Thực trạng và những giải pháp khuyến nông chủ yếu nhằm phát triển kinh tế theo hướng sản xuất nông nghiệp hàng hoá tại xã thuỵ hương, huyện chương mỹ, thành phố hà nội

Những thành công, hạn chế, nguyên nhân của các hoạt động khuyến nông nhằm phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa ở địa phương .... Trong bối cảnh này, việc xem xét đánh giá

VŨ THỊ KIM ANH

THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP KHUYẾN NÔNG CHỦ YẾU NHẰM PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA Ở XÃ THỤY HƯƠNG HUYỆN CHƯƠNG MỸ

THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

Hà Nội, 2013

VŨ THỊ KIM ANH

THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP KHUYẾN NÔNG CHỦ YẾU NHẰM PHÁT TRIỂN KINH TẾ THEO HƯỚNG SẢN XUẤT

NÔNG NGHIỆP HÀNG HÓA TẠI XÃ THỤY HƯƠNG,

HUYỆN CHƯƠNG MỸ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp

Mã số: 60620115

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS NGUYỄN QUANG DUỆ

Hà Nội, 2013

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là hoàn toàn trung thực, chưa sử dụng trong bảo vệ học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ trong công việc hoàn thành luận văn đều đã được cảm ơn Các thông tin tài liệu được trình bày trong luận văn đều được ghi rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày ……tháng … năm …

Tác giả luận văn

Vũ Thị Kim Anh

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian thực hiện và hoàn thành luận văn này, tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám Hiệu, Khoa Sau Đại học, cùng toàn thể các thầy cô giáo giảng dạy trong trường Đại học Lâm nghiệp đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn, và tạo điều kiện tốt nhất về thời gian, tinh thần, trong quá trình tôi học tập và thực hiện đề tài

Đặc biệt, tôi xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo TS Nguyễn Quang Duệ đã trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tận tình, đóng góp nhiều ý kiến quý báu và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Tôi chân thành cảm ơn, cán bộ lãnh đạo UBND xã Thụy Hương, HTX nông nghiệp, HTX sản xuất và kinh doanh rau an toàn, HTX hoa-cây cảnh, hội nông dân, hội phụ nữ, phòng địa chính, và các phòng ban khác ở xã Thụy Hương, đã tạo điều kiện hết sức thuận lợi trong quá trình thu thập số liệu sơ cấp, thứ cấp, và đưa ra những nhận xét có giá trị cho luận văn này Đặc biệt là các xã viên thuộc HTX nông nghiệp, HTX hoa cây cảnh, HTX sản xuất và kinh doanh rau an toàn đã hết sức nhiệt tình trả lời phỏng vấn và giúp đỡ tôi trong thời gian về xã thực hiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn, cán bộ trạm Khuyến nông huyện Chương

Mỹ, chi cục thống kê huyện Chương Mỹ, phòng nông nghiệp huyện Chương

Mỹ, trung tâm giống cây trồng Hà Nội đã tạo điều kiện cho tôi khi thu thập thông tin phục vụ cho luận văn này

Cuối cùng, tôi xin cảm ơn, gia đình, bạn bè, cơ quan, đồng nghiệp đã tạo điều kiện, động viên, quan tâm giúp đỡ để tôi hoàn thành luận văn này!

Hà Nội, ngày… tháng…….năm………

Tác giả luận văn

Vũ Thị Kim Anh

MỤC LỤC

Trang Trang phụ bìa

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục viết tắt v

Danh mục các bảng vi

Danh mục các hình vii

MỞ ĐẦU 1

Chương 1CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KHUYẾN NÔNG 4

1.1 Cơ sở lý lụân về khuyến nông và phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá 4

1.1.1 Các khái niệm 4

1.1.2 Vai trò, mục tiêu và chức năng của khuyến nông đối với phát triển nông nghiệp nông thôn ở Việt Nam 15

1.1.3 Nội dung, nguyên tắc và phương pháp triển khai các hoạt động khuyến nông nhằm phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất nông nghiệp hàng hoá 19

1.1.4 Những nhân tố ảnh hưởng đến việc triển khai các hoạt động khuyến nông và phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất nông nghiệp hàng hóa 22

1.2 Kinh nghiệm khuyến nông và phát triển nông nghiệp hàng hóa ở một số nước trên thế giới và ở Việt Nam 29

1.2.1 Kinh nghiệm khuyến nông nhằm phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá ở một số nước trên thế giới 29

1.2.2 Kinh nghiệm khuyến nông trong phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá ở Việt Nam 37

Chương 2ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁPNGHIÊN CỨU 45

2.1 Đặc điểm tự nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội của xã Thuỵ Hương, huyện Chương Mỹ, TP Hà Nội 45

2.1.1 Điều kiện tự nhiên 45

2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội 46

2.2 Phương pháp nghiên cứu 50

2.2.1 Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu 50

2.2.2 Phương pháp phân tích xử lý số liệu 52

2.2.3 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu 53

Chương 3KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 54

3.1 Thực trạng hoạt động khuyến nông ở xã Thụy Hương, huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội 54

3.1.1 Tình hình triển khai hoạt động khuyến nông 54

3.1.2 Vai trò các hoạt động khuyến nông nhằm phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa 62

3.1.3 Kết quả đánh giá của người dân về các hoạt động khuyến nông 81

3.1.4 Ảnh hưởng của các hoạt động khuyến nông đến xã hội và môi trường ở địa phương 87

3.1.5 Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động khuyến nông 89

3.1.6 Những thành công, hạn chế, nguyên nhân của các hoạt động khuyến nông nhằm phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa ở địa phương 92

3.2 Giải pháp phát triển hoạt động khuyến nông 93

3.2.1 Một số quan điểm 93

3.2.2 Những căn cứ và mục tiêu chủ yếu về hoạt động khuyến nông 94

3.2.3 Những giải pháp đẩy mạnh công tác khuyến nông chủ yếu nhằm phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá ở xã Thuỵ Hương, huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội 96

KÉT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 109 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC VIẾT TẮT

3.6 Hiệu quả kinh tế của các mô hình sản xuất lúa chất lượng

3.8 Hiệu quả kinh tế của các mô hình sản xuất hoa chất lượng

3.9 Đặc điểm kỹ thuật của các mô hình rau sạch tại xã Thụy

3.13 Đánh giá của người dân vào hoạt động thông tin tuyên truyền 83

3.15 Đánh giá của người dân về hoạt động dịch vụ khuyến nông 86

3.17 Dự kiến các hoạt động khuyến nông trong sản xuấ hàng hóa

DANH MỤC CÁC HÌNH

1.1 Sơ đồ khuyến nông - một mắt xích trong hệ thống phát triển

1.2 Sơ đồ vai trò của khuyến nông trong phát triển nông nghiệp 17

3.2 Hệ thống chuyển giao TBKT nông nghiệp của Ban KN xã

3.6 Sơ đồ quy trình kỹ thuật trồng hoa lily ứng dụng công nghệ cao 70

3.7 Sơ đồ quy trình kỹ thuật trồng hoa loa kèn ứng dụng công

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nước ta là một nước nông nghiệp (NN), với hơn 70% dân số sống ở nông thôn, thu nhập từ sản xuất nông nghiệp (SXNN) là chủ yếu Vì vậy, ngành nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế nói chung và trong các ngành kinh tế khác của đất nước nói riêng Với mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh” của Đảng và Nhà nước ta, thì việc khuyến khích đẩy mạnh phát triển nông nghiệp theo định hướng nền kinh tế thị trường nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp, mang lại nguồn thu ổn định cho ngành sản xuất nông nghiệp là một việc hết sức cần thiết

Bên cạnh những thành tựu đạt được, trong điều kiện hiện nay cho thấy người nông dân Việt Nam đang thiếu những thông tin cần thiết, họ cần được đào tạo, nâng cao kiến thức và kỹ năng để phát triển sản xuất Chính vì vậy, tháng 3/1993 Chính phủ ban hành Nghị định 13/CP, kèm theo thông tư liên tịch số 02/LT/TT ngày 02/8/1993 hướng dẫn thi hành Nghị định và các nghị định về công tác khuyến nông - Hệ thống tổ chức khuyến nông ra đời có nhiệm vụ giúp nông dân giải quyết những nhu cầu cần thiết

Xã Thuỵ Hương, huyện Chương Mỹ, TP Hà Nội là một xã thuần nông Nhờ chủ trương và chính sách của Đảng và Nhà nước, trong những năm gần đây đã có sự chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng sản xuất hàng hoá, nhằm đáp ứng nhu cầu của thị trường Tuy nhiên, hiệu quả mang lại chưa cao, người nông dân người dân địa phương vẫn chưa hoàn toàn tích cực với hướng

đi mới Trong bối cảnh này, việc xem xét đánh giá thực trạng công tác khuyến nông theo hướng phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa (HH) là một việc làm thiết thực, để từ đó có thể định hướng và đưa ra các giải pháp hữu hiệu mang lại hiệu quả kinh tế tại địa phương

Với thực trạng trên, tôi lựa chọn đề tài: “Thực trạng và những giải

pháp khuyến nông nhằm phát triển kinh tế theo hướng sản xuất nông nghiệp hàng hoá ở xã Thuỵ Hương, huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội” góp

phần thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế - xã hội nông thôn nói chung và ở

xã Thuỵ Hương, huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội nói riêng

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

2.1 Mục tiêu tổng quát

Đề xuất các giải pháp khuyến nông góp phần phát triển kinh tế theo hướng sản xuất nông nghiệp hàng hoá ở xã Thuỵ Hương, huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Hệ thống hoá được những vấn đề lý luận và thực tiễn về khuyến nông

và phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá

- Đánh giá được thực trạng tình hình khuyến nông phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá ở xã Thuỵ Hương, huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2009-2012

- Đề xuất được một số giải pháp khuyến nông chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế, góp phần phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất nông nghiệp hàng hoá tại xã Thuỵ Hương,huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu: Là những vấn đề về khuyến nông về sản xuất

nông nghiệp hàng hoá tại xã Thuỵ Hương, huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội

3.2 Phạm vị nghiên cứu:

- Về không gian nghiên cứu: Đề tài tiến hành nghiên cứu trên địa bàn

xã Thuỵ Hương, huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội

- Về thời gian nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu trong khoảng thời gian từ năm 2009-2012

- Về nội dung nghiên cứu: Luận văn giới hạn nghiên cứu đối với một số hoạt động chính và mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, mô hình sản xuất hoa chất lượng cao, và mô hình rau sạch

4 Nội dung nghiên cứu:

- Tổng quan lý luận – thực tiễn về hoạt động khuyến nông trong sản xuất nông nghiệp hàng hóa

- Thực trạng tình hình khuyến nông phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá ở xã Thuỵ Hương, huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội trong khoảng thời gian từ năm 2010-2012

- Đề xuất được một số giải pháp khuyến nông chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế, góp phần phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất nông nghiệp hàng hoá tại xã Thuỵ Hương, huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KHUYẾN NÔNG

1.1 Cơ sở lý lụân về khuyến nông và phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá

1.1.1 Các khái niệm

1.1.1.1 Khái niệm khuyến nông

Khuyến nông được tổ chức bằng nhiều cách khác nhau, để phục vụ nhiều mục đích rộng rãi, do vậy có nhiều quan điểm và định nghĩa khác nhau Nhưng từ những hiểu biết khác nhau đó, chúng ta có thể thống nhất được những điểm chung của khuyến nông

Theo định nghĩa chữ Hán, “khuyến” có nghĩa là khuyên người ta cố gắng hết sức trong công việc, “khuyến nông” có nghĩa là khuyên mở mang phát triển trong nông nghiệp

Thuật ngữ “Extension” có nguồn gốc ở Anh, sau đó được mở rộng tới các Hội giáo dục khác ở Anh và các nước khác.“Extension” với nghĩa ban đầu là

“triển khai” hay “mở rộng”, khi ghép với từ “Agriculture” thành “Agriculture Extension” thì dịch là “Khuyến nông”

“Khuyến nông là phương pháp động, nhận thông tin có lợi tới người dân và giúp họ thu được kiến thức, kỹ năng và những quan điểm cần thiết nhằm sử dụng một cách có hiệu quả thông tin hoặc kỹ thuật này” (B.E.Swanson và J.B.Claar)

“Khuyến nông, khuyến lâm là một sự giao tiếp thông tin tỉnh táo nhằm giúp nông dân hình thành các ý kiến hợp lý và tạo ra các quyết định đúng đắn” (A.W.Va den Ban và H.S Hawkins – khuyến nông, 1998)

“Khuyến nông, khuyến lâm được xem như một tiến trình của việc hào nhập các kiến thức khoa học kỹ thuật hiện đại, các quan điểm, kỹ năng để

quyết định cái gì cần làm, cách thức làm trên cơ sở cộng đồng địa phương sử dụng các nguồn tài nguyên tại chỗ với sự hỗ trợ từ bên ngoài để có khả năng vượt qua các trở ngại gặp phải” (D.Sim và H.A.Hilmi – Fao Forestry Paper 80,1987, FAO Rome)

“Khuyến nông, khuyến lâm là làm việc với nông dân, lắng nghe những khó khăn, các nhu cầu và giúp họ tự quyết định giải quyết các vấn đề chính của họ” (Malla –A Manual for training Field Worrkers, 1989)

“Khuyến nông, khuyến lâm là một quá trình giáo dục Các hệ thống khuyến nông khuyến lâm thông báo thuyết phục và kết nối con người, thúc đẩy các dòng thông tin giữa nông dân và các đối tượng sử dụng tài nguyên khác các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý và các nhà lãnh đạo” (Falconer, F-Forestry, A Review of Key Issues, Social Forestry Network Paper 4e)

“Khuyến nông là một từ tổng quát để chỉ tất cả các công việc có liên quan đến

sự nghiệp phát triển nông thôn, đó là một hệ thống giáo dục ngoài nhà trường, trong đó có người già và người trẻ học bằng cách thực hành” (Thomas, G.Floes)

Tóm lại, ta có thể hiểu khuyến nông theo hai nghĩa như sau [1]:

- Khuyến nông hiểu theo nghĩa rộng, là khái niệm chung để chỉ tất cả

các hoạt động hỗ trợ sự nghiệp xây dựng và phát triển nông thôn Khuyến nông là ngoài việc hướng dẫn cho nông dân tiến bộ kỹ thuật mới, còn phải giúp họ liên kết với nhau để chống lại thiên tai, tiêu thụ sản phẩm, hiểu biết chính sách, luật lệ Nhà nước, giúp nông dân phát triển khả năng tự quản lý, điều hành, tổ chức các hoạt động xã hội nhằm mục đích nâng cao hiệu quả của công việc

- Khuyến nông hiểu theo nghĩa hẹp, là một tiến trình giáo dục không

chính thức mà đối tượng của nó là nông dân Tiến trình này đem đến cho nông dân những thông tin và những lời khuyên nhằm giúp họ giải quyết

những vấn đề hoặc những khó khăn trong cuộc sống Khuyến nông hỗ trợ phát triển các hoạt động sản xuất, nâng cao hiệu quả canh tác để không ngừng cải thiện chất lượng cuộc sống của nông dân và gia đình họ Khuyến nông là

sử dụng các cơ quan nông lâm ngư, các trung tâm khoa học nông lâm ngư để phổ biến, mở rộng các kết quả nghiên cứu tới nông dân bằng các phương pháp thích hợp để họ có thể áp dụng nhằm thu được nhiều sản phẩm hơn

Trên cơ sở đúc kết các hoạt động khuyến nông ở Việt Nam, chúng ta có thể định nghĩa về khuyến nông như sau: Khuyến nông là cách đào tạo và rèn luyện tay nghề cho nông dân, đồng thời giúp họ hiểu được những chủ trương, chính sách về nông nghiệp, những kiến thức về kỹ thuật, kinh nghiệm quản

lý, những thông tin thị trường, để họ có đủ khả năng tự giải quyết được các vấn đề của gia đình và cộng đồng nhằm đẩy mạnh sản xuất, cải thiện đời sống, nâng cao dân trí, góp phần xây dựng và cải thiện nông thôn

Khuyến nông là cách giáo dục ngoài học đường cho nông dân Khuyến nông là quá trình vận động, quảng bá, khuyến cáo….cho nông dân theo nguyên tắc tự nguyện, không áp đặt, đồng thời đó là quá trình tiếp thu kiến thức và kỹ năng một cách dần dần và tự giác của nông dân

* Triết lý của khuyến nông

Triết lý của khuyến nông về phát triển nông thôn đã được đề cập tới tại nhiều cuộc hội thảo khoa học và trên nhiều ấn phẩm

Theo tác giả Thomas, G.Floers, Pedro, Lapastora, và Tổ chức quốc tế

vì phát triển và đoàn kết (CIDSE) đã đưa ra triết lý [2]:

+ Khuyến nông dựa tên quan điểm cho rằng nông dân là những người thông minh, có năng lực, mong muốn nhận được thông tin và kiến thức mới

để phát triển sản xuất nhằm đem lại cuộc sống ấm no hạnh phúc cho gia đình, cho cá nhân và cho cộng đồng mình

+ Người nông dân đã sống qua nhiều đời tại địa phương họ, trong môi

trường sinh thái và môi trường xã hội của cộng đồng mình, họ có sự hiểu biết khá rõ về các yếu tố môi trường xã hội, phong tục, tập quán, kinh nghiệm làm

ăn ở địa phương Do đó nếu biết khơi dậy tiềm năng bằng nhiều yếu tố chủ quan và khách quan thì ước vọng của người nông dân và cộng đồng nông thôn đều có thể trở thành hiện thực Người nông dân vốn sống gần thiên nhiên

và sống bằng sức lao động của mình nên họ có nhiều đức tính quý là sống chân thành, cởi mở, cần cù siêng năng trong lao động, nhiều người rất thông minh, ham học hỏi, cầu tiến bộ

+ Người nông dân cũng như các thành phần khác trong xã hội, đều có một sự mong muốn là đời sống vật chất và tinh thần ngày một được cải thiện Nhưng có một thự tế là sự hạn chế là họ thiếu thông tin, thiếu kiến thức kỹ thuật và có thể do cơ chế tổ chức, cơ chế chính sách chưa phù hợp Do vậy, nếu khuyến nông cung cấp đầy đủ thông tin, hướng dẫn kỹ thuật, tọa ra cơ chế thông thoáng phù hợp, người nông dân hoàn toàn có khae năng giải quyết các vấn đề của họ một cách thành công

+ Người cán bộ khuyến nông (CBKN) được nhận trách nhiệm đưa thông tin, đưa các tiến bộ khoa học đến nông dân Nghiên cứu tháo gỡ những vướng mắc của người dân ở nông thôn, động viên, khuyến khích họ cùng cộng đồng tự nguyện, tự chủ trong việc giải quyết các vấn đề khó khăn trong cộng đồng

+ Cơ sở triết lý nói trên dẫn đến những mục tiêu mà khuyến nông cần đạt được, những nguyên tắc nông dân phải tôn trọng, những phương pháp khuyến nông được áp dụng và đạo đức, tư cách của CBKN khi làm việc với nông dân

1.1.1.2 Khái niệm hàng hóa

* Hàng hoá là một dạng vật chất được đem ra trao đổi:

Hàng hoá là sản phẩm của lao động nhằm thoả mãn nhu cầu của con

người thông qua trao đổi là mua bán Hàng hoá có hai thuộc tính: Giá trị và giá trị sử dụng [3]

Từ khái niệm đó ta thấy một sản phẩm sản xuất ra được đem ra trao đổi mới được gọi là hàng hoá; song trao đổi được thì sản phẩm đó đã có một giá trị nhất định (giá trị trao đổi) và sản đó đáp ứng được nhu cầu của người tiêu dùng (giá trị sử dụng)

* Nông sản hàng hoá: Là phần của tổng sản lượng nông nghiệp được

giao nộp cho nhà nước và bán ra ngoài, sau khi đã trừ đi phần dành cho tiêu dùng cá nhân và phần để mở rộng tái sản xuất trong nông nghiệp (giống, thức

ăn chăn nuôi) Dưới chế độ phong kiến, sản xuất tự cấp tự túc, số dư thừa đem

ra trao đổi rất ít vì năng suất lao động quá thấp Hiện nay, năng suất lao động ngày càng cao, sản phẩm ngày càng nhiều nên ngoài phần tiêu dùng phần dư thừa khá lớn được đưa ra thị trường trao đổi Trong nông nghiệp, nông sản hàng hóa là một bộ phận của tổng sản phẩm nông nghiệp, được tách ra khỏi nông nghiệp để phục vụ cho các ngành kinh tế khác trong sản xuất và tiêu

dùng [3]

1.1.1.3 Khái niệm sản xuất nông nghiệp hàng hóa

a) Khái niệm sản xuất hàng hóa

Có rất nhiều tài liệu nói về sản xuất hàng hoá, sản xuất hàng hoá góp một phần rất quan trọng trong việc phát triển nền kinh tế của hộ gia đình cũng như của đất nước Theo giáo trình Kinh Tế Nông Nghiệp (Cố GS TS Nguyễn Thế Nhã - PGS TS Vũ Đình Thắng ) có nêu: sản xuất hàng hoá là quá trình sản suất ra sản phẩm để trao đổi, mua bán, không phải để tự tiêu dùng bởi chính người sản xuất ra chính sản phẩm đó Sản xuất hàng hóa có

hai loại :

- Thứ nhất : Đó là sản xuất hàng hoá giản đơn Đây là hình thức sản

xuất hàng hoá ở trình độ thấp, điều này được thể hiện trước hết ở mục đích

của người sản xuất Việc tạo ra sản phẩm gọi là hàng hoá trong hình thức sản xuất hàng hoá giản đơn chỉ là ngẫu nhiên, không phải mục đích của người sản xuất và phần sản phẩm dư thừa trở thành hàng hoá chỉ là ngẫu nhiên, thừa ra ngoài nhu cầu tiêu dùng cho bản thân người sản xuất Trình độ sản xuất hàng hoá thấp cũng được thể hiện ở trình độ của lực lượng sản xuất xã hội trong quá trình sản xuất ra sản phẩm Như vậy, sản xuất hàng hóa giản đơn là nền sản xuất lạc hậu, phân công lao động chưa phát triển

- Thứ hai : Đó là sản xuất hàng hoá lớn Điều khác biệt cơ bản giữa sản

xuất hàng hoá giản đơn và sản xuất hàng hoá lớn trước hết thể hiện ở mục đích của người sản xuất Trong sản xuất hàng hoá lớn, ngay từ trước khi tiến hành sản xuất, mục đích sản xuất ra sản phẩm để bán được đã khẳng định; sản phẩm trở thành hàng hoá đã được xác định từ trước khi quá trình sản xuất diễn ra, nó là hoạt động sản xuất có mục đích, nhằm thu lại lợi nhuận từ sản phẩm sản xuất Đó là quá trình tất nhiên không mang tính ngẫu nhiên, tự phát Sản xuất hàng hóa lớn được thể hiện ở trình độ sản xuất và sự phân công lao

động ở mức cao

Sản xuất hàng hoá đánh dấu một mốc quan trọng trong tiến trình phát triển kinh tế của mổi nước So với nền kinh tế tự nhiên, tự cung tự cấp, kinh tế hàng hoá có nhữg ưu thế nổi bật Vì trong nền sản xuất hàng hoá, sản phẩm sản xuất ra là để bán nên nó chịu sự chi phối của các quy luật giá trị, quy luật cung cầu và quy luật cạnh tranh, buộc các tập thể sản xuất, người sản xuất phải tổ chức lại sản xuất, cải tiến kỹ thuật, tăng năng suất và chất lượng sản phẩm, hạ giá thành, thay đổi mẫu mã cho phù hợp với nhu cầu tiêu dùng của

xã hội Từ đó thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển, đẩy nhanh quá trình xã hội hoá sản xuất và càng tạo điều kiện cho nền sản xuất công nghiệp hoá, hiện đại hoá ra đời

Kinh tế hàng hoá ra đời và tồn tại trong nhiều hình thái kinh tế - xã hội

gắn liền với hai điều kiện: Sự phân công lao động xã hội và các hình thức sở hữu Phân công lao động xã hội không mất đi mà ngày càng phát triển về chiều rộng lẫn chiều sâu (Hợp tác quốc tế và khu vực, thị trường chung, hội nhập kinh tế, WTO ) Hình thức sở hữu cũng được thay đổi để phù hợp với quá trình phát triển của lực lượng sản xuất

Sự chuyên môn hoá và phân công hợp tác quốc tế đã trở thành một yêu cầu tất yếu ngay cả trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp Ở nước ta, kinh tế hàng hoá đã ra đời nhưng đang trong dạng sản xuât hàng hoá nhỏ và đang từng bước thúc đẩy kinh tế hàng hoá phát triển theo chiến lược kinh tế mở: Đưa nhanh cách mạng khoa học kỹ thuật hiện đại làm cho trình độ xã hội hoá sản xuất ngày càng được mở rộng Sản xuất hàng hoá không chỉ dựa trên cơ

sở điều kiện tự nhiên, kinh tế kỹ thuật mà đã tính đến khả năng liên kết quốc

tế Chính sự giao lưu và hợp tác quốc tế đã làm cho nền kinh tế hàng hoá nước ta có những bước phát triển mới

b) Khái niệm xuất nông nghiệp hàng hóa

Sản xuất nông nghiệp hàng hóa là một bộ phận của nền kinh tế hàng hóa nói chung, nó sản xuất ra nông sản phẩm (nông, lâm, ngư nghiệp) không phải để tự tiêu dùng cho người sản xuất, mà là để trao đổi, để bán trên thị trường, nó là hình thức tổ chức kinh tế - xã hội, trong đó các mối quan hệ kinh

tế giữa người với người, giữa các chủ thể với nhau được thể hiện thông qua trao đổi, mua bán hàng hoá trên thị trường [4]

Đặc điểm của sản phẩm nông nghiệp, về mặt tự nhiên có thể tiêu dùng

trực tiếp và thiết yếu nên nó được giữ lại một phần cho tiêu dùng của người sản xuất, ở đây có tính chất hàng hóa, có tính tự cấp tự túc hòa trộn với nhau Tất nhiên nông nghiệp hàng hóa nông thôn càng phát triển thì tính thứ nhất (hàng hóa) càng tăng lên

Nền nông nghiệp hàng hóa ra đời đối lập với nền nông nghiệp tự cung

tự cấp; nó có nhiều ưu thế so với nông nghiệp tự túc tự cấp Vì vậy, trong lịch

sử phát triển kinh tế của xã hội loài người thì sự ra đời và phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa được coi là một bước tiến bộ của lịch sử, một nấc thang phát triển của nền văn minh nhân loại Đó là phương hướng phát triển tất yếu của nông nghiệp nhằm bảo đảm hiệu quả kinh tế cao, do chuyên môn hoá, công nghiệp hoá, hiện đại hoá sản xuất, khai thác các ưu thế về đất đai, khí hậu có lợi nhất Muốn vậy, phải áp dụng khoa học và kĩ thuật mới, đẩy mạnh thâm canh, cải biến cơ cấu sản xuất, đưa sản xuất đi vào chuyên môn hoá đi đôi với sản xuất tổng hợp, hợp tác, liên kết nông nghiệp với công nghiệp chế biến, bảo quản và giao thông vận tải v.v

Ngày nay, khái niệm phát triển kinh tế nói chung, phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa nói riêng, chứa đựng một ý niệm về sự tiến bộ kinh tế - xã hội,

về sự tăng thu nhập và cải thiện đời sống nông dân, tăng cả phúc lợi kinh tế lẫn phúc lợi xã hội của cộng đồng dân cư nông thôn Đồng thời, phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa còn có ý nghĩa là sự gia tăng sản lượng của nền nông nghiệp

1.1.1.4 Phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa

Đặc trưng cơ bản của cơ cấu kinh tế nông nghiệp sản xuất hàng hóa:

* Phát triển kinh tế sản xuất nông nghiệp hàng hoá bền vững là một đặc trưng cơ bản trong cơ chế thị trường hàng hoá

Nền sản xuất nông nghiệp hàng hoá phát triển bền vững phải dựa trên các tiêu chí:

+ Bền vững về mặt sản xuất: Sản phẩm được tạo ra không những phải khai thác được lợi thế tự nhiên (đất đai, khí hậu, thời tiết ) lợi thế về mặt kinh tế (lao động, vốn, trình độ sản xuất, cơ sở hạ tầng hiện có ) về mặt xã hội và môi trường (tạo ra được sự liên kết trong nông thôn, xây dựng nông thôn mới và cải tạo được môi sinh môi trường )

+ Bền vững về thị trường tiêu thụ: Sản phẩm sản xuất ra đáp ứng được thị hiếu tiêu dùng của thị trường trong nước và xuất khẩu về khối lượng, chất lượng và giá cả có tính cạnh tranh cao Có thị trường tiêu thụ ổn định và tạo khả năng mở rộng thị trường mới.Thị trường ở đây được hiểu là thị trường tiêu dùng sản phẩm cùng thị trường nguyên liệu sản phẩm cho công nghiệp chế biến

+ Bền vững về môi trường kinh tế - xã hội nông thôn: Sản xuất sản phẩm hàng hoá (sản phẩm chuyên môn hoá) phải gắn với phát triển sản phẩm

đa dạng, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng tại chỗ và sử dụng lao động, tài nguyên tại chỗ, phải là sản phẩm sạch, không gây ô nhiễm môi trường, phá hoại môi trường, môi sinh

+ Gắn được sản xuất, chế biến với môi sinh môi trường nông thôn mới, tạo điều kiện xây dựng một cơ cấu kinh tế mới phù hợp, bền vững: Gắn được sản xuất với chế biến để vừa sử dụng được nguyên liệu tại chỗ, giảm được chi phí vận chuyển, thu hút được lao động tại chỗ, tạo thêm được việc làm Đa dạng hoá sản phẩm nhằm sử dụng tiềm năng đa dạng của điều kiện tự nhiên, đất đai và lao động của từng địa phương, tăng thu nhập cho hộ gia đình, tạo điều kiện để sản phẩm hàng hoá phát triển thuận lợi, hiệu quả

* Phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hoá bền vững là một quá trình từ một nền nông nghiệp truyền thống,phân tán, lạc hậu, cơ sở hạ tầng thấp kém lên một nền sản xuất nông nghiệp hiện đại một nền kinh tế mở, hội nhập kinh tế khu vực và thế giới

Ở một nền sản xuất nông nghiệp như nước ta sản xuất hàng hoá phải đi từng bước vững chắc, không chủ quan nóng vội, duy ý chí nhưng không thể ngồi chờ, phải tạo ra thế và lực để phát triển

Đi từng bước vững chắc, trước hết phải giải quyết tốt nhu cầu tiêu dùng tại chỗ bằng cách đa dạng hoá sản xuất, đa dạng hoá sản phẩm Phát huy nội

lực của mình, bằng thâm canh tăng năng suất, bằng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến tăng nhanh sản phẩm vừa đáp ứng tiêu dùng vừa có sản phẩm trao đổi Khi đã tạo được thế đứng vươn lên làm giàu, lựa chọn sản phẩm vừa có nhu cầu trên thị trường, vừa có lợi thế của địa phương để sản xuất hàng hoá Khi đã có hàng hoá, có chỗ đứng của hàng hoá rồi mở rộng sản xuất, phát huy cao lợi thế, từng bước đi vào chuyên môn hoá, tranh thủ ngoại lực để phát triển Đó là bước đi của một nền nông nghiệp hàng hoá phát triển bền vững

Giai đoạn nông nghiệp sản xuất hàng hóa bền vững Đặc trưng của nó

là nền nông nghiệp được thương mại hóa và chuyên môn hóa cao, khối lượng hàng hóa nhiều và chủng loại hàng hóa phong phú, có cơ sở vật chất - kỹ thuật hiện đại, cho phép hình thành và phát triển các vùng cây con chuyên môn hóa và thâm canh với quy mô lớn, cơ cấu sản xuất hợp lý, khai thác tối

đa thế mạnh sản xuất nông nghiệp từng vùng, từng địa phương; thị trường được mở rộng cả trong và ngoài nước Mục đích của sản xuất nông nghiệp hàng hóa là tối đa hóa lợi nhuận, sản phẩm trở thành hàng hóa đã được xác định từ trước khi quá trình sản xuất diễn ra Do đó, sản xuất cái gì và sản phẩm như thế nào không phải xuất phát từ nhu cầu của người sản xuất mà xuất phát từ nhu cầu người mua, của thị trường Thời kỳ này được tự do thương mại hóa nên con người sản xuất tìm mọi cách đưa tiến bộ khoa học - công nghệ vào công nghiệp hoá và hiện đại hoá sản xuất nhằm làm tăng năng suất lao động, giảm giá thành sản phẩm để tối đa hoá lợi nhuận, nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm trên thị trường

Vai trò của Nhà nước ở thời kỳ này chủ yếu là thiết lập hệ thống luật pháp, chính sách về thị trường, đào tạo cán bộ, cung cấp hàng hóa công cộng,

tổ chức hệ thống dự báo, thông tin cho các cơ sở sản xuất, tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi cho các chủ thể kinh doanh nông nghiệp

* Chuyên môn hóa cây con có lợi thế:

Xuất phát từ đặc điểm của nền sản xuất nông nghiệp là đa dạng về tự nhiên và sinh học, để thúc đẩy kinh tế nông nghiệp hàng hóa phát triển, tăng khối lượng nông lâm sản hàng hóa, điều quan trọng là phải lựa chọn và phân

bố chuyên môn hóa tập đoàn cây con thích hợp cho từng vùng theo hướng cây con có lợi thế

- Cây con được lựa chọn phải thích hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu

và môi trường, với khả năng canh tác của từng vùng, tiểu vùng, từng hộ gia đình về khả năng đầu tư và trình độ sản xuất, phát huy khai thác nội lực, tranh thủ ngoại lực

- Cây con được lựa chọn phải có khả năng phát triển tập trung, quy mô lớn để tạo ra khối lượng sản phẩm hàng hoá lớn phục vụ nhu cầu tiêu dùng của thị trường hay nguyên liệu cho công nghiệp chế biến trong vùng hoặc liên vùng, trong huyện và liên huyện một cách ổn định

Cây con được lựa chọn trước mắt lợi dụng những cơ sở hạ tầng sẵn có như cơ sở chế biến, đường giao thông, đường điện để giảm chi phí sản xuất

và tiêu thụ nhưng về lâu dài phải tiếp thu được kỹ thuật mới và cơ sở hạ tầng mới, nguồn nhân lực mới để tăng được năng lực cạnh tranh trên thị trường

Quá trình hình thành và phát triển nông nghiệp hàng hóa bền vững là quá trình thực hiện mục đích tối đa hóa lợi nhuận và cũng là quá trình tái sản xuất hàng hoá mở rộng, ổn định

Hiện nay trên thế giới, tùy điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của mỗi nước, mà nền nông nghiệp đang ở các giai đoạn phát triển khác nhau; ở nước

ta hiện nay về căn bản vẫn là một nước nông nghiệp, hàng hóa nhỏ với một trình độ sản xuất nông nghiệp hàng hóa lạc hậu, chuyên môn hóa thấp, khối lượng nông sản hàng hóa được sản xuất ra chưa tương xứng với tiềm năng

Do vậy, đẩy nhanh sự phát triển nông nghiệp hàng hóa ở nước ta trong thời

gian tới không chỉ là một tất yếu khách quan mà còn là một thuộc tính bên trong lâu dài của chính sự phát triển nền kinh tế - xã hội theo hướng XHCN

Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ VIII đã khẳng định: “Sản xuất hàng hóa

không đối lập với chủ nghĩa xã hội mà là thành tựu phát triển của nền văn minh nhân loại, tồn tại khách quan cần thiết cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và cả khi chủ nghĩa xã hội đã được xây dựng.Trong nền kinh tế nhiều thành phần ở nước ta, thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa là một thể thống nhất với nhiều lực lượng tham gia sản xuất và lưu thông, trong

đó kinh tế nhà nươc giữ vai trò chủ đạo, thị trường trong nước gắn với thị

Đối với nông nghiệp ở nước ta hiện nay, một số vùng, địa phương, bên cạnh sản xuất tự cung tự cấp cũng đã có một số sản phẩm trở thành hàng hóa với những quy mô và trình độ phát triển khác nhau như chè, cà phê, cao su, trâu bò, gà, lợn, nuôi trồng thủy sản Các chính sách của Nhà nước cần có những thay đổi, điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện phát triển của mỗi vùng thì có thể đẩy mạnh phát triển nông nghiệp hàng hoá bền vững

1.1.2 Vai trò, mục tiêu và chức năng của khuyến nông đối với phát triển nông nghiệp nông thôn ở Việt Nam

1.1.2.1 Vai trò của khuyến nông

- Khuyến nông có vai trò quan trọng trong sự nghiệp phát triển nông thôn Trong điều kiện nước ta hiện nay, nông nghiệp nông thôn có vai trò to lớn, đóng góp vào quá trình xây dựng và phát triển đất nước, nhưng ở nhiều vùng nông thôn mức sống và trình độ dân trí còn thấp, cơ sở hạ tầng yếu kém, trình độ sản xuất còn lạc hậu Đây là những thách thức rất lơn trong phát triển nông nghiệp và nông thôn Khuyến nông được coi là một trong những con đường góp phần giải quyết những thách thức đó

Ngày nay, công tác khuyến nông trở nên không thể thiếu được ở mỗi quốc gia, mỗi địa phương và đối với từng hộ nông dân Mọi quốc gia đều cần

sự cung ứng đầy đủ lương thực, thực phẩm cho toàn dân nước đó, nếu tiêu

chuẩn nói chung là phải trên mức đủ để tồn tại sản xuất nông nghiệp phải cung cấp thức ăn cho nông dân và gia đình họ mà còn phải cung cấp cho cả những người trong các ngành nghề khác trong xã hội Và những người này lại

có những sự đóng góp cho sự phát triển khu vực nông thôn và giúp cho sự sản sinh và duy trì một tiến trình chung của sự phát triển kinh tế - xã hội Thiếu một nền sản xuất nông nghiệp tăng trưởng vững chắc thì toàn bộ những cố gắng phát triển xã hội và kinh tế sẽ bị hạn chế nghiêm trọng Vì vậy công tác khuyến nông cần được tăng cường củng cố và phát triển, trong mối quan hệ này khuyến nông thực sự là phương cách hữu hiệu để phát triển nông thôn

Hình 1.1: Sơ đồ khuyến nông - một mắt xích trong hệ thống phát triển

nông nghiệp, nông thôn

(Ghi chú: Các mũi tên chỉ sự tác động của các cơ quan, hoạt động ảnh

hưởng đến phát triển nông thôn)

Giao thông

Khuyến nông

Giáo dục

Phát triển nông nghiệp, nông thôn Chính sách

- Vai trò của khuyến nông trong quá trình từ nghiên cứu đến phát triển nông nghiệp

Những tiến bộ của khoa học kỹ thuật, công nghệ mới thường là kết quả của các cơ quan nghiên cứu khoa học như viện, trường, trạm… Những tiến bộ này cần được nông dân lựa chọn, áp dụng vào sản xuất để nâng cao năng suất lao động Trên thực tế giữa nghiên cứu và áp dụng có một khâu trung gian để chuyển tải hoặc cải tiến cho phù hợp để nông dân áp dụng được

Ngược lại những kinh nghiệm của nông dân, những đòi hỏi cũng như nhận xét đánh giá về kỹ thuật mới của nông dân cũng cần được phản hồi đến các nhà khoa học để họ giải quyết cho sát thực tế Trong những trường hợp này, vai trò của khuyến nông, khuyến lâm chính là chiếc cầu nối giữa khoa học với nông dân

Hình 1.2: Sơ đồ vai trò của khuyến nông trong phát triển nông nghiệp

- Vai trò của khuyến nông với Nhà nước

Khuyến nông là một trong các tổ chức giúp Nhà nước thực hiện các chính sách, chiến lược về phát triển nông nghiệp, nông thôn và nông dân

Vận động nông dân tiếp thu và thực hiện các Chính sách về nông lâm nghiệp

Trực tiếp hoặc góp phần cung cấp thông tin về những nhu cầu, nguyện vọng của nông dân đến các cơ quan Nhà nước, trên cơ sở đó Nhà nước hoạch định, cải tiến để ra được các chính sách phù hợp

Nhà nghiên cứu

Viện nghiên cứu

Nông dân, cộng đồng thôn bản

1.1.2.2 Mục tiêu của khuyến nông

Mục tiêu của khuyến nông là làm thay đổi cách đánh giá, nhận thức của nông dân trước những khó khăn trong cuộc sống Khuyến nông không chỉ nhằm những mục tiêu phát triển kinh tế mà còn hướng tới sự phát triển toàn diện của bản thân người nông dân và nâng cao chất lượng cuộc sống ở nông thôn

Muốn đạt được những mục tiêu đó, người CBKN phải thảo luận với nông dân, giúp họ có cách nhìn thực tế và lạc quan hơn đối với mọi vấn đề trong cuộc sống để họ tự giải quyết vượt qua khó khăn

Nghị định số 56/2005/NĐ-CP ban hành ngày 26/4/2005 của Chính phủ

về khuyến nông – khuyến ngư đã chỉ rõ 3 mục tiêu của khuyến nông, khuyến ngư như sau:

+ Nâng cao nhận thức về chủ trương, chính sách, pháp luật, kiến thức,

kỹ năng về khoa học, kỹ thuật, quản lý, kinh doanh cho người sản xuất

+ Góp phần chuyển dịch cơ cấu sản xuất kinh tế nông nghiệp, nông thôn, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, phát triển sản xuất theo hướng bền vững, tạo việc làm, tăng thu nhập, xóa đói, giảm nghèo, góp phần thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn

+ Huy động nguồn lực từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tham gia khuyến nông, khuyên ngư

1.1.2.3 Chức năng của khuyến nông:

Chức năng cơ bản của khuyến nông không những là truyền bá thông tin

và huấn luyện nông dân mà còn biến những thông tin, kiến thức được truyền

bá , những kỹ năng đã đào tạo thành những kết quả cụ thể trong sản xuất và đời sống [5]

Thực tiễn hoạt động của ngành nông nghiệp trong những năm đổi mới vừa qua, tổng kết, rút kinh nghiệm hoạt động khuyến nông trên toàn quốc có một số nội dung hoạt động của công tác khuyến nông Việt Nam trong giai

đoạn mới như sau:

a) Phổ biến tiến bộ kỹ thuật và công nghệ tiên tiến về trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, chế biến bảo quản nông lâm thủy sản và những kinh nghiệm điển hình sản xuất giỏi, chuyển đổi cơ cấu kinh tế

b) Bồi dưỡng và phát triển kiến thức quản lý kinh tế cho nông dân để sản xuất dịch vụ, kinh doanh, thông tin về thị trường, giá cả nông sản để nông dân có phương án sản xuất mang lại hiệu quả kinh tế cao

c) Dịch vụ giống, vật tư kỹ thuật để xây dựng mô hình

1.1.3 Nội dung, nguyên tắc và phương pháp triển khai các hoạt động khuyến nông nhằm phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất nông nghiệp hàng hoá

1.1.3.1 Nội dung các hoạt động khuyến nông nhằm phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất nông nghiệp hàng hoá

a) Các nội dung (phương thức) chủ yếu của khuyến nông

Phạm vi hoạt động của khuyến nông tương đối rộng, triển khai trên nhiều lĩnh vực khác nhau như: trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, thủy nông, nghề muối, chế biến và bảo quản nông sản, ngành nghề nông thôn và thủy sản Giai đoạn mới bắt đầu hình thành hệ thống khuyến nông (năm 1993), hoạt động khuyến nông chỉ có 3 nội dung đó là phổ biến kiến thức và phối hợp với các cơ quan khác để cung cấp thông tin cho nông dân Đến nay, khuyến nông đã được cụ thể hóa thành 5 nội dung (phương thức truyền tải thông tin), gồm:

- Thông tin, tuyên truyền : Phổ biến chủ trương, đường lối của Đảng,

chính sách, pháp luật của nhà nước; phổ biến tiến bộ khoa học và công nghệ, các điển hình tiên tiến trong sản xuất, kinh doanh thông qua các phương tiện thông tin đại chúng như báo, đài, hội thi, hội thảo, triển lãm, diễn đàn,

- Tập huấn và đào tạo: Đào tạo, huấn luyện cho người sản xuất về

chính sách, pháp luật; tập huấn, truyền nghề cho nông dân về kỹ năng sản xuất, tổ chức, quản lý sản xuất kinh doanh, thông qua các mô hình trình diễn, tổ chức các lớp học ngắn ngày, báo đài

- Trình diễn và nhân rộng mô hình: Xây dựng các mô hình về công

nghệ trong nông nghiệp, mô hình tổ chức và quản lý sản xuất, kinh doanh phù hợp với địa phương, nhu cầu của người sản xuất và định hướng của ngành sau

đó chuyển giao kết quả ra diện rộng

- Tư vấn và dịch vụ khuyến nông: Tổ chức tư vấn và dịch vụ về: phá

luật, ứng dụng khoa học công nghệ; khởi nghiệp cho chủ trang trại, doanh nghiệp nhỏ và vừa lập dự án đầu tư, kinh doanh, tuyển dụng, đào tạo lao động, thị trường; tiêu thụ sản phẩm, cung ứng vật tư nông nghiệp

- Hợp tác quốc tế về khuyến nông: Tham gia thực hiện các hoạt động

khuyến nông trong các chương trình hợp tác quốc tế; trao đổi kinh nghiệm với các tổ chức, cá nhân nước ngoài; nâng cao năng lực, trình độ ngoại ngữ cho cán bộ khuyến nông

Hiện nay, các hoạt động khuyến nông, khuyến lâm ở nước ta bao gồm một số nội dung hoạt động chủ yếu sau:

- Phổ biến những tiến bộ kỹ thuật và công nghệ mới, những kinh nghiệm điển hình trong các lĩnh vực nông, lâm nghiệp

- Bồi dưỡng và phát triển kiến thức quản lý kinh tế cho nông dân, cung cấp thông tin về thị trường, giá cả nông, lâm sản

- Dịch vụ giống, vật tư kỹ thuật để xây dựng mô hình

Các hoạt động cụ thể bao gồm: Tập huấn những tiến bộ kỹ thuật cho nông dân; Xây dựng các mô hình trình diễn; Tổ chức tham quan, hội thảo đầu

bờ cho nông dân; Tuyên truyền kiến thức và kinh nghiệm khuyến nông trên phương tiện thông tin đại chúng; Xuất bản và phát hành đến người dân các ấn phẩm khuyến nông như sách nhỏ, tranh ảnh, tờ rơi, ; Phát triển kỹ thuật

nông, lâm nghiệp có sự tham gia của người dân (PTD)

Thực tế thấy khuyến nông khuyến lâm ở nước ta mới chỉ tập trung vào chuyển giao kỹ thuật, xây dựng mô hình, các nội dung khác chưa thực hiện được nhiều

Tình hình hoạt động của khuyến nông ở các dự án quốc tế và phi chính phủ như Dự án của SIDA, GTZ, thường thực hiện theo kiểu lập kế hoạch từ dưới lên, chương trình khuyến nông thường xuất phát từ nhu cầu của cộng đồng và có sự tham gia tích cực của người dân

b) Đánh giá hiệu quả triển khai các hoạt động khuyến nông nhằm phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất nông nghiệp hàng hoá

Thuật ngữ hiệu quả được sử dụng rất rộng rãi và phổ biến Bản chất chung của hiệu quả là thước đo kết quả thực hiện công việc Nó thể hiện mối tương quan so sánh giữa các yếu tố đầu vào để thực hiện một công việc với kết quả đầu ra tương ứng của công việc đó

Tùy theo mục đích khác nhau có thể phân hiệu quả ra nhiều loại Nếu đánh giá về mặt lợi ích kỹ thuật thì có hiệu quả kỹ thuật Nếu đánh giá về mặt lợi ích kinh tế thì có hiệu quả kinh tế Tương tự, sẽ có hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường và các loại hiệu quả khác Nhưng trong phạm vi nghiên cứu của luận văn này, hiệu quả hoạt động khuyến nông chỉ xem xét đánh giá trên khía cạnh kinh tế

Hiệu quả kinh tế hoạt động khuyến nông được thể hiện qua mối tương quan so sánh kết quả sản xuất kinh doanh đạt được của nông hộ trước và sau khi áp dụng các dịch vụ khuyến nông vào sản xuất nông nghiệp

1.1.3.3 Nguyên tắc và phương pháp triển khai các hoạt động khuyến nông nhằm phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất nông nghiệp hàng hoá

Hiện nay hoạt động khuyến nông, khuyến lâm đang mở rộng trên phạm

vi toàn quốc Nhà nước đã và đang giành những khoản kinh phí lớn để đào

tạo cán bộ, xây dựng cơ sở vật chất, kỹ thuật cho mạng lưới khuyến nông và đầu tư cho nhiều chương trình, dự án khuyến nông khác nhau Muốn hoạt động khuyến nông có hiệu quả, không những cần có nội dung sát thực với nhu cầu của cộng đồng mà cần thiết phải vận dụng các cách tiếp cận và phương pháp khuyến nông linh hoạt, phù hợp năng lực, đặc điểm của cộng đồng địa phương

Trên thực tế với các cách tiếp cận khác nhau thì nguyên tắc hoạt động khuyến nông cũng có những điểm khác nhau nhất định Tuy nhiên để đạt được mục tiêu, góp phần tích cực tạo nên sự phát triển bền vững ở nông thôn, hoạt động khuyên nông khi triển khai thực hiện cần tuân theo các nguyên tắc sau:

- Chương trình khuyến nông phải phù hợp với nguồn lực thực tế của địa phương cũng như kiến thức và năng lực của cộng đồng

- Nội dung khuyến nông phải đa dạng, và xuất phát từ nhu cầu thực tế của người dân (cộng đồng) Chú ý đến các nhóm đối tượng (dân tộc, giới, )

có điều kiện khác nhau

- Phương pháp khuyến nông phải linh hoạt, luôn tạo cơ hội cho sự tham gia và quyền quyết định của người dân (cộng đồng địa phương)

- Khuyến nông cần phải hợp tác chặt chẽ với các tổ chức phát triển nông thôn khác

- Khuyến nông cùng làm với người dân chứ không làm thay cho dân

- Hoạt động khuyến nông có tính bao hàm, liên quan đến nhiều lĩnh vực (nông nghiệp, lâm nghiệp, kinh tế, văn hóa, xã hội, )

1.1.4 Những nhân tố ảnh hưởng đến việc triển khai các hoạt động khuyến nông và phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất nông nghiệp hàng hóa

1.1.4.1 Các nhân tố thuộc về điều kiện tự nhiên

Trong nông nghiệp đối tượng của sản xuất là những cây trồng và vật nuôi Nó là những cơ thể sống, phát triển theo quy luật sinh học nhất định, rất

nhạy cảm với những yếu tố ngoại cảnh, mọi sự thay đổi về điều kiện thời tiết - khí hậu đều tác động trực tiếp đến phát triển của cây trồng, vật nuôi, đến năng suất và chất lượng sản phẩm Trong quá trình sản xuất, người lao động phải nghiên cứu rất cụ thể đặc tính sinh học của các loại cây trồng, vật nuôi liên quan đến điều kiện tự nhiên, nơi định bố trí sản xuất loại cây trồng, vật nuôi

đó để bố trí cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với từng vùng tự nhiên cụ thể mới đưa lại hiệu quả Chính vì vậy, đối với phát triển nông nghiệp hàng hóa, đòi hỏi phải nghiên cứu tạo ra những giống mới có năng suất cao, chất lượng tốt, thích hợp với điều kiện tự nhiên của từng vùng, từng địa phương Mặt khác, sự khác biệt về điều kiện tự nhiên giữa các vùng lãnh thổ đã hình thành nên các vùng cây con đặc sản có lợi thế cạnh tranh rất cao Đây cũng là nhân

tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển nền nông nghiệp hàng hóa cần phải nghiên cứu để tận dụng tối đa điều kiện tự nhiên trong sản xuất hàng hóa nông nghiệp

Các loại cây nông nghiệp (nhất là lúa, rau màu và hoa) sinh trưởng mạnh hay yếu, tốt hay xấu, nhanh hay chậm phụ thuộc nhiều vào điều kiện ngoại cảnh Thời gian sinh trưởng thay đổi theo mùa vụ, thời vụ, địa lý nơi gieo trồng Yếu tố chi phối lớn nhất là ánh sáng và nhiệt độ

- Nhiệt độ là yếu tố quan trọng đối với sự sống của cây trồng (đặc biệt

là cây trồng ngắn ngày trong nông nghiệp) Nhiệt độ làm cây sinh trưởng nhanh hay chậm, chất lượng cây trồng tốt hay xấu

- Ánh sáng là động lực để cây trồng quang hợp: Cường độ ánh sáng ảnh hưởng đến quang hợp và số giờ chiếu sáng trong ngày ảnh hưởng đến sự phát triển, ra hoa, kết quả của cây trồng sớm hay muộn

- Lượng mưa cũng là yếu tố ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển cây trồng Mưa nhiều làm đất bị ngập úng và cây trồng bị úng chết Vì thế cây không thể sinh trưởng và phát triển được

- Đất đai cũng ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển cây trồng Khu vực nào đất đai màu mỡ (đất tốt) cây trồng dễ phát triển: cây nông nghiệp sinh trưởng tốt, cho năng suất cao và chất lượng của cây tốt

1.1.4.2 Nhân tố thị trường

Thị trường có vai trò vừa là điều kiện, vừa là môi trường của kinh tế hàng hóa; nó thừa nhận giá trị và giá trị sử dụng, khối lượng nông sản hàng hóa tiêu thụ trên thị trường, nó điều tiết (thúc đẩy hoặc hạn chế) quan hệ kinh

tế của cả người quản lý, nhà sản xuất và người tiêu dùng thông qua tín hiệu

giá cả thị trường Chính cái "phong vũ biểu" giá cả thị trường sẽ cung cấp tín

hiệu, thông tin nhanh nhạy để điều tiết hành vi kinh tế của các chủ thể kinh tế sao cho có lợi nhất Thông qua sự vận động của giá cả, thị trường có tác dụng định hướng cho người sản xuất điều chỉnh quy mô sản xuất, thay đổi mặt hàng, thay đổi kỹ thuật sản xuất cho phù hợp với nhu cầu của thị trường Thị trường ngày càng phát triển góp phần làm cho nông nghiệp hàng hóa cũng ngày càng đa dạng, phong phú Nó cũng lựa chọn, đòi hỏi cao về số lượng và chất lượng, phong phú về chủng loại nông sản hàng hóa Nhân tố thị trường ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp hàng hóa ở đây được xem xét trên 2 góc độ: Thị trường đầu vào và thị trường đầu ra

- Thị trường đầu vào: Bao gồm đất đai, lao động, khoa học, công nghệ

sản xuất, vốn trong đó đặc biệt là thị trường đất và lao động Cũng như các hàng hoá khác, đất đai và lao động cũng trở thành hàng hoá

Trong nông nghiệp, đất đai tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất ra sản phẩm, nó vừa là tư liệu lao động, vừa là đối tượng lao động và là tư liệu sản xuất chủ yếu, không thể thay thế được; hiệu quả của sản xuất nông nghiệp phụ thuộc vào hiệu quả sử dụng đất đai Xác định rõ quyền sử dụng đất ổn định lâu dài cho một cá nhân hoặc một nhóm và như vậy nó tạo ra các chủ thể sản xuất thực sự làm chủ các tư liệu sản xuất, làm chủ trong sản xuất kinh

doanh, từ đó làm chủ đối với nông sản phẩm và tạo ra sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường Việc cho phép nông dân được quyền sử dụng đất sản xuất lâu dài thì nguồn tài nguyên đất đai mới sử dụng có hiệu quả, được bảo vệ và phát triển độ màu mỡ trong quá trình khai thác, phát huy hết khả năng kinh doanh nông nghiệp của mình Mặt khác, quá trình mua - bán, luân chuyển, chuyển nhượng quyền sử dụng đất sẽ dẫn đến đất đai vận động theo hướng tập trung, hình thành nên các trang trại, đồn điền, có quy mô sản xuất hàng hóa phù hợp, đem lại lợi nhuận cao Người nông dân làm chủ sử dụng đất là điểm khởi đầu cho sự phát triển nông nghiệp hàng hóa

Trên trực tế, trình độ của người sản xuất kinh doanh trong nông nghiệp hàng hóa phải cao hơn người sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế

tự nhiên, biểu hiện họ là những người dám kinh doanh làm giàu cho mình và cho xã hội Họ dám bỏ sức lực và tiền của vào sản xuất cái gì có khả năng nhất, có hiệu quả nhất Để thực hiện điều đó, đòi hỏi người sản xuất cần phải

có những kiến thức cơ bản về khoa học - công nghệ, về quản trị kinh anh, biết tiếp cận và nghiên cứu thị trường, nhận biết nhu cầu của thị trường, từ đó biết lựa chọn những cây, con nào được người tiêu dùng đánh giá cao và có sức mua lớn Ngoài sự nhận thức, trình độ sản xuất của người lao động thì đội ngũ những người làm công tác khuyến nông cần có độ hiểu biết chuyên sâu Từ đó có thể đảm đương được công việc theo đúng yêu cầu mà khuyến nông đã đề ra

do-Một mặt khác là sản xuất có được mở rộng hay không? có được chuyển đổi từ tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hoá hay không? điều này lại phụ thuộc vào thị trường đầu vào, phụ thuộc vào trình độ phát triển của khoa học công nghệ sản xuất, trình độ khoa học kỹ thuật và cơ sở vật chất kỹ thuật, trình độ sử dụng khoa học công nghệ và kỹ thuật sản xuất Tiến bộ khoa học - công nghệ trong nông nghiệp được biểu hiện những nội dung cơ bản sau:

- Ứng dụng tiến bộ công nghệ sinh học vào sản xuất

- Hoàn thiện hệ thống quy trình kỹ thuật sản xuất, quy trình công nghệ bảo quản, chế biến sản phẩm

- Tiến bộ kỹ thuật trong việc sử dụng cải tạo đất, sử dụng nguồn nước phục vụ nông nghiệp, nông thôn và bảo vệ môi trường

- Tiến bộ kỹ thuật trong việc sử dụng các phương tiện hóa học như phân bón, thuốc bảo vệ cây trồng vật nuôi, thuốc kích thích tăng trưởng, vật liệu hóa học xây dựng

- Những tiến bộ liên quan đến người lao động nông nghiệp bao gồm: Trình độ văn hóa, trình độ quản lý, kỹ năng, kỹ xảo, trình độ lành nghề, trình

độ tiếp thị

- Tiến bộ kỹ thuật trong việc trang bị và sử dụng các phương tiện cơ khí như: Máy công tác hay là công cụ lao động nói chung; hệ thống các công trình thủy lợi; các yếu tố thuộc kết cấu hạ tầng phục vụ sản xuất như đường

sá, phương tiện giao thông, thông tin liên lạc, nhà xưởng, kho bãi

Các nhân tố nêu trên được coi là hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật, chính

là "giá đỡ vật chất", là bộ xương sống của sản xuất, là nhân tố trực tiếp làm thay đổi trạng thái của sản xuất, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả của sản xuất và tiêu thụ sản phẩm hàng hóa nông sản Ngày nay ở các nước kinh

tế phát triển, khoa học- công nghệ đang được ứng dụng rộng rãi và nó đã ảnh hưởng, tác động rất lớn đến trình độ, quy mô phát triển nông nghiệp hàng hóa

Trong nền sản xuất hàng hóa, vốn là một trong những yếu tố quan trọng

để tiến hành sản xuất kinh doanh Vốn ở đây được xét theo nghĩa hẹp, nó được biểu hiện một lượng tiền mặt nào đó, nó có thể biến thành một nguồn lực cần thiết để tiến hành sản xuất kinh doanh Thực tế cho thấy, tốc độ và quy mô sản xuất nông nghiệp hàng hóa tùy thuộc vào mức thu nhập và khả năng tích lũy vốn của các đơn vị, các chủ thể sản xuất kinh doanh nông

nghiệp cũng như sự đầu tư hỗ trợ của Nhà nước ở cả hai khía cạnh tỷ trọng vốn đầu tư và chính sách đầu tư Do đó, vốn và việc sử dụng vốn có ảnh hưởng quan trọng đến phát triển nông nghiệp hàng hóa Đối với doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp hoặc hộ nông dân, muốn nâng cao trình độ sản xuất hàng hóa thì không những cần có lượng vốn đầu tư đủ lớn mà quan trọng là cần phải biết cách nâng cao hiệu quả của việc sử dụng vốn Nhưng trên thực

tế cả hai vấn đề này các chủ thể sản xuất kinh doanh trong nông nghiệp gặp rất nhiều khó khăn; hộ nông dân là những người có ít vốn đầu tư và trình độ sản xuất kinh doanh và trình độ quản lý thấp Do vậy, muốn đẩy nhanh tốc độ phát triển nông nghiệp hàng hóa đòi hỏi phải có sự đầu tư hỗ trợ của Nhà nước thông qua hệ thống tài chính, tín dụng và các hình thức huy động vốn khác Có như vậy mới tạo ra sự đột phá để đẩy nhanh sự phát triển nông nghiệp hàng hóa

- Thị trường đầu ra: Việc xây dựng thị trường đầu ra cho nông nghiệp

hàng hóa là cơ sở để các doanh nghiệp tồn tại và phát triển Trong nền sản xuất hàng hóa, sản phẩm sản xuất ra là nhằm để bán và trao đổi trên thị trường Do vậy, điều kiện cơ bản để các chủ thể kinh tế trong nông nghiệptiến hành hoạt động kinh doanh của mình là phải xác định được thị trường đầu ra, tìm kiếm được khách hàng và lựa chọn được phương thức tiêu thụ sản phẩm Thị trường tiêu thụ sản phẩm trong nông nghiệp rất đa dạng

và phong phú, đó có thể là các doanh nghiệp công nghiệp (các cơ sở công nghiệp chế biến nông sản), các doanh nghiệp thương mại (các nhà bán buôn, bán lẻ, các đại lý ) và những người tiêu dùng, nông lâm sản thông qua các chợ nông thôn các đại lý tiêu thụ, các cơ sở chế biến công nghiệp tiêu thụ ở thị trường nước ngoài thông qua các nhà xuất khẩu các hợp đồng kinh

tế, khả năng khai thác và mở rộng thị trường của các cơ sở sản xuất kinh anh nông nghiệp là nhân tố hết sức quan trọng quyết định quy mô và trình

do-độ phát triển nông nghiệp hàng hóa

1.1.4.3 Nhóm nhân tố thuộc về thể chế,chính sách kinh tế vĩ mô của Nhà nước

Chính sách kinh tế vĩ mô có ý nghĩa tạo ra môi trường kinh doanh để hình thành nền nông nghiệp hàng hóa Vì thế, nếu chính sách đúng đắn, thích hợp nó sẽ phát huy được tính năng động của các chủ thể sản xuất - kinh doanh, khai thác tốt nhất mọi tiềm năng thế mạnh của đất nước, thúc đẩy sự phát triển nông nghiệp hàng hóa và ngược lại nếu các chính sách kinh tế vĩ

mô của Nhà nước không đúng đắn, không thích hợp nó sẽ trở thành yếu tố kìm hãm sự phát triển nông nghiệp hàng hóa Trong nền kinh tế thị trường Nhà nước thông qua các chính sách để điều tiết thị trường theo định hướng XHCN như: Chính sách đất đai, chính sách đầu tư và tín dụng, chính sách khoa học- công nghệ, chính sách tiêu thụ nông sản các chính sách này vừa tạo điều kiện phát triển sản xuất, vừa tạo điều kiện thu hút, đầu tư để thúc đẩy

sự hình thành và phát triển nông nghiệp hàng hóa

Phát triển khoa học- công nghệ, cung cấp dịch vụ thông tin, đầu tư xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng (hệ thống đường giao thông, điện, thủy lợi, hệ thống thông tin liên lạc ), cung cấp vốn, tín dụng…những vấn đề này thể hiện sự can thiệp và trợ giúp của Nhà nước có vai trò hết sức quan trọng và là nhân tố không thể thiếu được trong phát triển nông nghiệp hàng hóa phát triển bền vững

Các nhóm nhân tố nêu trên có mối quan hệ cùng thúc đẩy sản xuất hàng hoá phát triển bền vững, trong mỗi nhóm nhân tố đều có mặt tích cực riêng song nếu giải quyết không đồng bộ thì sản xuất hàng hoá hoặc không phát triển được hoặc không bền vững Đối với nền nông nghiệp Việt Nam, trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực, với việc từng bước tham gia các thị trường AFTA, và WTO, thì tất yếu khách quan phải chuyển nền kinh

tế nói chung, nông nghiệp nói riêng sang sản xuất hàng hóa Vì thế, nghiên cứu để thực thi một hệ thống thể chế pháp lý và chính sách có ý nghĩa quan

trọng hàng đầu Vì có phát huy được lợi thế so sánh, nhằm làm tăng các loại sản phẩm, giá trị sản xuất hàng hóa ngành nông nghiệp, thỏa mãn ngày càng cao về nhu cầu nông sản phẩm cho sản xuất, đời sống và xuất khẩu, góp phần thúc đẩy nhanh tiến trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa

1.2 Kinh nghiệm khuyến nông và phát triển nông nghiệp hàng hóa ở một

số nước trên thế giới và ở Việt Nam

1.2.1 Kinh nghiệm khuyến nông nhằm phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá ở một số nước trên thế giới

Phát triển nông nghiệp, nông thôn theo hướng hiện đại hóa và bền vững

là bước đi thích hợp của nhiều nước trên thế giới trong chiến lược phát triển kinh tế Trên cả phương diện lý luận và thực tiễn đều cho thấy, không có một công thức phát triển chung cho quá trình hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn đối với tất cả các nước Mỗi nước có cách đi riêng, tùy theo những đặc điểm, điều kiện cụ thể của mình, dưới đây là kinh nghiệm phát triển nông nghiệp của một số nước ở Châu Á :

1.2.1.1 Trung Quốc

Trung Quốc là nước có nền nông nghiệp lớn và lâu đời nhất thế giới, đồng thời là một trong những chiếc nôi của nền nông nghiệp thế giới Do đó, nền nông nghiệp Trung Quốc đã tích lũy nhiều kinh nghiệm thâm canh cổ truyền với một hệ thống công cụ sản xuất thủ công phong phú, đa dạng, tận dụng nguồn lao động dồi dào ở nông thôn, bảo đảm sản xuất nông nghiệp tự túc, tự cấp có hiệu quả cao Kể từ khi tiến hành công cuộc cải cách, mở cửa đến nay, nền nông nghiệp Trung Quốc đã có nhiều thay đổi, phát triển theo hướng hiện đại hóa và bền vững Kinh tế nông nghiệp Trung Quốc đã có sự chuyển dịch cơ cấu tích cực nhằm tạo ra năng suất cây trồng, vật nuôi cũng như hiệu quả lao động cao, sản xuất nhiều nông sản hàng hóa Nông nghiệp,

nông thôn Trung Quốc đã có những bước thay đổi to lớn và đạt được những thành tựu đáng kể, đời sống nông dân được cải thiện từng bước, một bộ phận dân cư đã có đời sống khá giả

Là nước có diện tích đất canh tác khan hiếm và eo hẹp, tỷ lệ lao động trong nông nghiệp cao, Trung Quốc chủ trương nâng cao hiệu quả sử dụng đất

và cải tạo đất trồng, giải quyết vấn đề dôi dư lao động Vì vậy, quốc gia này

đã thực hiện thu hẹp kiểu kinh doanh cần nhiều lao động, mở rộng việc kinh doanh tập trung vốn và kỹ thuật Đó là điều có lợi cho nông dân, cho công cuộc cải cách nông thôn và việc phân bổ tối ưu các nguồn lực trong sản xuất nông nghiệp Thực tế cho thấy, phương thức kinh doanh trên những mảnh ruộng manh mún cổ truyền trước đây không còn phù hợp với việc thâm canh bằng tập trung vốn và kỹ thuật Chỉ có phương thức kinh doanh với quy mô lớn mới tạo tiền đề cho việc đầu tư nhiều vốn và kỹ thuật nhằm đạt tới một nền sản xuất hiện đại và bền vững

Người Trung Quốc tự hào được ăn trái cây mùa đông giữa mùa hè và ngược lại Chẳng những cung cấp đủ nhu cầu của 1,3 tỷ người mà còn có nhiều mặt hàng xuất khẩu đứng đầu thế giới Trong thành tích đó, khuyến nông đóng một vai trò quan trọng Là một nước đông dân nhất thế giới với 1,3

tỷ người, nhưng nền nông nghiệp Trung Quốc không những cung cấp đủ nhu cầu trong nước mà còn là một trong những nước xuất khẩu nông sản lớn trên thế giới “Hiện nay và trong tương lai, khuyến nông vẫn đóng vai trò quan trọng đối với nền sản xuất nông nghiệp ở Trung Quốc” - Ông Jinguguan Xia, Tổng giám đốc Trung tâm dịch vụ khuyến nông và kỹ thuật Trung Quốc (NATESC) Qua nhiều năm vận dụng những chính sách chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nông nghiệp Trung Quốc trải qua rất nhiều bước thăng trầm Trước những năm 90 của thế kỷ 20, Trung Quốc phát triển nông nghiệp chỉ bằng mục tiêu tăng sản lượng và số lượng, các loại vật tư phục vụ nông nghiệp như

phân bón, thuốc trừ sâu cung cấp ồ ạt ra thị trường… Thanh niên nông thôn tìm đường ra thành phố kiếm việc làm vì thu nhập từ nông sản quá ít do chất lượng thấp Từ năm 1995 trở đi, Trung Quốc quyết định áp dụng những chính sách tập trung hỗ trợ nông nghiệp sản xuất sản phẩm chất lượng cao Các chương trình khuyến nông chuyển giao giống trái cây, lúa lai chất lượng cao, sản xuất đỗ tương xuất khẩu kết hợp cải tạo đất, dự án sản xuất giống vật nuôi, nâng cao sản lượng sữa… được tập trung góp phần nâng cao thu nhập

và chất lượng cuộc sống cho nông dân Cơ sở hạ tầng nông thôn được đầu tư xây dựng, góp phần đẩy mạnh tiêu thụ nông sản Thông qua chương trình khuyến nông quốc gia, giống mới cung cấp cho nông dân gần như cho không, hàng loạt các hoạt động tập huấn, mô hình trình diễn được tổ chức giúp người dân nắm bắt được kỹ thuật mới…Nhờ những quyết sách đúng đắn của Nhà nước và hoạt động hiệu quả của khuyến nông, nông nghiệp Trung Quốc đã đạt được kết quả không ngờ sau thời gian vài năm Hiện nay, người dân Trung Quốc đã có thể tự hào là họ được ăn trái cây mùa đông ngay giữa mùa

hè và ngược lại Có như vậy là nhờ áp dụng sản xuất công nghệ cao, trồng cây trong nhà kính, công nghệ lai tạo các giống trái vụ…Từng bước, năm này qua năm khác khuyến nông viên (KNV) trên khắp các vùng miền của Trung Quốc

đã giúp nông dân hiểu được vai trò, trách nhiệm của họ đối với sự phát triển chung của nông nghiệp, xây dựng những hoạt động làng xã, tập đoàn thông qua những nhóm nông dân Các KNV giúp nông dân nâng cao trình độ canh tác, giúp họ hiểu được phải làm gì, làm khi nào và làm thế nào, cùng họ nghiên cứu ngay trên mảnh ruộng để chính họ trở thành chủ nhân - chuyên gia, kỹ thuật viên “Các nhà khoa học tìm ra những giống mới, tiến bộ kỹ thuật mới nhưng những kết quả đó khó phát huy hiệu quả nếu không phù hợp các vùng miền khác nhau, KNV sẽ cùng nhà khoa học tìm ra những điều kiện phù hợp ” Ông Nie Chuang, chuyên gia NATESC xác nhận: “Chúng tôi xác