Mục tiêu nghiên cứu đề tài là phát huy những giá trị kiến trúc cảnh quan của trục Cầu Rào trong quy hoạch phát triển của thành phố Đồng Hới; góp phần nâng cao chất lượng kiến trúc cảnh quan đô thị của thành phố Đồng Hới; tạo môi trường đô thị xanh, sạch, đẹp, đáp ứng nhu cầu vật chất và tinh thần của người dân; góp phần phát triển thành phố Đồng Hới một cách bền vững.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI
BÙI MINH TÂM
GIẢI PHÁP TỔ CHỨC KHÔNG GIAN KIẾN TRÚC CẢNH QUAN TRỤC SÔNG CẦU RÀO THÀNH PHỐ ĐỒNG HỚI, TỈNH QUẢNG BÌNH
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUY HOẠCH VÙNG VÀ ĐÔ THỊ
Hà Nội - 2015
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI
BÙI MINH TÂM KHÓA: 2013-2015
GIẢI PHÁP TỔ CHỨC KHÔNG GIAN KIẾN TRÚC CẢNH QUAN TRỤC SÔNG CẦU RÀO THÀNH PHỐ ĐỒNG HỚI, TỈNH QUẢNG BÌNH
Chuyên ngành: Quy hoạch vùng và đô thị
Mã số : 60.58.01.05
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUY HOẠCH VÙNG VÀ ĐÔ THỊ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS LÊ TRỌNG BÌNH
Hà Nội - 2015
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Đầu tiên tôi xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành đến giáo viên hướng dẫn
trực tiếp TS Lê Trọng Bình, người đã giúp đỡ, chỉ bảo cho tôi một cách tận
tình trong quá trình nghiên cứu đề tài cũng như thực hiện luận văn
Cảm ơn các thầy cô trong hội đồng khoa học đã trao đổi, góp ý cho luận văn của tôi Cám ơn toàn thể giảng viên, cán bộ khoa sau đại học trường đại học Kiến Trúc Hà Nội đã hướng dẫn cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn
Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến các cơ quan, ban ngành đã tạo điều kiện, hỗ trợ tôi các tài liệu phục vụ cho nghiên cứu
Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè tôi, những người đã ủng hộ, giúp đỡ tôi để có thể dành nhiều thời gian cho học tập và nghiên cứu
Xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, tháng 6 năm 2015
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ “Giải pháp tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan trục sông Cầu Rào, thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình” là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi Các số liệu khoa học, kết quả nghiên cứu của luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng
TÁC GIẢ LUẬN VĂN
Bùi Minh Tâm
Trang 5MỤC LỤC
Lời cám ơn
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục các chữ viết tắt
Danh mục các hình ảnh minh họa
MỞ ĐẦU 1
Lý do chọn đề tài 1
Mục tiêu nghiên cứu 2
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3
Phương pháp nghiên cứu 5
Nội dung nghiên cứu 5
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 6
Các khái niệm (thuật ngữ) trong luận văn 6
Cấu trúc luận văn 8
NỘI DUNG 9
Chương 1 Thực trạng tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan trục sông Cầu Rào, thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình 9
1.1 Tổng quan về trục sông Cầu Rào 9
1.1.1 Vị trí, phạm vi 9
1.1.2 Quá trình hình thành và phát triển 11
1.2 Thực trạng không gian kiến trúc cảnh quan trục sông Cầu Rào 12
1.2.1 Không gian cảnh quan mặt nước sông Cầu Rào 12
Trang 61.2.2 Không gian cảnh quan ven bờ trục sông Cầu Rào 15 1.2.3 Không gian cảnh quan đồng ruộng 17 1.2.4 Tổ hợp kiến trúc đô thị 18
1.3 Thực trạng về quy hoạch đô thị ở khu vực trục sông Cầu Rào 22
1.3.1 Nội dung các đồ án QHC, QHCT được duyệt đối với không gian kiến trúc cảnh quan trục sông Cầu Rào 22 1.3.2 Tình hình đầu tư xây dựng tại khu vực trục sông Cầu Rào 30
1.4 Đánh giá chung 31
1.4.1.Vai trò của trục Cầu Rào trong tổng thể kiến trúc cảnh quan thành phố Đồng Hới 31 1.4.2 Những tồn tại trong công tác lập, phê duyệt quy hoạch đô thị, thiết
kế đô thị trục Cầu Rào 32 1.4.3 Những vấn đề cần giải quyết 33
Chương 2: Cơ sở khoa học cho việc tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan trục sông Cầu Rào 35 2.1 Cơ sở lý luận 35
2.1.1 Quan điểm tầng bậc và tiếp cận hệ thống trong tổ chức không gian
đô thị 35 2.1.2 Quan điểm tiếp cận không gian đô thị của Roger Trancik 37 2.1.3 Tổ chức không gian đô thị theo phương pháp hình ảnh đô thị của Kevin Lynch 39 2.1.4 Một số nguyên tắc, giải pháp tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan 42
2.2 Cơ sở pháp lý 48
2.2.1 Các văn bản pháp luật 48
Trang 72.2.2 Quy định của QHC được duyệt đối với kiến trúc cảnh quan trục
sông Cầu Rào 51
2.3 Các yếu tố tác động đến không gian kiến trúc cảnh quan trục sông Cầu Rào 53
2.3.1 Các yếu tố tự nhiên 53
2.3.2 Các yếu tố về kinh tế và xã hội 56
2.3.3 Các yếu tố văn hóa – lịch sử 58
2.3.4 Nhu cầu của cộng đồng dân cư đô thị 58
2.4 Bài học kinh nghiệm 60
2.4.1 Kinh nghiệm tổ chức cảnh quan ven sông một số nước trên thế giới 60
2.4.2 Kinh nghiệm tổ chức cảnh quan ven sông ở Việt Nam 65
Chương 3: Các giải pháp tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan trục sông Cầu Rào 72
3.1 Quan điểm và mục tiêu 72
3.1.1 Quan điểm 72
3.1.2 Mục tiêu 73
3.2 Hệ thống không gian kiến trúc cảnh quan sông Cầu Rào 73
3.2.1 Không gian tuyến sông Cầu Rào 74
3.2.2 Cảnh quan đô thị trục sông Cầu Rào 76
3.2.3 Tổ hợp kiến trúc đô thị 76
3.2.4 Cây xanh, kiến trúc công trình và các tiện ích đô thị 77
3.3.Giải pháp tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan trục sông Cầu Rào 78
3.3.1 Đối với không gian tổng thể trục sông Cầu Rào 78
3.3.2 Đối với không gian cảnh quan mặt nước sông Cầu Rào 80
3.3.3 Đối với kiến trúc cảnh quan ven hai bờ sông 85
Trang 83.3.4 Đối với các không gian mở 90
3.3.5 Đối với tổng thể kiến trúc đô thị 99
KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ 106
Kết luận 106
Kiến nghị 106
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 9DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
HĐND Hội đồng nhân dân
KTCQ Kiến trúc cảnh quan
Trang 10DANH MỤC CÁC HÌNH MINH HỌA
Hình 1.4 Đầm, hồ nuôi trồng tôm tự phát ở hạ lưu sông
Hình 1.5 Mặt cắt chi tiết kè sông
Hình 1.6 Hệ thống kè sông Cầu Rào
Hình 1.7 Cây bụi và cỏ mọc tự nhiên, rải rác
Hình 1.8 Cây trồng ven sông đơn điệu và lộn xộn
Hình 1.9 Ruộng lúa nước thượng lưu sông Cầu Rào thuộc xã Lộc Ninh Hình 1.10 Một số công trình dân sinh dọc theo trục sông
Hình 2.2 Mối liên hệ giữa 3 loại lý luận TKĐT
Hình 2.3 Minh họa về lưu tuyến
Trang 11Hình 2.5 Minh họa về cạnh biên
Hình 2.15 Tuyến đường ven sông Hàn
Hình 2.16 Tổ chức cảnh quan ven sông Hàn
Hình 2.16 Cầu Tràng Tiền - biểu tượng thành phố Huế
Hình 3.1 Sơ đồ hệ thống không gian tuyến sông Cầu Rào Hình 3.2 Sơ đồ tổng thể không gian cảnh quan trục sông Cầu Rào Hình 3.3 Mặt cắt minh họa các lớp tạo cảnh quan ven sông Hình 3.4 Minh họa lễ hội pháo hoa trên sông
Hình 3.5 Lễ hội trình diễn nhạc nước tại TP Changwon - Hàn Quốc Hình 3.6 Quảng trường Hai Giỏi, nơi diễn ra các sự kiện lễ hội Hình 3.7 Minh họa hoạt động du thuyền trên sông (Venice-Ý) Hình 3.8 Minh họa bến du thuyền ở Smådalarövägen – Thụy Điển Hình 3.9 Minh họa cầu London Bridge - Arizona
Hình 3.10 Cầu Memorial Bridge – Hoa Kỳ
Trang 12Hình 3.11 Minh họa cho hình thức lan can cầu
Hình 3.12 Minh họa cho hình thức chiếu sáng cầu vào ban đêm Hình 3.13 Minh họa kè sông và đường dạo - H Strandpark, Thụy Điển Hình 3.14 Minh họa cho việc tổ chức đường dạo ven sông
Hình 3.15 Minh họa trồng cây ven sông Zhangjiagang – China Hình 3.16 Minh họa tổ chức cây xanh ven sông
Hình 3.17 MB tổ chức công viên văn hóa - giáo dục ven bờ sông Cầu Rào Hình 3.18 Minh họa khu vực hoạt động, sân chơi trong công viên Hình 3.19 Minh họa cho khu vực nghỉ ngơi trong công viên
Hình 3.20 Minh họa cho thảm cỏ, đường dạo trong công viên Hình 3.21 Một số hình thức chiếu sáng sân vườn trong công viên Hình 3.22 Một số hình thức tạo hình nghệ thuật trong công viên Hình 3.23 Mặt bằng quảng trường Hai Giỏi
Hình 3.24 Minh họa bố trí các biểu tượng ở vị trí trung tâm quảng trường Hình 3.25 Minh họa cho quảng trường đài phun nước
Hình 3.26 Cảnh quan nông nghiệp kết hợp với dòng sông - Ninh Bình Hình 3.27 Vị trí công trình điểm nhấn
Hình 3.28 Tòa tháp Turning TorsoThụy Điển
Hình 3.29 Minh họa công trình điểm nhấn ven sông (TTHC Đà Nẵng) Hình 3.30 Khoảng lùi tạo không gian đi bộ rộng
Hình 3.31 Minh họa về chiếu sáng giao thông đô thị
Hình 3.32 Minh họa về chiếu sáng cảnh quan
Hình 3.33 Minh họa về chiếu sáng công trình
Trang 13Ngày 30/07/2014 Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã ký Quyết định số 1270/QĐ-TTg công nhận thành phố Đồng Hới là đô thị loại II trực thuộc tỉnh Quảng Bình
Thành phố Đồng Hới có nguồn nước mặt phong phú nhờ hệ thống sông suối, hồ khá dày đặc Toàn Thành phố có 4 con sông chính chảy qua: Sông Nhật Lệ; Sông Mỹ Cương; Sông Lệ Kỳ; Sông Cầu Rào
Sông Cầu Rào Là một sông ngắn nhỏ, chảy qua trung tâm của thành phố, nhưng đóng vai trò quan trọng, là nơi tụ thủy, thoát nước của thành phố, tuy nhiên hiện nay việc sử dụng hạ lưu của sông để nuôi tôm gây cản trở cho việc thoát lũ.Trong những năm gần đây tuy đã có xây dựng và tu bổ sông Cầu Rào, nhưng chiều rộng dòng sông chỉ khoảng 50 m, và đê cũng không cao Ngoài ra, còn có những đường kênh nước chảy trực tiếp vào sông Nhật Lệ ở đoạn giữa Nhưng chiều rộng những con kênh này cũng không quá lớn, và có thể thấy rằng chúng không đủ năng lực để dùng làm kênh thoát nước khi có mưa tới
Nút giao cắt giữa sông Cầu Rào với trục Đông Tây của thành phố, đường Trần Hưng Đạo là nút giao thông rất quan trọng, tuy nhiên hiện nay nhiều công trình đang xây dựng một cách tự phát, chưa có sự thống nhất về mặt kiến trúc và thẩm mỹ
Trang 14- 2 -
Sông Cầu Rào có cảnh quan đẹp, thuận lợi cho việc phát triển các khu cây xanh công viên, khu sinh thái, tuy nhiên hiện tại việc tổ chức cảnh quan trục sông vẫn chưa được đầu tư đúng mức
Đồ án quy hoạch chung điều chỉnh xây dựng thành phố Đồng Hới và vùng phụ cận đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2035 được UBND tỉnh Quảng Bình phê duyệt kèm theo Quyết định số 1538/QĐ-CT ngày 06/7/2012; đã xác định hướng phát triển tuyến sông Cầu Rào là một trong 3 trục cảnh quan cây xanh mặt nước trọng yếu của đô thị, là trục xương sống của trung tâm TP, là trục kết nối nhiều chức năng đa dạng của đô thị Trục này có chức năng hòa hợp đô thị với không gian ven sông; Hành lang xanh đô thị dọc theo sông Cầu Rào là nơi nghỉ ngơi và diễn ra các hoạt động của cư dân đô thị Tuy nhiên nội dung đồ án chỉ mang tính định hướng, thiếu các giải pháp cụ thể đối với không gian kiến trúc cảnh quan trục sông Cầu Rào
Bên cạnh đó, với những lợi thế của mình về du lịch Quảng Bình nói chung và Đồng Hới nói riêng đang trở thành một điểm đến hấp dẫn của du khách trong và ngoài nước Để có thể giữ chân du khách lưu trú lâu hơn thì việc tạo nên những sản phẩm du lịch trên cơ sở phát huy giá trị của cảnh quan sông Cầu Rào là đòi hỏi cấp thiết trong quá trình xây dựng và phát triển đô thị Đồng Hới Đồng thời theo quy định của Luật Quy hoạch đô thị, trên cơ sở nội dung của đồ án Điều chỉnh quy hoạch chung thành phố Đồng Hới và vùng phụ cận đến năm 2025 tầm nhìn đến năm 2035, nâng cao chất lượng kiến trúc cảnh quan và tạo lập môi trường sống đô thị bền vững, cần thiết phải nghiên cứu giải pháp tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan đối với trục sông Cầu Rào
Mục tiêu nghiên cứu
Nhận dạng những giá trị của trục Cầu Rào đối với cảnh quan của thành phố Đồng Hới, xác định hệ thống không gian, các yếu tố tạo lập không gian
Trang 15Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
a) Về không gian: Hệ thống không gian kiến trúc và cảnh quan trục sông Cầu Rào trên khu vực có diện tích 304,5ha
Ranh giới nghiên cứu: Từ cầu Bệnh Viện đến hợp lưu với sông Lệ Kỳ
và không gian mặt nước, không gian tiếp giáp hai bên bờ sông và lòng sông
Trang 16- 4 -
Hình 1: Sơ đồ vị trí sông Cầu Rào trong quy hoạch chung TP Đồng Hới
Trang 17- 5 -
Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp điều tra khảo sát thực địa, thu thập số liệu, tư liệu, các thông tin trên cơ sở đo đạc thực tế, sách báo, mạng internet, nhằm nắm băt thông tin tổng quát liên quan đến tổ chức cảnh quan hiện tại của trục sông Cầu Rào để có cái nhìn tổng quan
- Phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp nhằm tạo ra số liệu thực tế
và phân loại số liệu theo mục tiêu nghiên cứu
- Phương pháp điều tra xã hội học, là cơ sở thực tiễn của việc nghiên cứu đề tài, tạo cái nhìn trực quan chính xác hơn với thực tế về nhu cầu sở thích quan niệm của các cá nhân, cộng đồng đang sinh sống và làm việc quanh khu vực sông Cầu Rào
- Phương pháp tiếp cận hệ thống, tiếp cận vấn đề từ nhiều góc độ, nhiều phương diện khác nhau: kiến trúc, quy hoạch, văn hóa, lịch sử, xã hội…;
- Phương pháp lấy ý kiến của chuyên gia: làm cơ sở khoa học và lý luận chính xác chuyên sâu, phân tích đề tài theo từng chuyên môn cụ thể
- Phương pháp dự báo, nhằm nắm bắt trước xu hướng phát triển không gian kiến trúc cảnh quan của trục sông Cầu Rào để có cái nhìn tổng quan, đề xuất giải pháp phù hợp, hiệu quả cho hiện tại và tương lai
Nội dung nghiên cứu
- Phân tích, đánh giá về thực trạng tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan trục sông Cầu Rào
- Tìm hiểu những kinh nghiệm tổ chức và quản lý không gian kiến trúc cảnh quan ven sông của trong nước và quốc tế
- Xây dựng cơ sở khoa học, đưa ra các quan điểm, nguyên tắc chung để
tổ chức và quản lý kiến trúc cảnh quan trục sông
- Đề xuất những giải pháp tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan trục sông Cầu Rào
Trang 18- 6 -
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
- Đề xuất các giải pháp tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan, làm cơ
sở cho việc lập quy hoạch chi tiết và TKĐT trục sông Cầu Rào
- Trên cơ sở tính khả thi của để tài, có thể áp dụng làm mô hình cho nhiều khu vực khác có điều kiện địa lý tương tự trong cả nước
Các khái niệm (thuật ngữ) trong luận văn
- Không gian: Theo quan điểm vật lý học, không gian là thực thể vật
chất có giới hạn, có hình thái và biến đổi Trong lĩnh vực hội họa, không gian
là biểu hiện vật chất của cảm giác trừu tượng chiều sâu bằng các định luật xa, gần của phối cảnh, các nguyên tắc về ánh sáng, màu sắc trên mặt phẳng hai chiều của hình vẽ tạo nên thông qua sự lĩnh hội của cơ quan thị giác Không gian của nghệ thuật điêu khắc mang tính thực thể, có ba chiều, có giới hạn và biến đổi Giữa các yếu tố có mối quan hệ tạo lập nên hình thái, giới hạn, đặc thù khác của không gian.[2]
- Không gian trống: là không gian được tạo thành bởi địa hình tự nhiên
và cây xanh, mặt nước Quy mô, tỷ lệ của chúng phụ thuộc vào chất liệu bề mặt (địa hình, cây cối, mặt nước v.v…) và tạo cảm giác một không gian xanh, không gian của thiên nhiên hơn là cảm giác về kiến trúc xung quanh.[2]
- Không gian đô thị: là không gian bao gồm các vật thể kiến trúc đô thị,
cây xanh, mặt nước trong đô thị có ảnh hưởng trực tiếp đến cảnh quan đô thị.[15]
- Cảnh quan: là không gian chứa đựng vật thể nhân tạo, thiên nhiên và
những hiện tượng xảy ra trong quá trình tác động giữa chúng với nhau và giữa chúng với bên ngoài.[7]
- Cảnh quan đô thị: là không gian cụ thể có nhiều hướng quan sát ở
trong đô thị như không gian trước tổ hợp kiến trúc, quảng trường, đường phố,
hè, đường đi bộ, công viên, thảm thực vật, vườn cây, vườn hoa, đồi, núi, gò
Trang 19- 7 -
đất, đảo, cù lao, triền đất tự nhiên, dải đất ven bờ biển, mặt hồ, mặt sông, kênh, rạch trong đô thị và không gian sử dụng chung thuộc đô thị.[15]
- Kiến trúc cảnh quan: là một môn khoa học tổng hợp, liên quan đến
nhiều lĩnh vực, nhiều chuyên ngành khác nhau như quy hoạch không gian, quy hoạch hạ tầng kỹ thuật, kiến trúc công trình, điêu khắc, hội họa,… nhằm giải quyết những vấn đề tổ chức môi trường nghỉ ngơi giải trí, thiết lập và cải thiện môi sinh, bảo vệ môi trường, tổ chức nghệ thuật kiến trúc KTCQ là một hoạt động định hướng của con người tác động vào môi trường nhân tạo để làm cân bằng mối quan hệ qua lại giữa các yếu tố thiên nhiên và nhân tạo, tạo nên sự tổng hòa gữa chúng.[7]
- Quy hoạch cảnh quan: là việc tổ chức không gian chức năng trên một
phạm vi rộng mà trong đó chứa đựng các mối quan hệ tương hỗ của các thành phần chức năng, hình khối và môi trường của thiên nhiên và nhân tạo.[7]
- Thiết kế cảnh quan: là hoạt động sáng tạo môi trường vật chất, không
gian bao quanh con người.[7]
- Kiến trúc đô thị: là tổ hợp các vật thể trong đô thị, bao gồm các công
trình kiến trúc, kỹ thuật, nghệ thuật, quảng cáo mà sự tồn tại, hình ảnh, kiểu dáng của chúng chi phối hoặc ảnh hưởng trực tiếp đến cảnh quan đô thị.[15]