Để đảm bảo chất lượng thông tin, các câu hỏi trong bảng hỏi được sắp xếp theo một thứ tự nhất định có tính lô-gic nhằm hướng người được hỏi đi vào nội dung và cung cấp chân thực các thông tin. Trong phần dưới đây, chúng tôi lần lượt đề cập tới số lượng và thứ tự của các câu hỏi trong bảng hỏi. Để tìm hiểu sâu hơn về vấn đề này mời các bạn tham khảo Số lượng và cách sắp xếp các câu hỏi trong phiếu trưng cầu ý kiến.
Trang 1TRAO I NGHI P V
S L NG VÀ CÁCH S P X P CÁC CÂU H I
TRONG PHI U TR NG C U Ý KI N
L p b ng câu h i nghiên c u xã h i h c là m t khâu quan tr ng, quy t đ nh m t ph n l n k t qu c a
cu c th c nghi m Nhi u ng i cho r ng c có ch báo c th là có th dùng ngay vào vi c thu nh n thông tin Song không ph i nh v y Khi đã đ ra đ c hàng lo t các ch báo theo m c đích, yêu c u c a công trình nghiên c u, thì vi c thi t l p và s d ng nh ng câu h i đó nh th nào đ thu đ c l ng thông tin
l n nh t, đáng tin c y nh t là c m t quá trình làm vi c r t công phu
Ngh thu t l p b ng h i bao g m vi c xây d ng các câu h i, ch n s l ng và s p x p chúng Bài vi t này chúng tôi ch đ c p t i khía c nh s l ng và cách s p x p các câu h i trong phi u tr ng c u ý ki n
đ m b o ch t l ng thông tin, các câu h i trong b ng h i đ c s p x p theo m t th t nh t đ nh
có tính lô-gích nh m h ng ng i đ c h i đi vào n i dung và cung c p chân th c các thông tin Trong
ph n d i đây, chúng tôi l n l t đ c p t i s l ng và th t c a các câu h i trong b ng h i
1 S l ng câu h i
Trong m t cu c ph ng v n, s l ng câu h i là bao nhiêu cho phù h p? i u này đã đ c các chuyên gia bàn lu n r t nhi u, song ch a có ý ki n th ng nh t Vì theo các nhà tâm lý h c, c ng nh kinh nghi m
đã rút ra t th c t , m t cu c ph ng v n ch nên kéo dài t 25 phút đ n 45 phút là phù h p
N u m t b ng h i ch g m m t s câu h i chính mà thi u nh ng câu h i làm quen thì ch a ch c đã đ t
đ c l ng thông tin mong mu n, nh t là nh ng cu c đi u tra v t t ng Ho c gi m t b ng h i có quá nhi u các câu h i t n mát s làm th i gian kéo dài, d n t i vi c h n ch đ chính xác c a thông tin thu v Con s c th c a b ng h i ph thu c vào tính ch t c a câu h i N u câu h i d , t c là nhi u câu h i đóng, các d án tr l i đã có s n, ho c các câu h i có tính ch t tìm hi u s ki n, ng i tr l i ch vi c l a
ch n, không m t nhi u th i gian suy ngh thì ta có th t ng s l ng câu h i Ng c l i, n u c n ph i suy ngh , cân nh c (câu h i m ho c các câu h i thu c l nh v c tâm t , tình c m) thì lúc đó ph i gi m b t s câu h i
Nh ng b ng h i mà các câu h i đ c p t i m t v n đ , ta nên đ a vào b ng h i nhi u câu h i chi ti t,
t m , h n là đ m t s ít câu h i mà l i h i quá chung chung Ch ng h n, trong b ng câu h i v l i s ng
c a thanh niên nông thôn hi n nay mi n B c, có th đ t ra nhi u câu h i xung quanh v n đ này m t cách t m , chi ti t nh : v n đ t t ng, h c t p, lao đ ng, v n hoá, n m c…, nh ng v n đ v tình yêu, hôn nhân, k c v n đ v sinh đ có k ho ch
Trang 2S l ng… 73
Nh ng m t b ng h i có nhi u v n đ đ c đ c p cùng m t lúc thì s l ng câu h i c a t ng v n đ
ph i rút b t đ phù h p v i th i gian thu thông tin t t nh t Thí d khi nghiên c u v nông thôn nói chung,
có th có m t b ng h i t ng h p c a m y v n đ nh : gia đình, s n xu t nông nghi p trong khoán s n
ph m, nhà , đ i s ng v n hoá và tinh th n…
S l ng câu h i còn ph thu c vào đ i t ng nghiên c u (ng i đ c h i) V i nh ng đ i t ng có trình đ h c v n cao, thì v i s l ng câu h i nhi u v n có th thu đ c thông tin, vì h n m b t nhanh các v n đ và tr l i đúng ý c a chúng ta Ch ng h n, đ i t ng là thanh niên sinh viên, trí th c có trình
đ v n hoá cao, ti p thu nhanh, nên vi c tr l i câu h i đ i v i h là hoàn toàn d dàng Nh ng câu h i khó, c n gi i thích không chi m m t nhi u th i gian đ i v i h , nên vi c t ng thêm câu h i v i lo i đ i
t ng này ít nh h ng t i l ng thông tin thu đ c
N u đ i t ng là nh ng ng i có trình đ v n hoá th p, ít làm quen v i các cu c tr ng c u ý ki n, thì
s câu h i nên v a ph i (đ thu thông tin, không tham đi vào quá nhi u v n đ ) Trong quá trình ph ng
v n có nh ng câu h i đi u tra viên ph i gi i thích nhi u l n đ cho ng i tr l i hi u câu h i, làm cho th i gian ti p xúc b kéo dài Khi y n u b ng h i dài s d n đ n h u qu là đ i t ng tr l i qua quýt cho xong
vi c
2 S p x p các lo i câu h i trong b ng h i
Th t c a câu h i có nh h ng l n đ n hi u qu thông tin thu nh n đ c
đ t đ c k t qu , câu h i m đ u ph i là nh ng câu h i có th t o thu n l i cho vi c vào đ , gây
đ c lòng tin và thu hút s quan tâm c a ng i đ c h i
N u b ng h i ch dùng m t lo i câu h i đ c p h t v n đ này sang v n đ khác s gây m t m i và chán ngán cho ng i tr l i kh c ph c nh c đi m này, có th xen k nhi u lo i câu h i khác nhau
nh câu h i s ki n, câu h i v tâm t , tình c m, câu h i khép kín, câu h i m (hay câu h i hình qu t) Thông th ng sau câu h i m đ u là đ n câu h i chi ti t đi sâu vào v n đ đ t ra
C n l u ý v trí c a các câu h i v tâm t , tình c m trong b ng h i Lo i câu h i này hay b đ i t ng
kh c t tr l i, n u nó đ c đ a ra quá đ t ng t, khi ch a có s chu n b b ng các câu h i khác Thí d
nh ng câu h i v v n đ tôn giáo, thu th p hay nh ng quan đi m chính tr N u nh ng câu h i này đ t ngay ph n đ u b ng h i, d đ a đ n s ph n ng c a ng i đ c h i thì h s không tham gia cu c
tr ng c u ý ki n ho c không tr l i câu h i đó, ho c tr l i sai ý Câu h i lo i này có th đ a xen k v i
nh ng câu h i “vô h i” khác nh m lo i b s ng v c c a ng i đ c h i, vì v y trong b ng h i đôi khi nên đ a thêm c nh ng câu h i mà l ng thông tin không có m y
Lo i câu h i m nên đ t ph n sau c a b ng h i, vì khi tr l i, ng i đ c h i s m t nhi u th i gian suy ngh , ghi chép Nh ng câu h i lo i này th ng dùng h i v d ki n trong t ng lai, nh ng ki n ngh
v i các c quan Nhà n c… Ngay c khi câu h i m đ c p t i nh ng v n đ không c n t nh c ng nên
đ a v ph n sau c a b ng h i Vì khi v a b c vào cu c đ i tho i, đ i t ng đã g p ngay m t câu h i m ,
c n ph i suy ngh kho ng 10 phút đ n 20 phút, s gây cho h c m giác m t th i gian và ng i ti p t c cu c
ph ng v n
Trang 374 NGÔ MINH PH NG
Xác đ nh v trí đ đ t nh ng câu h i quan tr ng (nh ng câu h i mang l i thông tin c b n c a cu c
tr ng c u ý ki n) là r t c n thi t Nh ng câu h i này nên đ t gi a ho c ph n sau b ng h i Hay nói cách khác, m đ u b ng là nh ng câu h i chung nh t, câu h i g i ý, gây c m h ng, sau đó là nh ng câu
h i c th đi sâu vào tâm t tình c m
Mu n khai thác hi u qu c a câu h i ki m tra, ta nên đ t chúng phân tán nh ng v trí khác nhau, b t
ng đ cho ng i đ c h i không th nh r ng h đã tr l i câu h i có n i dung nh v y ph n trên
B ng h i có đ c p đ n nhi u v n đ , ta nên s p x p theo t ng c m, tránh tình tr ng đang h i v n đ này l i chuy n sang v n đ khác, sau đó l i quay v v n đ tr c
Nh ng câu h i v nhân kh u xã h i c a cá nhân (lý l ch) nên đ ph n cu i cùng c a b ng h i Vì không ph i b t k m t cá nhân nào c ng mu n tr l i đ y đ đ c đi m nhân kh u xã h i c a mình ngay khi v a ti p xúc Ng c l i, khi đã l n l t tr l i n t nh ng câu h i, h s n sàng tr l i nh ng câu h i v nhân s còn l i
Tóm l i, các câu h i đ t ra ph i đ c s p x p có lô-gích Không nên đ h c m th y mình ph i làm
vi c v i m t t p h p nh ng câu h i l n l n, lung tung đ c l p ghép m t cách r i r c
Khi l p b ng câu h i dùng trong tr ng c u ý ki n, c n tho mãn hai đi m sau:
- Yêu c u, m c đích c a ch ng trình nghiên c u
- Tâm lý và ph n ng c a đ i t ng đ c ph ng v n
Có nh v y m i đ m b o đ c hi u qu và tính chính xác c a các thông tin thu l m đ c