

logic ch t chẽ.ặ

-Hình th c ứ : thông tin trong tác ph m là thông tin lý lẽ ẩ thông qua

lu n đi m, lu n c , lu n ch ng Trên c s l a ch n khéo léo, chính ậ ể ậ ứ ậ ứ ơ ở ự ọ

xác, ng ườ i vi t trình bày quan đi m, ý nghĩa, s đánh giá th m ế ể ự ẩ

đ nh s ki n ị ự ệ -ngôn ng lý lẽ ữ -Cách th hi n: có 4 cách ể ệ

+Tam giác ngược

+T ng h pổ ợ

+Th i gianờ

+Ch ng minhứ

Cách th hi n: ể ệ Bình lu n nói chung: ậ

+Phương pháp thông báo và gi i thíchả +Phương pháp di n d chễ ị

+Phương pháp tóm t tắ

Bình lu n Phát thanh: ậ

Có 4 cách:

+Theo chi u th ng đ ng:ề ẳ ứ +Theo tr c th i gian (T ng h p)ụ ờ ổ ợ +Đ ng h cátồ ồ

+bóc hành

-D ng bài: Có 5 d ng: ạ ạ

+Ph n ánh s ki n, s vi cả ự ệ ự ệ

+Ph n ánh quang c nh, hi n tả ả ệ ượng

+Ph n ánh tình hu ng, v n đả ố ấ ề

+Ph n ánh ngả ười th t, viêc th tậ ậ

+Ph n ánh suy nghĩ, c m xúcả ả

-D ng bài: Có 5 d ng: ạ ạ

+Bình lu n v n đậ ấ ề +Bình lu n s ki nậ ự ệ +Bình lu n ng nậ ắ +Bình lu n trong tu nậ ầ +Bình lu n trong ngàyậ

-Tít: C n h p d n.ầ ấ ẫ Tít ph : t 2 ụ ừ 3 tít Tít: Không quá câu khách, rõ ràng, ng n g n ắ ọ Duy nh t có 1 tít chính ấ Cái tôi trong bài th hi n không rõ nét Cái tôi ể ệ

tr n thu t, ch ng ki n, tham gia vào s ki n ầ ậ ứ ế ự ệ

Quan đi m có th nói v v n đ chung ể ể ề ấ ề

Cái tôi th hi n rõ nét, là cái tôi đ i di n ( n u có), là cái tôi c a ể ệ ạ ệ ế ủ tòa so n Quan đi m c a bài bình lu n là quan đi m c a Đ ng, có ạ ể ủ ậ ể ủ ả khía c nh riêng ạ

Câu h i 5: Phân bi t gi a xã lu n và bình lu nỏ ệ ữ ậ ậ

So sánh xã lu n và bình lu n đ ch ra đ c đi m c a t ng th lo i ậ ậ ể ỉ ặ ể ủ ừ ể ạ

Xã lu n và bình lu n, hai th lo i đ c s c thu c nhóm chính lu n, báo chí Trong nh ng th i đi m l ch s nh t ậ ậ ể ạ ặ ắ ộ ậ ữ ờ ể ị ử ấ

đ nh c a đ t nị ủ ấ ước, đ c bi t là trong kháng chi n ch ng Pháp và ch ng Mỹ, nh ng bài xã lu n và bình lu n đã ặ ệ ế ố ố ữ ậ ậ

được s d ng r t có hi u qu và có s c tác đ ng l n.ử ụ ấ ệ ả ứ ộ ớ

Gi a hai th lo i này, đ c p đ n s tữ ể ạ ề ậ ế ự ương đ ng, chúng ta có th nh n th y do đây là hai th lo i cùng thu c ồ ể ậ ấ ể ạ ộ nhóm chính lu n báo chí nên sẽ cùng mang nh ng đ c đi m chung c a nhóm này nh : xã lu n và bình lu n có c ậ ữ ặ ể ủ ư ậ ậ ơ

s th c ti n là các s ki n, hi n tở ự ễ ự ệ ệ ượng c th c a hi n th c khách quan; các s ki n, hi n tụ ể ủ ệ ự ự ệ ệ ượng đó được xem xét, đánh giá m t cách có h th ng trong m i liên h ch t chẽ ph thu c l n nhau Trong xu hộ ệ ố ố ệ ặ ụ ộ ẫ ướng phát tri n ể chung c a đ i s ng xã h i m t khác v i hai th lo i này, bút pháp chính lu n đủ ờ ố ộ ặ ớ ể ạ ậ ược th hi n rõ nét, thái đ , quanể ệ ộ

đi m chính ki n c a bài báo cung để ế ủ ược th hi n nh t quán và công khai Đ i v i nh ng v n đ xã h i ph c t p, ể ệ ấ ố ớ ữ ấ ề ộ ứ ạ

có nh ng đ xu t, hữ ề ấ ướng d n phẫ ương án tháo g ho c gi i quy t v n đ Ph m vi bao quát r ng, có th là toàn ỡ ặ ả ế ấ ề ạ ộ ể

b các s ki n, hi n tộ ự ệ ệ ượng, quá trình… c a đ i s ng xã h i đủ ờ ố ộ ương th i, m t yêu c u quan tr ng v i c hai th ờ ộ ầ ọ ớ ả ể

lo i này là khi xem xét hay bình lu n, đánh giá m t s ki n v n đ nào đó Nhà báo không th nêu hi n tạ ậ ộ ự ệ ấ ề ỉ ệ ượng bên ngoài mà còn ph i ch ra nguyên nhân và b n ch t bên trong c a v n đ Nói chung, đ c tr ng chung nh t c a ả ỉ ả ấ ủ ấ ề ặ ư ấ ủ hai th lo i xã lu n và bình lu n chính là ch t trí tu , t duy, lý lu n, lý lẽ trong tác ph m, hay chính là đ c ể ạ ậ ậ ở ấ ệ ư ậ ẩ ặ

đi m thông tin lý lẽ Thêm vào đó, m t đ c đi m chung gi a hai th lo i báo chí này có tính ch t khác bi t so v iể ộ ặ ể ữ ể ạ ấ ệ ớ

nh ng th lo i khác đó là kh năng tác đ ng v i đông đ o, r ng rãi qu n chúng nhân dân, có tác d ng l n trong ữ ể ạ ả ộ ớ ả ộ ầ ụ ớ

vi c đ nh hệ ị ướng d lu n, giúp công chúng hi u bi t v các v n đ s ki n theo m t quan đi m nh t đ nh.ư ậ ể ế ề ấ ề ự ệ ộ ể ấ ị

C hai đ u s d ng ngôn ng chính lu n, mang s c thái chính tr cao.ả ề ử ụ ữ ậ ắ ị

M c dù có r t nhi u đi m tặ ấ ề ể ương đ ng, song gi a bình lu n và xã lu n v n có nh n khác bi t rõ r t M t khác ồ ữ ậ ậ ẫ ữ ệ ệ ộ

bi t d th y đ u tiên là m t bài xã lu n thệ ễ ấ ầ ộ ậ ường nêu ra nh ng nhi m v chính tr , “Xã lu n có th coi là ng n c ữ ệ ụ ị ậ ể ọ ờ

ch đ o, là pháp l nh chính tr hàng ngày (ho c trong th i gian trỉ ạ ệ ị ặ ờ ước m t)” (Giáo trình nghi p v báo chí - ắ ệ ụ

trường Tuyên hu n TW, Hà N i) Nh v y, xã lu n mang tính ch t ch đ o, ch rõ đấ ộ ư ậ ậ ấ ỉ ạ ỉ ường l i, phố ương hướng ho t ạ

đ ng c b n c a v n đ nêu lên Vì v y, đ c xã lu n, chúng ta có th bi t độ ơ ả ủ ấ ề ậ ọ ậ ể ế ược hướng hành đ ng trong hoàn ộ

c nh này, s vi c này đ ng th i cũng hi u đả ự ệ ồ ờ ể ược c lu n đi m c a Đ ng v v n đ đó Trong khi đó, bài bình ả ậ ể ủ ả ề ấ ề

lu n tuy có nh ng k t lu n rõ ràng, nh ng v n đ đ c p đ n không nh m m c đích tr thành ch th đ hành ậ ữ ế ậ ư ấ ề ề ậ ế ằ ụ ở ỉ ị ể

đ ng, mà nó ch mang tính ch t đ nh hộ ỉ ấ ị ướng cho suy nghĩ và nh n th cậ ứ c a công chúng Có th nói bài bình lu n ủ ể ậ

có nhi m v t o đi u ki n cho đ c gi đánh giá đúng đ n s ki n nh t đ nh đệ ụ ạ ề ệ ộ ả ắ ự ệ ấ ị ương th i T đó, d n d t đ c gi ờ ừ ẫ ắ ộ ả rút ra được nh ng k t lu n xác đáng và hành đ ng theo s quy t đ nh đó.ữ ế ậ ộ ự ế ị Xã lu n là công tác tuyên truy n còn ậ ề bình lu n là phậ ương th c c a công tác tuyên truy n VD: Ví d s vi c Trung Qu c in hình lứ ủ ề ụ ự ệ ố ưỡi bò lên h chi u ộ ế XL: nói v hề ướng đ i phó, x lý c a Nhà nố ử ủ ước ta v i hành đ ng ngang ngớ ộ ược c a Trung Qu c BL: sẽ nói v hành ủ ố ề

đ ng in b n đ lộ ả ồ ưỡi bò là sái, th hi n âm m u đ c chi m c a Trung Qu c ể ệ ư ộ ế ủ ố

Đi m khác th hai gi a hai th lo i này là, t các bài xã lu n có t m t tể ứ ữ ể ạ ừ ậ ầ ư ưởng và m c đích ch đ o cao h n h n ụ ỉ ạ ơ ẳ các bài bình lu n Có ý ki n đã cho r ng: “ngậ ế ằ ười vi t xã lu n và ngế ậ ười đ c xã lu n không ph i là nh ng ngọ ậ ả ữ ười cùng trao đ i th o lu n mà là đ nh hổ ả ậ ị ướng chính tr ” Xã lu n nêu l p trị ậ ậ ường quan đi m c a m t t bào cũng ể ủ ộ ờ chính là quan đi m c a chính đ ng, hay đoàn th mà t báo đó làm c quan ngôn lu n) v m t v n đ quan ể ủ ả ể ờ ơ ậ ề ộ ấ ề

tr ng Vì v y, có th nói xã lu n có kh năng ph bi n r ng rãi trong qu n chúng nhân dân nh ng ch trọ ậ ể ậ ả ổ ế ộ ầ ữ ủ ương, chính sách, t tư ưởng c a Đ ng, nhà nủ ả ước trong s nghi p phát tri n đ t nự ệ ể ấ ướ c

Xét trên m t khía c nh, v ph m vi gi i h n, bình lu n có ph m vi nh h n xã lu n, đây chính là đi m khác bi t ộ ạ ề ạ ớ ạ ậ ạ ỏ ơ ậ ể ệ

th ba Thông thứ ường các bài bình lu n ch th hi n s nh t quán v ch đ ng, cách nhìn nh n đánh giá c a ậ ỉ ể ệ ự ấ ề ỗ ứ ậ ủ

người bình lu n trong khi các bài xã lu n l i ph n ánh đậ ậ ạ ả ường l i chính tr c a c quan báo chí, trình bày chính ố ị ủ ơ

ki n c a c quan ngôn lu n c a chính tr c a Đ ng, đoàn th ) đó v nh ng v n đ quan tr ng nh t trong th i ế ủ ơ ậ ủ ị ủ ả ể ề ữ ấ ề ọ ấ ờ

đi m hi n t i và ph i để ệ ạ ả ược nâng lên t m cao lý lu n.ầ ậ

V c u trúc, các bài xã lu n thề ấ ậ ường có c u trúc theo phấ ương pháp di n d ch còn bài bình lu n ch y u đi theo ễ ị ậ ủ ế

phương pháp quy n p Xét c th , v i các bài xã lu n, t m t vài lu n đi m ban đ u, b ng lý lẽ và ch ng c , ạ ụ ể ớ ậ ừ ộ ậ ể ầ ằ ứ ứ

hướng người đ c chú ý vào v n đ mà tác gi sẽ trình bày và tri n khai trong ph n sau c a bài xã lu n, các lu n ọ ấ ề ả ể ầ ủ ậ ậ

đi m ban đ u để ầ ược tri n khai thành nh ng n i dung l n, có tính ch t đ nh hể ữ ộ ớ ấ ị ướng r ng Khác v i xã lu n, bình ộ ớ ậ

lu n theo phậ ương pháp quy n p, nó rút ra k t lu n thông qua vi c bàn lu n nh ng cái c th m t đ c đi m ạ ế ậ ệ ậ ữ ụ ể ộ ặ ể riêng bi t khá quan tr ng là v nguyên t c, bình lu n bao gi cũng lu n gi i trên c s g n li n v i nh ng v n ệ ọ ề ắ ậ ờ ậ ả ơ ở ắ ề ớ ữ ấ

đ , s ki n, tình hu ng, hoàn c nh c th , thông qua nh ng chi ti t c th T c là các chi ti t c th c a các s ề ự ệ ố ả ụ ể ữ ế ụ ể ứ ế ụ ể ủ ự

ki n, tình hu ng, hoàn c nh… đóng vai trò chi ph i trong vi c lu n gi i c a bài bình lu n.ệ ố ả ố ệ ậ ả ủ ậ

Có th th y đ làm m t bài bình lu n đ u tiên ph i l a ch n và phân tích các s ki n, ti p theo là s p x p các ể ấ ể ộ ậ ầ ả ự ọ ự ệ ế ắ ế

s ki n trong m i quan h và ph thu c l n nhau c a chúng, trong các bài bình lu n, đi u quan tr ng nh t làự ệ ố ệ ụ ộ ẫ ủ ậ ề ọ ấ ta

ph i bám sát đ tài và làm n i b t đả ề ổ ậ ược ch đ b ng nh ng chi ti t tiêu bi u nh t c a các s ki n Trong khi đó ủ ề ằ ữ ế ể ấ ủ ự ệ các bài xã lu n tr c ti p d a trên c s nh ng Ngh quy t c a các c quan Đ ng và Nhà nậ ự ế ự ơ ở ữ ị ế ủ ơ ả ước Vì v y, vi c xem ậ ệ xét và đánh giá tình hình trong bài xã lu n ph i d a trên tinh th n nh ng Ngh quy t tậ ả ự ầ ữ ị ế ương ng c a Đ ng, c a ứ ủ ả ủ

Đ i h i Đ ng trên c s phân tích các t li u c th ạ ộ ả ơ ở ư ệ ụ ể Xã lu n đi t khoái quát đ n đ c tr ng Còn BL rút ra k t ậ ừ ế ặ ư ế

lu n có tính chính tr , t ng quát s ki n ậ ị ổ ự ệ VD: s ki n tàu Trung Qu c c t cáp c a tàu Bình Minh 2 XL: Nói v vi c này ự ệ ố ắ ủ ề ệ trong b i c nh VN b o v toàn v n lãnh th BL: Đ t v n đ trong b i c nh ý đ c a Trung Qu c m r ng ph m vi lãnh th ố ả ả ệ ẹ ổ ặ ấ ề ố ả ồ ủ ố ở ộ ạ ổ

M t chú ý đ i v i bài xã xã lu n, t o ra đi m khác bi t c a nó so v i bình lu n là trong bài xã lu n tuy t đ i ộ ố ớ ậ ạ ể ệ ủ ớ ậ ậ ệ ố không được có d u n cá nhân c a ngấ ấ ủ ười vi t, không bao gi đế ờ ược s d ng đ i t nhân x ng ngôi th nh t (tôi).ử ụ ạ ừ ư ứ ấ Tuy nhiên, v i bình lu n, ngớ ậ ười vi t có th nêu ý ki n quan đi m c a mình v v n đ nào đó và thuy t ph c b nế ể ế ể ủ ề ấ ề ế ụ ạ

đ c r ng quan đi m này là đúng đ n Có s khác bi t là do t m quan tr ng và v trí c a bài xã lu n là bài m đ uọ ằ ể ắ ự ệ ầ ọ ị ủ ậ ở ầ cho m t t báo, là ti ng nói c a tòa so n v a trình bày trên là nh ng đi m tộ ờ ế ủ ạ ừ ở ữ ể ương đ ng và khác bi t gi a hai ồ ệ ữ

th lo i báo chí: xã lu n và bình lu n.ể ạ ậ ậ Bài xã lu n th hi n quan đi m c a tòa so n m t cách tr c ti p, còn bình ậ ể ệ ể ủ ạ ộ ự ế

lu n mang d u n cá nhân ậ ấ ấ

Bài bình lu n có ậ tính chi n đ u cao ế ấ Tính chi n đ u đòi h i bình lu n ph i đế ấ ỏ ậ ả ược xây d ng b ng h th ng lý lẽ s c s o, ự ằ ệ ố ắ ả chính xác Đó có th là nh ng lý lẽ đ v ch tr n b m t c a k thù, cũng có th là nh ng l i t cáo, lên án gay g t nh ng t ể ữ ể ạ ầ ộ ặ ủ ẻ ể ữ ờ ố ắ ữ ệ

n n m i trong xã h i hi n đ i Đ c tr ng này đòi h i nhà báo- nhà bình lu n ph i có tinh th n dũng c m, dám nghĩ, dám ạ ớ ộ ệ ạ ặ ư ỏ ở ậ ả ầ ả làm, dám vi t và bi t đ u tranh b o v ý ki n, quan đi m c a mình Đ c tr ng “ tính chi n đ u” còn yêu c u ngế ế ấ ả ệ ế ể ủ ặ ư ế ấ ầ ười vi t ế không th hi n thái đ m h , không rõ ràng đ ng th i không ch p nh n m t k t lu n mang tính ch t chung chung M t bài ể ệ ộ ơ ồ ồ ờ ấ ậ ộ ế ậ ấ ộ bình lu n thi u tính chi n đ u là m t tác ph m báo chí th t b i, không có tính thông tin và không đ nh hậ ế ế ấ ộ ẩ ấ ạ ị ướng được d lu n ư ậ

xã h i.ộ

- Đ c tr ng c a bình lu n phát thanh: ặ ư ủ ậ

Vi t bình lu n Phát thanh là vi t cho ngế ậ ế ười nghe, chính vì v y c n l u ý:ậ ầ ư

V dung lề ượng: ng n ng nắ ọ

L a ch n m t ch đ cho m t l n phát thanh ự ọ ộ ủ ề ộ ầ C u trúc thấ ường ng n g n, gi n d , s d ng ch y u b ng mô hình ắ ọ ả ị ử ụ ủ ế ằ

th ng đ ng.ẳ ứ

Ngôn ng d hi u: S d ng kh u ngữ ễ ể ử ụ ẩ ữ

Di n đ t m i ý m t câu, s d ng câu ch đ ngễ ạ ỗ ộ ử ụ ủ ộ

Hình th c: đ c tho i ho c đ i tho i ( ph ng v n, t a đàm)ứ ộ ạ ặ ố ạ ỏ ấ ọ

Áp d ng các hình th c h tr khác: Ti ng đ ng, âm nh c…Đ tăng giá tr bài bình lu nụ ứ ỗ ợ ế ộ ạ ể ị ậ

Có tính tương tác

Tuy nhiên, bình lu n phát thanh v n c n đ m b o nh ng đ c tr ng c b n c a m t bài bình lu n nói chung.ậ ẫ ầ ả ả ữ ặ ư ơ ả ủ ộ ậ

- Đ c đi m c a bình lu n phát thanh ặ ể ủ ậ :

Ph n đ c tr ng BLPT+ đ c đi m c a chính lu n BCầ ặ ư ặ ể ủ ậ

Câu 7: so sánh ngôn ng PT v i các lo i hình ngôn ng BC khác? ữ ớ ạ ữ

( Tài li u) ệ

Câu 8: đ có bài bình lu n t t, em ph i làm gì? ể ậ ố ả

- Ch n ch đ , ph m vi đ tài rõ ràng, tránh r ng quá, có nh họ ủ ề ạ ề ộ ả ưởng, tác đ ng tích c c đ n đ i s ng c a nhân dânộ ự ế ờ ố ủ

- C n ph i hi u ngu n g c c a v n đầ ả ể ồ ố ủ ấ ề

- Theo dõi thường xuyên tình hình chính tr - xã h i trong và ngoài nị ộ ước

- Thường xuyên đi th c t , xem xét, theo dõi đ i s ng c a ngự ế ờ ố ủ ười dân-> nghiên c u đ i s ng t tứ ờ ố ư ưởng c a ngủ ười dân để đáp ng.ứ

- Gi thích các ý ki n và trình bày quan đi m c a mình càng nhanh càng t tả ế ể ủ ố

- C n b c l chính ki n, thái đ c a ngầ ộ ộ ế ộ ủ ười vi t, c a tòa so n m t cách sáng t o và khách quan đ hế ủ ạ ộ ạ ể ướng v m c đích ề ụ

c th ụ ể

- Đ a nh ng chi ti t đ c s c, tiêu bi u vào bài bình lu n Ph i th hi n rõ v n đ đang nói đ n là đúng hay sai, đ ng ư ữ ế ặ ắ ể ậ ả ể ệ ấ ề ế ồ tình hay ph n đ i.ả ố

- Người vi t ph i có cái nhìn, quan đi m v ng ch c đ gi i quy t nh ng góc đ khác nhau: l p trế ả ể ữ ắ ể ả ế ữ ộ ậ ường, thái đ , quá ộ trình nh n th c các s ki n, cách ch n các s ki n gi thích và phân tích chúngậ ứ ự ệ ọ ự ệ ả

Câu 9: Đ có bài chính lu n t t, em ph i làm gì? ể ậ ố ả

( tài li u) ệ