VẬN DỤNG tƣ TƢỞNG hồ CHÍ MINH về vấn đề dân tộc và CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG dân tộc TRONG dạy học LỊCH sử VIỆT NAM từ năm 1919 đến năm 1945, lớp 12 THPT

Từ những lí do trên tôi chọn đề tài: “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học Lịch sử Việt... Vì vậy, tôichọn đề tài “Vận dụng tư tư

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học Lịch sử

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Giảng viên hướng dẫn: ThS Nguyễn Quốc Pháp

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

Lời cảm ơn

Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành và sâu sắc tới thầy Nguyễn Quốc Pháp

đã chỉ bảo và hướng dẫn tận tình trong suốt quá trình thực hiện khóa luận, cùng toàn thể thầy cô trong khoa Sử - Địa, trung tâm thông tin - thư viện trường Đại học Tây Bắc.

Để hoàn thành khóa luận này ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè đã giúp đỡ, động viên, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành khóa luận.

Sơn La, tháng 5 năm 2014

Tác giả

Đặng Thị Thu Hằng

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Mục đích, nhiệm vụ, đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 5

4 Giả thuyết khoa học 6

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 6

6 Cấu trúc của đề tài 7

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 7

1.1 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc 7

1.2 Vai trò, ý nghĩa của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông 16

1.3 Những yêu cầu khi vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử 20

1.4 Cơ sở thực tiễn 22

CHƯƠNG 2: VỊ TRÍ, Ý NGHĨA, NỘI DUNG PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ NĂM 1919 ĐÉN NĂM 1945 VÀ NHỮNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ 25

2.1 Vị trí, ý nghĩa phần Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm1945 25

2.2 Nội dung phần Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 27

2.3 Mối quan hệ tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc với phần Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 32

2.4 Những yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay 33

CHƯƠNG 3: VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC KHI DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ NĂM 1919 ĐÉN NĂM 1945, LỚP 12 THPT 36

3.1 Các nguyên tắc khi vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử ở

MỤC LỤC

trường phổ thông 36

3.2 Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh để làm rõ sự lựa chọn con đường cứu nướccủa cách mạng Việt Nam 383.3 Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh để giải thích về chủ trương tập hợp lực

lượng của Đảng Cộng sản Việt Nam 413.4 Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh để giải thích về sự thay đổi chủ trương,

đường lối chiến lược và sách lược của cách mạng Việt Nam 453.5 Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh để giải thích về con đường bạo lực cách

mạng của cách mạng tháng Tám năm 1945 48

KÉT LUẬN 52 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Hồ Chí Minh là vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam, người thầy vĩ đại củacách mạng Việt Nam, người chiến sĩ cách mạng của phong trào cộng sản thế giới.Cuộc đời hoạt động của chủ tịch Hồ Chí Minh đã để cho Đảng ta, dân tộc ta những disản quý báu, chiến lược, sách lược cách mạng trên nhiều lĩnh vực Người đã mở đườngcho cách mạng Việt Nam thoát khỏi khủng hoảng của đường lối cứu nước, đi đến quỹđạo của cuộc cách mạng vô sản theo con đường của chủ nghĩa Mác - Lênin, conđường duy nhất để cứu nước, để mở ra kỉ nguyên mới cho dân tộc Việt Nam - kỉnguyên độc lập tự do của cách mạng Việt Nam.

Nhận thức sâu sắc giá trị khoa học và thực tiễn của tư tưởng Hồ Chí Minh,

Đảng ta đã khẳng định: “Đảng lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng, kim chỉ nam cho hành động” [18; 10] Trong những năm gần đây, cuộc

vận động Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh diễn ra thường xuyên,được tiến hành sâu rộng ở các cấp, các ngành, đối tượng khác nhau, đặc biệt là đốitượng học sinh phổ thông - những thế hệ sẽ kế tục và phát triển dựng xây đất nước

Chính vì vậy, trong bối cảnh hiện nay, kết hợp song song với nhiều phươngpháp thì việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử ở trường trung họcphổ thông vừa mang tính lí luận vừa mang tính thực tiễn, góp phần giáo dục cho họcsinh ở cả ba mặt: giáo dục, giáo dưỡng và phát triển Hiện nay, việc vận dụng tư tưởng

Hồ Chí Minh chưa được chú ý, người giáo viên ít sử dụng hoặc chỉ dừng lại ở mụcđích minh họa Bởi vậy, để nâng cao chất lượng của việc dạy học lịch sử ở trường phổthông thì việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học cần được chú ý và quantâm hơn Để làm được điều đó, trước hết đối với giáo viên lịch sử cần phải hiểu rõ vànắm vững tư tưởng Hồ Chí Minh, tầm quan trọng và ý nghĩa của việc vận dụng tưtưởng Hồ Chí Minh vào dạy học lịch sử và phải có biện pháp sử dụng hợp lý cho từngmục, từng bài, từng chương sao cho từng bước đạt hiệu quả cao nhất

Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 là một quá trình trong tiến trìnhphát triển của lịch sử dân tộc, là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục lịch

sử phổ thông, SGK Lịch sử lớp 12 Đây là giai đoạn lịch sử nước ta chứng kiến mụcđích và thắng lợi vĩ đại của cách mạng Việt Nam kể từ khi thực dân Pháp xâm lược(cuối thế kỉ XIX), đồng thời gắn liền với tên tuổi và vai trò của lãnh tụ Nguyễn ÁiQuốc - Hồ Chí Minh Bởi vậy, tư tưởng của người có tính chân thực, khách quan vàkhoa học hơn bao giờ hết

Từ những lí do trên tôi chọn đề tài: “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn

đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học Lịch sử Việt

Nam từ năm 1919 đến năm 1945, lớp 12 THPT” làm khóa luận tốt nghiệp nhằm đi sâu

nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh để vận dụng cho quá trình giảng dạy lịch sử ởtrường phổ thông và làm tài liệu để góp phần nâng cao hiệu quả, chất lượng cho việcdạy lịch sử Việt Nam sau này

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Về phương pháp dạy học Lịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học Lịch sử Việt Nam đã có rất nhiều công trình khoa học ở trong

và ngoài nước nghiên cứu:

2.1 Tài liệu nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh

Trước hết, để trình bày tổng hợp tư tưởng Hồ Chí Minh đã có rất nhiều công

trình nghiên cứu và biên soạn Ví dụ như: TS Nguyễn Viết Thông, Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh, NXB Chính trị quốc gia, 2009; Tư tưởng Hồ Chí Minh, NXB Đại học kinh tế quốc dân, 2008; Võ Nguyên Giáp, Một số vấn đề nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh, NXB Công an nhân dân, 2005; Đây là những công trình nghiên cứu và

biên soạn rất công phu và cho cái nhìn nhiều chiều và toàn diện về cuộc đời và hoạtđộng của Bác, về tư tưởng của Người Nội dung của các cuốn sách đề cập tới nhiềukhía cạnh: tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc, cách mạng giải phóng dân tộc, vềchủ nghĩa xã hội và con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Không chỉ thế, các tácphẩm còn nêu rõ nguồn gốc và các nhân tố ảnh hưởng tới sự hình thành tư tưởng HồChí Minh Trong các tác phẩm cũng nêu lên giá trị trường tồn của tư tưởng Hồ ChíMinh trên các lĩnh vực và những giá trị thực tiễn trong thời đại ngày nay

2.2 Tài liệu nghiên cứu về phương pháp dạy học

Tiến sĩ N.G.Đairri, Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào, NXB ĐHQG HN,

1996, tác giả khẳng định hoạt động nhận thức tích cực, độc lập của học sinh là điềukiện bắt buộc đối với giờ học được tổ chức một cách khoa học và có hiệu quả Muốntiến hành giờ học lịch sử đạt hiệu quả cao thì cần phải chuẩn bị giáo án, vận dụng linhhoạt các khâu, các phương pháp dạy học Ông đã đưa ra một sơ đồ, có thể được coinhư kim chỉ nam cho người giáo viên lịch sử về cách sử dụng linh hoạt các tư liệu, cáckhâu trong quá trình giảng dạy

GS.TS Phan Ngọc Liên, Phương pháp dạy học lịch sử tập ỉ, tập II, NXB

ĐHSP, 2002, nội dung bộ giáo trình này khẳng định phương pháp dạy học lịch sử làmột khoa học; đề ra chức năng, nhiệm vụ của bộ môn lịch sử ở trường phổ thông; đưa

ra hệ thống những phương pháp dạy học lịch sử, các hình thức, phương pháp dạy họclịch sử và yêu cầu, biện pháp kiểm tra đánh giá quá trình dạy học

Trần Bá Đệ, Một số vấn đề về nội dung và phương pháp giảng dạy Lịch sử lớp

12, phần lịch sử Việt Nam cải cách giáo dục, 1992, đã cung cấp lượng kiến thức quý

báu về cách thức tổ chức dạy học, hệ thống phương pháp, cách xác định, lựa chọnphương pháp dạy học phần Lịch sử Việt Nam theo hướng phát huy tính tích cực củahọc sinh

Phan Ngọc Liên, Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông,

NXB ĐHSP, 2005, tác giả đã khẳng định Phương pháp dạy học Lịch sử là một chuyênngành của khoa học giáo dục, cuốn sách đã cung cấp những chuyên đề về phươngpháp dạy học lịch sử Nội dung chính của các chuyên đề là đi sâu vào việc đổi mớiphương pháp dạy học Lịch sử ở trường phổ thông nhằm nâng cao chất lượng dạy học

bộ môn Trong đó, có chuyên đề đề cập tới vấn đề sử dụng tài liệu Hồ Chí Minh vàvận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học lich sử

Ngoài ra, còn rất nhiều công trình nghiên cứu khác như: PGS.TS Nguyễn Thị

Côi, Con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở trường phổ thông, NXB ĐHSP, 2006; Phan Ngọc Liên - Trịnh Đình Tùng, Phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử ở THCS, NXB ĐHSP, 1999; Phan Ngọc Liên, Một số vấn đề đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông, NXB ĐHSP,

2005; Đây là những công trình quý giá cung cấp kiến thức về phương pháp dạy họctheo hướng tích cực lấy học sinh làm trung tâm, hệ thống phương pháp dạy học truyềnthống và hiện đại phù hợp với tâm lí lứa tuổi và khả năng nhận thức của học sinh

Trên đây là những công trình nghiên cứu khoa học rất quý giá phục vụ cho quátrình dạy học lịch sử và là nguồn tài liệu tham khảo trong quá trình hoàn thành khóaluận Song, hầu hết các công trình mới dừng lại ở việc làm rõ cơ sở lí luận chứ chưa cótài liệu nào đi sâu nghiên cứu vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và

cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông Vì vậy, tôi

chọn đề tài “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945, Lịch sử

12, THPT” làm khóa luận tốt nghiệp.

3 Mục đích, nhiệm vụ, đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Mục đích nghiên cứu của khóa luận là nghiên cứu cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễncủa phương pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giảiphóng dân tộc trong dạy học lịch sử Trên cơ sở đó, để thiết kế cách vận dụng tư tưởng

Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học Lịch

sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 (SGK Lịch sử lớp 12)

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

Nghiên cứu vấn đề lý luận liên quan đến đề tài như tư tưởng Hồ Chí Minh vềvấn đề dân tộc và giải phóng dân tộc, nội dung cơ bản của lịch sử Việt Nam từ năm

1919 đến năm 1945

Điều tra khảo sát thực tiễn dạy học lịch sử hiện nay tại trường THPT đặc biệt làviệc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dântộc trong dạy học bộ môn

Xác định những yêu cầu phải thực hiện cũng như những giải pháp nhằm nângcao hiệu quả vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giảiphóng dân tộc trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông

3.3 Đối tượng nghiên cứu của đề tài

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là vấn đề vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh

về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học lịch sử Việt Nam từnăm 1919 đến năm 1945 (SGK Lịch sử 12)

3.4 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Đề tài tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vân dụng

tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạyhọc Lịch sử ở trường trung học phổ thông Nghiên cứu nội dung mục tiêu của chương

trình sách giáo khoa lịch sử lớp 12 đặc biệt là phần lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đếnnăm 1945 Trên cơ sở đó để thiết lập biện pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vềvấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học Lịch sử Việt Nam từnăm 1919 đến năm 1945 (SGK Lịch sử 12).

4 Giả thuyết khoa học

Nếu thực hiện tốt khóa luận thì góp phần vào việc khẳng định vị trí, ý nghĩa củaviệc việc vân dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóngdân tộc trong dạy học Lịch sử Việc thiết kế biện pháp vận dụng tư tưởng Hồ ChíMinh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học lịch sử ViệtNam từ năm 1919 đến năm 1945 (SGK Lịch sử 12) là đóng góp thiết thực vào việcnâng cao dạy học Lịch sử nói chung, dạy học dạy học Lịch sử Việt Nam từ năm 1919đến năm 1945 nói riêng

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở phương pháp luận

Cơ sở phương pháp luận của khóa luận là quan điểm của Sử học Lêninnít, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng và Nhà nước về giáo dục nóichung, giáo dục Lịch sử nói riêng

Mácxít-5.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể

Khóa luận sử dụng các phương pháp cụ thể sau:

Nghiên cứu lí luận: nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cáchmạng giải phóng dân tộc, các công trình khoa học viết về vấn đề vận dụng tư tưởng

Hồ Chí Minh trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông

Phương pháp điều tra thực tiễn: thông qua hoạt động phát phiếu điều tra, thămdò chúng tôi rút ra những kết luận bổ ích về cơ sở thực tiễn của khóa luận, về địnhhướng thiết kế cách vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạnggiải phóng dân tộc trong dạy học Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 (SGKLịch sử 12) nhằm đạt hiệu quả cao

6 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, phụ lục, tài liệu tham khảo thì phần nội

dung của khóa luận gồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của đề tài Chương 2: Vị trí, ý nghĩa vànội dung lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 và những yêu cầu đổi mới

phương pháp dạy học lịch sử

Chương 3: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạnggiải phóng dân tộc trong dạy học Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945, lớp

12 THPT

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc

1.1.1 Những nhân tố ảnh hưởng tới sự hình thành và quá trình phát triển tưtưởng Hồ Chí Minh

Tư tưởng Hồ Chí Minh được hình thành từ tác động của những điều kiện lịch sử

- xã hội cụ thể của dân tộc và nhân loại trong thời đại Người sống và hoạt động

Cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, chủ nghĩa tư bản chuyển từ tự do cạnh tranhsang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, xâm chiếm thuộc địa, làm phát sinh mâu thuẫn vốn

có trong lòng chủ nghĩa tư bản và làm nảy sinh mâu thuẫn giữa các dân tộc thuộc địavới chủ nghĩa đế quốc thực dân Yêu cầu giải phóng các dân tộc thuộc địa không chỉ làyêu cầu riêng của các dân tộc thuộc địa mà còn là yêu cầu chung của các dân tộc trênthế giới

Các mâu thuẫn từ chủ nghĩa đế quốc với chiến tranh thế giới lần thứ nhất(08/1914 - 11/1918) và nó là nguyên nhân bùng nổ cuộc Cách mạng tháng Mười Ngavới sự ra đời của nhà nước công nông đầu tiên đã mở ra thời đại mới từ chủ nghĩa tưbản sang chủ nghĩa xã hội trên phạm vi quốc tế, thúc đẩy sự phát triển của phong tràogiải phóng dân tộc trên thế giới

Dưới ảnh hưởng của Cách mạng tháng Mười, của thời đại mới, cuộc giải phóngdân tộc đã vận động theo sự tiến hóa mới đó

Mặc dù nhà nước phong kiến thống trị ở đất nước ta đã từng bước đầu hàngthực dân Pháp nhưng nhân dân ta đã liên tục anh dũng đấu tranh chống xâm lược Từnăm 1858, cuối thế kỉ XIX, phong trào đấu tranh dưới ngọn cờ của các sĩ phu yêunước lan rộng khắp cả nước: Trương Định, Nguyễn Trung Trực, Đặng Như Mai, PhanĐình Phùng, Phan Nhân nhưng đều thất bại Hệ tư tưởng phong kiến đã lỗi thời Từnăm 1884, thực dân Pháp đã hoàn toàn đặt ách đô hộ lên nước ta và biến nước ta từmột nước phong kiến thành nước thuộc địa nửa phong kiến với những biến đổi cănbản về chính trị - kinh tế - xã hội Đó là sự xuất hiện những giai - tầng mới và đồng

thời cũng nảy sinh các mâu thuẫn mới từ giai cấp của dân tộc với sự ra đời của giaicấp công nhân, sự xuất hiện tầng lớp tiểu tư sản và giai cấp tư sản ở nước ta Bên cạnhmâu thuẫn cơ bản giữa nông dân với địa chủ phong kiến, với sự xuất hiện của giai tầngmới đã làm nảy sinh thêm những mâu thuẫn mới: mâu thuẫn giữa giai cấp công nhânViệt Nam với tư bản Pháp, giữa toàn thể nhân dân Việt Nam với chủ nghĩa đế quốcPháp Phong trào yêu nước trước những biến đổi trên đã từng bước có những pháttriển lớn Với sự xuất hiện của giai cấp tiểu tư sản và mầm mống của giai cấp tư sản ởnước ta và sức ảnh hưởng của các cuộc vận động cải cách ở Trung Quốc của KhangHữu Vi và Minh Khả Siêu, tinh thần yêu nước của nhân dân ta chuyển sang khuynhhướng dân chủ tư sản với sự xuất hiện của các sĩ phu yêu nước có tinh thần cải cách.Điển hình như các phong trào Đông Du, Đông Kinh Nghĩa Thục, Duy Tân, Việt NamQuang Phục Hội Nhưng tất cả những cố gắng yêu nước của trào lưu mới này đềuthất bại Dù thất bại nhưng các phong trào yêu nước này đã nối tiếp nhau duy trì ngọnlửa cứu nước tiếp tục cháy mãi trong lòng các dân tộc.

Yêu cầu của dân tộc là phải tìm ra con đường cứu nước mới

Trước những đòi hỏi của dân tộc và nhân loại, Hồ Chí Minh và tư tưởng Hồ ChíMinh xuất hiện Đó là những đòi hỏi khách quan của dân tộc và của nhân loại Sự rađời của tư tưởng Hồ Chí Minh là sự giải đáp và là sản phẩm tất yếu của cách mạngViệt Nam và thế giới trong điều kiện lịch sử mới, không phải là ý muốn chủ quan haymột sự áp đặt nào khác

Tư tưởng Hồ Chí Minh gắn bó với toàn bộ tiến trình cách mạng nước ta dưới sựlãnh đạo của Đảng

Tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống các quan điểm toàn diện và sâu sắc vềnhững vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam; là kết quả của sự vận dụng và pháttriển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và pháttriển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhânloại Đó là tư tưởng của giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người;

về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, kết hợp sức mạnh dân tộc với sứcmạnh thời đại; về sức mạnh của nhân dân với đại đoàn kết toàn dân; về quyền làm chủcủa nhân dân, xây dựng nhà nước thực sự của dân, do dân, vì dân; về quốc phòng toàn

dân, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân; về phát triển kinh tế và văn hóa, khôngngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân; về đạo đức cách mạng, vềcần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, về chăm lo bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đờisau; về xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, cán bộ, Đảng viên vừa là người lãnhđạo vừa là người đầy tớ trung thành của nhân dân

Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta dànhthắng lợi là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc ta

Tư tưởng Hồ Chí Minh có cội nguồn và được hình thành từ các giá trị truyềnthống tốt đẹp của dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại và đỉnh cao là chủ nghĩa Mác -Lênin thông qua hoạt động trí tuệ và thực tiễn của Người

Tư tưởng Hồ Chí Minh được hình thành qua quá trình tìm tòi, xác lập, phát triển

và hoàn thiện gắn liền với tiến trình lịch sử của dân tộc, của nhân loại và sự vận độngcủa lịch sử trong thời đại mới

Tiến trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh trải qua nhiều thời đoạn Từ năm

1920 - 1945 là giai đoạn tư tưởng Hồ Chí Minh hình thành cơ bản và được thực hiện ởViệt Nam Người đến với chủ nghĩa Mác - Lênin sau khi người tiếp xúc với luậncương của Lênin về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa, tìm ra con đường của cáchmạng Việt Nam là con đường cách mạng vô sản Người đã biểu quyết tán thành Quốc

tế III, tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp, trở thành một trong những người cộngsản đầu tiên của Việt Nam

Đây là giai đoạn Người tham gia hoạt động thực tiễn trong hoạt động cộng sảnquốc tế và giải phóng dân tộc thế giới và bắt đầu tiến hành truyền bá chủ nghĩa Mác -Lênin Đây cũng chính là giai đoạn Hồ Chí Minh thông qua các tác phẩm như: “Bản

án chế độ thực dân Pháp” (1925), “Đường kách mệnh”(1927), “Chính cương vắn tắtcủa Đảng”, “Sách lược vắn tắt của Đảng”, “Chương trình vắn tắt của Đảng”, “Điều lệvắn tắt của Đảng Cộng sản Việt Nam” đã khẳng định những luận điểm cơ bản về cáchmạng giải phóng dân tộc và các mạng Việt

Nam trong thời đại mới Đó là những luận điểm về cách mạng vô sản đối với côngcuộc giải phóng dân tộc, giai cấp, con người trong thời đại mới; về phạm trù cáchmạng giải phóng dân tộc, mối quan hệ tương hỗ giữa cách mạng này với cách mạng vô

sản ở chính quốc là tính không phụ thuộc của cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộcđịa; để xây dựng Đảng theo chủ nghĩa Mác - Lênin và đội ngũ cán bộ của Đảng; về tậphợp và xây dựng lực lượng cách mạng; về đường lối cơ bản, mục tiêu, phương pháp,bước đi và quan hệ quốc tế của cách mạng Việt Nam.

Từ năm 1930 - 1940, tư tưởng Hồ Chí Minh gặp khó khăn, thử thách Xây dựngĐảng Cộng sản Việt Nam với đường lối cách mạng vô sản qua các văn kiện đầu tiên là

“Chính cương vắn tắt”, “Sách lược vắn tắt”, “Chương trình vắn tắt” và “Điều lệ vắn tắtcủa Đảng” là sự sáng tạo của Hồ Chí Minh khi vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin vàohoàn cảnh cụ thể của Việt Nam Tuy nhiên, do chưa nắm bắt được tình hình thực tiễn

và bị chi phối bởi các quan điểm tả khuynh của Quốc tế Cộng sản, Hội nghị BCH TƯĐảng lần thứ nhất (tháng 10 - 1930) đã chỉ trích, phê phán xung quanh các vấn đề mốiquan hệ dân tộc - giai cấp, vấn đề mặt trận dân tộc thống nhất, tên Đảng và ra các nghịquyết thủ tiêu các văn kiện này, đồng thời đổi tên Đảng Cộng sản Việt Nam thànhĐảng Cộng sản Đông Dương

Nguyễn Ái Quốc vẫn kiên trì quan điểm của mình Chỉ sau khi Đại hội VIIQuốc tế Cộng sản (tháng 7 - 1935), phê phán khuynh hướng tả khuynh, biệt phái trongphong trào Cộng sản quốc tế và từ thực tiễn cách mạng Việt Nam, Đảng ta từng bướcđiều chỉnh và đề ra những chủ trương theo quan điểm đúng đắn của Nguyễn Ái Quốc.Tháng 9 - 1939, Quốc tế Cộng sản đã đồng ý cho Nguyễn Ái Quốc về công tác ở ĐôngDương Ngày 28 - 1 - 1941, Người về đến Việt Nam và từ đây trực tiếp lãnh đạo cáchmạng nước ta Từ năm 1941 - 1945, tư tưởng Hồ Chí Minh được thực hiện đúng đắn ởViệt Nam

Tháng 5 - 1941, Hồ Chí Minh triệu tập và chủ trì Hội Nghị TƯ Đảng lần thứVIII Tại hội nghị này, những quan điểm của Hồ Chí Minh về đường lối cách mạngViệt Nam, chủ yếu là vấn đề giải thích mối quan hệ dân tộc - giai cấp, đặt quyền lợidân tộc cao hơn hết thảy, đoàn kết toàn dân trong xây dựng lực lượng cách mạng, xâydựng mặt trận đoàn kết dân tộc và phương pháp cách mạng Hồ Chí Minh được khẳngđịnh Với những quan điểm đúng đắn đó, mặt trận Việt Minh được Đảng ta tổ chức đãphát triển mạnh mẽ, thúc đẩy phong trào giải phóng dân tộc trên cả nước, đồng thời tạo

cơ sở chính trị vững chắc cho ta xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân Đó là những

nhân tố cơ bản đi tới thành công của cách mạng tháng Tám năm 1945.

Phát triển đáp ứng đòi hỏi của lịch sử dân tộc và nhân loại trong thời đại mới.Dưới sự lãnh đạo của Đảng, thắng lợi của cách mạng Việt Nam và cách mạng thế giới

đã khẳng định các giá trị nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động của Đảngvào cách mạng Việt Nam Đây là tài sản tinh thần vô cùng quý giá của dân tộc ta vànhân loại

1.1.2 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giảiphóng dân tộc

Thứ nhất, về vấn đề dân tộc, Hồ Chí Minh không bàn về vấn đề dân tộc nói

chung Xuất phát từ nhu cầu khách quan của dân tộc Việt Nam, đặc điểm của thời đại,Người dành sự quan tâm đến các thuộc địa, vạch ra thực chất của vấn đề dân tộc ởthuộc địa là vấn đề đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, xóa bỏ ách thống trị, áp bức,bóc lột của nước ngoài, giải phóng dân tộc, giành độc lập dân tộc, thực hiện quyền dântộc tự quyết, thành lập Nhà nước dân tộc độc lập

Để giải phóng dân tộc, cần xác định một con đường phát triển của dân tộc, vìphương hướng phát triển dân tộc quy định những yêu cầu và nội dung trước mắt củacuộc đấu tranh giành độc lập Mỗi phương hướng phát triển gắn liền với một hệ tưtưởng và một giai cấp nhất định Từ thực tiễn phong trào cứu nước của ông cha và lịch

sử nhân loại, Hồ Chí Minh khẳng định phương hướng phát triển của dân tộc trong bốicảnh thời đại mới là chủ nghĩa xã hội

Độc lập dân tộc - nội dung cốt lõi của vấn đề dân tộc thuộc địa Hồ Chí Minhcho rằng “Tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng, dân tộc nào cũng cóquyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do”

Hồ Chí Minh thấy rõ sức mạnh của chủ nghĩa dân tộc với tư cách là chủ nghĩayêu nước chân chính của các dân tộc thuộc địa Đó là sức mạnh chiến đấu và thắng lợitrước bất cứ thế lực ngoại xâm nào Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ nghĩa dân tộcchân chính “là một bộ phận của tinh thần quốc tế”, “khác hẳn với tinh thần “vị quốc”của bọn đế quốc phản động

Vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Hồ ChíMinh rất coi trọng vấn đề dân tộc, đề cao sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước, nhưng

Người luôn đứng trên quan điểm giai cấp để nhận thức và giải quyết vấn đề dân tộc.

Khác với các con đường cứu nước của ông cha, gắn độc lập dân tộc với chủnghĩa phong kiến hoặc chủ nghĩa tư bản, con đường cứu nước của Hồ Chí Minh là giảiphóng dân tộc là vấn đề trên hết, trước hết; độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xãhội

Hồ Chí Minh giải quyết vấn đề dân tộc theo quan điểm giai cấp, nhưng đồngthời đặt vấn đề giai cấp trong vấn đề dân tộc Giải phóng dân tộc khỏi ách thống trịcủa chủ nghĩa thực dân là điều kiện để giải phóng giai cấp Vì thế lợi ích của giai cấpphải phục tùng lợi ích của dân tộc

Là một chiến sĩ quốc tế chân chính, Hồ Chí Minh không chỉ đấu tranh cho độclập của dân tộc Việt Nam, mà còn đấu tranh cho độc lập của tất cả các dân tộc bị ápbức Người cho rằng: “giúp bạn là tự giúp mình” và chủ trương bằng thắng lợi củacách mạng của mỗi nước mà đóng góp vào thắng lợi chung của cách mạng thế giới

Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc mang tính khoa học và cách mạngsâu sắc, thể hiện sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa dân tộc và giai cấp, chủ nghĩa yêunước chân chính với chủ nghĩa quốc tế trong sáng Đúng như Ph.Ăngghen từng nói:Những tư tưởng dân tộc chân chính trong phong trào công nhân bao giờ cũng là những

tư tưởng quốc tế chân chính

Thứ hai, tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc.

Nhìn lại sự hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh, chúng ta thấy cảmột hệ thống quan điểm toàn diện, nhất quán và sâu sắc về những vấn đề cơ bản củacách mạng Việt Nam, trong đó có tư tưởng của Người về cách mạng giải phóng dântộc Đây là một trong những nội dung gắn bó chặt chẽ với tư tưởng Hồ Chí Minh vềvấn đề dân tộc và là nội dung quan trọng nhất trong tư tưởng Hồ Chí Minh Tư tưởng

Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc được coi là một bước phát triển củahọc thuyết Mác - Lênin về cách mạng thuộc địa trong thời đại các dân tộc bị áp bứcvùng lên đấu tranh đòi quyền bình đẳng, đòi độc lập dân tộc Tư tưởng Hồ Chí Minh

về cách mạng giải phóng dân tộc là hệ thống các luận điểm của Người về con đườngcứu nước, về chiến lược, sách lược và phương pháp cách mạng giải phóng dân tộcViệt Nam thoát khỏi mọi ách áp bức, nô dịch để xây dựng một nước Việt Nam hòa

bình, thống nhất, độc lập, tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Người cho rằng mâu thuẫn chủ yếu ở thuộc địa là mâu thuẫn dân tộc quy địnhtính chất và nhiệm vụ hàng đầu của cách mạng ở thuộc địa là giải phóng dân tộc Mụctiêu của cách mạng giải phóng dân tộc là nhằm đánh đổ ách thống trị của chủ nghĩathực dân, giành độc lập dân tộc và thiết lập chính quyền của nhân dân Đó là mục tiêucủa chiến lược đấu tranh dân tộc, phù hợp với xu thế của thời đại cách mạng chống đếquốc, thời đại giải phóng dân tộc, đáp ứng nguyện vọng độc lập, tự do của quần chúngnhân dân

Rút bài học từ sự thất bại của các con đường cứu nước trước đó, Hồ Chí Minh

đã không tán thành các con đường của họ, mà quyết tâm ra đi tìm một con đường mới.Vượt qua sự hạn chế về tư tưởng của các sĩ phu và của các nhà cách mạng có xuhướng tư sản đương thời, Hồ Chí Minh đã đến với học thuyết cách mạng của chủnghĩa Mác - Lênin và lựa chọn khuynh hướng chính trị vô sản Người khẳng định

rằng: “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản" [17; 75].

Cách mạng giải phóng dân tộc trong thời đại mới phải do Đảng Cộng sản lãnhđạo, Đảng Cộng sản Việt Nam là người lãnh đạo duy nhất Ngay từ khi mới ra đời,Đảng do Hồ Chí Minh sáng lập đã quy tụ được lực lượng và sức mạnh của toàn bộ giaicấp công nhân và cả dân tộc Việt Nam Đó là một đặc điểm và đồng thời là một ưuđiểm của Đảng Nhờ đó, ngay từ khi mới ra đời, Đảng đã nắm ngọn cờ lãnh đạo duynhất đối với cách mạng Việt Nam và trở thành nhân tố hàng đầu bảo đảm mọi thắnglợi của cách mạng

Lực lượng của cách mạng giải phóng dân tộc bao gồm toàn dân tộc Trong khinhấn mạnh vai trò động lực cách mạng của công nhân và nông dân, Hồ Chí Minhkhông coi nhẹ khả năng tham gia sự nghiệp giải phóng dân tộc của các giai cấp vàtầng lớp khác Người coi tiểu tư sản, tư sản dân tộc và một bộ phận giai cấp địa chủ là

bạn đồng minh của cách mạng Người chỉ rõ: “ học trò, nhà buôn nhỏ, điền chủ nhỏ cũng bị tư sản áp bức, song không cực khổ bằng công nông Ba hạng ấy chỉ là bầu bạn cách mệnh của công nông thôi ”.

Cách mạng giải phóng dân tộc cần được tiến hành chủ động, sáng tạo Nhận

thức đúng vai trò, vị trí chiến lược của cách mạng, Nguyễn Ái Quốc cho rằng: “cách mạng giải phóng dân tộc ở thuộc địa có thể giành thắng lợi trước cách mạng vô sản ở chính quốc” [17; 85].

Hồ Chí Minh vạch rõ tính tất yếu của bạo lực cách mạng: “Trong cuộc đấu tranh gian khổ chống kẻ thù của giai cấp và của dân tộc, cần dùng bạo lực cách mạng chống lại bạo lực phản cách mạng, giành lấy chính quyền và bảo vệ chính quyền”

[17; 86] Tư tưởng bạo lực cách mạng gắn bó hữu cơ với tư tưởng nhân đạo và hòabình Theo Hồ Chí Minh, trong sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc “lực lượng chính là

ở dân” Người chủ trương tiến hành khởi nghĩa toàn dân và chiến tranh nhân dân Độclập tự chủ, tự lực tự cường kết hợp với tranh thủ sự giúp đỡ quốc tế là một quan điểmnhất quán trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Đặt cách mạng giải phóng dân tộc Việt Nam trong chiến lược chung của cáchmạng vô sản thế giới Trong "Cương lĩnh chính trị" đã nêu rõ: cách mạng Việt Nam làmột bộ phận của cách mạng thế giới Mục tiêu cách mạng Việt Nam là giải phóng dântộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người, "đi tới xã hội cộng sản"

Xác định đường lối và nhiệm vụ chiến lược cho cách mạng Việt Nam Trong

"Cương lĩnh chính trị" (2/1930), Người đã viết "Làm tư sản dân quyền cách mạng vàthổ địa cách mạng để đi tới xã hội cộng sản" "Tư sản dân quyền cách mạng" là giaiđoạn chiến lược giải phóng dân tộc, hoàn thành nhiệm vụ chống đế quốc, giành độclập dân tộc (không bao gồm nhiệm vụ ruộng đất) "Thổ địa cách mạng" không nằmtrong cách mạng tư sản dân quyền mà là một giai đoạn phát triển kế tiếp để từng bướcđạt mục tiêu ruộng đất "Đi tới xã hội cộng sản" lại là giai đoạn phát triển kế tiếp đểtừng bước đạt mục tiêu chủ nghĩa xã hội Cương lĩnh chủ trương tập hợp lực lượngrộng rãi, bao gồm toàn dân tộc Có thể nói, Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng làmột cương lĩnh giải phóng dân tộc từ một nước thuộc địa đi lên chủ nghĩa xã hội phảitrải qua nhiều giai đoạn khác nhau, đồng nghĩa với đó là nhiệm vụ chiến lược và sáchlược của cách mạng Việt Nam Sự hoạch định con đường phát triển dân tộc của HồChí Minh là phù hợp với hoàn cảnh lịch sử ở thuộc địa Đó cũng là nét độc đáo, khácbiệt giữa cách mạng Việt Nam - cách mạng một nước thuộc địa với cách mạng ở cácnước tư bản phương Tây

Điều này được Hồ Chí Minh xác định cụ thể hơn trong cuộc họp Hội nghị banchấp hành Đảng Cộng sản Đông Dương lần thứ 8 (diễn ra từ ngày 10 đến 19/5/1941)

do Người trực tiếp chủ trì tại Pác Pó, Hà Quảng, Cao Bằng sau một thời gian bôn banước ngoài Người khẳng định: Cuộc cách mạng ở Đông Dương hiện tại không phải làcuộc cách mạng tư sản dân quyền, cuộc cách mạng phải giải quyết 2 vấn đề: phản đế

và điền địa nữa, mà là một cuộc cách mạng chỉ phải giải quyết một vấn đề cần kíp

"dân tộc giải phóng", vậy thì cuộc cách mạng Đông Dương trong giai đoạn hiện tại làmột cuộc cách mạng dân tộc giải phóng Có thể nói, với những nội dung chiến lược vàsách lược đã đưa ra trong Hội nghị lần này, một lần nữa Hồ Chí Minh đã khẳng địnhtính đúng đắn về con đường cứu nước mà Người đã lựa chọn, về chủ trương Người đãtrình bày trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên năm 1930 Và điều này được chứng minh

rõ ràng trong thắng lợi của cách mạng tháng Tám năm 1945, mở ra một thời đại mớicho dân tộc Việt Nam, một thời đại mà nhà nước đó là của dân, do dân, vì dân

Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc cónhững luận điểm sáng tạo, đặc sắc, có giá trị lý luận và thực tiễn lớn Lý luận cáchmạng giải phóng dân tộc của Hồ Chí Minh là một đóng góp lớn vào kho tàng lý luậncách mạng của thời đại, làm phong phú thêm chủ nghĩa Mác - Lênin về cách mạngthuộc địa

Hồ Chí Minh đã vận dụng sáng tạo và phát triển học thuyết của Lênin về cáchmạng thuộc địa thành một hệ thống luận điểm mới mẻ, sáng tạo, bao gồm cả đườnglối, chiến lược, sách lược và phương pháp tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc ởthuộc địa Đó là một di sản tư tưởng quân sự vô giá mà Hồ Chí Minh để lại cho Đảng

và nhân dân ta

Tư tưởng đó thâm nhập vào phong trào công nhân và phong trào yêu nước ViệtNam, góp phần quyết định trong việc xác lập con đường mới, làm cho phong trào yêunước Việt Nam chuyển dần sang quỹ đạo cách mạng vô sản, soi đường thắng lợi chocách mạng giải phóng dân tộc ở Việt Nam

1.2 Vai trò, ý nghĩa của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông

1.2.1 Vai trò

Lịch sử là quá trình phát triển của xã hội loài người từ lúc con người và xã hộiloài người hình thành cho đến nay, tri thức lịch sử mang tính quá khứ Tất cả các sựkiện và hiện tượng lịch sử đều là những sự kiện đã xảy ra và không tồn tại Bởi vậy,kiến thức lịch sử khô khan mà người ta lại không thể quan sát trực tiếp được quá khứ,học sinh chỉ có thể nhận thức phán quyết qua sách giáo khoa và các nguồn tài liệuđược lưu lại Vì vậy, để gây hứng thú cho học sinh, giáo viên cần đổi mới phươngpháp dạy học theo hướng tích cực, trong đó có phương pháp vận dụng tư tưởng HồChí Minh trong quá trình dạy học.

Tư tưởng Hồ Chí Minh được hình thành từ nhiều nguồn gốc, trải qua một quátrình lâu dài với nhiều giai đoạn khác nhau Cũng như chủ nghĩa Mác - Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh không chỉ có ý nghĩa lịch sử, rút ra quy luật phát triển tất yếu của

xã hội loài người, chỉ rõ phương hướng soi sáng cho nhân dân Việt Nam cũng nhưnhân dân thế giới con đường đấu tranh đi lên thắng lợi theo mục tiêu xác định Và dù

“thế giới còn đổi thay nhưng chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh còn sống mãi ” [5; 358].

Vì vậy, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh có ý nghĩa quan trọng trong dạyhọc lịch sử nói chung và lịch sử của dân tộc nói riêng để học sinh hiểu rõ sâu sắc hơnlịch sử dân tộc Việt Nam

1.2.2 Ý nghĩa

Việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông

có ý nghĩa góp phần nhất định vào việc nâng cao chất lượng dạy học bộ môn trên cácmặt giáo dưỡng, giáo dục và phát triển

Về giáo dưỡng, Hồ Chí Minh là lãnh tụ thiên tài của dân tộc, người chiến sĩcách mạng của phong trào cộng sản thế giới

Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh là căn cứ khoa học quan trọng để học sinh bổsung, hoàn thiện, củng cố, khắc sâu kiến thức lịch sử trong quá trình học tập bộ môn.Dựa vào nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh các em có thể hiểu sâu sắc tiến trình và ýnghĩa lịch sử của nhiều sự kiện, hiện tượng lịch sử đã diễn ra trong các thời kì đấutranh cách mạng Muốn nắm vững kiến thức lịch sử phải dựa trên cơ sở của những sựkiện cụ thể, sinh động, đa dạng và cũng không kém phần phức tạp Việc nắm vững

kiến thức lịch sử thể hiện ở việc tìm ra sợi dây liên hệ giữa các sự kiện, hiện tượng lịch

sử để từ đó biết đánh giá đúng đắn những nguyên nhân, nắm được diễn biến, biết rút ranhững kết luận, bài học lịch sử chính xác Nó còn thể hiện ở kĩ năng vận dụng những

tư tưởng đó để lý giải một số vấn đề thực tiễn đặt ra, tìm thấy mối liên hệ có tính biệnchứng giữa các sự kiện trong các thời kì lịch sử

Như vậy, thực chất của quá trình nắm vững sự kiện lịch sử là quá trình tạo ranhững biểu tượng sinh động, chính xác về các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử

Để từ đó hình thành khái niệm, hệ thống khái niệm, rút ra kết luận phát triển của nó

Rõ ràng việc nắm vững kiến thức không dừng lại ở việc trình bày sự phát triển của các

sự kiện lịch sử mà quan trọng hơn là biết giải thích vì sao có sự phát triển như vậy?Điều đó có ý nghĩa gì? Mối liên quan giữa các sự kiện đó ra sao ?

Hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh giúp các em nhận thức rõ về vấn đề dân tộc,thuộc địa, con đường giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người, vềđộc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnhthời đại, về sức mạnh của nhân dân, của khối đại đoàn kết của nhân dân; về quyền làmchủ của nhân dân, xây dựng nhà nước của dân, do dân và vì dân; về quốc phòng toàndân, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, để phát triển kinh tế và văn hóa, khôngngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân; về đạo đức cách mạng,cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, về xây dựng đạo đức cách mạng cho đời sau;

về xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, cán bộ, Đảng viên vừa là người lãnh đạo,vừa là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân [23; 8]

Về giáo dục, việc dạy học lịch sử có ý nghĩa trong giáo dục tư tưởng, chính trịcho học sinh Trong giai đoạn hiện nay, vấn đề giáo dục lịch sử càng đặt ra những yêucầu cấp thiết Nền kinh tế thị trường với những mặt tích cực ngày càng được khẳngđịnh trong quá trình đổi mới toàn diện của đất nước, trong đó có những ảnh hưởng tiêucực cần được khắc phục kịp thời Những yếu tố hiện đại, những giá trị tiến bộ đíchthực cần được triệt để khai thác để làm phong phú đời sống vật chất và tinh thần củanhân dân ta; dựa trên những cơ sở của việc tiếp thu có lựa chọn, chọn lọc những tinhhoa của nhân loại, đồng thời vẫn giữ được những nét bản sắc độc đáo của dân tộc

Nghị quyết 2 của ban chấp hành TW Đảng khóa VIII đã xác định rõ nhiệm vụ quan trọng, nặng nề của khoa học xã hội và nhân văn cần đẩy mạnh việc: “nghiên cứu các vấn đề lịch sử dân tộc, tôn giáo, ngôn ngữ, văn hóa, nghệ thuật, con người Việt Nam, các giá trị chuẩn mực và thang mực giá trị đạo đức mới; giáo dục truyền thống cách mạng, lòng yêu nước và tinh thần quốc tế chân chính, ý nghĩa tự cường dân tộc Tiếp thu, nghiên cứu, tổng kết kinh nghiệm các cuộc chiến tranh cứu nước, giữ nước của dân tộc, xây dựng lý luận chính trị Việt Nam ” [25; 46].

Từ những nhận thức đó, các em biết trân trọng, giữ gìn, đúc kết duy vật lịch sử,

có ý thức khảo cứu, sưu tầm, bảo vệ những di sản đó Không ít những di tích lịch sửgắn liền với địa phương nơi các em được sinh ra và lớn lên, sẽ là cơ sở để bồi dưỡnglòng tự hào chân chính, tình cảm mến yêu, gắn bó với quê hương, xứ sở của mình Các

em biết gắn truyền thống ý thức với truyền thống của cộng đồng Biết sống và hànhđộng sao cho xứng đáng với mảnh đất quê hương truyền thống lịch sử văn hóa

Về phát triển, nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh được vận dụng trong dạy học lịch

sử, góp phần phát triển tư duy độc lập, sáng tạo của học sinh Bất kì môn học nào cũngphải giúp học sinh phương pháp tư duy trong quá trình học tập Nhưng mỗi môn học

do những đặc điểm mang tính đặc thù riêng, qua đó việc học tập nghiên cứu cũngmang những nét đặc trưng riêng

Muốn khôi phục những hình ảnh của quá khứ cần dựa trên cơ sở của các sựkiện, nhưng đó là những sự kiện chính xác, phản ánh thành tựu của khoa học hiện đại,đồng thời sự kiện đó phải vừa sức với học sinh Chỉ như vậy, sự kiện mới có ý nghĩaphát triển, kích thích hoạt động tư duy tích cực của học trò Để có nhận thức đúng đắn

về quá khứ lịch sử, học sinh phải được rèn luyện phương pháp tư duy trên những mặtsau:

Rèn luyện kĩ năng tưởng tượng, hình dung để tái hiện không khí, không gianlịch sử trong hoàn cảnh cụ thể Tránh những biểu hiện sai lệch như hiện đại hóa tronglịch sử, gò ép, áp đặt

Rèn luyện kĩ năng so sánh, đối chiếu, phân tích các nguồn tài liệu, trên cơ sở đókết luận khách quan, chính xác Khắc phục tính nóng vội, hồ đồ, đánh giá phiến diện

về lịch sử Điều này có ý nghĩa quan trọng trong hoạt động tự học của học sinh

Rèn luyện phương pháp diễn dịch hoặc quy nạp để có cái nhìn biện chứng,logic Tuy nhiên, đặc biệt chú trọng phương pháp bộ môn để nhìn sự kiện, hiện tượngtrong quá trình phát sinh, phát triển Chỉ như vậy, trong quá trình nhận thức những trithức lịch sử mới khách quan và toàn diện

Như vậy, tài liệu về tư tưởng Hồ Chí Minh có ý nghĩa rất lớn trong việc dạy họclịch sử ở trường phổ thông nói chung và trong dạy học lịch sử Việt Nam từ năm 1919đến năm 1945 nói riêng Bởi vậy, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trở thành mộtyêu cầu thiết thực trong công tác dạy học lịch sử ở trường phổ thông và phải theonhững nguyên tắc nhất định

1.3 Những yêu cầu khi vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử

Thứ nhất, giáo viên cần nắm vững và chủ động được nội dung kiến thức trong

giai đoạn lịch sử mình giảng dạy

Trong quá trình tiến hành nội dung bài giảng giáo viên trình bày bài giảng củamình được soạn theo nội dung sách giáo khoa, có thể phát triển hoặc lướt qua một sốđoạn, một số ý trong sách và các tài liệu tham khảo khác Điều quan trọng mà giáoviên hướng tới là hướng dẫn học sinh có thể trình bày được những sự kiện cơ bản, hiểuđược nội dung, bản chất sự kiện đó một cách hệ thống

Bên cạnh khai thác những nội dung trong sách giáo khoa liên quan đến tư tưởng

Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc, bên cạnh kênh chữ,giáo viên cần hướng dẫn học sinh khai thác triệt để kênh hình (tranh ảnh, bản đồ, hình

vẽ, ) và các câu hỏi, tài liệu đọc thêm trong SGK

Thứ hai, cần khai thác triệt để tất cả những nội dung có liên quan trình bày tư

tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề giải phóng dân tộc và hệ thống hoá những nội dung đóthành đơn vị kiến thức hoàn chỉnh với nội dung, tiêu đề cụ thể

Ví dụ: Trong giai đoạn 1919 - 1920 để hiểu rõ hơn con đường đến với chủ nghĩaMác - Lênin và quá trình tìm ra con đường giải phóng dân tộc, giáo viên cần đưa ra hệ

thống câu hỏi cho học sinh tìm hiểu như:

- Trình bày những nguyên nhân tác động đến con đường cứu nước của Nguyễn

Ái Quốc

- Trình bày những mốc sự kiện chính trong quá trình hoạt động của Nguyễn ÁiQuốc

- Phân tích về con đường mà Nguyễn Ái Quốc đã lựa chọn

Thứ ba, trong những năm từ năm 1919 đến năm 1945, ngoài việc vận dụng

những nội dung đề cập đến tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạnggiải phóng dân tộc, người giáo viên cần liên hệ kiến thức một cách nhuần nhuyễn vớicác nội dung kiến thức còn lại được trình bày trong sách giáo khoa có liên quan đếnyêu cầu chương trình và những ảnh hưởng, tác động của sự kiện, hiện tượng lịch sử đóđến nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dântộc

Ví dụ: Khi dạy bài 12 (2 tiết) giáo viên cần giúp học sinh nắm được hoàn cảnhcủa nước ta trong giai đoạn 1919 - 1920, những nội dung đó có tác động không nhỏ tớicon đường cứu nước của Nguyễn Ái Quốc Do đó, trong quá trình dạy cần khai thácnhững nội dung kiến thức sau:

- Trình bày hoàn cảnh quốc tế sau chiến tranh thế giới thứ nhất ảnh hưởng tớicách mạng Việt Nam

- Trình bày nguyên nhân, nội dung chương trình khai thác thuộc địa lần 2 củathực dân Pháp (1919 - 1929)

- Phân tích những tác động của cuộc khai thác thuộc địa lần 2 của thực dânPháp tới tình hình kinh tế xã hội nước ta

- Trình bày những nét cơ bản về phong trào yêu nước của nước ta lúc bấy giờ:hoạt động của tư sản, tiểu tư sản, phong trào công nhân

- Phân tích những nguyên nhân tác động tới con đường cứu nước của Nguyễn

Ngoài ra, giáo viên cần hướng dẫn học sinh tự học ở nhà, tự nghiên cứu nộidung sách giáo khoa và cung cấp cho học sinh những tư liệu học tập cần thiết Nhưthế, cùng với việc học tập trên lớp học sinh sẽ hiểu sâu bài học.

Như vậy, một trong những yêu cầu cơ bản đầu tiên đó là phải khai thác triệt đểnhững nội dung trong SGK có liên quan đến chương trình dạy Đặc biệt, giáo viên cầngiúp học sinh liên hệ những nội dung cụ thể khác nhau cùng diễn ra trong một giaiđoạn Đối với việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh đòi hỏi giáo viên cần có sự chuẩn

bị về kiến thức và chuyên môn vững vàng thì mới có thể đạt hiệu quả cao trong dạyhọc lịch sử Trước tiên, giáo viên cần khai thác triệt để nội dung liên quan đến tưtưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong SGK.Bên cạnh đó, giáo viên cần hướng dẫn học sinh khai thác thêm nguồn thông tin về HồChí Minh để làm sáng tỏ vấn đề, phong phú nội dung kiến thức Ví dụ như xem phim

tư liệu, những mẩu chuyện lịch sử về cuộc đời hoạt động của Hồ Chí Minh, Tuynhiên, giáo viên chỉ nên trích dẫn những phần trọng tâm, không nên tham lam về mặtkiến thức

1.4 Cơ sở thực tiễn

Để tìm hiểu thực trạng việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học lịch

sử ở trường trung học phổ thông nói chung, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đềdân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm

1945 nói riêng Chúng tôi đã tiến hành phát phiếu điều tra thăm dò ý kiến đối với giáoviên và học sinh ở một số trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Sơn La và NinhBình, cụ thể là:

Trường trung học phổ thông Cò Nòi, huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La

Trường trung học phổ thông Yên Mô A, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình

Với những thông tin thu được trong phiếu điều tra, chúng tôi nhận thấy việc vậndụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử nói chung, vận dụng tư tưởng HồChí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy học lịch sửViệt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 nói riêng có một số ưu điểm và hạn chế sau:

Về ưu điểm, hầu hết các giáo viên và học sinh đều coi trọng và thấy được vaitrò của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử Bởi vậy, trong quá

trình dạy học phần lớn các giáo viên đã vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học

và vận dụng một cách hợp lý Đặc biệt đối với học sinh, rất nhiều em đều có chung ýkiến cho rằng việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh của thầy cô không chỉ giúp choviệc học tập đỡ nhàm chán, khô khan mà còn lôi cuốn hơn, hấp dẫn hơn Giúp các emhiểu sâu hơn những kiến thức ngắn gọn, cô đọng trong sách giáo khoa, dễ nhớ và dễhọc hơn

Về hạn chế, chúng ta cũng xem xét trên hai đối tượng giáo viên và học sinh.Đối với giáo viên: một số giáo viên vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh khôngthường xuyên hay chưa hợp lý trong dạy học lịch sử Trong xu thế đổi mới phươngpháp dạy học hiện nay, để phát huy tính tích cực chủ động trong học tập của học sinh,ngoài việc cung cấp tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóngdân tộc cho học sinh, giáo viên cần phải kết hợp với việc hướng dẫn và gợi mở để họcsinh khai thác và rút ra bài học lịch sử, những kiến thức lịch sử quan trọng cần nắm

Ngoài ra, tình trạng giáo viên chưa coi trọng việc vận dụng tư tưởng Hồ ChíMinh trong dạy học lịch sử mà chỉ sử dụng những phương pháp cũ sẽ có thể gây nhàmchán cho học sinh trong quá trình dạy học lịch sử vốn đã khôn khan

Đối với học sinh: không ít học sinh không nắm được một số kiến thức lịch sử

cơ bản nhất của lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 liên quan đến tư tưởng

Hồ Chí Minh Các em còn bỏ dở hoặc trả lời sai những câu hỏi mà chúng tôi đưa ra.Với câu hỏi: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về con đường cứu nước của dân tộc ta được đề

ra từ Hội nghị nào ?”, chúng tôi đã nhận được một số câu trả lời là đến mãi hội nghịlần thứ 8 BCH TƯ Đảng (tháng 5 - 1941)

Từ kết quả thu được như trên chúng ta có thể thấy rằng trong dạy học lịch sửhiện nay cần đổi mới hơn nữa phương pháp để nâng cao tính chủ động ,tích cực vàhứng thú cho học sinh trong học tập bộ môn lịch sử, trong đó việc vận dụng tư tưởng

Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử Việt Nam cần được chú trọng hơn nữa Những tồntại, những hạn chế nhất định do chưa hiểu rõ vai trò, ý nghĩa của việc vận dụng tưtưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc trong dạy họclịch sử đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng dạy học lịch sử nói chung, dạy họclịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 nói riêng

Qua nghiên cứu nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh chúng tôi thấy rằng: tư tưởng

Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc có những luận điểmsáng tạo, đặc sắc, có giá trị lí luận và thực tiễn lớn Việc vận dụng tư tưởng Hồ ChíMinh trong dạy học lịch sử có ý nghĩa rất quan trọng đáp ứng yêu cầu đổi mới phươngpháp dạy học lịch sử, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện cho học sinh.Hơn nữa, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong dạy học lịch sử nhận được sựquan tâm ủng hộ của các nhà giáo dục lịch sử, GV trực tiếp giảng dạy bộ môn ởtrường phổ thông Vì vậy, việc tìm hiểu cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn trên đây đặt cơ

sở trực tiếp để tôi tiến hành chương 3 của khóa luận: “Vận dụng tư tưởng Hồ ChíMinh về vấn đề dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc khi dạy học lịch sử ViệtNam từ năm 1919 đến năm 1945 (SGK Lịch sử 12,THPT)” Tuy nhiên, trước khi tiếnhành chương 3 chúng ta cần tìm hiểu một cách khái quát nhất nội dung cơ bản của lịch

sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 (SGK Lịch sử 12)

CHƯƠNG 2

VỊ TRÍ, Ý NGHĨA, NỘI DUNG PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM

TỪ NĂM 1919 ĐẾN NĂM 1945 VÀ NHỮNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LỊCH SỬ

2.1 Vị trí, ý nghĩa phần Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945

2.1.1 Vị trí

Phần lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 là nội dung của hai chương

mở đầu khóa trình lịch sử Việt Nam trong SGK Lịch sử 12 Về vị trí, đây là giai đoạnquan trọng trong tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc Sự chuyển biến của phongtrào cách mạng từ lập trường tư sản sang lập trường vô sản đã đánh dấu thời kì pháttriển của phong trào giải phóng dân tộc của nhân dân Việt Nam kể từ khi thực dânPháp xâm lược: thời kì phong trào cách mạng bắt đầu dưới sự lãnh đạo trực tiếp củaĐảng Cộng sản Việt Nam (kể từ năm 1930) và giành thắng lợi Giai đoạn này gắn vớinhiều sự kiện lịch sử quan trọng, mang tính bước ngoặt trong sự phát triển của lịch sửdân tộc, đặc biệt là sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930) và thắng lợi củacuộc cách mạng tháng Tám năm 1945

2.1.2 Ý nghĩa

Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 trong chương trình SGK Lịch sử

12 không chỉ giúp học sinh nắm được một cách toàn diện, hệ thống và khái quát tiếntrình lịch sử dân tộc giai đoạn này mà còn giúp các em có cách nhìn nhận đúng đắn vềnguồn gốc, sự phát triển và tin vào con đường mà lịch sử đã chọn: con đường cáchmạng vô sản mà hạt nhân là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, giai đoạnđầu là cách mạng tư sản dân quyền Góp phần giáo dục cho học sinh trên cả ba mặt:kiến thức, kĩ năng, thái độ

Thứ nhất, về kiến thức, phần lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 trong

dạy học lịch sử ở trường phổ thông giúp cho học sinh hiểu biết sâu hơn, vững chắc và

có hệ thống quá trình phát triển của lịch sử dân tộc từ năm 1919 đến năm 1945 Đó làquá trình tiếp thu, chuyển biến, thể nghiệm và khẳng định con đường cứu nước mớiđúng đắn: con đường cách mạng vô sản dưới ánh sáng

của chủ nghĩa Mác - Lênin Con đường đó đã đưa tới thắng lợi của cuộc cách mạng

tháng Tám năm 1945 và sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, một dấumốc quan trọng trong tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc.

Về cụ thể, học sinh cần nắm được nội dung của những sự kiện, hiện tượng lịch

sử tiêu biểu cho những bước phát triển chủ yếu của lịch sử dân tộc trong giai đoạn này

Đó là cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp và sự chuyển biến vềkinh tế, xã hội Việt Nam dưới tác động của nó; quá trình tiếp cận, truyền bá chủ nghĩaMác - Lênin về nước của Nguyễn Ái Quốc; sự phát triển của phong trào cách mạngViệt Nam theo khuynh hướng khác nhau và sự thắng thế của khuynh hướng vô sản;bối cảnh, diễn biến, ý nghĩa của sự thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam; hoàn cảnh,diễn biến, kết quả, ý nghĩa ba phong trào cách mạng của nhân dân ta từ khi Đảng rađời và lãnh đạo: phong trào cách mạng 1930 - 1931, phong trào dân chủ 1936 - 1939,phong trào giải phóng dân tộc 1939 - 1945; thời cơ, diễn biến, kết quả, ý nghĩa lịch sửcủa cách mạng tháng Tám năm 1945 và sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộnghòa

Trên cơ sở nắm vững những kiến thức, học sinh hiểu sâu sắc rằng: thắng lợi vĩđại mà nhân dân ta giành được trong cách mạng tháng Tám năm 1945 là kết quả củaquá trình chuẩn bị, tập dượt đấu tranh lâu dài và chớp thời cơ kịp thời của quần chúngdưới sự lãnh đạo của Đảng, với vai trò quan trọng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chứkhông phải là một sự “ăn may” như một số sử gia tư sản từng xuyên tạc

Thứ hai, về tư tưởng, tình cảm, những kiến thức lịch sử dân tộc trong từ năm

1919 đến năm 1945 sẽ góp phần bồi dưỡng cho học sinh lòng yêu quê hương đất nước,tinh thần tự hào dân tộc, ý thức trách nhiệm trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổquốc trong giai đoạn hiện tại thông qua những trang sử hào hùng trong phong trào cáchmạng Việt Nam giai đoạn này Đồng thời, qua việc tìm hiểu những tội ác mà thực dânPháp và phát xít Nhật đã gây ra đối với nhân dân ta bấy giờ sẽ khơi dậy ở các em lòngcăm thù chủ nghĩa thực dân phát xít, tránh xa và lên án những cái xấu, cái ác trong giaiđoạn hiện tại

Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 là giai đoạn thắng lợi đầu tiên củacách mạng Việt Nam theo con đường cách mạng vô sản gắn liền với vai trò lãnh đạocủa Đảng Cộng sản Việt Nam Bởi thế, nó có tác dụng xây dựng niềm tin cho các emvào sự phát triển hợp quy luật của lịch sử dân tộc và con đường mà nhân dân ta đã

chọn và đang hướng tới; củng cố niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng và thắng lợi trongcông cuộc đổi mới đất nước hiện nay Hơn nữa, qua việc tìm hiểu về vai trò, công laocủa Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam giai đoạn này còn

có tác dụng giáo dục cho học sinh lòng kính yêu, biết ơn đối với vị lãnh tụ vĩ đại củadân tộc Đồng thời đây cũng chính là tấm gương sáng để các em noi theo trong quátrình học tập và rèn luyện

Những tác dụng giáo dục trên có vai trò quan trọng trong việc hình thành ở họcsinh những phẩm chất, nhân cách của người công dân, góp phần đáp ứng yêu cầu vàmục tiêu của sự nghiệp giáo dục đối với thế hệ trẻ Việt Nam trong giai đoạn hiện tại

Thứ ba, về mặt kĩ năng, phần lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945

trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông góp phần rèn cho học sinh kĩ năng học tập cơbản và quan trọng: kĩ năng so sánh, phân tích, tổng hợp, đánh giá, kĩ năng vận dụng tưtưởng của Hồ Chí Minh trong quá trình học tập; kĩ năng vận dụng các kiến thức lịch

sử vào các tình huống học tập và cuộc sống, đặc biệt là thông qua phân tích về thời cơ,

cơ hội trong cuộc sống, nhất là trong giai đoạn hiện nay, khi hội nhập đã và đang trởthành một xu thế tất yếu

Ngoài ra, việc học tập lịch sử dân tộc giai đoạn này cũng bồi dưỡng cho các emnăng lực tự học, tự kiểm tra, đánh giá; năng lực phát hiện, đề xuất và giải quyết cácvấn đề lịch sử

2.2 Nội dung phần Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945

Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 trong chương trình SGK Lịch sử

12 được phân ra như sau:

Chương I: Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1930, gồm có hai bài:

Bài 12: Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1925Bài 13: Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1925 đến năm 1930Chương III: Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1945, gồm ba bài:

Bài 14: Phong trào cách mạng 1930 - 1935

Bài 15: Phong trào dân chủ 1936 - 1939

Bài 16: Phong trào giải phóng dân tộc và Tổng khởi nghĩa tháng Tám (1939 1945) Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời

-Về nội dung, lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 trong SGK Lich sử

12 được chia làm hai giai đoạn nhỏ: giai đoạn 1919 - 1930 và giai đoạn 1930 - 1945.

Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1930 là quá trình chuyển biến củaphong trào cách mạng từ lập trường tư sản sang lập trường vô sản, kết thúc với sự rađời của Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930) Giai đoạn này có những nội dung chủyếu sau:

Thứ nhất, dưới tác động của cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dânPháp, tình hình kinh tế - xã hội Việt Nam có sự chuyển biến mạnh mẽ, đặc biệt là sựphân hóa các giai cấp trong xã hội Bên cạnh đó, sự vơ vét, bóc lột tàn bạo của thựcdân Pháp và bọn phong kiến tay sai đã làm cho mâu thuẫn xã hội ngày càng trở nêngay gắt Cuộc đấu tranh chống đế quốc Pháp và tay sai của các giai tầng xã hội diễn rangày một mạnh mẽ Đó chính là cơ sở, nền tảng để cách mạng Việt Nam tiếp thuluồng tư tưởng mới của cách mạng vô sản

Thứ hai, trong thời gian này, một số nhà yêu nước, đặc biệt là Nguyễn Ái Quốc

đã tìm kiếm và truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin về nước, tạo ra sự chuyển biến trongphong trào cách mạng trong nước Đó là sự chuyển biến từ lập trường tư sản sang lậptrường vô sản của phong trào cách mạng trong nước, từ tự phát sang tự giác của phongtrào công nhân Sự chuyển biến về chất này làm cho phong trào cách mạng Việt Namtrong những năm 20 của thế kỷ XX diễn ra sôi nổi, mạnh mẽ và rộng khắp Tình hình

đó đòi hỏi phong trào cách mạng trong nước phải có tổ chức lãnh đạo, và sự ra đời của

ba tổ chức cộng sản trong năm 1929 đã phản ánh yêu cầu đó

Thứ ba, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời ngày 3/2/1930 trên cơ sở thống nhất

của ba tổ chức: Đông Dương cộng sản đảng, An Nam cộng sản đảng, Đông Dươngcộng sản liên đoàn, là một bước ngoặt vĩ đại của cách mạng Việt Nam Nó chấm dứtthời kỳ cách mạng Việt Nam khủng hoảng về đường lối lãnh đạo và từ đây được đặtdưới sự lãnh đạo của chính đảng của giai cấp vô sản với đường lối và phương phápđấu tranh đúng đắn

Từ năm 1930 đến năm1945, dưới sự lãnh đạo của Đảng, cách mạng Việt Nam

đã tiến những bước vững chắc Trong 15 năm, lịch sử Việt Nam trải qua các chặngđường tương ứng với các phong trào, cao trào cách mạng của quần chúng nhân dân doĐảng lãnh đạo sau:

Thứ nhất, từ năm 1930 đến năm 1935: Dưới sự tác động của cuộc khủng hoảng

kinh tế thế giới trong các nước tư bản (1929 - 1933) và cuộc “khủng bố trắng” củathực dân Pháp sau thất bại của cuộc khởi nghĩa Yên Bái (2/1930), phong trào đấutranh của quần chúng với sự tham gia của đông đảo công nhân và nông dân đã bùng

nổ mạnh mẽ trong những năm 1930 - 1931, nhằm chống đế quốc, phong kiến, giànhchính quyền, giành độc lập dân tộc Đảng Cộng sản Việt Nam vừa ra đời đã lãnh đạophong trào của quần chúng trong cả nước, đưa phong trào lên tới đỉnh cao với sự thànhlập các Xô viết ở Nghệ Tĩnh Từ năm 1931 đến năm 1935 là thời kỳ phong trào cáchmạng tạm lắng xuống, cách mạng Việt Nam chuyển sang đấu tranh chống khủng bốnhằm duy trì hoạt động và chuẩn bị cho phong trào cách mạng mới

Thứ hai, là phong trào dân chủ 1936 -1939: thời gian này, tình hình thế giới có

nhiều biến chuyển, ảnh hưởng đến cách mạng nước ta Đó là sự xuất hiện của chủnghĩa phát xít gây ra nguy cơ bùng nổ cuộc chiến tranh thế giới mới Tại Hội nghị VIIcủa Quốc tế cộng sản đã nêu ra chủ trương thành lập Mặt trận nhân dân chống phát xít

ở các nước Phong trào chống chủ nghĩa phát xít của nhân dân thế giới giành đượcthắng lợi ở nhiều nước, đặc biệt là ở Pháp Tình hình đó đã làm dấy lên ở nước ta mộtphong trào đấu tranh công khai rộng lớn Phong trào đã thu hút đông đảo quần chúngtham gia dưới sự lãnh đạo của Đảng, đấu tranh đòi tự do, dân sinh, dân chủ, cơm áo,hòa bình Phong trào dân chủ trong những năm 1936 - 1939 là phong trào quần chúng

có mục tiêu, hình thức đấu tranh mới mẻ ở nước ta và rất hiếm có ở một nước thuộcđịa

Thứ ba, từ năm 1939 đến năm 1945: cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai đã tác

động đến toàn thế giới Pháp tham gia chiến tranh chống phát xít và nhanh chóng đầuhàng phát xít Đức Tháng 6/1941, Đức tấn công Liên Xô và nhân dân Liên Xô chiếnđấu chống phát xít Ở Thái Bình Dương, phát xít Nhật mở rộng chiến tranh Tháng9/1940, chúng đánh Lạng Sơn, mở đầu xâm lược nước ta Thực dân Pháp đã đầu hàng

và câu kết với Nhật thống trị nhân dân ta Trong bối cảnh lịch sử đó, đầu năm 1941,Nguyễn Ái Quốc về nước, trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng, Tại Hội nghị BCH

TƯ Đảng lần thứ 8 (5/1941) do Người chủ trì đã hoàn chỉnh chủ trương chuyển hướngchỉ đạo chiến lược cách mạng đã đề ra từ Hội nghị BCH TƯ lần thứ 6 (11/1939) Đó là