Cẩm nang hướng dẫn kỹ thuật trồng nấm cho năng suất cao: Phần 1

Phần 1 của tài liệu Hướng dẫn kỹ thuật trồng nấm cho năng suất cao cung cấp cho người đọc những nội dung sau: Ý nghĩa kinh tế của việc trồng nấm, điều kiện cơ sở vật chất cần thiết và phương pháp nuôi trồng nấm ăn. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

Kỷ thuật THÒNG NẮM NANG s u ấ t CAD

Lê Vệ Hồng

Kỹ thuật trổng nấm năng suất cao / Lê Vệ Hổng (ch.b.), Phạm Mai Thương, Dương Minh Hào - H : Hổng Đức, 2013 - 294tr : hình vê ; 21 cm - (Kiến thức khoa học - Xây dựng nông thôn mới)

Kiến thức khoa học - Xây dựng nông thôn mới

Kỹ thuật THÒNG N ẤM NĂNG 6UẤT CAŨ

LÊ VỆ HỒNG (Chủ biên)

PHẠM MAI THư3NG - DUƠNG MINH HÀO

NHÀ XUẤT BẢN HỒNG ĐỨC

Đ ể góp phần ứiực hiện việc đẩy mạnh phong ữào xây dựng nông thôn m ới, nâng cao chất lượng cuộc sống và bồi dưỡng những kiến thức cơ bản cho những người lao động nông thôn thế kỷ 21, Nhà Xuất bản Hồng Đức đâ tổ chức biên soạn và xuất bản bộ sách

"'Kiến thức khoa học - Xây dựng nông thôn mới”.

Bộ sách gồm 8 cuốn, trang bị cho những người nông dân mới của thế kỷ 21 những kiến thức, hiểu biết cần thiết, mang túứi chuyên sâu lứiưng cũng rất cơ bản,

để phục vụ cho sản xuất nông nghiệp và cuộc sống nông thôn mới, đó là:

/ Kiến thức xây dựng cuộc sổng ở nông thôn mới;

2 Kỹ thuật chăn nuôi gà, vịt, ngỗng thương phẩm;

3 K ỹ thuật chăn nuôi bò thịt, bò sữa và dê thịt năng suất cao;

4 K ỹ thuật trồng nấm năng suất cao;

5 Kỹ thuật sử dụng thuốc trừ sâu an toàn;

6 Kiến thức chăm sóc sức khoẻ ở nông thôn;

7 Kiến thức chăm sóc sức khoẻ trẻ em nông thôn;

8 Phòng chống tai nạn bất ngờ.

Việc biên soạn bộ sách xuất phát từ yêu cầu phát triển kinh tế xã hội ở nông thôn trong thời kỳ trước mắt và lâu dài, nên coi trọng tính thực tiễn, tính ứng dụng và tính hiệu quả, trong việc phục vụ cho việc phát triển toàn diện của người lao động ở nông thôn Nghĩa là không chỉ dạy cho thanh niên nông thôn những kiến thức về khoa học kỹ thuật nông nghiệp đom thuần mà còn trang bị cho họ những kỹ năng cơ bản để xây dựng một cuộc sống văn minh, biết phát huy tính khoa học, tinh thần sáng tạo, tính tiến bộ; không ngừng cập nhật kiến thức mới, kỹ thuật mới, những thành tựu khoa học mới nhất, cũng như giáo dục cho họ tình yêu quê hương đất nước, yêu làng xóm đồng ruộng, yêu lao động và yên tâm gán bó với nông thôn, tạo nền tảng vững chắc cho việc biết làm giàu trên chính mảnh đất quê hương mình

Khi biên soạn bộ sách, Nhà Xuất bản cũng như những người làm sách đã chú ý đến tính phổ cập của kiến thức, để các vùng nông thôn ở các địa phương khác nhau đều có thể ứng dụng một cách thuận tiện

Vì vậy đây là một bộ sách mang tứứi thiết thực, nhất

B-là với những bạn trẻ luôn muốn xây dựng quê hương mình thành làng quê trù phú, văn minh, hiện đại.

Mặc dù đội ngũ biên soạn đã dày công nghiên cứu, tìm tòi, nhưng do khuôn khổ của một cuốn sách, cũng như sự có hạn về thời gian và tư liệu, sự có hạn của những người làm sách, nên bộ sách không tránh khỏi có những thiếu sót Rất mong độc giả và những nhà khoa học ưên các lĩnh vực đóng góp ý kiến, cũng như cung cấp thêm những tư liệu, để lần xuất bản sau

bộ sách sẽ hoàn thiện hom cả về nội dung cũng như hùứi thức thể hiện

Xin chân thành cảm ơn và trân trọng giới thiệu

bộ sách

NHÀ XUẤT BẢN HÔNG ĐÚC

Chương I

Ý NGHĨA KINH TẾ CÚA VIỆC TRỐNG NẤM

Nấm ăn là tên gọi thông thường của các loại nấm

có kích thước lớn, thường được cung cấp làm thực phẩm cho con người Trước đây, nấm ăn thường được lấy trong môi trường tự nhiên hoặc trong rừng Nấm

ăn có giá trị dinh dưỡng rất phong phú, hưong vị thơm ngon, rất nhiều loại nấm ăn còn có những giá trị nhất định trong việc làm thuốc Dinh dưỡng trong nấm ăn vừa có những ưu điểm dinh dưỡng trong các món đạm (các loại thịt, trứng ) và các món chay (rau, các chế phẩm từ đậu ), lại vừa có tác dụng trong việc chữa trị bệnh và bảo vệ sức khỏe con người, vì thế, mọi người thường gọi ấm ăn với cái tên

8

-“thực phẩm bảo vệ sức khỏe” Các nhà dinh dưỡng học đã đưa các loại nấm ăn, các món ăn từ động vật

và thực vật vào danh sách các loại thực phẩm cần thiết cho cơ thể con người, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đề cao “một đạm, một rau, một nấm” là một sự kết hợp thực phẩm tốt nhất cho sức khỏe con người hiện nay và ữong tương lai, trong đó đã đưa nấm ưở thành một thực phẩm mới ừong cơ cấu bữa

ăn của con người Những năm gần đây, nhu cầu của thị trường đối với nấm và các sản phẩm từ nấm đã tăng rất nhanh, tương lạiphát triển ngành nuôi trồng nấm đang rất tươi sáng

L NGHỂ TRỔNG NẤM ở VIỆT NAM

ỉ Điều kiện xã hội để phát triển nghề trồng nấm.Việc nuôi trồng nấm chỉ cần vốn đầu tư ít, ừang thiết bị đơn giản, thời gian nuôi frồng ngắn, giá thành

rẻ mà hiệu quả lại rất cao Nấm ăn vừa là một ngành nuôi trồng tập trung lao động, các nguyên liệu cho việc nuôi trồng nấm có thể tận dụng từ rủiững phế liệu không dùng đến trong nông nghiệp, công nghiệp và các nghề phụ khác, lại vừa không phá hủy môi trường

tự nhiên và có thể giảm thiểu sự hủy hoại của những phế liệu không dùng đến đối với môi trường Phế liệu rơm rạ sau khi dùng để nuôi ừồng nấm hương còn là nguồn phân hữu cơ bón trực tiếp cho đồng ruộng, một

số bã nguyên liệu còn có thể chế biến thành thức ăn chăn nuôi Vì thế, ngành nuôi trồng nấm ăn là một phần rất quan trọng trong việc duy trì sự phát triển và bảo vệ môi trường sinh thái.

Kĩ thuật nuôi ữồng nấm ăn không hề khó, bà con nông dân chi cần học qua một lớp bồi dưỡng ngắn hạn, là đã có thể nắm được kĩ thuật nuôi trồng loại cây này; Diện tích đất dùng cho việc nuôi ưồng nấm

ăn cũng không yêu cầu quá nhiều, có thể trồng xen với các loài cây nông nghiệp khác, hoặc nếu đất hẹp

có thể tận dụng không gian của vườn để trồng nấm ăn, kết hợp giữa trồng ừọt và chăn nuôi, xây dựng một hệ thống khu nông nghiệp sinh thái có thể đầu tư một lần

mà thu hoạch được nhiều lần, vốn đầu tư ít mà cho thu nhập cao

2 Điều kiện tự nhiên để phát triển trồng nấm.Nước ta là nước nông nghiệp, nằm trong khu vực

có khí hậu cận nhiệt đới, có hệ thực vật nuôi trồng phong phú, có ưu thế rất lớn về mặt phát triển nghề nuôi trồng nấm Lúa gạo, ngô là những cây lưorng thực chủ yếu Sản lượng đường mía, khoai mì, tơ tầm cũng rất cao Lá mía đường, rễ sắn và cành dâu đều là những vật liệu tốt để nuôi trồng nấm ăn Ngoài ra, lõi ngô, cây đậu nành, cây lạc, vỏ hạt bông, vỏ lạc, các loại cỏ và thân càidi hoa nhài, cây chè chi cần những thứ còn lại sau khi thu hoạch các loại cây nông

10

nghiệp đều có thể là nguyện liệu tốt cho việc nuôi trồng nấm ăn Những mạt cưa sau khi cưa cắt gỗ, các loại cây ăn quả, cây xanh, những thứ còn lại sau khi gia công gỗ như phoi bào, các hay các phoi ưe, trúc, các cành cây thừa không sử dụng chỉ cần chặt nhỏ, đập nhỏ, đều có thể ừ ở thành những nguyên liệu tốt, phục vụ cho quá trình nuôi ừồng nấm ăn, đặc biệt là nấm mộc nhĩ Ngoài ra còn có thể tận dụng rất nhiều những phế phẩm của công xưởng khác như bã thuốc của các cơ sở thuốc nam sau khi đã lấy đi những thành phần có tác dụng chữa bệnh, có thể tận dụng bã mía của nhà máy chế biến đường sau khi đã tiến hàiứi

ép mía, những miếng bông còn lại của nhà máy chế biến bông sợi, bã hồi bã trẩu sau khi ép và chế biến dầu hồi dầu ữ ẩ u đều là những nguyên liệu thích hợp cho việc nuôi ữồng nấm ăn; trong những năm gần đây, khoa nghiên cứu sinh vật học của viện nông nghiệp đã tận dụng tất cả các loại bã rượu sau khi chế biến rượu như khoai, sắn, gạo của các nhà máy chế biến rượu, đều có thể tận dụng để nuôi trồng nấm ăn

và đã cho ra kết quả rất tốt Điều này không những giúp nhà máy chế biển rượu giải quyết được vấn đề ô nhiễm môi trường, mà còn tìm ra nguyên liệu rất thích hợp cho việc nuôi trồng nấm ăn;

Nước ta có nhiều rừng núi, những loại cây hoang

dã như họ nhà dương xỉ, đuôi chồn , sau nhiều năm

sinh sống, phát triển đã trở thành nguồn nguyên liệu bất tận cho nấm ăn; việc khai khẩn đất hoang để trồng các loại cây ăn quả hoặc rừng lâm nghiệp, những loại cây gỗ cứng, thân rễ của chúng sau khi chặt và đào lên, cũng có thể để để làm nguyên liệu ữồng nấm.Việt Nam là khu vực cận nhiệt đới, khí hậu gió mùa, đông ngắn hạ dài, Nhiệt độ trung bình tại Việt Nam dao động từ 21°c đến 27°c và tăng dần từ Bắc vào Nam Mùa hè, nhiệt độ trung bình trên cả nước là

Minh 26°C) ở vùng núi phía Bắc, như Sa Pa, Tam Đảo, Hoàng Liên Sơn, nhiệt độ xuống tới 0°c, có tuyết rơi tháng 7 là tháng nóng nhất, nhiệt độ ở vào khoảng từ 23 - 29 độ c Khí hậu các tinh phía Nam thì càng thuận lợi cho việc trồng nấm Mỗi năm chỉ có hai mùa là mùa mưa và mùa khô, chứ không có mùa đông, vì vậy có thể trồng nấm quanh năm Hiện nay, trong các loại nấm ăn trên cả nước, phần lớn chúng thích hợp với nhiệt độ nằm trong khoảng từ 1 5 - 2 5

độ c, vì vậy từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau, là khoảng thời gian rất thuận lợi cho việc nuôi trồng nấm ăn ở các tỉnh phía bắc, rất nhiều loại nấm thích hợp sống trong nhiệt độ thấp và cao hơn một chút, đều không cần táng nhiệt, đều có thể nuôi ữồng tốt trong khoảng thời gian này Nhìn chung các loài nấm đều thích hợp với nhiệt độ trung bình của nước ta

-12

nhưng tíiích hợp nhất là vào mùa xuân và mùa thu Tuy nhiên, mùa đông ờ miền Bắc cũng không lạnh lắm, trong cả bốn mùa, xuân, hạ, thu, đông đều có thế liên tục nuôi frồng nấm ăn, thời gian cũng rất dễ sắp xếp Một số vùng núi ở các tỉnh phía bác vẫn có thể trồng một số loại nấm ăn ngược mùa Tận dụng tất cả những ưu thế có được, cùng với sự cố gắng của đông đảo bà con nông dân, ngàiứi nuôi trồng nấm ăn ở Việt Nam đã có được bước phát triển vượt bậc, và ngành nghề này đã thực sự trở thàiứi con đường quan trọng

để những người nông dân thoát khỏi nghèo đói, vươn lên làm giàu

3 Tiềm năng nghề trồng nấm ở noứt ta rất dồi dào

Hiện nay, nước ta hội đủ các điều kiện cần thiết

để phát triển ngành công nghiệp sản xuất giống, nuôi trồng và chế biến nấm Vì vậy càn có những giải pháp

để đẩy mạnh phát huy tiềm năng nghề ữồng nấm ở nước ta

Ngàiứi sản xuất nấm ăn đã hình thành và phát triển trên thế giới từ hảng trăm năm nay Hiện nay, người ta đã biết có khoảng 2.000 loài nấm ăn được, trong đó có 80 loại nấm ăn ngon và được nghiên cứu nuôi frồng nhân tạo ở Việt Nam, tổng sản lượng các loài nấm ăn và dược liệu năm 2009 đạt ữên 250.000 tấn, kim ngạch xuất khẩu đạt 60 triệu USD chủ yếu là mộc nhĩ, nấm rơm, nấm mỡ Ngược lại, chúng ta nhập

khẩu khá nhiều loại nấm như: nấm đùi gà, nấm kim châm, trân châu, ngọc châm, linh chi, nấm hương, đông tnìng hạ thảo từ Trung Quốc, Đài Loan.

Những năm gần đây, Bộ Khoa học và Công nghệ,

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã giao cho Trung tâm Công nghệ sinh học thực vật thuộc Viện

Di truyền nông nghiệp Việt Nam nghiên cứu, phát triển sản xuất các loại nấm ăn và nấm dược liệu Theo đánh giá của Trung tâm, Việt Nam là quốc gia có nhiều điều kiện để phát triển ngành sản xuất nấm.Thực tế là nước ta có nguồn nguyên liệu frồng nấm rất sẵn như: rơm rạ, mùn cưa, thân cây gỗ, thân lõi ngô, bông phế loại của các nhà máy dệt, bã mía của các nhà máy đường ư ớ c tính cả nước có trên

40 triệu tấn nguyên liệu và nếu chi cần sử dụng khoảng 10-15% lượng nguyên liệu này để nuôi ữồng nấm đã có thể tạo ra trên 1 triệu tấn nấm/năm và hàng trăm ngàn tấn phân hữu cơ Thế nhưng ở Việt Nam, phần lớn rơm rạ sau khi thu hoạch lúa đều bị đốt bỏ ngoài đồng ruộng hoặc ném xuống kênh, rạch, sông ngòi Vì thế, phát triển nghề sản xuất nấm ăn, nấm dược liệu còn có ý nghĩa lớn ữong việc giải quyết ô nhiễm môi trường

Qua quá trình nghiên cứu, nhiều viện, trường, trung tâm đã chọn, tạo được một số giống nấm ăn, nấm dược liệu có khả năng thích ứng với môi trường

-14

-Việt Nam, cho năng suất khá cao Đồng thời các tiến

bộ kỹ thuật về nuôi trồng, chăm sóc, bảo quản và chế biến nấm ngày càng được hoàn thiện Trình độ và kinh nghiệm của người nông dân cũng không ngừng được nâng lên nên năng suất trung bừửi của các loài nấm đang nuôi trồng ở nước ta đã cao gấp 1,5-3 lần so với 10 năm về trước Hơn nữa, vốn đàu tư để ữồng nấm so với các ngành sản xuất khác không lớn, vì đầu vào chủ yếu là rơm rạ và công lao động (chiếm khoảng 70-80% giá thành một đơn vị sản phẩm) Nếu tính trung bình để giải quyết việc làm cho một lao động chuyên trồng nấm ở nông thôn hiện nay có mức thu nhập từ 2,5-3 triệu đồng/tháng chỉ cần số vốn đầu

tư ban đầu khoảng 30 triệu đồng và lOOm^ diện tích nhà xưởng

Một điểm thuận lợi khác là thị trường tiêu thụ nấm trong nước và xuất khẩu ngày càng được mở rộng Giá bán buôn nấm tươi tại các tỉnh, thành phố lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Lạng Sơn khá cao (dao động từ 20.000 - 40.000đ/kg tùy từng loại) Ngoài giá trị dinh dưỡng (giàu protein, glucid, lipid, các axit amin, vitamin, khoáng chất trong nấm còn có các hoạt tính sinh học (các chất đa đường, axit

n ucleic ) nên nấm được coi là ‘Tau sạch”, “thịt sạch” và là “thực phẩm thuốc” Vì lẽ đó, nhu cầu ăn nấm của nhân dân đang ngày càng tăng Trên thị

trường quốc tế, sản phẩm nấm mỡ, nấm rơm muối, sấy khô, đóng hộp của Việt Nam chưa cung ứng đủ Việc có thị trường rộng và ổn định là những điều kiện thuận lợi để hỗ trợ rất tốt phát triển nghề trồng nấm ở nước ta.

Để góp phần tạo nên bước đột phá về quy mô và sản lượng, nghề sản xuất nấm ở Việt Nam phấn đấu đạt mục tiêu đến năm 2020, có thể sản xuất được 1 triệu tấn nấm, tức là giải quyết được việc làm cho 1 triệu lao động, Trung tâm Công nghệ sinh học thực vật-Viện Di truyền nông nghiệp đề xuất các cơ quan hữu quan cần có chiến lược tuyên truyền sâu rộng về nghề ưồng nấm với phương châm: “nhiều người biết frồng nấm, người người biết ăn nấm” nhằm nâng cao chất lượng khẩu phần ăn của người Việt Nam Bên cạnh đó, cần nhanh chóng đầu tư xây dựng các trung tâm, xưởng sản xuất giống ừong cả nước để chủ động cung ứng đủ nhu cầu giống nấm cho nông dân Có cơ chế thu mua nấm tươi chế biến muối, sấy khô, đóng hộp tập trung Ngoài ra, cần có chính sách hỗ ừ ợ về giống và giao quyền sử dụng đất một cách hợp lý để khuyến khích việc mở rộng quy mô sản xuất nấm hàng hóa theo kiểu ừang trại tập trung cho những người sản xuất nấm chuyên nghiệp

Hiện nay Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đang hoàn thiện Đê án phát triển nấm ăn và nấm

-IB

dược liệu đến năm 2020 Nhằm đáp ứng mục tiêu chung trong thời gian tới là xây dựng ngành sản xuất nấm theo hướng hàng hóa, tập trung quy mô công nghiệp; từng bước ứng dụng công nghệ cao, có sự gắn kết chặt chẽ từ khâu nghiên cứu, sản xuất, bảo quản, chế biến đến tiêu thụ, tạo thương hiệu nấm Việt Nam trên trường quốc tế; góp phần giải quyết việc làm, chuyển đổi cơ cấu kmh tế nông nghiệp, nông thôn; tạo

ra nguồn hàng hóa có giá trị cao, phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu Phấn đấu đến năm 2015, cả nước sản xuất và tiêu thụ khoảng 400 ngàn tấn nấm các loại, xuất khẩu đạt 150-200 triệu USD/năm Đến năm 2020, sản xuất tiêu thụ nấm tăng lên 1 triệu tấn/năm tạo thêm 1 triệu việc làm cho lao động nông thôn và đưa giá trị xuất khẩu lên 450-500 triệu USD/năm

n CÁC LOẠI NẤM QUÍ ĐẶC BIỆT ở VIỆT NAM

phần cổ của nấm này có lưới trắng bao quanh rất đẹp giống khăn voan che mặt của công chúa, Nữ hoàng nên nấm mới có tên gọi là nấm Nữ hoàng.

Phần đầu phía trên của nấm hình chóp có màu đen, nhầy, có mùi đặc biệt nên thu hút rất nhiều côn tnòng, nhất là ruồi Nấm sẽ tàn frong vòng 3 ngày nếu không thu hái kịp thời

2 Nấm Thái dương

Nấm Thái dương có tên khoa học XkAgaricus

brasỉliensis, tên thông dụng là Sun Agaricus hay Sun

Royal Agaricus, Mushroom o f God; có nguồn gốc ở Brazil; là một trong những loài nấm ăn ngon và có giá trị dược túứi rất quý Nấm có màu nâu hồng ở mũ, cuống trắng, đường kính mũ khi còn búp là 3-4cm, khi nở có thể đến 8cm, có vòng bao Cuống nấm có đường kính Icm, cao 6-7cm

Thành phần dirứi dưỡng rất phong phú Trong lOOg nấm khô chứa: 362g calorie, 35,19g protein, 3,39g chất béo, 0,26mg vitamin B l, 2,40mg vitamin B2, 58,5mg vitamin B3, 731mg vitamin D Ngoài ra, nấm còn hỗ ữ ợ điều trị ung thư Agaricus brasiliensis trồng được ở nhiệt độ 25-27°C, cơ chất là các chất hoại sinh phân hủy thứ cấp như rơm rạ, phân trâu,

bò, ngựa

Nấm có mùi thơm, vị ngọt, ngon, năng suất ban đầu đạt 60g/400g cơ chất, hiệu suất sinh học là 15%

18

3 Nấm Thưọmg hoàng

Nấm Thượng Hoàng, hay còn gọi là nấm Hoàng sơn, ở Nhật Bản loại nấm này được gọi là Meshimakobu; ở Hàn Quốc gọi là Sang Hwang

Đây là các loài nấm mọc lâu năm, lớp thụ tầng năm sau chồng lên lớp thụ tầng năm trước, tuổi nấm

có khi đến vài mươi năm Nấm thường mọc ở những vùng rừng sâu, núi cao hiểm ữ ở hay trong các khu rừng nguyên sinh

Các loại nấm ữong chi Phellinus đang được các nhà nấm học thế giới quan tâm vì đặc túứi chống khối

u của nó Theo phân tích của nhóm nghiên cứu của tiến sĩ Chihara tại Trung tâm Nghiên cứu ư n g thư quốc gia Tokyo, Nhật Bản từ năm 1976, dịch chiết nước nóng nấm Thượng Hoàng có tác dụng chống khối u lên tới 96,7%, cao nhất ữong các loại nấm (nấm hương: 80,7%; nấm vân chi: 77,5% )

Do việc trồng tương đối khó và kéo dài nhiều năm nên cho đến nay nấm Phellinus chủ yếu được thu hái từ thiên nhiên với giá bán rất đắt Việt Nam là nước có khá nhiều loài Phellũius mọc tự nhiên, tuy nhiên đợt sốt “Cổ Linh chi” vài năm trước đã làm các loài nấm Phellinus chịu “vạ lây”, bị tận thu và giờ còn rất ít trong các vùng rừng nguyên sinh

Từ nhiều năm qua, các cán bộ khoa học của Trung tâm Nghiên cứu Linh chi & nấm dược liệu đã

sưu tầm khá nhiều loài Phellinus, lưu giữ được giống các loài này Đen nay, trung tâm đã trồng thành công một loài nấm Thượng hoàng Đây là công trình trồng nấm Thượng hoàng đầu tiên ở Việt Nam Thời gian từ khi cấy nấm vào bịch đến khi thu hoạch là 9 tháng.

có màu kem khi non và hơi bạc khi già, có 3 - 4 lỗ thụ tầng

Thịt nấm màu trắng kem, xốp, dày khoảng 20mm, lớp sắc tố vàng bên trên rất mỏng, dễ bể khi khô, lớp thụ tầng này dày khoảng lOmm Bào tử đảm khá lớn so với các loài linh chi khác, hình trứng thuôn, kích thước từ 15-18mm X 8-lOmm, lớp vỏ bào

tử sần sùi Loại nấm này được nhân giống và nuôi trồng thành công từ năm 2003

5 Nấm hầu thủ

Nấm Hầu thủ (hay còn gọi là nấm đầu khỉ) tươi khi nấu có vị ngọt thơm; nấm khô có vị hơi đắng, hậu ngọt, có thể hãm thành một loại nước uống thay trà

- 2 0

-Hầu thủ khô có thể phối hợp với nấm linh chi theo tỷ

lệ 1:1 (5g mỗi loại), nấu nước uống trị viêm loét dạ dày, tiêu hóa kém, kén ăn

Trong lOOg nấm hầu thủ khô thì lượng protein chiếm gần 24%, chất béo gần 2%, có mặt hầu hết những vi lượng thiết yếu như sắt, phospor, calcium, kalium

Đặc biệt, theo các nghiên cứu khoa học trên thế giới, nấm hầu thủ có tác dụng tốt đối với bệnh nhân Alzheimers (run tay và mất trí nhớ); ngăn chặn quá trinh lão hóa và phục hồi các nơron thần kinh; hoạt chất Polysaccharide tan ữong nước của hầu thủ làm tảng hệ miễn dịch, chống lại ung thư phổi di căn, ung thư dạ dày, thực quản và ung thư da Hệ sợi nấm và quả thể chiết từ nước nóng là chất căn bản có trong thức uống thể thao có tên là Houtou dừig rất tốt cho các vận động viên

Nấm Hầu thủ là loại nấm ôn đới, chỉ trồng được những vùng khí hậu mát mẻ, nhiệt độ thích hợp cho nấm sinh trưởng là 16-20°c, nhiệt độ cao nhất có thể trồng là 19-22°c Hiện nay, loại nấm này được hồng nhiều ở Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Q uốc

Nước ta đã tạo ra được loại nấm này sinh trưởng ổn định với nhiệt độ bình quân từ 30-33°C

và cao hơn mà không cần phải dùng bất kỳ biện pháp đặc biệt nào và hiệu suất sinh học bước đầu là

40%-50%, tức là thu hoạch được 160g-200g nấm tươi/400g cơ chất khô.

Điều này mở ra một triển vọng hết sức to lớn ữong việc nuôi frồng đại trà một loài nấm ăn mới, thơm ngon và có dược tính quý ờ các tỉnh phía Nam

- 2 2

máy chế biến thực phẩm, nhà máy hóa chất, hay khu vực dân cư sinh sống và bệnh viện Bởi vì những nơi này đều có rất nhiều sú uế, phân, rác, những chất độc và khí độc hại, đồng thời, nguồn nước ngầm trong đất và nguồn nước mặt đất cũng rất dễ bị ô nhiễm.

2 Yêu cầu về cơ sở vật chất nuôi trồng

Trong nuôi trồng nấm ăn, yêu cầu về cơ sở vật chất không cao, thông thường chỉ cần một nhà lán tương đối rộng, trên mái nhà lán có lợp bằng tấm nilông dùng để ngăn nước mưa, và có thể duy trì nhiệt độ thích hợp và độ ẩm Nhà lán được xây dựng phải có khả năng tránh nắng, chống nóng, thông thường bên ngoài lớp ni lông được phủ lên lớp lưới chống nắng Trong thực tế, khi sử dụng mạng lưới tránh nắng ở bên ngoài vào mùa hè, thì nhiệt độ vẫn quá lớn, thường vượt qua cả nhiệt độ

mà loại nấm ăn có thể chịu được Vì thế, bên frên mái và xung quanh trần nhà lán, tốt nhất vẫn nên lợp thêm một lớp các loại cỏ tranh, lá mía, rơm rạ hoặc các loại lá mềm khác, vừa có tác dụng tránh nắng, vừa có thể duy trì nhiệt độ giữ ấm trong mùa đông, đồng thời mùa hạ còn có thể giảm nhiệt độ xuống Nhà lán cần thông gió dễ dàng, nên được mở hai cửa sổ để có đủ khả năng thông gió, hai đầu nhà lán nên phân biệt rõ đâu là cửa ra vào, vì mùa xuân

24

và mùa thu ở các tỉnh phía Bắc, nhiệt độ tương đối

ấm áp, các loại côn trùng gây hại cũng phát triển, vì thế kích thước mạng lưới được thiết kế để chống lại côn trùng gây hại nên từ 55cm trở lên, để tránh mùi của nấm ăn thu hút một lượng lớn côn trùng đến để gây hại Chúng ta cũng có thể lựa chọn những cơ sở vật chất vốn có như những căn nhà cũ, hoặc những hang động trên các vùng núi để trồng nấm cũng rất tốt Nhưng trước khi sử dụng, phải dọn sạch bên trong, đồng thời khử độc cỏ rác, cỏ dại ở những khu vực xung quanh đó, và dùng óOOcc dung dịch dichlorovinylphosphate cùng với óOOcc dung dịch carbendazim để xịt phòng, nhàm diệt trừ những nấm mốc và những côn trùng gây hại Đối với những căn nhà đã từng được sử dụng ữồng nấm trước đây, thì trước khi sử dụng cần được tiêu độc một cách triệt

để, và tăng liều lượng cũng như số lần phvm các loại thuốc tiêu độc một cách hợp lý Trong những năm gần đây, bà con nông dân thường tận dụng những môi trường bóng râm dưới những tán cây như cây chuối, cây nhãn, cây xoài, và nhiều loại cây khác để tiến hành ữồng các loại nấm sò, nấm kim châm, nấm đùi gà và nhiều loại nấm khác, vừa có thể tiết kiệm chi phí, vừa có thể tận dụng trực tiếp sự màu

mỡ có trong các loại thân cây đã sử dụng qua, để

“m ột công đôi việc”

3 Cơ sở vật chất cần có trong quá trinh sản suất giống nấm và túi nguyên liệu.

a Thiết bị làm nhỏ nguyên liệu.

Nguyên liệu sử dụng cho việc nuôi trồng nấm cần phải gia công, như cành cây, cây đậu, ngô hay cây sắn, rom rạ đều cần cắt rửiỏ và làm vụn Vì thế rất cần những thiết bị này Nhưng những thiết bị này không bắt buộc hộ nông dân nào cũng phải có, mà chi cần từ một hoặc hai ba hộ trong thôn cùng dùng chvmg là được

b Thiết bị khuấy nguyên liệu và đóng bịch phôL

Đối với lứiững hộ nông dân nuôi ừồng nấm ăn quy mô lớn, để nâng cao năng suất nuôi trồng, có thể chọn mua một số loại máy như máy khuấy nguyên liệu và máy đóng bịch phôi

c Thiết bị diệt khuẩn kh ử trùng cho nấm.

Phần lớn lứiững cách thức nuôi trồng nấm phổ thông đều cần phải tiến hàiứi đóng bao khử trùng đối với những nguyên liệu trồng nấm Có hai cách diệt khuẩn nấm, đó là diệt khuẩn nấm bàng áp suất cao, và diệt khuẩn nấm bằng áp suất trung bình, chúng ta có thể căn cứ vào khả năng kinh tế và yêu cầu đối với những thiết bị khác trong quy mô nuôi frồng nấm ăn

để mua sử dụng

d Thỉêt bị cay giong nãnu

Nếu các hộ nông dân muốn tự mìrứi sản xuất ra nấm giống, thì nhất định cần phải có thùng ươm giống

26

hoặc môi trường ươm giống siêu sạch Ngoài ra, còn cần có từ một đến hai gian phòng để ươm nấm giống

và nuôi trồng nấm đã được tiệt trùng sạch sẽ Neu như các hộ nông dân không tự ươm trồng nấm giống, mà mua nấm giống từ bên ngoài về, thì cũng cần có nơi diệt khuẩn nấm

e M ôi trường, th ìấ bị và các loại thuốc diệt khuẩn nẩm.

Nhà lán, buồng ươm giống, buồng nuôi giống

và thùng ươm giống đều cần được diệt khuẩn nấm Các hộ nông dân có thể lắp các đèn u v hoặc các máy sản sinh ra khí ozon, tận dụng tia ozon để diệt khuẩn Hoặc cũng có thể dùng các loại thuốc hóa học để tiến hành diệt khuẩn nấm, phương pháp thường dùng là lấy 5g potassium manganate cộng thêm với 0,05gram, sử dụng hỗn hợp này để diệt khuẩn cho một lm 3, hoặc bà con nông dân cũng có thể mua các loại thuốc chuyên dùng diệt khuẩn nấm

để tiến hành diệt khuẩn nấm trong phòng nuôi trồng nấm ăn

n PHƯƠNG PHÁP C ơ BẢN NUÔI TRỔNG NẤMTrong phương pháp nuôi trồng nấm ăn, căn cứ vào sự khác nhau trong các phương pháp sử lý nuôi ữồng nấm, có thể chia ra ba phương pháp nuôi frồng chính, bao gồm: Phương pháp nuôi ừồng sử dụng loại nguyên liệu nuôi trồng thô, phương pháp

nuôi trồng sử dụng các nguyên liệu lên men và phương pháp nuôi trồng sử dụng nguyên liệu đã được xử lý.

Trồng nấm bằng nguyên liệu thô chính là phương pháp sử dụng nguyên liệu cho ngâm trong nước hoặc nước vôi, điều chỉnh hợp lý hàm lượng nước và độ chua, để có thể trực tiếp ươm giống và nuôi frồng nấm Khí hậu nước ta tương đối ấm áp, độ

ẩm cao, vì thế, sâu bệnh, côn trùng và các loại khuẩn hại nấm rất dễ siiủi sôi phát triển, và gây hại Đa phần

áp dụng phương pháp sử dụng nguyên liệu thô cũng đều gặp khó khăn bởi sự phá hoại của các loại côn trùng, sâu hại hay các loại vi khuẩn Vì thế, hiện nay, phương pháp nuôi ữồng nấm ăn đang được ưa chuộng nhất là phương pháp sử dụng nguyên liệu đã bị phân hủy Trước đây, bà con nông dân trồng nấm hương thường áp dụng phương pháp sử dụng nguyên liệu lên men để nuôi trồng Nhưng trong nhiều năm gần đây, việc trồng nấm hương lại được bà con lựa chọn phương pháp sử dụng nguyên liệu đã bị phân hủy nhiều hơn Do sử dụng phương pháp này có thể khống chế một cách có hiệu quả những nấm bệnh gây hại cho nấm, cho sản lượng cao, khả năng chuyển hóa sinh vật của nấm hương được tăng lên gần như gấp đôi so với khi áp dụng phương pháp dử dụng nguyên liệu đã lên men

- 28

-1 Phương pháp trồng nấm bằng nguyên liệu đã được xử lý.

o Lựa chọn giống và chất lượng giống nấm.

Nuôi trồng nấm ăn, đầu tiên cần phải hiểu rõ tính

ôn của loại nấm đó, tức là xem nó có phù hgrp với điều kiện khí hậu thời tiết nori trồng hay không Đồng thời cũng phải cần hiểu rõ về màu sắc, hình dạng của nấm và nhiều đặc điểm riêng của loại nấm đó, như chất lượng, hương vị, thói quen chế biến nấm có phù hợp với nhu cầu thị trường sở tại hay không; Mặt khác, bà con nông dân cũng cần phải tìm hiểu, để trồng loại nấm ăn này, thì phải đáp ứng yêu cầu điều kiện môi trường như thế nào, điều kiện hiện có có thể đáp ứng được yêu cầu trong quá trình sinh trưởng và phát triển của loại nấm này hay không Khi mua giống nấm, tốt nhất là bà con nên đến các đơn vị, cơ quan chuyên nghiên cứu có uy tín để tìm mua Đồng thời cũng phải đi tìm hiểu đặc tính của loại nấm này, căn cứ vào đặc tính riêng của nó để áp dụng các phương pháp nuôi ừồng phù hợp Những loại nấm của các địa phương khác, tốt nhất chúng ta nên frồng thử nghiệm, xem xem giống nấm đó có khả năng thích hợp được với điều kiện khí hậu nơi mình hay không, nếu không frồng thử nghiệm, mà frồng theo người khác thì dễ gặp thất bại

Ngoài ra, bà con nên chú ý đến chất lượng của giống nấm, chi có lứiững giống nấm tốt thì mới có sức