Thiết kế trò chơi học tập giáo dục môi trường cho trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi trường mn tuổi thơ, tp đà nẵng

Đối với lứa tuổi mầm non, giáo dục môi trường được thực hiện theo quan điểm lồng ghép nội dung giáo dục môi trường vào các môn học và hoạt động thông qua chương trình giáo dục trẻ mầm no

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

Giáo viên hướng dẫn : Th.s Trần Hồ Uyên

Sinh viên thực hiện : Tán Thị Thu Hòa

Đà Nẵng, tháng 05/2015

LỜI CAM ĐOAN

Đề tài: “Thiết kế trò chơi học tập giáo dục môi trường cho trẻ mẫu giáo

5-6 tuổi tại trường mầm non Tuổi Thơ, TP Đà Nẵng” là kết quả nghiên cứu của

riêng tôi dưới sự hướng dẫn của cô giáo Th.s Trần Hồ Uyên

Các số liệu và kết luận nghiên cứu trình bày trong khóa luận là trung thực, chính xác và chưa từng được trình bày trong nghiên cứu nào khác

Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình

Đà Nẵng, ngày tháng 05 năm 2015

Sinh viên

Tán Thị Thu Hòa

LỜI CẢM ƠN

Được sự đồng ý của Khoa giáo dục Mầm non, trường Đại hoc Sư phạm và cô giáo

hướng dẫn ThS Trần Hồ Uyên tôi đã thực hiện đề tài: “Thiết kế trò chơi học tập giáo dục

môi trường cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại trường mầm non Tuổi Thơ, TP Đà Nẵng”

Để hoàn thành khóa luận này, tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa giáo dục Mầm non – Trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng đã quan tâm, tạo điều kiện giúp tôi hoàn thành hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu và các cô giáo ở trường mầm non Tuổi Thơ tại thành phố Đà Nẵng đã giúp đỡ tôi trong quá trình khảo sát thu thập số liệu tại trường

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới cô giáo Th.S: Trần Hồ Uyên đã tận tình hướng dẫn, hỗ trợ tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

Tôi xin cảm ơn gia đình đã luôn động viên, tạo điều kiện học tập tốt nhất cho tôi, tôi cũng xin cảm ơn các bạn đã giúp đỡ, trao đổi thông tin về đề tài trong quá trình thực hiện khóa luận

Mặc dù tôi đã có nhiều cố gắng để thực hiện đề tài một cách hoàn chỉnh nhất Song

do buổi đầu tôi mới làm quen với công tác nghiên cứu khoa học, tiếp cận với thực tế môi trường ở trường mầm non cũng như hạn chế về kiến thức và kinh nghiệm nên không thể tránh khỏi những thiếu sót nhất định mà bản thân chưa thấy được Tôi rất mong được sự góp ý của quý thầy cô để khóa luận được hoàn chỉnh hơn

Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn!

Đà Nẵng, ngày tháng 05 năm 2015

Sinh viên

Tán Thị Thu Hòa

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

3.1 Khách thể nghiên cứu: 2

3.2 Đối tượng nghiên cứu: 2

4 Giả thuyết khoa học 2

5 Nội dung nghiên cứu 3

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

7 Phạm vi nghiên cứu 3

8 Phương pháp nghiên cứu 3

8.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: 3

8.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn 3

8.3 Nhóm phương pháp xử lý số liệu 4

9 Cấu trúc khóa luận 4

PHẦN NỘI DUNG 5

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC TỔ CHỨC TCHT GDMT CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI 5

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 5

1.1.1 Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam 5

1.1.2 Tình hình nghiên cứu trên thế giới 6

1.2 Các khái niệm công cụ 8

1.2.1 Khái niệm “Môi trường” 8

1.2.2 Khái niệm “Giáo dục” 9

1.2.4 Khái niệm “Giáo dục môi trường cho trẻ mầm non” 9

1.2.5 Khái niệm “Trò chơi” 10

1.2.6 Khái niệm “Trò chơi học tập” 10

1.3 Đặc điểm tâm sinh lý và đặc điểm lĩnh hội tri thức về môi trường của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 11

1.3.1 Đặc điểm sinh lý của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 11

1.3.2 Đặc điểm tâm lý của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 13

1.4 Những vấn đề chung về GDMT cho trẻ mẫu giáo 15

1.4.1 Mục tiêu GDMT cho trẻ mẫu giáo 15

1.4.2 Nội dung GDMT cho trẻ mẫu giáo 16

1.4.3 Phương pháp GDMT cho trẻ mẫu giáo 17

1.4.4 Hình thức GDMT cho trẻ mẫu giáo 17

1.4.5 Điều kiện GDMT cho trẻ mẫu giáo 18

1.5 Những vấn đề lý luận về TCHT 19

1.5.1 Đặc thù và bản chất của TCHT 19

1.5.2 Đặc điểm TCHT đối với trẻ 5-6 tuổi 20

1.5.3 Ý nghĩa của TCHT đối với trẻ mẫu giáo nói chung và trẻ mẫu giáo từ 5-6 tuổi nói riêng 21

1.5.4 TCHT với việc GDMT cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 23

CHƯƠNG II THỰC TRẠNG VIỆC TỔ CHỨC TCHT GDMT CHO TRẺ MẪU

GIÁO 5-6 TUỔI TRƯỜNG MN TUỔI THƠ THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 26

2.1 Khái quát về trường mầm non Tuổi Thơ, thành phố Đà Nẵng 26

2.2 Khái quát về quá trình điều tra, khảo sát 26

2.2.1 Mục đích khảo sát 26

2.2.2 Đối tượng và thời gian khảo sát 26

2.2.3 Nội dung khảo sát 27

2.3 Thực trạng việc tổ chức TCHT GDMT cho trẻ MG 5 – 6 tuổi tại trường MN Tuổi Thơ, thành phố Đà Nẵng 28

2.3.1 Thực trạng GDMT cho trẻ MG 5-6 tuổi tại trường MN Tuổi Thơ, TP Đà Nẵng 28

2.3.2 Thực trạng sử dụng TCHT GDMT cho trẻ MG 5-6 tuổi tại trường MN Tuổi Thơ, TP Đà Nẵng 31

CHƯƠNG III THIẾT KẾ TCHT GDMT CHO TRẺ MG 5-6 TUỔI TẠI TRƯỜNG MN TUỔI THƠ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 37

3.1 Cơ sở của việc thiết kế TCHT GDMT cho trẻ MG 5-6 tuổi 37

3.2 Nguyên tắc thiết kế TCHT giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ MG 5-6 tuổi 37 3.3 Một số TCHT giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ MG 5-6 tuổi .38

3.3.1 Một số yêu cầu cần đảm bảo khi tổ chức hướng dẫn TCHT GDMT cho trẻ MG 5-6 tuổi .38

3.3.2 Tiến trình hướng dẫn các TCHT GDMT cho trẻ MG 5-6 tuổi .38

3.3.3 Một số TCHT GDMT cho trẻ MG 5-6 tuổi .39

3.4 Thực nghiệm các TCHT giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ MG 5-6 tuổi 47

3.4.1 Mục đích thực nghiệm 47

3.4.2 Đối tượng và thời gian thực nghiệm 47

3.4.3 Nội dung thực nghiệm 47

3.4.4.Phương pháp đánh giá kết quả kiểm tra thực nghiệm 48

3.4.5 Tiêu chí và thang đánh giá 48

3.4.6 Kết quả kiểm tra, đánh giá trước thực nghiệm 49

3.4.7 Kết quả kiểm tra, đánh giá sau thực nghiệm 52

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 60

1 Kết luận 60

2 Kiến nghị 62

TÀI LIỆU THAM KHẢO 64

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Kết quả khảo sát vị trí của việc GDMT cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Bảng 2.2 Mục tiêu của việc GDMT cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Bảng 2.3 Nội dung GDMT cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại trường mầm non

Bảng 2.4 Những hình thức được giáo viên sử dụng để GDMT cho trẻ MG 5-6 tuổi Bảng 2.5 Thứ tự các phương pháp được GV sử dụng để GDMT cho trẻ MG 5-6 tuổi Bảng 2.6 Mức độ sử dụng TCHT GDMT cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Bảng 2.7 Mức độ hiệu quả khi sử dụng TCHT GDMT cho trẻ

Bảng 2.8 Những thuận lợi trong quá trình tổ chức TCHT GDMT cho trẻ

Bảng 2.9 Những khó khăn trong quá trình tổ chức TCHT GDMT cho trẻ

Bảng 2.10 Mức độ phong phú về mặt số lượng của TCHT GDMT cho trẻ tại trường hiện nay Bảng 2.11 Mức độ đáp ứng mục tiêu GDMT của TCHT GDMT cho trẻ hiện nay

Bảng 3.1 Khả năng quan sát và giải quyết nhiệm vụ chơi của trẻ trước TN

Bảng 3.2 Tính tích cực và thái độ của trẻ trong khi chơi các TCHT GDMT trước TN Bảng 3.3 Ý thức bảo vệ môi trường của trẻ qua mỗi trò chơi trước TN

Bảng 3.4 Khả năng quan sát và giải quyết nhiệm vụ chơi của trẻ sau TN

Bảng 3.5 So sánh khả năng quan sát và giải quyết nhiệm vụ chơi trước và sau TN của lớp TN Bảng 3.6 Tính tích cực và thái độ của trẻ trong khi chơi các TCHT GDMT sau TN Bảng 3.7 So sánh tính tích cực và thái độ của trẻ trước và sau TN của lớp TN

Bảng 3.8 Ý thức bảo vệ môi trường của trẻ qua mỗi trò chơi sau TN

Bảng 3.9 So sánh ý thức bảo vệ môi trường của trẻ trước và sau TN của lớp TN

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 3.1 Biểu đồ khả năng quan sát và giải quyết nhiệm vụ chơi của trẻ trước TN

Hình 3.2 Biểu đồ tính tích cực và thái độ của trẻ trong khi chơi các TCHT GDMT trước TN Hình 3.3 Biểu đồ ý thức bảo vệ môi trường của trẻ qua mỗi trò chơi trước TN

Hình 3.4 Biểu đồ khả năng quan sát và giải quyết nhiệm vụ chơi của trẻ sau TN

Hình 3.5 Biểu đồ so sánh khả năng quan sát và giải quyết nhiệm vụ chơi trước và sau TN

của lớp TN Hình 3.6 Biểu đồ tính tích cực và thái độ của trẻ trong khi chơi các TCHT GDMT sau TN Hình 3.7 Biểu đồ so sánh tính tích cực và thái độ của trẻ trước và sau TN của lớp TN Hình 3.8 Biểu đồ thể hiện ý thức bảo vệ môi trường của trẻ qua mỗi trò chơi sau TN Hình 3.9 Biểu đồ so sánh ý thức bảo vệ môi trường của trẻ trước và sau TN của lớp TN

Vì vậy trong quá trình phát triển con người không chỉ khai thác, tổ chức các thành

tố của môi trường mà còn phải biết giữ gìn và bảo vệ môi trường tự nhiên, tạo lập môi trường nhân tạo phù hợp nhằm xây dựng một cuộc sống tốt đẹp cho thế hệ hôm nay và ngày mai Để hình thành được ý thức đúng đắn về môi trường cho con người thì việc giáo dục môi trường là một trong những biện pháp có hiệu quả cao nhất Cũng chính vì vậy

mà ngày 17/10/2001, thủ tướng chính phủ đã ra quyết định số 1363/QD-TT phê duyệt đề

án “Đưa các nội dung bảo vệ môi trường vào hệ thống giáo dục quốc dân”

Đối với lứa tuổi mầm non, đây là giai đoạn đầu của quá trình hình thành nhân cách con người, đặt nền móng cho việc hình thành thái độ đúng của trẻ đối với thế giới xung quanh và giúp trẻ định hướng trong thế giới đó Vì vậy, giáo dục môi trường cho trẻ ở lứa tuổi này có nhiều tiềm năng và triển vọng đối với việc hình thành thái độ, hành vi đúng của trẻ với môi trường xung quanh Giáo dục môi trường là một lĩnh vực liên ngành Đối với lứa tuổi mầm non, giáo dục môi trường được thực hiện theo quan điểm lồng ghép nội dung giáo dục môi trường vào các môn học và hoạt động thông qua chương trình giáo dục trẻ mầm non.[20]

Thực chất, trẻ ở lứa tuổi này “học mà chơi, chơi mà học”, nếu ta biết cách giáo dục môi trường một cách khéo léo và triệt để thông qua các trò chơi thì không những sẽ tăng cường hiệu quả lĩnh hội tri thức ở trẻ, mà còn củng cố xúc cảm, làm cho quá trình nhận thức tự nhiên và hấp dẫn hơn, dẫn đến hiệu quả của việc giáo dục môi trường cho

2

trẻ càng cao hơn Trong đó, trò chơi học tập có tác dụng củng cố, làm chính xác, mở rộng tri thức của trẻ về sự vật, hiện tượng tự nhiên, xã hội xung quanh; phát triển trí nhớ, chú ý cho trẻ; tạo cơ hội cho trẻ vận dụng tri thức vào hoàn cảnh mới Vì vậy, sử dụng trò chơi học tập giáo dục môi trường được tổ chức như một phương pháp rất có hiệu quả [4]

Tuy nhiên, hiện nay, các trò chơi học tập có mục đích giáo dục môi trường cho trẻ mầm non thì chưa được chú trọng nhiều và hiệu quả của việc tổ chức trò chơi học tập giáo dục môi trường cũng chưa được đánh giá một cách cụ thể Đặc biệt, vẫn chưa có một công trình nghiên cứu nào về vấn đề này tại trường MN Tuổi Thơ, TP ĐN

Từ những lí do trên, tôi đã chọn đề tài: “Thiết kế trò chơi học tập giáo dục môi trường cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi ở trường Mầm non Tuổi Thơ, Thành phố Đà Nẵng”

để làm khóa luận tốt nghiệp của mình

2 Mục đích nghiên cứu

Thiết kế trò chơi học tập giáo dục môi trường cho trẻ Mẫu giáo 5-6 tuổi trường Mầm non Tuổi Thơ nhằm cung cấp những kiến thức cơ bản về môi trường và con người cho trẻ, góp phần nâng cao nhận thức về môi trường cho trẻ mẫu giáo, hình thành ở trẻ hành vi ứng

xử đúng đắn với môi trường, từ đó góp phần phát triển nhân cách toàn diện cho trẻ

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu:

Trò chơi học tập giáo dục môi trường cho trẻ Mẫu giáo lứa tuổi 5-6 tuổi tại trường mầm non Tuổi Thơ, TP Đà Nẵng

3.2 Đối tượng nghiên cứu:

Thiết kế trò chơi học tập giáo dục môi trường cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trường Mầm non Tuổi Thơ, TP Đà Nẵng

4 Giả thuyết khoa học

Nếu như trong quá trình dạy học, giáo viên biết lồng ghép nội dung giáo dục môi trường thông qua trò chơi học tập một cách phù hợp thì hiệu quả tiết học cao hơn, ý thức bảo vệ môi trường của trẻ cũng được nâng cao

3

5 Nội dung nghiên cứu

- ND1: Nghiên cứu thực trạng tổ chức trò chơi học tập giáo dục môi trường tại

- Thiết kế trò chơi học tập giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

- Thực nghiệm các trò chơi học tập GD bảo vệ môi trường cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại trường MN Tuổi Thơ, TP Đà Nẵng

- Đánh giá tính khả thi, hiệu quả của giáo dục bảo vệ môi trường thông qua trò chơi học tập

7 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về không gian: Trường MN Tuổi Thơ, Quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng

- Phạm vi về thời gian: từ 20/9/2014 đến 02/5/2015

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận:

Đọc sách báo, tạp chí, giáo trình; phân tích; tổng hợp; phân loại và hệ thống hóa tài liệu nghiên cứu nhằm tổng quan lý luận của đề tài

8.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra bằng Ankét: Để nắm được cụ thể, chính xác, đầy đủ thực trạng

giáo dục môi trường cho trẻ qua các tiết học ở trường mầm non và đánh giá tính khả thi, hiệu

4

quả của các trò chơi học tập giáo dục môi trường cho trẻ, chúng tôi xây dựng phiếu hỏi (Anket) dành cho các giáo viên dạy lớp lớn của trường MN Tuổi Thơ, TP Đà Nẵng

- Phương pháp phỏng vấn: Kết hợp cùng việc điều tra bằng phiếu hỏi, chúng tôi

phỏng vấn, trao đổi ý kiến với cán bộ quản lý, các giáo viên khác và 1 số trẻ để thu thập thêm thông tin liên quan đến đề tài

- Phương pháp quan sát: Tiến hành quan sát thực tế việc giảng dạy, tổ chức các trò

chơi học tập giáo dục môi trường của giáo viên và việc lĩnh hội sự giáo dục đó của trẻ ở trường mầm non

- Phương pháp thực nghiệm: Tiến hành giảng dạy, tổ chức các trò chơi học tập giáo

dục môi trường cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tại trường MN Tuổi Thơ

Chương I: Cơ sở lý luận của việc tổ chức trò chơi học tập giáo dục môi trường

Chương II: Thực trạng tổ chức trò chơi học tập giáo dục môi trường cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại trường MN Tuổi Thơ, TP Đà Nẵng

Chương III: Thiết kế trò chơi học tập giáo dục môi trường cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại trường MN Tuổi Thơ, TP Đà Nẵng

Kết luận và kiến nghị

Tài liệu tham khảo

Phụ lục

5

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC TỔ CHỨC TCHT GDMT CHO TRẺ

MẪU GIÁO 5-6 TUỔI 1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam

Ở Việt Nam, có nhiều tác giả nghiên cứu về việc thiết kế và sử dụng trò chơi dạy học dưới các góc độ và các bộ môn khác nhau

Điển hình là nghiên cứu của tác giả Phương Hà Quỳnh (2011) với đề tài: “Hiệu quả của việc GDMT cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua TCHT” Đề tài đã tiến hành khảo sát

thực trạng GDMT cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua TCHT ở trường mầm non Qua đó,

đề tài đã thử nghiệm 6 biện pháp GDMT cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua TCHT và tác giả đã đưa ra kết luận rằng sau khi thử nghiệm đề tài, hiệu quả việc GDMT cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua TCHT ở trường mầm non tăng lên rõ rệt [10]

Bên cạnh đó là đề tài nghiên cứu của tác giả Khiếu Thị Loan về “Hệ thống trò chơi GDMT cho trẻ trong dạy học bậc mầm non” Đề tài đã làm rõ được một số vấn đề

về cơ sở lí luận, đã đưa ra hệ thống trò chơi GDMT theo chủ đề và quy trình tổ chức trò

chơi GDMT cho trẻ trong bậ học mầm non Một số tác giả khác như Phan Huỳnh Hoa,

Vũ Minh Hồng, Trương Kim Oanh, Phan Kim Liên, Lê Bích Ngọc đã để tâm 11 nghiên

cứu biên soạn một số trò chơi và TCHT [11]

Gần đây trong tác phẩm “trò chơi trẻ em”, tác giả Nguyễn Ánh Tuyết đã đề cập

đến trò chơi trí tuệ Loại trò chơi này có tác dụng thúc đẩy hoạt động trí tuệ của trẻ Trong tác phẩm này, bà đã giới thiệu một số trò chơi trí tuệ dành cho trẻ em Còn tác giả

Trần Thị Ngọc Trâm đã thiết kế một hệ thống TCHT nhằm phát triển khả năng khái quát

hóa của trẻ mẫu giáo lớn [16]

Một số luận văn, luận án và các nhà nghiên cứu gần đây cũng đề cập đến việc xây

dựng và sử dụng trò chơi dạy học nhằm phát huy tính tích cực của người học Th.s Trương Thị Xuân Huệ nghiên cứu việc xây dựng và sử dụng trò chơi nhằm hình thành biểu tượng toán ban đầu cho trẻ 5-6 tuổi Th.s Hứa Thị Hạnh nghiên cứu việc thiết kế và

sử dụng TCHT nhằm phát triển trí tuệ của trẻ mẫu giáo nhỡ (4-5 tuổi) Tác giả đã nêu ra

1.1.2 Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Tháng 5 năm 2012, tác giả Maria Goncharova đã nghiên cứu đề tài “Thiết kế một trò chơi cho trẻ em nhằm thúc đẩy ý thức bảo vệ môi trường” Nghiên cứu này kết hợp

nghiên cứu trong phát triển của trẻ và chiến lược giáo dục với các vấn đề liên quan đến môi trường thành một trò chơi khuyến khích học tập tích cực Dữ liệu cho nghiên cứu này được thu thập một cách định tính, giới thiệu các trẻ tham gia vào trò chơi môi trường và thu thập thông tin phản hồi của trẻ Một trò chơi giáo dục môi trường được tích hợp nhiều hình thức khác nhau sẽ được thiết kế dựa trên các dữ liệu thu thập được Các trò chơi nhằm mục đích để khám phá các khái niệm, các kịch bản, và các chiến lược bảo vệ môi trường, khuyến khích trẻ em để trở thành thành viên tích cực trong việc bảo vệ hành tinh này và thúc đẩy hành vi có trách nhiệm với môi trường.[24]

Tác giả Eleni Symeou (9/2011) đã nghiên cứu về “Trò chơi môi trường cho nhận thức môi trường của trẻ tại trường mầm non” Theo tác giả, chơi có thể là mô phỏng của

cuộc sống Đối với trẻ em nó là một phương tiện cho việc học bằng cách tái sinh và lặp đi lặp lại những kinh nghiệm hàng ngày và các tình huống trong cuộc sống Trò chơi môi trường mặc dù có một giá trị gia tăng khi nhận thức về môi trường và phát triển thái độ

có liên quan Các nghiên cứu đã tiến hành khảo sát tiềm năng mà các trò chơi môi trường

- học tập vui tươi có phát triển nhận thức và hành động về môi trường cho trẻ nhỏ Nghiên cứu được tiến hành bằng cách sử dụng một nhóm 15 trẻ em mẫu giáo mà đã phải chịu một sự can thiệp giáo dục (12 bài học) dựa trên các hoạt động vui tươi môi trường / giáo dục Thái độ và kiến thức của trẻ em về các vấn đề đơn giản của chất thải rắn đã được khảo sát trước và sau can thiệp Các kết quả chính của nghiên cứu nổi bật giá trị của trò chơi môi trường như: Học tích cực và có sự tham gia, thu hút sự chú ý và quan tâm của trẻ Là một hoạt động nhằm thúc đẩy và khuyến khích hành động môi trường Theo trên,

là thiết kế sử dụng trò chơi nhằm mục đích giáo dục trẻ về nhiều mặt trong đó có GDMT

Nhiều công trình nghiên cứu theo hướng nghiên cứu này được ra đời như "GDMT cho trẻ trong trò chơi" của Đ.B Menđgieritxkaia.[22]

Đại diện cho khuynh hướng sử dụng TCHT làm phương tiện phát triển toàn diện cho trẻ phải kể đến nhà sư phạm nổi tiếng người tiệp khắc I.A.Komenxki(1592-1670) Ông coi trò chơi là hình thức hoạt động cần thiết, phù hợp với bản chất và khuynh hướng của trẻ TCHT là một dạng hoạt động giáo dục trẻ, là nơi mọi khả năng của trẻ em được phát triển, mở rộng phong phú thêm vốn hiểu biết và qua đó giáo dục nhận thức cho trẻ trong đó có nội dung GDMT

Nhà sư phạm người Đức I.B.Bazedov (1782-1852) cho rằng, trò chơi là phương tiện dạy học Ông đã đưa ra hệ thống TCHT dùng lời như: trò chơi gọi tên, trò chơi phát triển kỹ năng khái quát tên gọi của cá thể, trò chơi đoán từ trái nghĩa, điền những từ còn thiếu Theo ông, những trò chơi này mang lại cho người học niềm vui và phát triển năng lực trí tuệ của chúng

Vào những năm 30-40-60 của thế kỷ XX, vấn đề sử dụng trò chơi dạy học trên

“tiết học” được phản ánh trong công trình của R.I.Giucovxkaia, VR.Bexpalova, E.I.Udalsova, R.I.Giucovxkaia đã nâng cao vị thế của dạy học bằng trò chơi Bà chỉ ra những tiềm năng và lợi thế của những “tiết học” dưới hình thức TCHT, coi TCHT như là hình thức dạy học, giúp người học lĩnh hội những tri thức mới từ những ý tưởng đó, Bà

đã soạn thảo ra một số “tiết học – trò chơi” và đưa ra một số yêu cầu khi xây dựng chúng

8

Tuy nhiên, vẫn chưa có đề tài nghiên cứu nào về thiết kế, vận dụng trò chơi trong quá trình nhận thức của trẻ, đặc biệt là nhận thức về môi trường.[21]

1.2 Các khái niệm công cụ

1.2.1 Khái niệm “Môi trường”

Thuật ngữ môi trường đã xuất hiện từ lâu và được sử dụng trong nhiều lĩnh vực, nhiều phạm vi khác nhau Hiểu theo nghĩa rộng nhất thì môi trường là tổng hợp những yếu

tố bao quanh một vật thể và có quan hệ nhất định với vật thể đó Bất cứ yếu tố vật chất nào,

dù là vật sống hay không sống cũng đều tồn tại và biến đổi trong môi trường Như vậy, nói đến môi trường là nói tới môi trường của một vật thể, một đối tượng nhất định

Theo Lê Văn Khoa (1995) thì: “Môi trường sống là tổng hợp những điều kiện bên ngoài có ảnh hưởng tới đời sống và sự phát triển của các cơ thể sống” Theo Hoàng Đức Nhuận (2000) thì: “Môi trường bao gồm tất cả các yếu tố bao quanh sinh vật, tất cả các yếu tố

vô sinh và hữu sinh có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến sự tồn tại, sự sinh trưởng và phát triển của sinh vật”

Đối với con người, môi trường sống là môi trường quan trọng nhất và nó chứa nội dung rộng hơn Đó là tổng hợp các điều kiện vật lí, hóa học, sinh học, xã hội bao quanh có ảnh hưởng tới sự sống và phát triển của các cá nhân và cộng đồng con người

Hiện nay khái niệm môi trường được tổ chức thế giới sử dụng, đó là khái niệm của UNESCO đưa ra năm 1981 “Môi trường bao gồm toàn bộ các hệ thống tự nhiên và nhân tạo, trong đó con người sinh sống và bằng lao động của mình, đã khai thác những tài nguyên thiên nhiên hoặc tài nguyên nhân tạo để thỏa mãn nhu cầu của con người”

Như vậy, dưới nhiều góc độ khác nhau thì các cách nhìn nhận về môi trường cũng khác

nhau Nếu khái quát hóa lại ta có thể hiểu khái niệm môi trường như sau: “Môi trường là toàn

bộ các hệ thống tự nhiên và các hệ thống xã hội do con người tạo ra, chúng có mối quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người và ảnh hưởng tới đời sống sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên”.[9]

9

1.2.2 Khái niệm “Giáo dục”

Giáo dục theo nghĩa chung được hiểu “là hình thức học tập theo đó kiến thức, kỹ năng và thói quen của một nhóm người được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua giảng dạy, đào tạo, hay nghiên cứu” Giáo dục thường diễn ra dưới sự hướng

dẫn của người khác, nhưng cũng có thể thông qua tự học Bất cứ trải nghiệm nào có ảnh hưởng đáng kể lên cách mà người ta suy nghĩ, cảm nhận, hay hành động đều có thể được xem là có tính giáo dục Giáo dục thường được chia thành các giai đoạn như giáo dục tuổi ấu thơ, giáo dục tiểu học, giáo dục trung học, và giáo dục đại học.[9]

1.2.3 Khái niệm “Giáo dục môi trường ”

GDMT được coi là một bộ phận của giáo dục nhân cách, đạo đức Đây là một lĩnh vực liên ngành, là sự nghiệp của toàn nhân loại, gắn với trách nhiệm của mỗi quốc gia, mỗi con người

Có nhiều định nghĩa khác nhau về GDMT, tuy nhiên, các khái niệm về GDMT đều

có điểm chung là coi đó là quá trình thường xuyên làm cho người học có hiểu biết, có thái

độ quan tâm, có trách nhiệm và hành động cụ thể để giải quyết các vấn đề môi trường

Dựa trên tài liệu của bộ giáo dục và đào tạo chương trình phát triển Liên hợp quốc

1998, khái niệm “GDMT” được hiểu là “Quá trình nhằm phát triển ở người học sự hiểu biết và quan tâm đến những vấn đề môi trường, bao gồm kiến thức, thái độ, hành vi, trách nhiệm để tự mình và cùng tập thể đưa ra các giải pháp nhằm giải quyết các vấn đề môi trường trước mắt cũng như lâu dài”.[9]

1.2.4 Khái niệm “Giáo dục môi trường cho trẻ mầm non”

GDMT là quá trình lâu dài, cần được tiến hành từ khi con người biết cảm nhận về môi trường, trong đó GDMT cho trẻ mầm non là sự khởi đầu quan trọng cho sự tiếp tục trong những năm học phổ thông và sau này trong suốt cuộc đời GDMT phải được tiến hành từ khi trẻ còn nhỏ để tạo ra những hành vi tốt đối với môi trường và giáo dục trẻ bắt đầu thấy được trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ môi trường.[11]

Khái niệm “GDMT cho trẻ mầm non” được hiểu như sau: “GDMT cho trẻ mầm non

là quá trình nhằm phát triển ở trẻ những hiểu biết sơ đẳng về môi trường, quan tâm đến

10

các vấn đề môi trường phù hợp với lứa tuổi được thể hiện qua kiến thức, thái độ, kỹ năng, hành vi của trẻ đối với môi trường xung quanh”.[9]

1.2.5 Khái niệm “Trò chơi”

Trò chơi là một hoạt động tự nhiên và cần thiết nhằm thỏa mãn những nhu cầu giải trí đa dạng của con người Trò chơi là một phương pháp giáo dục thực hành hiệu nghiệm nhất đối với việc hình thành nhân cách, trí lực của trẻ em

Vui chơi có một vị trí hết sức quan trọng trong cuộc đời của mỗi trẻ Các nhà tâm

lí học đã khẳng định rằng mỗi người khi cất tiếng khóc chào đời đều chỉ là những ngôi nhà trống, nó chưa có một “đồ đạc tinh thần” nào Nhưng nhờ có vui chơi, học tập mà hình thành nên thế giới tri thức, kỹ năng, thái độ của mỗi đứa trẻ.[6]

Trò chơi là hoạt động duy nhất phù hợp với trẻ và đáp ứng được nhu cầu hoạt động tích cực của chúng Chơi và được chơi không những là nhu cầu, là sự nghỉ ngơi, thư giãn, bồi bổ sức khỏe và tinh thần, niềm tin vào cuộc sống Qua trò chơi, hình thành ở trẻ động

cơ muốn được hiểu biết, được thư giãn, giao lưu cùng bạn bè…

Trò chơi trẻ em là một hoạt động tâm lý, có cấu trúc và cách thức hành động đặc thù, trong đó trẻ phản ánh tích cực, sáng tạo các sự vật, hiện tượng trong môi trường xung quanh thông qua việc vận dụng tri thức, kinh nghiệm đã lĩnh hội được một cách độc đáo, tự nguyện

và tự do Qua đó, đem lại sự phát triển những nét tâm lý cơ bản và nhân cách toàn diện.[7][6]

1.2.6 Khái niệm “Trò chơi học tập”

Trong tâm lí học đại cương và giáo dục học trẻ em đưa ra khái niệm TCHT như sau:

TCHT là trò chơi có luật và có nội dung tri thức gắn với hoạt động học tập của trẻ Đó là trò chơi của sự nhận thức, hướng đến sự mở rộng, chính xác hóa, hệ thống hóa biểu tượng của trẻ

về thế giới xung quanh Trong TCHT trẻ giải quyết nhiệm vụ nhận thức dưới hình thức chơi nhẹ nhàng, thoải mái TCHT không chỉ giúp trẻ phát triển các năng lực trí tuệ mà còn có tác dụng rèn luyện các phẩm chất đạo đức và cả thể lực.[4]

TCHT là trò chơi mà luật của nó bao gồm các quy tắc gắn với kiến thức, kỹ năng có được trong hoạt động học tập, gắn với nội dung, giúp trẻ khai thác vốn kinh nghiệm của bản thân

để chơi, thông qua chơi trẻ được vận dụng các kiến thức, kỹ năng đã học vào các tình huống trò chơi và từ đó trẻ được luyện tập thực hành củng cố, mở rộng kiến thức, kỹ năng đã học

11

1.3 Đặc điểm tâm sinh lý và đặc điểm lĩnh hội tri thức về môi trường của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

1.3.1 Đặc điểm sinh lý của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Bước sang giai đoạn 5-6 tuổi, cơ thể trẻ phát triển mạnh mẽ về cả số lượng và chất lượng Các chức năng chủ yếu của cơ thể đang dần dần hoàn thiện Ở trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, hệ thần kinh tương đối phát triển Hệ thần kinh trung ương và ngoại biên đã biến hóa, chức năng phân tích, tổng hợp của vỏ não đã hoàn thiện số lượng các phản xạ có điều kiện ngày càng nhiều, tốc độ hình thành phản xạ có điều kiện phát triển nhanh

Chính vì vậy trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, thể chất, trí tuệ và tính khéo léo phát triển hơn.[2]

Hệ thần kinh cấp cao của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi phát triển mạnh và tiếp tục hoàn chỉnh thể hiện ở cường độ và tính linh hoạt của các quá trình thần kinh tăng lên Trẻ có thể tập trung chú ý vào một đối tượng nhất định trong thời gian 25-30 phút Đồng thời, ở thời kỳ này vai trò của hệ thống tín hiệu thứ 2 càng tăng lên đáng kể, tư duy bằng từ tăng lên, ngôn ngữ bên trong xuất hiện Chức năng khái quát của trẻ đã có bước nhảy vọt và đạt đến mức gần như người lớn Do đó trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi có thể học đọc, học viết Vào giai đoạn này, vốn từ của trẻ rất phong phú, trẻ có thể dùng ngôn ngữ để đáp lại ngôn ngữ (khoảng 2500-4000), trẻ phát âm đúng ngữ pháp hơn Trẻ có thể giao tiếp với

người lớn bằng ngôn ngữ [14]

Bên cạnh đó, cơ quan phân tích thính giác của trẻ cũng đang hoàn thiện Trẻ càng lớn khả năng thu nhận và phân biệt âm thanh ngày càng tăng, trẻ có thể nhớ và kể lại chi tiết các sự việc đã được nghe Từ đó chúng ta có thể phát triển khả năng định hướng trong không gian cho trẻ bằng cách nhận biết được âm thanh phát ra từ đâu Cơ quan phân tích thị giác của trẻ phát triển, bán kính cầu mắt tăng lớn, độ dàn hồi của thủy tinh thể giảm dần Trẻ 5 tuổi có khả năng phân biệt nhiều màu trung gian, trẻ 6 tuổi có thể kể lại những hình ảnh mà trẻ nhìn thấy Chính nhờ vậy mà trẻ có thể phân loại, phân nhóm các đồ vật theo dấu hiệu chung như màu sắc, kích thước, hình dạng, độ dài… Trẻ có thể đếm số lượng các nhóm đồ vật bằng mắt, đếm mà không cần nhìn vào đối tượng Cơ quan phân tích xúc giác giữ vai trò quan trọng trong việc nhận thức thế giới bên ngoài

Đó chính là nguồn gốc của những phản ứng, đặc biệt là phản ứng tự vệ để cơ thể tránh

12

được những tác động có hại Cảm giác, xúc giác tăng dần theo lứa tuổi, trẻ 6 tuổi có thể phân biệt được tính chất bề mặt ngoài của vật khi sờ vào vật Đây cũng là một đặc điểm

hết sức quan trọng góp phần vào hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Sự phát triển toàn diện của hệ vận động cũng là một nhân tố tạo điều kiện để trẻ có thể tham gia được vào các hoạt động nói chung và hoạt động vui chơi nói riêng, đặc biệt

là các trò chơi vận động Thành phần hóa học của xương có nhiều chất hữu cơ hơn chất

vô cơ, xương chứa nhiều nước ít muối khoáng nên xương mềm, kém rắn chắc và dẻo dai,

dễ chun giãn, ít bị gãy Cấu tạo xương có nhiều mạch máu, màng xương dày và phát triển nên khi bị gãy thường chóng liền Các đoạn cong của cột sống chưa cố định vĩnh viễn, còn nhiều phần sụn, do đó có thể ảnh hưởng đến tư thế của trẻ sau này Bộ xương đang tiếp tục lớn lên và phát triển mạnh, những trung tâm cốt hóa mới xuất hiện Các xương dài tiếp tục dày thêm bằng cách sắp xếp mô xương phía ngoài và phá hủy bên trong,

trong đó sự lớn lên nhanh hơn sự tiêu hủy.[15]

Ở độ tuổi này, các sợi cơ còn mảnh, lực cơ co yếu, do đó trẻ chóng mệt mỏi khi làm việc, luyện tập Các cơ bàn tay, cơ ngón tay đang dần phát triển từ 6 tuổi trở đi trẻ có thể làm được một số động tác khó như cầm bút, mặc quần áo, đi giày…Tuy nhiên, trương

lực cơ duỗi vẫn nhỏ hơn trương lực cơ gập nên trẻ không ngồi thẳng lâu được

Nhìn chung, chức năng vận động của trẻ phát triển nhanh, có sự phối hợp các hoạt

động nên có những hoạt động phức tạp dần, cơ xương phát triển nên cơ thể dài ra

Tóm lại: Giai đoạn 5-6 tuổi, chức năng của các cơ quan hoàn thiện dần, chức năng

vận động phát triển nhanh, hệ thống cơ xương phát triển nhanh, hệ thống thần kinh trung ương phát triển mạnh, trẻ tiếp thu giáo dục tốt, những tác động tốt hay xấu từ môi trường bên ngoài đều ảnh hưởng đến trẻ Mọi sai sót trong quá trình tổ chức hoạt động cho trẻ đều gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển về tâm, sinh lý của trẻ sau này Chính

vì vậy, giáo viên cũng như người lớn phải tổ chức cho trẻ tham gia những hoạt động, chơi những trò chơi phù hợp với đặc điểm phát triển của trẻ nhỏ Có như vậy mới đảm bảo

được sự phát triển toàn diện cho trẻ

13

1.3.2 Đặc điểm tâm lý của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Nhà tâm lý học V.X Mukhina đã có những nghiên cứu về tâm lý học trẻ em và đã đưa ra kết luận: Độ tuổi mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi là giai đoạn cuối cùng của trẻ em ở lứa tuổi

“mầm non” Ở giai đoạn này, những cấu tạo đặc trưng của con người đã được hình thành trước đây Với sự GD của người lớn, những chức năng tâm lý đó sẽ được hoàn thành về mọi phương diện hoạt động tâm lý (nhận thức, tình cảm, ý chí) để hoàn thành việc xây dựng những cơ sở ban đầu về nhân cách của con người

Đối với trẻ 5-6 tuổi trong thời kỳ phát triển mạnh mẽ của hoạt động nhận cảm sự định hướng của trẻ vào các thuộc tính và quan hệ bên ngoài sự vật, hiện tượng vào thời gian ngày càng tốt hơn những thuộc tính về màu sắc, hình dạng âm thanh, độ lớn, sức nặng, nhiệt độ… được trẻ đánh giá ngày càng chính xác hơn, giúp cho việc định hướng vào thế giới xung quanh thuận lợi hơn, ở trẻ lúc này hệ thống tín hiệu thứ hai phát triển mạnh mẽ và tham gia vào quá trình phân tích làm cho cảm xúc chính xác hơn Cùng với cảm giác, tri giác của trẻ 5-6 tuổi cũng phát triển mạnh Chính nhờ độ nhạy cảm cao của giác quan cùng sự phát triển linh hoạt, mềm dẻo của chúng giúp cho quá trình nhận thức diễn ra tích cực và hiệu quả Tính chủ định của tri giác tăng, trẻ biết quan sát các đối tượng một cách có kế hoạch và hệ thống Khả năng định hướng vào không gian và thời gian chính xác hơn, trẻ không còn phải lấy bản thân mình làm gốc, đây là sự kiện thuận lợi để trẻ tham gia các hoạt động vui chơi Khả năng tri giác tranh vẽ và tri giác âm thanh cũng trở nên tốt hơn.[13]

Bước vào giai đoạn 5-6 tuổi, tư duy trực quan hình tượng phát triển mạnh lên một mức độ mới, đó là tư duy trực quan sơ đồ Kiểu tư duy này tạo cho trẻ khả năng phản ánh những mối quan hệ tồn tại khách quan, không bị phụ thuộc vào hoạt động hay ý muốn chủ quan của trẻ Tư duy trực quan sinh động giúp trẻ lĩnh hội những tri thức mang tính khái quát và đây chính là bước phát triển trong tư duy của trẻ 5-6 tuổi, là điều kiện rất tốt để trẻ tham gia các trò chơi nói chung và TCHT nói riêng Đây cũng chính là trung gian để chuyển từ kiểu tư duy hình tượng lên một kiểu tư duy mới, khác về chất, đó là tư duy logic

Cùng với tư duy, trí tưởng tượng của trẻ 5-6 tuổi cũng phát triển một cách sáng tạo

và phong phú hơn trước, phần lớn là tưởng tượng không chủ định Đặc biệt những gì làm

14

cho trẻ xúc động mạnh thì trở thành đối tượng của tưởng tượng Trí tưởng tượng của trẻ chưa phong phú vì vốn kinh nghiệm sống còn quá ít, chưa đủ để xây dựng những hình tượng đa dạng, phong phú Những sản phẩm do trí tưởng tượng của trẻ sinh ra chưa hợp

lí, do tư duy logic chưa phát triển Lúc này trẻ tưởng tượng để thỏa mãn nhu cầu tìm hiểu của mình về thế giới xung quanh

Trí nhớ có chủ định dần thay thế trí nhớ không chủ định, giai đoạn 5-6 tuổi trí nhớ

có ý nghĩa, trí nhớ từ ngữ chiếm vị trí đáng kể, vì vậy kinh nghiệm của trẻ tích lũy ngày càng nhiều Đó là điều kiện thuận lợi để học tập ở trường phổ thông sau này

Trò chơi là phương tiện phát triển các quá trình tâm lí nhận thức của trẻ Chơi không chỉ là phương tiện củng cố, mở rộng, chính xác hóa biểu tượng đã có, cung cấp những tri thức mới cho trẻ mà còn là phương tiện phát triển các quá trình tâm lí cho trẻ như: cảm giác, tri giác, trí thức, tư duy, tưởng tượng và ngôn ngữ

Khi tham gia vào các trò chơi, các chuẩn cảm giác về hình dạng, kích thước, màu sắc của trẻ được củng cố và chính xác hóa, nhờ đó mà trẻ dễ dàng thực hiện hành động chơi Đặc biệt khi tham gia trò chơi, tính có chủ định trong quá trình, tri giác, chú ý, trí nhớ của trẻ được hình thành và thay thế trí nhớ không chủ định Khi tham gia trò chơi, trí tưởng tượng của trẻ được phát triển mạnh mẽ trong quá trình chơi, đứa trẻ học thay thế

đồ vật này bằng đồ vật khác, nảy sinh hoàn cảnh tưởng tượng… để thực hiện hành động chơi, nội dung chơi Đó là cơ sở quan trọng để nảy sinh và phát triển trí tưởng tượng của trẻ Khi tham gia vào trò chơi, trẻ suy nghĩ về hành động chơi, thao tác chơi (Làm gì? Làm như thế nào?), sử dụng vật thay thế như thế nào?, trẻ học được cách giải quyết nhiệm vụ, tìm kiếm phương tiện thích hợp nhất để thực hiện dự dịnh đã đề ra Qua đó, tư duy trẻ được phát triển mạnh mẽ.[12]

Không chỉ vậy, ngôn ngữ cũng có vai trò quan trọng trong các hoạt động nhận thức của trẻ Ở giai đoạn này trẻ vẫn sử dụng ngôn ngữ tình huống để giao tiếp với mọi người xung quanh, một kiểu ngõn ngữ khác cũng rất phát triển đó là ngôn ngữ giải thích, trẻ muốn giải thích cho mọi người hiểu ý kiến của mình Kiểu ngôn ngữ này đòi hỏi đứa trẻ phải trình bày ý kiến của mình theo một trình tự nhất định, phải nêu bật những điểm chủ yếu và những mối quan hệ liên kết giữa các sự vật, hiện tượng một cách hợp lý để

15

người nghe dễ đồng tình Kiểu ngôn ngữ này cần có tính chặt chẽ và mạch lạc, do vậy nó

có một ý nghĩa đặc biệt đến hoạt động nhận thức của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi Có thể thấy ngôn ngữ mạch lạc của trẻ 5-6 tuổi thể hiện trình độ phát triển tương đối cao không những về phương diện ngôn ngữ mà còn về phương diện tư duy

Ngoài ra, ở tuổi mẫu giáo đặc biệt là trẻ 5-6 tuổi, ý thức bản ngữ được xác định rõ ràng giúp trẻ điều khiển và điều chỉnh hành vi của mình, dần dần phù hợp với chuẩn mực, những nguyên tắc xã hội từ đó mà hành vi của trẻ mang tính xã hội, tính nhân cách đậm nét hơn trước Lúc này trẻ thực hiện hành động có chủ tâm hơn nhờ đó các quá trình tâm

lí mang tính chủ định rõ rệt Trẻ 5-6 tuổi là chủ thể có năng lực tư duy một cách tích cực

và độc lập Trẻ có hứng thú tìm tòi, khám phá thế giới xung quanh Ở một mặt nào đó trẻ luôn muốn có khả năng hoạt động độc lập, tuy nhiên vẫn cần sự động viên, hướng dẫn và giúp đỡ của người lớn

1.4 Những vấn đề chung về GDMT cho trẻ mẫu giáo

1.4.1 Mục tiêu GDMT cho trẻ mẫu giáo

Xuất phát từ mục tiêu chung về GDMT, các nước xây dựng mục tiêu riêng cho nước mình, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, trình độ nhận thức và khả năng hành động của từng cấp bậc, dựa trên những tiêu chuẩn quan trọng nhất là hành động tích cực của cá

nhân và tập thể trong việc cải thiện chất lượng môi trường

Thông qua chỉ thị 36/CT-TƯ đưa ra ngày 25/06/1998 của bộ chính trị về “Tăng cường công tác BVMT trong thời kì công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước” ở đó có công tác GDMT là giải pháp dầu tiên: “Thường xuyên giáo dục, tuyên truyền xây dựng

thói quen, nếp sống và phong trào quần chúng BVMT”

Vì vậy, GDMT cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi nói riêng và trẻ mầm non nói chung hướng tới các mục tiêu sau:

- Hình thành biểu tượng về môi trường sống, mối quan hệ giữa con người và môi trường và việc bảo vệ môi trường phù hợp với lứa tuổi và đặc điểm tâm sinh lí của trẻ

- Giáo dục trẻ bước đầu có ý thức quan tâm đến các vấn đề về môi trường, nhận biết được trách nhiệm trong việc bảo vệ môi trường

hệ với môi trường xung quanh.[9]

1.4.2 Nội dung GDMT cho trẻ mẫu giáo

Môi trường sinh thái lấy con người làm trung tâm, bao gồm các loại môi trường cụ thể: Môi trường sinh vật; môi trường nước; môi trường không khí, ánh sáng, khí hậu; môi trường đất, sỏi đá… môi trường kinh tế xã hội….[9]

Nội dung GDMT cho trẻ mẫu giáo theo các lĩnh vực như sau:

- Lĩnh vực 1: Môi trường sinh vật (động vật, thực vật)

+ Sự thích nghi của động, thực vật với môi trường sống

+ Sự da dạng sinh học và sự thống nhất của nó

+ Mối quan hệ giữa con người với động, thực vật

+ Sự ô nhiễm môi trường do tác động của con người đến động, thực vật

+ Bảo vệ tài nguyên môi trường sinh vật

- Lĩnh vực 2: Môi trường nước (nước ngầm, nước sông hồ, nước biển)

+ Làm quen với tên gọi, đặc điểm, tính chất của các loại nước trong tự nhiên + Mối quan hệ giữa con người và động, thực vật với môi trường nước

+ Ô nhiễm môi trường nước

+ Bảo vệ môi trường nước

- Lĩnh vực 3: Môi trường không khí

+ Hình thành biểu tượng cho trẻ về không khí

+ Mối quan hệ giữa con người và môi trường không khí

+ Ô nhiễm môi trường không khí

+ Bảo vệ môi trường không khí

17

- Lĩnh vực 4: Môi trường đất (đất, cát, sỏi, đá, các khoáng sản…)

+ Hình thành biểu tượng về các loại đất và các vật thể rắn khác (đất, cát, sỏi đá, các khoáng sản) có trên Trái Đất

+ Mối quan hệ giữa con người, các sinh vật và môi trường đất

+ Ô nhiễm môi trường đất

+ Bảo vệ môi trường đất

- Lĩnh vực 5: Môi trường kinh tế- xã hội (MT đô thị nông thôn, MT gia đình, MT sản xuất, MT học đường, MT chính trị- xã hội, MT văn hóa- giáo dục, MT văn hóa- lịch sử)

+ Có biểu tượng về môi trường kinh tế- xã hội

+ Mối quan hệ giữa con người và môi trường kinh tế- xã hội

+ Những ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường kinh tế- xã hội

+ Bảo vệ môi trường văn hóa xã hội

1.4.3 Phương pháp GDMT cho trẻ mẫu giáo

Trong giáo dục, phương pháp được định nghĩa là phương thức hoạt động gắn bó giữa giáo viên và trẻ nhằm đạt được những nhiệm vụ giáo dục và giáo dưỡng nhất định như: lĩnh hội tri thức, hình thành kỹ năng, thói quen, phát triển năng lực, hình thành các phẩm chất đạo đức và thói quen hành vi.[11]

Theo đó, phương pháp GDMT cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi được quan niệm là phương thức hoạt động gắn bó giữa giáo viên và trẻ nhằm phát triển ở trẻ những hiểu biết

sơ đẳng về môi trường, quan tâm đến các vấn đề môi trường phù hợp với lứa tuổi được thể hiện qua kiến thức, thái độ, kỹ năng, hành vi và trách nhiệm của trẻ đối với môi trường xung quanh

Để quá trình GDMT cho trẻ có hiệu quả, cần lựa chọn các phương pháp giáo dục phù hợp với lứa tuổi, khả năng nhận thức và tình cảm của trẻ Việc xác định các phương pháp GDMT cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi phải dựa trên những cơ sở khoa học nhất định

1.4.4 Hình thức GDMT cho trẻ mẫu giáo

Việc GDMT cho trẻ ở trường mầm non không nên tiến hành một cách độc lập mà được lồng ghép vào toàn bộ quá trình chăm sóc và giáo dục trẻ Theo quan điểm giáo dục hướng vào sự phát triển của trẻ hiện nay có thể coi việc giáo dục trẻ mầm non là quá trình

GDMT cho trẻ ở trường mầm non có thể được thực hiện thông qua các hình thức: GDMT thông qua hoạt động ngoài trời, GDMT thông qua hoạt động học tập, GDMT thông qua hoạt động vui chơi, GDMT thông qua hoạt động tham quan…[18]

1.4.5 Điều kiện GDMT cho trẻ mẫu giáo

Quá trình giáo dục nói chung, GDMT cho trẻ nói riêng hiện nay được quan niệm

là quá trình phát triển của trẻ em bắt đầu từ một cá thể khi sinh ra đến khi trở thành một nhân cách phát triển toàn diện Trong quá trình phát triển thành người đó, trẻ phải tiếp xúc với môi trường tự nhiên, xã hội xung quanh, học cách thích ứng với nó thông qua việc khám phá các sự vật, hiện tượng và các mối quan hệ xung quanh trẻ Sự trợ giúp của người lớn là cần thiết để giúp trẻ có thể vượt qua các khó khăn trở ngại luôn nảy sinh trong cuộc sống và tạo ra các cơ hội cho sự phát triển của trẻ với chất lượng cao hơn.Việc GDMT cho trẻ mầm non chịu ảnh hưởng trực tiếp của các đối tượng liên quan mật thiết với nhau là: trẻ và tập thể trẻ, môi trường vật chất, giáo viên, phụ huynh.[9]

Thứ nhất: trẻ mầm non và tập thể trẻ (nhóm trẻ, cả lớp) với tư cách là chủ thể của quá trình GDMT phải thể hiện vai trò tích cực của mình trong các hoạt động và sinh hoạt

Thứ hai: môi trường với tư cách là phương tiện được sử dụng để GDMT cho trẻ

Thứ ba: giáo viên giữ vai trò chủ đạo trong việc tổ chức các hoạt động GDMT ở trường mầm non và định hướng, hỗ trợ GDMT cho trẻ mầm non ở gia đình

Thứ tư: các bậc phụ huynh là lực lượng quan trọng phối hợp với giáo viên để triển khai các hoạt động GDMT có hiệu quả

các yếu tố dạy học.[2]

Bản chất của TCHT là trong TCHT, trẻ giải quyết nhiệm vụ học tập dưới hình thức chơi nhẹ nhàng, thoải mái làm cho trẻ dễ vượt qua những khó khăn trở ngại nhất định vì trẻ tiếp nhận nhiệm vụ học tập như một nhiệm vụ chơi, do đó nâng cao tính tích cực của hoạt động nhận thức trong lúc chơi

Đặc thù của TCHT là TCHT do người lớn nghĩ ra Nó có nguồn gốc trong nền giáo dục học dân gian, kết hợp trò chơi với các yếu tố dạy học

- Luật chơi: (Do nội dung chơi quy định) là tiêu chuẩn khách quan đánh giá hành động chơi đúng hay sai.[2]

Trong TCHT những hành vi xấu lập tức dẫn tới phá hủy luật chơi

Trong TCHT, ba bộ phận (nhiệm vụ nhận thức, hành động chơi, luật chơi) có liên quan chặt chẽ với nhau Nếu thiếu một trong ba bộ phận thì không thể tiến hành trò chơi được

TCHT bao giờ cũng có một kết quả nhất định, đó là kết thúc trò chơi, trẻ hoàn thành một nhận thức nào đó

20

1.5.2 Đặc điểm TCHT đối với trẻ 5-6 tuổi

Đặc điểm TCHT của trẻ 5-6 tuổi có nhiều điểm khác so với các lớp bé hơn, cụ thể như sau: Mục đích chơi: “Sau này, ở các độ tuổi lớn hơn thì mục đích chơi mới có sự suy nghĩ càng cao và là động cơ chỉ đạo các hoạt động” Để thực hiện mục đích chơi của mình, đứa trẻ phải tìm kiếm và lựa chọn những phương tiện cần thiết và vận dụng những kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo đã biết vào các tình huống phù hợp nhằm giải quyết nhiệm vụ chơi đặt ra

Hứng thú chơi của trẻ 5-6 tuổi đã hướng vào kết quả và nhiệm vụ đặt ra chứ không vào quá trình chơi, trẻ đã biết sử dụng vốn kinh nghiệm của mình vào trò chơi Chính hứng thú đối với trò chơi tạo điều kiện cho trẻ tích cực nhận biết thế giới xung quanh Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi quá chú trọng tới kết quả chơi (thắng hay thua) cho nên trẻ thường hay

bị vi phạm luật chơi.[4]

Trong TCHT của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi đòi hỏi trẻ phải biết rút ra tính chất chung nhất của các đồ vật khác nhau theo nội dung của trò chơi, đòi hỏi phải có sự hoạt động phân tích-tổng hợp phức tạp, liên hệ các tính chất khác nhau và tổ chức các hoạt động thực hành Các hành động chơi của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi phức tạp hơn, đòi hỏi phải có tính liên tục và tuần tự Nhiều trò chơi của chúng đòi hỏi phải suy nghĩ trước khi làm động tác chơi Chính điều này thúc đẩy trẻ tích cực suy nghĩ rồi mới hành động

Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi rất thích những TCHT nhóm các đồ vật và hiện tượng theo các dấu hiệu giống nhau và khác nhau, vì chúng đã có một số biểu tượng rõ ràng về các dấu hiệu cơ bản, đây là cái cần thiết để tạo thành những kiến thức tổng quát (tiền khái niệm) Chẳng hạn “Cái này mọc ở đâu?”, “Cái này cần cho ai?”, “Động vật nuôi trong nhà và động vật sống trong rừng”… Vào lứa tuổi này chúng thích những trò chơi bắt trẻ phải phỏng đoán, suy nghĩ hay tìm kiếm một cái gì đó Những trò chơi loại này có thể kể tên như: chơi cờ, chơi đôminô, trò chơi “Chiếm pháo đài”, “giải vây cứu con tin”… Nhiệm vụ nhận thức ở đây rất đa dạng, điều đó rất quan trọng đối với sự phát triển tư duy trừu tượng, tư duy logic của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi.[3]

Trong khi chơi các TCHT với đồ vật, trẻ 5-6 tuổi biết sử dụng một số thao tác tư duy (so sánh, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa) phân loại và thiết lập tính trình tự trong khi giải quyết nhiệm vụ của trò chơi đặt ra Chẳng hạn: nhiệm vụ lựa chọn tranh ảnh theo

21

cặp thì nhiệm vụ đơn giản nhất là tìm ra 2 tranh ảnh hoàn toàn giống nhau giữa rất nhiều tranh ảnh khác nhau Sau đó nhiệm vụ phức tạp hơn là cần nhóm các tranh ảnh không những theo dấu hiệu bên ngoài mà còn theo chủ điểm

Trẻ 5-6 tuổi nắm được ngôn ngữ ngữ cảnh và ngôn ngữ mạch lạc nên chúng rất thích loại TCHT bằng lời nói kế hợp với hành động chơi đa dạng khi tham gia chơi càng làm tăng phần hấp dẫn của chúng với trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi Khi chơi loại trò chơi này trẻ học cách dựa vào những biểu tượng đã có để giải quyết những nhiệm vụ nhận thức trong những hoàn cảnh mới Trên cơ sở những dấu hiệu chung dần dần trẻ hiểu được ý nghĩa tổng quát của chúng và từ đó có thể độc lập thực hiện nhiệm vụ trí tuệ, như miêu tả đồ vật, phân biệt dấu hiệu đặc trưng của đồ vật, đoán đồ vật qua sự miêu tả, tìm sự giống nhau và khác nhau, nhóm đồ vật theo các dấu hiệu và thuộc tính khác nhau, đặt câu hỏi theo chủ đề, chủ điểm… Nhờ đó hình thành tính tích cực hoạt động nhận thức cho trẻ 5-6 tuổi chuẩn bị vào trường phổ thông.[4]

1.5.3 Ý nghĩa của TCHT đối với trẻ mẫu giáo nói chung và trẻ mẫu giáo từ 5-6 tuổi nói riêng

Nhà giáo dục Macarenco đã viết: “ Trò chơi có một ý nghĩa rất quan trọng trong cuộc sống của đứa trẻ chẳng khác gì việc làm, sự phục vụ của người lớn Đứa trẻ thể hiện

ra như thế nào trong trò chơi thì sau này phần lớn trong trường hợp nó cũng thể hiện ra như thế trong công việc Vì vậy, một nhà hoạt động trong tương lai trước hết phải được giáo dục trong trò chơi Vậy toàn bộ lịch sử của mỗi con người riêng biệt là một nhà hoạt động

có thể quan niệm như một quá trình phát triển của trò chơi, một sự dịch chuyển dần dần từ

sự tham gia vào các trò chơi sang sự thực hiện các công việc, nên chúng ta có quyền gọi trò chơi là trường học của cuộc sống”

Những kết quả nghiên cứu của nhà tâm lí học Nga Vugotxki quan niệm về việc tiếp nhận tri thức của trẻ nhỏ Trẻ nhỏ có được những tri thức đầu tiên này thông qua trò chơi Trò chơi là phương pháp nghĩ về sự vật và giải quyết các vấn đề của trẻ nhỏ Vai trò của trò chơi đã được Vugotxki đánh giá cao: “Trong trò chơi trẻ cư xử hơn hẳn hành vi thường ngày của chúng; trong trò chơi trẻ thể hiện hơn hẳn chính nó… Trò chơi chứa đựng các xu hướng phát triển và tự nó làm nguồn chính cho sự phát triển”.[19]

22

Những công trình nghiên cứu của các nhà khoa học trên thế giới đều thống nhất cho rằng: “TCHT có một ý nghĩa quan trọng đối với việc giáo dục và phát triển nhân cách nói chung và trí tuệ của trẻ mẫu giáo nói riêng” TCHT chẳng những dạy cho trẻ trí thông minh, lòng dũng cảm, ý chí kiên cường không chịu lùi bước khó khăn mà còn giáo dục trẻ tự tin vào bản thân, tính hài hước, tính tổ chức, tính kỉ luật, lòng tự hào dân tộc, yêu quê hương…

Chơi là một nhu cầu cần thiết đối với trẻ, chính vì vậy, trẻ luôn tìm mọi cách và tranh thủ thời gian trong mọi điều kiện để chơi Khi chơi trẻ sẽ tham gia tự giác, tích cực và chủ động Khi chơi trẻ biểu lộ tình cảm rất rõ ràng như niềm vui khi chiến thắng và sự buồn bã khi thất bại Vui mừng khi thấy đồng đội hoàn thành nhiệm vụ, bản thân trẻ tự nhận thức được khi không hoàn thành nhiệm vụ của mình Vì tập thể mà trẻ biết khắc phục khó khăn, phấn đấu hết khả năng để mang lại kết quả cho nhóm chơi của mình Đây chính

là đặc tính thi đua rất cao của các trò chơi Vì vậy, khi tham gia các trò chơi, trẻ thường tập trung hết khả năng sức lực, tập trung sự chú ý, trí thông minh và sự sáng tạo của mình

TCHT làm thay đổi hình thức hoạt động của trẻ, tạo ra bầu không khí dễ chịu thoái mái, giúp trẻ tiếp thu kiến thức một cách tự giác và tích cực, không những thế, TCHT rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo, thúc đẩy hoạt động trí tuệ, nhờ sử dụng TCHT mà quá trình dạy học trở thành hoạt động vui và hấp dẫn hơn, cơ hội tiếp thu kiến thức đa dạng hơn

Trò chơi không chỉ là phương tiện mà còn là phương pháp giáo dục Như Bác Hồ

đã nói: “Trong lúc học cũng cần cho chúng vui, trong lúc vui cũng cần cho chúng học”

TCHT không chỉ là nguồn sống nuôi dưỡng trẻ cả về thể chất lẫn tâm hồn mà còn

là nguồn thông tin vô tận, là điều kiện thuận lợi để phát triển khả năng độc lập, óc sáng tạo của trẻ Trạng thái cảm xúc lành mạnh trong khi chơi thúc đẩy sự phát triển các quá trình tâm lí của trẻ như: tri giác, cảm giác, tư duy, chú ý, ghi nhớ, ngôn ngữ… Trong trò chơi đứa trẻ làm được cao hơn so với khả năng thực của nó, trẻ có thể thực hiện được những nhiệm vụ trí tuệ và thực hành phức tạp.[12]

Việc dạy học cho trẻ mẫu giáo bằng các TCHT đã tạo cho chúng khả năng giải quyết nhiệm vụ nhận thức dưới hình thức chơi nhẹ nhàng, không bị áp đặt, nâng cao hứng thú của trẻ, phát triển năng lực tập trung chú ý, tạo điều kiện thuận lợi cho những hành động có định

23

hướng phù hợp với lời chỉ dẫn của cô giáo và đảm bảo cho việc lĩnh hội tri thức, kỹ năng một cách tốt hơn Những nhiệm vụ chơi và hành động chơi đòi hỏi trẻ tích cực huy động các tri thức, kỹ năng, kỹ xảo của mình để đạt được kết quả mà trò chơi đã đặt ra

Dưới ảnh hưởng của TCHT, trong sự phát triển trí tuệ của trẻ mẫu giáo có một bước tiến quan trọng Đó là sự chuyển hóa các thao tác tỉ mỉ bên ngoài với đồ vật vào thao tác trí tuệ bên trong dưới dạng những biểu tượng và khái niệm Nhờ cấu trúc đặc biệt của luật chơi có chứa đựng những yêu cầu, đòi hỏi mới đối với phương thức giải quyết nhiệm vụ nhận thức dần dần giúp trẻ làm chủ được hoạt động của mình Trẻ nhận được

sự thỏa mãn ngày càng lớn hơn do sự nổ lực về trí tuệ mang lại TCHT của trẻ được thể hiện ở sự mong muốn hiểu biết cái mới do chính trò chơi tạo ra, do người dẫn dắt và do chính đứa trẻ độc lập thực hiện nhiệm vụ nhận thức dưới hình thức vui vẻ, thú vị Ngay trong TCHT đã chứa đựng điều kiện cần thiết để phát triển năng lực trí tuệ của trẻ, đặc biệt là trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi chuẩn bị vào lớp 1.[17]

Nếu TCHT được sử dụng thành hệ thống sẽ góp phần đắc lực vào việc phát triển các quá trình tri giác, cảm giác và biểu tượng của trẻ mẫu giáo Chính vì thế mà TCHT được sử dụng như một phương tiện dạy học có hiệu quả cho trẻ mẫu giáo đặc biệt là chuẩn bị cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi vào trường phổ thông

Trò chơi nói chung và TCHT nói riêng giúp trẻ phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần Trò chơi làm cho trẻ phát triển các năng lực một cách tự nhiên, giúp trẻ trao đổi kinh nghiệm, tương tác lẫn nhau từ đó trẻ tiếp thu kiến thức dễ dàng hơn

Vui chơi là một hoạt động không thể thiếu đối với con người ở mọi lứa tuổi, đặc biệt ở lứa tuổi mầm non Bởi lẽ, nó phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi này nên TCHT được đánh giá cao trong giảng dạy.[7]

1.5.4 TCHT với việc GDMT cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Cùng với học, chơi là nhu cầu không thể thiếu được của học sinh Lí luận và thực tiễn đã chứng tỏ rằng: Nếu biết cách tổ chức cho trẻ vui chơi một cách hợp lí, đúng đắn thì đều mang lại hiệu quả giáo dục

Học trong quá trình chơi là quá trình lĩnh hội tri thức, vốn sống, kinh nghiệm xã hội một cách nhẹ nhàng, tự nhiên không gò bó phù hợp với đặc điểm tâm lí học sinh Học bằng

24

chơi sẽ khơi dậy hứng thú tự nguyện, làm giảm sự căng thẳng thần kinh ở trẻ, giữ dược

sự hồn nhiên của trẻ thơ Chính vì vậy, việc vận dụng trò chơi để GDMT thì hiệu quả giáo dục sẽ nâng cao Cụ thể là:

Mục tiêu cuối cùng của vấn đề GDMT là hình thành hành vi đúng đắn Trong khi đó, nội dung trò chơi sẽ minh họa một cách sinh động các mẫu hành vi này Nhờ đó mà các hành

vi này sẽ tạo được những biểu tượng rõ rệt ở trẻ, giúp trẻ ghi nhớ dễ dàng và lâu bền.[8]

Nguyên nhân quan trọng gây ra hiện tượng xuống cấp môi trường là do những hành động và suy nghĩ trước đây của loài người Nhiều người trong chúng ta vẫn chưa thấy được lợi ích về sự thay đổi hành vi và thói quen ứng xử với môi trường Ngay cả những người hiểu được cũng không thường xuyên thực hiện ý muốn này

Việc thay đổi thái độ và hành vi của con người đòi hỏi phải có một chiến dịch tuyên truyền đồng bộ Trong khi đó, qua trò chơi rất dễ làm thay đổi thái độ và hành vi về môi trường Cũng như qua trò chơi trẻ được luyện tập những kỹ năng, những thao tác hành vi đúng đắn về vấn đề môi trường, giúp trẻ thực hiện hành vi một cách đúng đắn và tự nhiên

Qua trò chơi, trẻ có cơ hội thể hiện những chuẩn mực hành vi bảo vệ môi trường Chính nhờ sự thể hiện này, sẽ hình thành được ở trẻ niềm tin về những chuẩn mực hành vi

đã học, tạo ra động cơ bên trong cho những hành vi bảo vệ môi trường trong cuộc sống.Qua đó, trẻ được rèn luyện khả năng quyết định lựa chọn cho mình một cách ứng xử đúng đắn, phù hợp với môi trường Không chỉ vậy, trẻ được hình thành năng lực quan sát, được rèn luyện kỹ năng nhận xét, đánh giá hành vi của người khác là phù hợp hay không phù hợp với chuẩn mực hành vi bảo vệ môi trường.[5][7]

25

Tiểu kết chương I GDMT được coi là một bộ phận của giáo dục nhân cách, đạo đức Đây là một lĩnh vực liên ngành, là sự nghiệp của toàn nhân loại, gắn với trách nhiệm của mỗi quốc gia, mỗi con người Do vậy, GDMT cho trẻ ở trường mầm non được lồng ghép vào các hình thức tổ chức hoạt động cơ bản cho trẻ ở trường mầm non như: Hoạt động học tập, hoạt động vui chơi, hoạt động ngoài trời, hoạt động tham quan hoạt động sinh hoạt hằng ngày,

hoạt động lễ hội

Trò chơi là hoạt động duy nhất phù hợp với trẻ và đáp ứng được nhu cầu hoạt động tích cực của chúng Chơi và được chơi không những là nhu cầu, là sự nghỉ ngơi, thư giãn, bồi bổ sức khỏe và tinh thần, niềm tin vào cuộc sống Qua trò chơi, hình thành ở trẻ động cơ muốn được hiểu biết, được thư giãn, giao lưu cùng bạn bè… Chơi là nhu cầu không thể thiếu được của học sinh Lí luận và thực tiễn đã chứng tỏ rằng: Nếu biết cách

tổ chức cho trẻ vui chơi một cách hợp lí, đúng đắn thì đều mang lại hiệu quả giáo dục TCHT làm thay đổi hình thức hoạt động của trẻ, tạo ra bầu không khí dễ chịu thoái mái, giúp trẻ tiếp thu kiến thức một cách tự giác và tích cực, không những thế, TCHT rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo, thúc đẩy hoạt động trí tuệ, nhờ sử dụng TCHT mà quá trình dạy học trở thành hoạt động vui và hấp dẫn hơn, cơ hội tiếp thu kiến thức đa dạng hơn Học trong quá trình chơi là quá trình lĩnh hội tri thức, vốn sống, kinh nghiệm xã hội một cách nhẹ nhàng, tự nhiên không gò bó phù hợp với đặc điểm tâm lí học sinh Học bằng chơi sẽ khơi dậy hứng thú tự nguyện, làm giảm sự căng thẳng thần kinh ở trẻ, giữ dược sự hồn nhiên của trẻ thơ Việc vận dụng trò chơi để GDMT sẽ mang lại hiệu quả giáo dục cao Mục tiêu cuối cùng của vấn đề GDMT là hình thành hành vi đúng đắn Trong khi

đó, nội dung trò chơi sẽ minh họa một cách sinh động các mẫu hành vi này Nhờ đó mà các hành vi này sẽ tạo được những biểu tượng rõ rệt ở trẻ, giúp trẻ ghi nhớ dễ dàng và lâu bền

26

CHƯƠNG II THỰC TRẠNG VIỆC TỔ CHỨC TCHT GDMT CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI TRƯỜNG MN TUỔI THƠ THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

2.1 Khái quát về trường mầm non Tuổi Thơ, thành phố Đà Nẵng

Trường mầm non Tuổi Thơ thành lập từ tháng 9 năm 1976, từ 1976 đến 2003 phát triển theo loại hình trường Mẫu giáo Tháng 7/2003 đến nay chuẩn đổi Trường Mầm Non Tuổi Thơ, có nhiệm vụ chăm sóc giáo dục các cháu từ 12 tháng tuổi đến 72 tháng tuổi

Tháng 04 năm 2006 UBND TP Đà Nẵng công nhận trường “Trường Mầm non đạt chuẩn Quốc Gia” đến tháng 09/2009 được UBND TP Đà Nẵng khảo sát và công nhận lại “Trường Mầm non đạt chuẩn Quốc Gia mức độ I”

Trường có tổng số 11 lớp với hơn 364 trẻ trong đó có 3 nhóm nhà trẻ (1 nhóm

12-24 tháng tuổi; 2 nhóm 12-24-36 tháng tuổi), 3 lớp mẫu giáo bé (3-4 tuổi), 2 lớp nhỡ (4-5 tuổi) và 3 lớp lớn (5-6 tuổi) Số trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi là 120 trẻ

Tổng số cán bộ giáo viên nhân viên: 43 người ( Biên chế: 11 chiếm 25,5%; Hợp đồng:

32 chiếm 74,5 %) Trong đó: Đại học: 20 người đạt 60,6%, Cao đẳng: 12 người đạt 36,4%, Trung cấp: 1 người đạt 3,04 %

2.2 Khái quát về quá trình điều tra, khảo sát

2.2.1 Mục đích khảo sát

Tìm hiểu nhận thức của giáo viên về việc GDMT và việc sử dụng TCHT GDMT cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại trường mầm non Tuổi Thơ, TP.Đà Nẵng Qua đó đánh giá thực trạng việc tổ chức TCHT GDMT cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

2.2.2 Đối tượng và thời gian khảo sát

a Đối tượng khảo sát

Chúng tôi đã tiến hành điều tra bằng phiếu Anket đối với giáo viên trường mầm

non Tuổi Thơ, TP Đà Nẵng

- Số lượng: 10 GV, trong đó:

GV đang dạy lớp mẫu giáo 5-6 tuổi : 06 GV

GV có kinh nghiệm, đã từng dạy lớp mẫu giáo 5-6 tuổi : 04 GV

- Trình độ các GV được khảo sát

27

Trình độ đại học : 06 GV

Trình độ cao đẳng : 04 GV

Trung cấp và sơ cấp : 0

b Thời gian khảo sát

Thời gian tiến hành khảo sát từ 25/9/2014 đến 5/10/2014

2.2.3 Nội dung khảo sát

Khảo sát nhận thức của giáo viên về nội dung GDMT và việc sử dụng TCHT GDMT trong quá trình tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

2.2.4 Phương pháp khảo sát

a Quan sát sư phạm

Chúng tôi tiến hành dự giờ các tiết dạy của GV, quan sát và ghi chép trực tiếp 3 TCHT

GDMT của cô và thái độ của trẻ khi tham gia trò chơi trong các thời điểm hoạt động trong ngày của trẻ trong điều kiện tự nhiên của lớp, đồng thời quan sát hành vi và ý thức bảo vệ môi trường

trong sinh hoạt hằng ngày của trẻ, nhằm xác định thực trạng tổ chức TCHT GDMT cho trẻ

b Điều tra Anket

Để đánh giá nhận thức của GV về việc GDMT và thực trạng sử dụng TCHT để GDMT cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non Tuổi Thơ, chúng tôi xây dựng phiếu khảo sát dành cho GV đang trực tiếp dạy và những GV có kinh nghiệm đã từng dạy lớp mẫu giáo 5-6 tuổi tại trường

Mục đích của việc khảo sát được trình bày rõ ở phần đầu của phiếu khảo sát nhằm giúp người được hỏi hiểu rằng cuộc khảo sát này hoàn toàn không gây tổn hại gì đến họ, mỗi ý kiến đưa ra của họ mang ý nghĩa rất quan trọng Điều này khiến người được hỏi hoàn toàn yên tâm, thoải mái và trung thực khi trả lời câu hỏi

Yêu cầu quan trọng nhất đối với phương pháp điều tra Anket là phải thu được những câu trả lời khách quan,trung thực của đối tượng Do vậy, các câu hỏi chúng tôi đưa

ra đều ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu vừa phù hợp với mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu, vừa tạo điều kiện cho đối tượng trả lời thoải mái, trung thực

28

2.3 Thực trạng việc tổ chức TCHT GDMT cho trẻ MG 5 – 6 tuổi tại trường MN Tuổi Thơ, thành phố Đà Nẵng

2.3.1 Thực trạng GDMT cho trẻ MG 5-6 tuổi tại trường MN Tuổi Thơ, TP Đà Nẵng

a Mức độ GDMT cho trẻ MG 5-6 tuổi tại trường MN Tuổi Thơ, TP Đà Nẵng

Bảng 2.1 Kết quả khảo sát vị trí của việc GDMT cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Qua Bảng 2.1 cho thấy tất cả giáo viên đều nhận thức được vị trí quan trọng của việc

GDMT cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi Cụ thể là có 60% ý kiến cho rằng việc GDMT cho trẻ là rất cần thiết và 40% ý kiến cho rằng việc GDMT cho trẻ là cần thiết

b Mục tiêu GDMT cho trẻ MG 5-6 tuổi tại trường MN Tuổi Thơ, TP Đà Nẵng

Bảng 2.2 Mục tiêu của việc GDMT cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Làm cho môi trường nhà trường ngày càng

Cung cấp tri thức về các vấn đề môi

trường và bảo vệ môi trường cho trẻ

29

Qua Bảng 2.2 cho thấy, phần lớn giáo viên xác định rõ mục tiêu của việc GDMT

cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi Cụ thể: Mục tiêu hình thành thái độ, trách nhiệm và hành vi bảo vệ môi trường cho trẻ được đa số GV lựa chọn với tỉ lệ 90% 80% ý kiến lựa chọn mục tiêu hình thành tình cảm và thái độ tốt với thiên nhiên và môi trường, mục tiêu hình thành kỹ năng trách nhiệm và khả năng hành động cụ thể vì môi trường và mục tiêu cung cấp tri thức về các vấn đề môi trường và bảo vệ môi trường cho trẻ Các mục tiêu hình thành khả năng cải tạo môi trường, chuẩn bị cho việc học tập về môi trường ở bậc tiểu học, và mục tiêu làm cho môi trường nhà trường ngày càng trong sạch hơn thì ít được GV chú trọng lựa chọn, tỉ lệ chọn lần lượt là 70%, 60% và 60%

Như vậy, phần lớn GV đã xác định được mục tiêu GDMT cho trẻ 5-6 tuổi, tuy nhiên vẫn chưa đầy đủ Nguyên nhân có thể là do một số khó khăn nhất định về thời gian và cũng

có thể do GV chưa thật sự quan tâm đến vấn đề GDMT cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi hiện nay

c Nội dung GDMT cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại trường MN Tuổi Thơ, TP Đà Nẵng

Bảng 2.3 Nội dung GDMT cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại trường mầm non

Môi trường sống của con người: (MT sinh vật, MT

Qua kết quả bảng trên cho thấy, các nội dung được giáo viên sử dụng để GDMT

cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại trường mầm non đầy đủ và rất phong phú Đảm bảo đáp ứng mục tiêu GDMT Cụ thể: 90% ý kiến lựa chọn nội dung giáo dục về sự ô nhiễm môi trường và bảo vệ môi trường và nội dung giáo dục bảo vệ môi trường Nội dung giáo dục môi trường sống của con người: (MT sinh vật, MT đất, MT nước, MT không khí, MT KT

–XH) được lựa chọn với tỉ lệ 80% và 70% ý kiến lựa chọn nội dung giáo dục về mối

quan hệ giữa con người và môi trường

30

d Hình thức GDMT cho trẻ MG 5-6 tuổi tại trường MN Tuổi Thơ, TP Đà Nẵng

Bảng 2.4 Những hình thức được giáo viên sử dụng để GDMT cho trẻ MG 5-6 tuổi

Qua Bảng 2.4 cho thấy phần lớn giáo viên GDMT cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông

qua hoạt động ngoài trời (80% ý kiến lựa chọn), hoạt động tham quan (70% ý kiến lựa chọn)

và trong sinh hoạt hằng ngày (70% ý kiến lựa chọn) Những hình thức nhƣ thông qua hoạt

động học tập, hoạt động vui chơi giáo viên rất ít sử dụng để GDMT cho trẻ tại lớp.Việc giáo dục nói chung, cũng nhƣ GDMT cho trẻ nói riêng cần đƣợc thực hiện mọi lúc, mọi nơi Vì vậy, để đảm bảo mang lại hiệu quả giáo dục cao thì cần kết hợp nhiều hình thức

e Phương pháp để GDMT cho trẻ MG 5-6 tuổi tại trường MN Tuổi Thơ, TP Đà Nẵng

Bảng 2.5 Thứ tự các phương pháp được GV sử dụng để GDMT cho trẻ MG 5-6 tuổi