ĐẤU TRANH CHÍNH TRỊ Ở KHÁNH HÒA TRONG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ (1954-1975)

Lý do chọn đề tài Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước 1954-1975,cùng với tấn công về quân sự, Đảng Cộng sản Việt Nam chủ trương tấn công Mỹ và chính quyền Sài Gòn CQSG cả về chính

ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN TRUNG TRIỀU

ĐẤU TRANH CHÍNH TRỊ Ở KHÁNH HÒA TRONG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ

Công trình được hoàn thành tại:

Khoa Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế

Người hướng dẫn khoa học:

1 PGS TS Lê Cung

2 TS Chu Đình Lộc

Phản biện 1: Phản biện 2: Phản biện 3:

Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Đại học Huế

số 04 Lê Lợi, thành phố Huế

Vào hồi giờ ngày tháng năm

Có thể tìm hiểu luận án tại Thư viện Trường Đại học Sư phạm Đại học Huế

-MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975),cùng với tấn công về quân sự, Đảng Cộng sản Việt Nam chủ trương

tấn công Mỹ và chính quyền Sài Gòn (CQSG) cả về chính trị, coi đấu

tranh chính trị (ĐTCT) là một hình thức đấu tranh cơ bản có tác dụngnhư đấu tranh vũ trang Thực hiện chủ trương đó, từ năm 1954 đếnnăm 1975, ĐTCT đã diễn ra liên tục và rộng khắp ở miền Nam, trởthành nét độc đáo của nghệ thuật chiến tranh cách mạng Việt Nam.Tuy nhiên, cho đến nay, vấn đề ĐTCT vẫn chưa được quan tâm đầu

tư nghiên cứu đúng mức, chưa tương xứng với vị trí của nó trong thế

“hai chân, ba mũi” đã được thực tiễn khẳng định Do đó, việc nghiên

cứu, tìm hiểu về ĐTCT giúp chúng ta có cái nhìn đầy đủ hơn về cuộckháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975) với tính chất là mộtcuộc chiến tranh nhân dân, toàn dân, toàn diện

Khánh Hòa có lợi thế về vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên Thời

kỳ 1954-1975, Mỹ và CQSG đã xây dựng tại đây nhiều căn cứ quân sựquy mô, hiện đại, nổi bật là khu liên hợp hải - lục - không quân CamRanh Bên cạnh đó, Khánh Hòa còn là địa bàn được Mỹ và CQSG lựachọn để đặt các cơ quan chỉ huy, trung tâm huấn luyện quân đội, trườngđào tạo sĩ quan Để vận hành cũng như bảo vệ hệ thống cơ sở phục vụchiến tranh này, Mỹ và CQSG đã sử dụng một lực lượng quân đội, cảnhsát hùng hậu; đồng thời, công tác an ninh được đặc biệt coi trọng.Trong điều kiện như vậy, nhưng từ năm 1954 đến năm 1975,nhân dân Khánh Hòa vẫn liên tục ĐTCT bằng nhiều hình thức, thu húthầu hết các thành phần xã hội tham gia và đạt được những kết quả nhấtđịnh, góp phần làm thất bại các chiến lược chiến tranh thực dân mớicủa Mỹ tiến hành ở địa phương cũng như ở miền Nam

Cho đến nay, chủ đề ĐTCT ở Khánh Hòa thời kỳ 1954-1975chỉ được đề cập vắn tắt và rải rác trong các công trình lịch sử Đảng

bộ, lịch sử các tổ chức chính trị - xã hội của địa phương Vì vậy,nghiên cứu ĐTCT ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ(1954-1975) vừa có ý nghĩa khoa học vừa có ý nghĩa thực tiễn:

Về ý nghĩa khoa học, luận án làm rõ các nhân tố ảnh hưởng

đến ĐTCT và diễn biến, tính chất, đặc điểm, ý nghĩa lịch sử củaĐTCT ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975).Qua đó, giúp nhận thức rõ hơn về truyền thống yêu nước, cách mạngcủa nhân dân Khánh Hòa; bản chất thực dân mới của các chính sách,biện pháp do Mỹ và CQSG triển khai tại Khánh Hòa; sự nhạy béntrong chủ trương lãnh đạo ĐTCT của Đảng; sự đa dạng, linh hoạt,quyết liệt về hình thức của ĐTCT ở Khánh Hòa; sự hưởng ứng, phốihợp của Khánh Hòa với địa phương khác trong ĐTCT; kết quả củaĐTCT ở Khánh Hòa thời kỳ 1954-1975; Không những thế, luận áncòn cung cấp những cứ liệu để nhận thức đầy đủ hơn về phương

châm “hai chân, ba mũi” trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu

nước ở Khánh Hòa nói riêng và miền Nam nói chung

Về ý nghĩa thực tiễn, luận án cung cấp thêm nguồn tư liệu về

cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Khánh Hòaphục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy lịch sử địa phương, góp phầnnâng cao niềm tự hào về truyền thống của quê hương và giáo dục lýtưởng cách mạng cho thế hệ trẻ Khánh Hòa Hơn nữa, những bài họckinh nghiệm được rút ra trong luận án góp phần phát huy sức mạnhcủa quần chúng nhân dân trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốctrên địa bàn Khánh Hòa hiện nay

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn vấn đề “Đấu

tranh chính trị ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ 1975)” làm đề tài luận án Tiến sĩ chuyên ngành Lịch sử Việt Nam.

(1954-2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là ĐTCT ở Khánh Hòatrong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975)

Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung, ĐTCT được đề cập trong luận án được hiểu theo

nghĩa để phân biệt với ĐTVT, tức là đấu tranh của quần chúng nhândân không sử dụng vũ khí quân dụng nhằm đòi các mục tiêu về dântộc, dân chủ, dân sinh

Về không gian, luận án nghiên cứu ĐTCT trên địa bàn tỉnh

Khánh Hòa, gồm các đơn vị hành chính cấp huyện: Vạn Ninh, Ninh

Hòa, Nha Trang, Diên Khánh, Cam Lâm, Cam Ranh, Khánh Vĩnh vàKhánh Sơn; trong đó, tập trung nghiên cứu địa bàn Nha Trang - nơiđược coi là trung tâm của ĐTCT ở Khánh Hòa trong cuộc khángchiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975).

Về thời gian, khung thời gian của luận án là từ năm 1954 đến

năm 1975, cụ thể từ khi Hiệp định Genève được ký kết (21-7-1954)đến ngày Khánh Hòa được giải phóng (2-4-1975)

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu

Tái hiện có hệ thống quá trình ĐTCT, góp phần nhận thức đầy

đủ hơn về cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975) của quân và dânKhánh Hòa Qua đó, bổ sung tư liệu cho công tác nghiên cứu, giảngdạy lịch sử địa phương; cung cấp luận cứ khoa học nâng cao hiệu quảcông tác giáo dục truyền thống cách mạng và phát huy sức mạnhnhân dân trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa trong giai đoạn hiện nay

Nhiệm vụ nghiên cứu

Làm rõ điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của Khánh Hòa,nhất là chính sách của Mỹ và CQSG đối với Khánh Hòa từ năm 1954đến năm 1975 có ảnh hưởng đến ĐTCT

Trình bày chủ trương của Trung ương Đảng, Liên Khu ủy V vàTỉnh ủy Khánh Hòa chỉ đạo ĐTCT trong cuộc kháng chiến chống Mỹ(1954-1975)

Tái hiện diễn biến ĐTCT ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiếnchống Mỹ (1954-1975) qua các phong trào tiêu biểu dựa theo mụctiêu, đối tượng đấu tranh

Làm rõ tính chất, đặc điểm và ý nghĩa lịch sử của ĐTCT ởKhánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

4 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu

Nguồn tư liệu

Văn kiện, công trình tổng kết của Đảng, Nhà nước, tác phẩmcủa các vị lãnh đạo viết về cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

có đề cập đến ĐTCT; công trình, bài viết của các nhà nghiên cứu vềĐTCT trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975); lịch sử Đảng

bộ, lịch sử các tổ chức chính trị - xã hội ở Khánh Hòa; một số công

trình nước ngoài viết về “chiến tranh Việt Nam”.

Nguồn tư liệu tại kho lưu trữ thuộc Văn phòng và Ban Tuyêngiáo Tỉnh ủy Khánh Hòa; Trung tâm Lưu trữ Lịch sử - Sở Nội vụ tỉnhKhánh Hòa; Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II (Thành phố Hồ ChíMinh); Trung tâm Lưu trữ Quốc gia IV (Đà Lạt)

Ngoài ra, một nguồn tư liệu hết sức quan trọng trong nghiêncứu lịch sử địa phương được tác giả chú ý khai thác là di tích lịch sử,bảo tàng, đặc biệt là trao đổi, phỏng vấn các nhân chứng lịch sử

Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin,quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam và tư tưởng Hồ ChíMinh, để thực hiện luận án, tác giả chủ yếu sử dụng phương pháplịch sử kết hợp với phương pháp logic Ngoài ra, tác giả còn sửdụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể khác như sưu tầm và xử

lý tư liệu (thành văn, điền dã, phỏng vấn nhân chứng), phân tích,tổng hợp, thống kê, so sánh,

5 Đóng góp của luận án

Một là, trên cơ sở trình bày, phân tích điều kiện tự nhiên, kinh

tế - xã hội; chính sách của Mỹ, CQSG đối với Khánh Hòa; đường lốichỉ đạo ĐTCT của Trung ương Đảng, Liên Khu ủy V và Tỉnh ủyKhánh Hòa, luận án làm rõ sự ảnh hưởng của những nhân tố trên đốivới ĐTCT ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước(1954-1975)

Hai là, luận án tái hiện khách quan và có hệ thống diễn biến

ĐTCT ở Khánh Hòa từ năm 1954 đến năm 1975, trong đó thể hiện rõmục tiêu, lực lượng, thành phần, hình thức, kết quả, của từng phongtrào

Ba là, luận án phân tích, chứng minh làm nổi bật tính chất, đặc

điểm của ĐTCT ở Khánh Hòa trong kháng chiến chống Mỹ, cứunước (1954-1975); đồng thời, làm rõ ý nghĩa, rút ra những bài họckinh nghiệm phục vụ quá trình phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ anninh Tổ quốc trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa trong giai đoạn hiện nay

Bốn là, trên cơ sở xử lý khối lượng lớn tài liệu từ nhiều nguồn

khác nhau, trong đó có nhiều tài liệu lần đầu tiên được công bố, luận

án góp phần giúp nhận thức đầy đủ hơn về ĐTCT ở Khánh Hòa nóiriêng và miền Nam nói chung; cung cấp nguồn tư liệu tham khảophục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy lịch sử địa phương cũng nhưgiáo dục truyền thống cách mạng của quê hương Khánh Hòa.

6 Bố cục của luận án

Ngoài phần mở đầu (5 trang), kết luận (4 trang), tài liệu thamkhảo (27 trang) và phụ lục (41 trang), luận án (150 trang) gồm 4 chương:Chương 1 Tổng quan nghiên cứu (19 trang)

Chương 2 Đấu tranh chính trị ở Khánh Hòa từ năm 1954 đếnnăm 1965 (58 trang)

Chương 3 Đấu tranh chính trị ở Khánh Hòa từ năm 1965 đếnnăm 1975 (43 trang)

Chương 4 Tính chất, đặc điểm và ý nghĩa lịch sử (30 trang)

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1.1 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

1.1.1 Nhóm các công trình nghiên cứu về đấu tranh chính trị ở miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

Nghiên cứu về ĐTCT ở miền Nam trong kháng chiến chống

Mỹ (1954-1975) có các công trình tiêu biểu như: Lê Duẩn (1976),

Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng, vì độc lập, tự do, vì chủ nghĩa xã hội, tiến lên giành thắng lợi mới, Nhà xuất bản (NXB) Sự thật, Hà

Nội; Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị

(1995), Tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ - Thắng lợi và bài học,

NXB CTQG, Hà Nội; Bộ Tư lệnh Quân Khu V - Viện Lịch sử Quân

sự Việt Nam (1999), Một số kinh nghiệm chỉ đạo chiến tranh nhân

dân địa phương ở Khu V trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước

(1954-1975), NXB QĐND, Hà Nội; Võ Nguyên Giáp (2006), Tổng

tập luận văn, NXB QĐND, Hà Nội; Trần Văn Giàu (2006), Tổng tập, NXB QĐND, Hà Nội; Lê Cung (2008), Phong trào Phật giáo miền Nam Việt Nam năm 1963, in lần thứ 4, NXB Thuận Hóa, Huế;

Trần Bá Đệ (Chủ biên) - Lê Cung (2010) (in lần thứ hai), Lịch sử Việt

Nam tập VII, từ 1954 đến 1975, NXB Đại học Sư phạm, Hà Nội; Bộ

Quốc phòng - Viện Lịch sử Quân sự (2013), Lịch sử kháng chiến

chống Mỹ, cứu nước (1954-1975) (9 tập), NXB CTQG, Hà Nội; Lê

Cung (2013), 50 năm nhìn lại phong trào Phật giáo miền Nam Việt

Nam (1963-2013), NXB Đại học Huế; Lê Cung (2014), Phong trào Phật giáo miền Nam Việt Nam (1964-1968), NXB Thuận Hóa; Lê

Cung (Chủ biên), (2015), Về phong trào đô thị miền Nam trong

kháng chiến chống Mỹ (1954-1975), NXB Tổng hợp TP HCM; Viện

Sử học (2017), Lịch sử Việt Nam, (tái bản lần thứ nhất) NXB Khoa

học Xã hội, Hà Nội

Nghiên cứu về ĐTCT ở miền Nam trong kháng chiến chống

Mỹ (1954-1975) còn được thể hiện trong một số luận án Tiến sĩ, bài

viết đăng tạp chí, kỷ yếu hội thảo như: Trần Thị Lan (2014), Đấu

tranh chính trị ở Tây Nguyên trong kháng chiến chống Mỹ từ năm

1961 đến năm 1968, Luận án Tiến sĩ, Trường ĐHSP - Đại học Huế;

Nguyễn Thị Thanh Huyền (2016), Phong trào công nhân ở các đô thị

miền Nam Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ từ năm 1954 đến năm 1965, Luận án Tiến sĩ, Trường ĐHSP - Đại học Huế; Quỳnh Cư

(1980), Tìm hiểu về “đội quân chính trị” của quần chúng trong cách

mạng miền Nam (1954-1975), Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, số 3; Vũ

Thị Thúy Hiền (2000), Phụ nữ miền Nam tham gia đấu tranh chính trịchống chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mỹ (1961-

1965), Tạp chí Lịch sử Đảng, số 7; Trần Bạch Đằng (2005), Chung một bóng cờ, Tạp chí Lịch sử Đảng, số 12; Trịnh Thị Hồng Hạnh

(2010), Đấu tranh chính trị trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu

nước, Tạp chí Lịch sử Đảng, số 6;

Nhìn chung, các công trình nêu trên dù được trình bày dướidạng tổng kết, lịch sử, luận án, tham luận hay bài báo khoa học ởnhững mức độ, khía cạnh khác nhau đã làm rõ nhiều vấn đề liên quanđến lý luận và thực tiễn của ĐTCT ở miền Nam, nhất là ở đô thịtrong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975)

Không chỉ trong nước, ở ngoài nước cũng xuất bản các công

trình phản ánh về “chiến tranh Việt Nam” - theo cách gọi của họ, có

đề cập đến ĐTCT, tiêu biểu như: Gabrien Kolko (1991), Giải phẫu

một cuộc chiến tranh, NXB QĐND, Hà Nội; Robert S McNamara

(1995), Nhìn lại quá khứ - tấn thảm kịch và những bài học về Việt

Nam, NXB CTQG, Hà Nội; Ở các công trình này, ĐTCT chủ yếu

được đề cập như một nhân tố quan trọng để giải thích cho sự thất bại

của Mỹ trong cuộc “chiến tranh Việt Nam” Mặc dù được viết với vị

thế, động cơ, quan điểm khác nhau, đôi khi đối lập với quan điểm,chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam, song các công trình này cónhững nhìn nhận khách quan về ĐTCT của nhân dân ta trong cuộckháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

1.1.2 Nhóm các công trình nghiên cứu về đấu tranh chính trị ở Khánh Hòa trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

Nghiên cứu về ĐTCT ở Khánh Hòa trong kháng chiến chống Mỹ

(1954-1975) có các công trình như: Tuệ Giác (1964), Việt Nam Phật giáo

đấu tranh sử, NXB Hoa Nghiêm, Sài Gòn; Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh

Khánh Hòa (1992), Truyền thống cách mạng của phụ nữ Khánh Hòa

1930-1975, Cơ sở in chi nhánh NXB CTQG, Nha Trang; Ban Thường vụ

Huyện ủy Ninh Hòa (1995), Lịch sử Đảng bộ huyện Ninh Hòa thời kỳ

1954-1975, Cơ sở in chi nhánh NXB CTQG, Nha Trang; Hoành Linh Đỗ

Mậu (1991), Tâm sự tướng lưu vong (Việt Nam máu lửa quê hương tôi),

NXB Công an Nhân dân, Hà Nội; Ban Thường vụ Thành ủy Nha Trang

(1996), Lịch sử Đảng bộ Nha Trang 1925-1975, Cơ sở in chi nhánh NXB

CTQG, Nha Trang; Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Khánh Hòa (2001),

Lịch sử Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Khánh Hòa (1930-1975),

Cơ sở in chi nhánh NXB CTQG, Nha Trang; Hội Nông dân tỉnh Khánh

Hòa (2002), Lịch sử phong trào nông dân và Hội Nông dân tỉnh Khánh

Hòa 1930-2000, Cơ sở in chi nhánh NXB CTQG, Nha Trang; Hoài

Phong (Quyển 1-2008, Quyển 2-2014), Hồi ức một thời, NXB Hội Nhà văn, Hà Nội; Lê Cung (chủ biên) (2016), 60 năm Phật học viện Hải Đức

Nha Trang (1956-2016), NXB Tổng hợp TP HCM;

Ngoài ra, ĐTCT ở Khánh Hòa thời kỳ 1954-1975 cũng được

đề cập qua một số bài báo, kỷ yếu hội thảo khoa học như: Chu ĐìnhLộc (2009), Bàn thêm về một số cuộc đồng khởi ở cực Nam Trung

Bộ 1959-1960, Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, số 8; Chu Đình Lộc

(2014), Đấu tranh chính trị đòi thi hành Hiệp định Genève ở các tỉnh

cực Nam Trung Bộ 1954-1955, Tạp chí Lịch sử Đảng, số 7; Sở Giáo

dục Đào tạo Khánh Hòa (2015), “Lịch sử giáo dục cách mạng ở

Khánh Hòa giai đoạn 1945-1975”, Kỷ yếu hội thảo khoa học; Lê

Cung, Nguyễn Trung Triều (2016), Phật học viện Hải Đức Nha Trang

với cuộc vận động của Phật giáo miền Nam năm 1963, Tạp chí

Nghiên cứu Tôn giáo, số 07&08 (157);

Xuất phát từ mục tiêu và phạm vi nghiên cứu, những côngtrình nêu trên chủ yếu trình bày các phong trào ĐTCT do Đảng trựctiếp lãnh đạo; điểm một số sự kiện ĐTCT nổi bật; đề cập ĐTCT củatừng lực lượng riêng rẽ hoặc chỉ tìm hiểu từng mảng vấn đề cụ thể

mà không đi sâu nghiên cứu toàn diện ĐTCT ở Khánh Hòa trongcuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

1.2 Những vấn đề luận án kế thừa

Nhìn một cách tổng thể, các công trình nghiên cứu có liênquan đến đề tài đã giải quyết những nội dung cơ bản sau và nhữngnội dung này được tác giả kế thừa trong luận án:

Một là, phân tích làm rõ những vấn đề lý luận liên quan đến

ĐTCT như quan điểm, tổ chức, lực lượng, hình thức, vai trò, nghệthuật, mối quan hệ với ĐTQS,

Hai là, đi sâu nghiên cứu diễn biến, tính chất, đặc điểm, vai

trò, bài học kinh nghiệm của ĐTCT tại các đô thị lớn ở miền Namnhư Huế, Sài Gòn, Đà Nẵng, Đà Lạt,

Ba là, trình bày một số vấn đề liên quan đến điều kiện tự

nhiên, kinh tế - xã hội, truyền thống yêu nước và cách mạng, cùngvới đó, khái quát chính sách của Mỹ và CQSG ở Khánh Hòa

Bốn là, điểm một số cuộc ĐTCT nổi bật của nhân dân Khánh

Hòa chống Mỹ và CQSG từ năm 1954 đến năm 1975; đồng thời,bước đầu có những đánh giá về các cuộc đấu tranh đó

1.3 Những vấn đề luận án cần tập trung nghiên cứu

Một là, làm rõ các nhân tố ảnh hưởng đến ĐTCT ở Khánh Hòa

trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975) như điềukiện tự nhiên, kinh tế - xã hội; truyền thống yêu nước và cách mạngcủa nhân dân Khánh Hòa trước năm 1954; đặc biệt là bản chất thựcdân mới của các chính sách, biện pháp về chính trị - quân sự, kinh tế

- xã hội, văn hóa - giáo dục do Mỹ và CQSG triển khai tại Khánh

Hòa, trên cơ sở đó, làm rõ nguyên nhân chủ yếu bùng phát các phongtrào ĐTCT ở Khánh Hòa thời kỳ 1954-1975.

Hai là, làm rõ đường lối, chủ trương chỉ đạo ĐTCT của Trung

ương Đảng, Liên Khu ủy V, nhất là của Tỉnh ủy Khánh Hòa trongcuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975) Việc phân tích, làm rõđường lối, chủ trương của Đảng phải bám sát âm mưu, hành độngcủa địch, đồng thời đối chiếu với kết quả của ĐTCT, để từ đó thấyđược sự nhạy bén trong chỉ đạo phong trào ĐTCT của Đảng

Ba là, tái hiện diễn biến ĐTCT ở Khánh Hòa từ năm 1954 đến

năm 1975 Việc tái hiện diễn biến các phong trào ĐTCT được dựa trênnhiều nguồn tư liệu khác nhau, nhất là tư liệu lưu trữ của cả chínhquyền cách mạng và CQSG, đảm bảo tính khách quan, toàn diện

Bốn là, làm rõ tính chất, đặc điểm và ý nghĩa lịch sử của

ĐTCT ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước(1954-1975) Các tính chất, đặc điểm, ý nghĩa lịch sử trong đó baohàm cả bài học kinh nghiệm được chứng minh bằng chất liệu lịch sử

từ phong trào ĐTCT của quần chúng nhân dân địa phương

Chương 2 ĐẤU TRANH CHÍNH TRỊ Ở KHÁNH HÒA

TỪ NĂM 1954 ĐẾN NĂM 1965 2.1 Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, truyền thống yêu nước và cách mạng của nhân dân Khánh Hòa trước năm 1954

2.1.1 Điều kiện tự nhiên

Khánh Hòa với lợi thế về điều kiện tự nhiên, là địa bàn chiếnlược đối với cách mạng cũng như đối với VNCH Điều kiện tự nhiêncủa Khánh Hòa có tác động hai mặt đến ĐTCT Một mặt, vị trí địa lýthuận tiện cho việc nắm bắt thông tin, tiếp nhận ảnh hưởng, phối hợpvới các địa phương khác để đấu tranh; địa hình thuận lợi trong việcthiết lập các căn cứ chỉ đạo phong trào, ngay cả vùng đô thị; nôngthôn đồng bằng sát nách đô thị thuận lợi trong việc hỗ trợ đấu tranh,phát huy ảnh hưởng của ĐTCT Nhưng ở mặt khác, vùng đô thị nhỏgần như được bao bọc bởi núi và biển; vùng nông thôn đồng bằng

hẹp nằm sát quốc lộ, lại bị chia cắt nên đối phương dễ kiểm soát,ngăn chặn và cô lập các cuộc đấu tranh.

2.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội

Khánh Hòa có điều kiện về đời sống kinh tế, dân cư, tôn giáo,công nhân, học sinh khá đặc thù Những điều kiện đó tác động theonhững chiều hướng khác nhau, ở những mức độ khác nhau đối vớiĐTCT trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

2.1.3 Truyền thống yêu nước và cách mạng của nhân dân Khánh Hòa trước 1954

Trước năm 1954, Khánh Hòa là địa phương sớm có nhữnghoạt động đấu tranh chống sự xâm lược của thực dân Pháp nhưphong trào Bình Tây cứu quốc đoàn (1885-1886), Mặt trận NhaTrang - Khánh Hòa (từ ngày 23-10-1945 đến ngày 2-2-1946), chiếntranh du kích những năm 1946-1952;

Song song với hoạt động quân sự, tại Khánh Hòa trước năm

1954 cũng có những hoạt động chính trị, biểu dương lực lượng khánổi bật như hoạt động của Trần Quý Cáp (1908), Hà Huy Tập, NgôĐức Diễn (1925-1926); cuộc biểu tình ngày 17-6-1930, cuộc mít tinhngày 19-8-1945, các cuộc ĐTCT trong giai đoạn cuối chiến cuộcĐông Xuân 1953-1954,

Đây là truyền thống yêu nước, cách mạng quý báu để Đảng bộ,nhân dân Khánh Hòa tiếp tục cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975) đầy cam go và thử thách, trong đó ĐTCT là mũi tiến công đốiphương rất nhạy bén, hiệu quả

2.2 Chính sách của Mỹ, chính quyền Sài Gòn ở Khánh Hòa và chủ trương đấu tranh chính trị của Đảng từ năm 1954 đến năm 1965

2.2.1 Chính sách của Mỹ, chính quyền Sài Gòn ở Khánh Hòa từ năm 1954 đến năm 1965

2.2.1.1 Về chính trị - quân sự

Từ năm 1954 đến năm 1965, những chính sách lớn về chính trịcủa CQSG áp dụng đối với miền Nam đều được triển khai tại địa bàn

Khánh Hòa như phá hoại Hiệp định Genève, “tố Cộng”, gom dân lập

khu tập trung ở vùng miền núi, lập ACL ở vùng nông thôn đồng

bằng Trong khi đó, về quân sự, sau khi cơ bản nắm được vùng đồngbằng và đô thị, từ năm 1960, CQSG đẩy mạnh hoạt động quân sựnhằm vào căn cứ cách mạng ở vùng miền núi.

2.2.1.2 Về kinh tế - xã hội

Về kinh tế, song song với các biện pháp để phát triển kinh tế vùngkiểm soát như cải cách điền địa, đầu tư phát triển nông nghiệp, ngư nghiệp,thương mại, CQSG triển khai bao vây kinh tế đối với cách mạng

Ở Khánh Hòa, dưới thời Ngô Đình Diệm, hoạt động kinh tếthu nhiều lợi nhuận nhất là thầu khoán đều do những tay chânchuyên làm kinh tài cho gia đình họ Ngô nắm độc quyền

Về xã hội, sau Hiệp định Genève (21-7-1954), Mỹ và CQSGbằng nhiều biện pháp đã cưỡng ép, dụ dỗ đồng bào miền Bắc, chủyếu là tín đồ Thiên Chúa giáo di cư vào Nam Khánh Hòa là mộttrong những tỉnh ở khu vực miền Trung tiếp nhận dân di cư từ miềnBắc nhiều nhất

2.2.1.3 Về văn hóa - giáo dục

Về văn hóa, giống như nhiều địa phương khác ở miền Nam, tạiKhánh Hòa, CQSG thi hành chính sách phân biệt tôn giáo khá rõ nét.Với Thiên Chúa giáo, CQSG đầu tư xây dựng các cơ sở, nhà thờ, nhàgiảng đạo, trường học để thu hút nhân dân theo đạo Trong khi đó,đối với Phật giáo, CQSG thể hiện rõ sự kỳ thị

Về giáo dục, so với các tỉnh khác ở miền Trung, giáo dụcKhánh Hòa những năm 1954-1965 khá phát triển Tuy nhiên, các cơ

sở giáo dục bị CQSG kiểm soát chặt chẽ bằng nhiều biện pháp khácnhau nhằm ngăn chặn học sinh tham gia đấu tranh

2.2.2 Chủ trương của Đảng về đấu tranh chính trị từ năm 1954 đến năm 1965

2.2.2.1 Chủ trương của Trung ương Đảng

Trong giai đoạn 1954-1965, Trung ương Đảng đã bám sát cácchính sách, biện pháp của CQSG để đề ra chủ trương phù hợp, kịpthời lãnh đạo quần chúng ĐTCT Đó là chủ trương đòi thi hành Hiệp

định Genève, chống “tố Cộng”, giải phóng miền núi, chống phá

“quốc sách” ACL, giải phóng nông thôn đồng bằng,

2.2.2.2 Chủ trương của Liên Khu ủy V

Chấp hành chủ trương của Trung ương Đảng, Liên Khu ủy Vtừng bước đề ra chủ trương ĐTCT trên địa bàn Đặc biệt, Liên Khu

ủy V đã đúc kết thành 9 khâu trong chỉ đạo phát động quần chúngchống phá ACL

2.2.2.3 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Khánh Hòa

Chủ trương chỉ đạo đòi thi hành Hiệp định Genève, chống “tố

Cộng”, giải phóng miền núi, chống phá “quốc sách” ACL, giải

phóng nông thôn đồng bằng, của Trung ương Đảng và Liên Khu ủy

V được Tỉnh ủy Khánh Hòa cụ thể hóa trong quá trình lãnh đạo nhândân địa phương tham gia ĐTCT

2.3 Nội dung đấu tranh chính trị ở Khánh Hòa từ năm 1954 đến năm 1965

2.3.1 Đòi thi hành Hiệp định Genève

Sau Hiệp định Genève (21-7-1954), tại Khánh Hòa dấy lênphong trào ĐTCT đòi CQSG thi hành Hiệp định, tổ chức hiệp thươngtổng tuyển cử kết hợp với đòi dân sinh, dân chủ Phong trào được thểhiện dưới nhiều hình thức khác nhau như mít tinh đòi thi hành Hiệpđịnh; biểu tình chống trả thù cán bộ kháng chiến; hoạt động củaPhong trào Bảo vệ Hòa bình Nha Trang; đấu tranh của đồng bào di

cư miền Bắc; đưa cán bộ cách mạng vào bộ máy CQSG ở cơ sở làmnội ứng cho ĐTCT;

2.3.2 Chống chính sách “tố Cộng”

Những năm 1955-1958, CQSG triển khai chiến dịch “tố

Cộng” hết sức khốc liệt Tuy nhiên, tại Khánh Hòa, ĐTCT vẫn diễn

ra khá liên tục, khi công khai khi âm thầm Tiêu biểu là đấu tranh của

các “Tổ đổi công”, “Mặt trận Tổ quốc Khánh Hòa”, công nhân đồn điền cao su Suối Dầu, “Chi bộ ghép” trong nhà lao Nha Trang,

2.3.3 Phối hợp với lực lượng vũ trang tiến hành đồng khởi ở vùng

rừng núi

Trong những năm 1959-1960, để chống phá chính sách tậptrung dân, đồng bào thiểu số ở miền núi Khánh Hòa đã tẩy chay các

buổi lễ “ăn thề”, hoạt động chính trị do CQSG tổ chức Hơn thế nữa,

được sự hỗ trợ của LLVT, đồng bào đã đồng khởi phá hàng loạt khutập trung của CQSG, điển hình là khu Thạch Trại