ĐẤU TRANH CHÍNH TRỊ ở KHÁNH hòa TRONG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG mỹ (1954 1975) tt

Lý do chọn đề tài Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước 1954-1975, cùng với tấn công về quân sự, Đảng Cộng sản Việt Nam chủ trương tấn công Mỹ và chính quyền Sài Gòn CQSG cả về chín

ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN TRUNG TRIỀU

ĐẤU TRANH CHÍNH TRỊ Ở KHÁNH HÒA TRONG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ

Công trình được hoàn thành tại:

Khoa Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế

Người hướng dẫn khoa học:

Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Đại học Huế

số 04 Lê Lợi, thành phố Huế

Vào hồi giờ ngày tháng năm

Có thể tìm hiểu luận án tại Thư viện Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975), cùng với tấn công về quân sự, Đảng Cộng sản Việt Nam chủ trương

tấn công Mỹ và chính quyền Sài Gòn (CQSG) cả về chính trị, coi đấu

tranh chính trị (ĐTCT) là một hình thức đấu tranh cơ bản có tác dụng như đấu tranh vũ trang Thực hiện chủ trương đó, từ năm 1954 đến năm 1975, ĐTCT đã diễn ra liên tục và rộng khắp ở miền Nam, trở thành nét độc đáo của nghệ thuật chiến tranh cách mạng Việt Nam Tuy nhiên, cho đến nay, vấn đề ĐTCT vẫn chưa được quan tâm đầu

tư nghiên cứu đúng mức, chưa tương xứng với vị trí của nó trong thế

“hai chân, ba mũi” đã được thực tiễn khẳng định Do đó, việc nghiên

cứu, tìm hiểu về ĐTCT giúp chúng ta có cái nhìn đầy đủ hơn về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975) với tính chất là một cuộc chiến tranh nhân dân, toàn dân, toàn diện

Khánh Hòa có lợi thế về vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên Thời

kỳ 1954-1975, Mỹ và CQSG đã xây dựng tại đây nhiều căn cứ quân sự quy mô, hiện đại, nổi bật là khu liên hợp hải - lục - không quân Cam Ranh Bên cạnh đó, Khánh Hòa còn là địa bàn được Mỹ và CQSG lựa chọn để đặt các cơ quan chỉ huy, trung tâm huấn luyện quân đội, trường đào tạo sĩ quan Để vận hành cũng như bảo vệ hệ thống cơ sở phục vụ chiến tranh này, Mỹ và CQSG đã sử dụng một lực lượng quân đội, cảnh sát hùng hậu; đồng thời, công tác an ninh được đặc biệt coi trọng Trong điều kiện như vậy, nhưng từ năm 1954 đến năm 1975, nhân dân Khánh Hòa vẫn liên tục ĐTCT bằng nhiều hình thức, thu hút hầu hết các thành phần xã hội tham gia và đạt được những kết quả nhất định, góp phần làm thất bại các chiến lược chiến tranh thực dân mới của Mỹ tiến hành ở địa phương cũng như ở miền Nam

Cho đến nay, chủ đề ĐTCT ở Khánh Hòa thời kỳ 1954-1975 chỉ được đề cập vắn tắt và rải rác trong các công trình lịch sử Đảng

bộ, lịch sử các tổ chức chính trị - xã hội của địa phương Vì vậy, nghiên cứu ĐTCT ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975) vừa có ý nghĩa khoa học vừa có ý nghĩa thực tiễn:

Về ý nghĩa khoa học, luận án làm rõ các nhân tố ảnh hưởng

đến ĐTCT và diễn biến, tính chất, đặc điểm, ý nghĩa lịch sử của ĐTCT ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975) Qua đó, giúp nhận thức rõ hơn về truyền thống yêu nước, cách mạng của nhân dân Khánh Hòa; bản chất thực dân mới của các chính sách, biện pháp do Mỹ và CQSG triển khai tại Khánh Hòa; sự nhạy bén trong chủ trương lãnh đạo ĐTCT của Đảng; sự đa dạng, linh hoạt, quyết liệt về hình thức của ĐTCT ở Khánh Hòa; sự hưởng ứng, phối hợp của Khánh Hòa với địa phương khác trong ĐTCT; kết quả của ĐTCT ở Khánh Hòa thời kỳ 1954-1975; Không những thế, luận án còn cung cấp những cứ liệu để nhận thức đầy đủ hơn về phương

châm “hai chân, ba mũi” trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu

nước ở Khánh Hòa nói riêng và miền Nam nói chung

Về ý nghĩa thực tiễn, luận án cung cấp thêm nguồn tư liệu về

cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Khánh Hòa phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy lịch sử địa phương, góp phần nâng cao niềm tự hào về truyền thống của quê hương và giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ Khánh Hòa Hơn nữa, những bài học kinh nghiệm được rút ra trong luận án góp phần phát huy sức mạnh của quần chúng nhân dân trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trên địa bàn Khánh Hòa hiện nay

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn vấn đề “Đấu

tranh chính trị ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ 1975)” làm đề tài luận án Tiến sĩ chuyên ngành Lịch sử Việt Nam

(1954-2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là ĐTCT ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975)

Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung, ĐTCT được đề cập trong luận án được hiểu theo

nghĩa để phân biệt với ĐTVT, tức là đấu tranh của quần chúng nhân dân không sử dụng vũ khí quân dụng nhằm đòi các mục tiêu về dân tộc, dân chủ, dân sinh

Về không gian, luận án nghiên cứu ĐTCT trên địa bàn tỉnh

Khánh Hòa, gồm các đơn vị hành chính cấp huyện: Vạn Ninh, Ninh

Hòa, Nha Trang, Diên Khánh, Cam Lâm, Cam Ranh, Khánh Vĩnh và Khánh Sơn; trong đó, tập trung nghiên cứu địa bàn Nha Trang - nơi được coi là trung tâm của ĐTCT ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975)

Về thời gian, khung thời gian của luận án là từ năm 1954 đến

năm 1975, cụ thể từ khi Hiệp định Genève được ký kết (21-7-1954) đến ngày Khánh Hòa được giải phóng (2-4-1975)

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu

Tái hiện có hệ thống quá trình ĐTCT, góp phần nhận thức đầy

đủ hơn về cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975) của quân và dân Khánh Hòa Qua đó, bổ sung tư liệu cho công tác nghiên cứu, giảng dạy lịch sử địa phương; cung cấp luận cứ khoa học nâng cao hiệu quả công tác giáo dục truyền thống cách mạng và phát huy sức mạnh nhân dân trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa trong giai đoạn hiện nay

Nhiệm vụ nghiên cứu

Làm rõ điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của Khánh Hòa, nhất là chính sách của Mỹ và CQSG đối với Khánh Hòa từ năm 1954 đến năm 1975 có ảnh hưởng đến ĐTCT

Trình bày chủ trương của Trung ương Đảng, Liên Khu ủy V và Tỉnh ủy Khánh Hòa chỉ đạo ĐTCT trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

Tái hiện diễn biến ĐTCT ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975) qua các phong trào tiêu biểu dựa theo mục tiêu, đối tượng đấu tranh

Làm rõ tính chất, đặc điểm và ý nghĩa lịch sử của ĐTCT ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

4 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu

Nguồn tư liệu

Văn kiện, công trình tổng kết của Đảng, Nhà nước, tác phẩm của các vị lãnh đạo viết về cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

có đề cập đến ĐTCT; công trình, bài viết của các nhà nghiên cứu về ĐTCT trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975); lịch sử Đảng

bộ, lịch sử các tổ chức chính trị - xã hội ở Khánh Hòa; một số công

trình nước ngoài viết về “chiến tranh Việt Nam”

Nguồn tư liệu tại kho lưu trữ thuộc Văn phòng và Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Khánh Hòa; Trung tâm Lưu trữ Lịch sử - Sở Nội vụ tỉnh Khánh Hòa; Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II (Thành phố Hồ Chí Minh); Trung tâm Lưu trữ Quốc gia IV (Đà Lạt)

Ngoài ra, một nguồn tư liệu hết sức quan trọng trong nghiên cứu lịch sử địa phương được tác giả chú ý khai thác là di tích lịch sử, bảo tàng, đặc biệt là trao đổi, phỏng vấn các nhân chứng lịch sử

Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam và tư tưởng Hồ Chí Minh, để thực hiện luận án, tác giả chủ yếu sử dụng phương pháp lịch sử kết hợp với phương pháp logic Ngoài ra, tác giả còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể khác như sưu tầm và xử

lý tư liệu (thành văn, điền dã, phỏng vấn nhân chứng), phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh,

5 Đóng góp của luận án

Một là, trên cơ sở trình bày, phân tích điều kiện tự nhiên, kinh

tế - xã hội; chính sách của Mỹ, CQSG đối với Khánh Hòa; đường lối chỉ đạo ĐTCT của Trung ương Đảng, Liên Khu ủy V và Tỉnh ủy Khánh Hòa, luận án làm rõ sự ảnh hưởng của những nhân tố trên đối với ĐTCT ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975)

Hai là, luận án tái hiện khách quan và có hệ thống diễn biến

ĐTCT ở Khánh Hòa từ năm 1954 đến năm 1975, trong đó thể hiện rõ mục tiêu, lực lượng, thành phần, hình thức, kết quả, của từng phong trào

Ba là, luận án phân tích, chứng minh làm nổi bật tính chất, đặc

điểm của ĐTCT ở Khánh Hòa trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975); đồng thời, làm rõ ý nghĩa, rút ra những bài học kinh nghiệm phục vụ quá trình phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ an ninh Tổ quốc trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa trong giai đoạn hiện nay

Bốn là, trên cơ sở xử lý khối lượng lớn tài liệu từ nhiều nguồn

khác nhau, trong đó có nhiều tài liệu lần đầu tiên được công bố, luận

án góp phần giúp nhận thức đầy đủ hơn về ĐTCT ở Khánh Hòa nói riêng và miền Nam nói chung; cung cấp nguồn tư liệu tham khảo phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy lịch sử địa phương cũng như giáo dục truyền thống cách mạng của quê hương Khánh Hòa

6 Bố cục của luận án

Ngoài phần mở đầu (5 trang), kết luận (4 trang), tài liệu tham khảo (27 trang) và phụ lục (41 trang), luận án (150 trang) gồm 4 chương: Chương 1 Tổng quan nghiên cứu (19 trang)

Chương 2 Đấu tranh chính trị ở Khánh Hòa từ năm 1954 đến năm 1965 (58 trang)

Chương 3 Đấu tranh chính trị ở Khánh Hòa từ năm 1965 đến năm 1975 (43 trang)

Chương 4 Tính chất, đặc điểm và ý nghĩa lịch sử (30 trang)

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1.1 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

1.1.1 Nhóm các công trình nghiên cứu về đấu tranh chính trị ở miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

Nghiên cứu về ĐTCT ở miền Nam trong kháng chiến chống

Mỹ (1954-1975) có các công trình tiêu biểu như: Lê Duẩn (1976),

Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng, vì độc lập, tự do, vì chủ nghĩa xã hội, tiến lên giành thắng lợi mới, Nhà xuất bản (NXB) Sự thật, Hà

Nội; Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị

(1995), Tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ - Thắng lợi và bài học,

NXB CTQG, Hà Nội; Bộ Tư lệnh Quân Khu V - Viện Lịch sử Quân

sự Việt Nam (1999), Một số kinh nghiệm chỉ đạo chiến tranh nhân

dân địa phương ở Khu V trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước

(1954-1975), NXB QĐND, Hà Nội; Võ Nguyên Giáp (2006), Tổng

tập luận văn, NXB QĐND, Hà Nội; Trần Văn Giàu (2006), Tổng tập, NXB QĐND, Hà Nội; Lê Cung (2008), Phong trào Phật giáo miền Nam Việt Nam năm 1963, in lần thứ 4, NXB Thuận Hóa, Huế;

Trần Bá Đệ (Chủ biên) - Lê Cung (2010) (in lần thứ hai), Lịch sử

Việt Nam tập VII, từ 1954 đến 1975, NXB Đại học Sư phạm, Hà Nội;

Bộ Quốc phòng - Viện Lịch sử Quân sự (2013), Lịch sử kháng chiến

chống Mỹ, cứu nước (1954-1975) (9 tập), NXB CTQG, Hà Nội; Lê

Cung (2013), 50 năm nhìn lại phong trào Phật giáo miền Nam Việt

Nam (1963-2013), NXB Đại học Huế; Lê Cung (2014), Phong trào Phật giáo miền Nam Việt Nam (1964-1968), NXB Thuận Hóa; Lê

Cung (Chủ biên), (2015), Về phong trào đô thị miền Nam trong

kháng chiến chống Mỹ (1954-1975), NXB Tổng hợp TP HCM; Viện

Sử học (2017), Lịch sử Việt Nam, (tái bản lần thứ nhất) NXB Khoa

học Xã hội, Hà Nội

Nghiên cứu về ĐTCT ở miền Nam trong kháng chiến chống

Mỹ (1954-1975) còn được thể hiện trong một số luận án Tiến sĩ, bài

viết đăng tạp chí, kỷ yếu hội thảo như: Trần Thị Lan (2014), Đấu

tranh chính trị ở Tây Nguyên trong kháng chiến chống Mỹ từ năm

1961 đến năm 1968, Luận án Tiến sĩ, Trường ĐHSP - Đại học Huế;

Nguyễn Thị Thanh Huyền (2016), Phong trào công nhân ở các đô thị

miền Nam Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ từ năm 1954 đến năm 1965, Luận án Tiến sĩ, Trường ĐHSP - Đại học Huế; Quỳnh Cư

(1980), Tìm hiểu về “đội quân chính trị” của quần chúng trong cách

mạng miền Nam (1954-1975), Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, số 3; Vũ

Thị Thúy Hiền (2000), Phụ nữ miền Nam tham gia đấu tranh chính trị chống chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mỹ (1961-

1965), Tạp chí Lịch sử Đảng, số 7; Trần Bạch Đằng (2005), Chung một bóng cờ, Tạp chí Lịch sử Đảng, số 12; Trịnh Thị Hồng Hạnh

(2010), Đấu tranh chính trị trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu

nước, Tạp chí Lịch sử Đảng, số 6;

Nhìn chung, các công trình nêu trên dù được trình bày dưới dạng tổng kết, lịch sử, luận án, tham luận hay bài báo khoa học ở những mức độ, khía cạnh khác nhau đã làm rõ nhiều vấn đề liên quan đến lý luận và thực tiễn của ĐTCT ở miền Nam, nhất là ở đô thị trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975)

Không chỉ trong nước, ở ngoài nước cũng xuất bản các công

trình phản ánh về “chiến tranh Việt Nam” - theo cách gọi của họ, có

đề cập đến ĐTCT, tiêu biểu như: Gabrien Kolko (1991), Giải phẫu

một cuộc chiến tranh, NXB QĐND, Hà Nội; Robert S McNamara

(1995), Nhìn lại quá khứ - tấn thảm kịch và những bài học về Việt

Nam, NXB CTQG, Hà Nội; Ở các công trình này, ĐTCT chủ yếu

được đề cập như một nhân tố quan trọng để giải thích cho sự thất bại

của Mỹ trong cuộc “chiến tranh Việt Nam” Mặc dù được viết với vị

thế, động cơ, quan điểm khác nhau, đôi khi đối lập với quan điểm, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam, song các công trình này có những nhìn nhận khách quan về ĐTCT của nhân dân ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

1.1.2 Nhóm các công trình nghiên cứu về đấu tranh chính trị ở Khánh Hòa trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

Nghiên cứu về ĐTCT ở Khánh Hòa trong kháng chiến chống Mỹ

(1954-1975) có các công trình như: Tuệ Giác (1964), Việt Nam Phật giáo

đấu tranh sử, NXB Hoa Nghiêm, Sài Gòn; Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh

Khánh Hòa (1992), Truyền thống cách mạng của phụ nữ Khánh Hòa

1930-1975, Cơ sở in chi nhánh NXB CTQG, Nha Trang; Ban Thường vụ

Huyện ủy Ninh Hòa (1995), Lịch sử Đảng bộ huyện Ninh Hòa thời kỳ

1954-1975, Cơ sở in chi nhánh NXB CTQG, Nha Trang; Hoành Linh Đỗ

Mậu (1991), Tâm sự tướng lưu vong (Việt Nam máu lửa quê hương tôi),

NXB Công an Nhân dân, Hà Nội; Ban Thường vụ Thành ủy Nha Trang

(1996), Lịch sử Đảng bộ Nha Trang 1925-1975, Cơ sở in chi nhánh NXB CTQG, Nha Trang; Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Khánh Hòa (2001), Lịch

sử Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Khánh Hòa (1930-1975), Cơ

sở in chi nhánh NXB CTQG, Nha Trang; Hội Nông dân tỉnh Khánh Hòa

(2002), Lịch sử phong trào nông dân và Hội Nông dân tỉnh Khánh Hòa

1930-2000, Cơ sở in chi nhánh NXB CTQG, Nha Trang; Hoài Phong

(Quyển 1-2008, Quyển 2-2014), Hồi ức một thời, NXB Hội Nhà văn, Hà Nội; Lê Cung (chủ biên) (2016), 60 năm Phật học viện Hải Đức Nha

Trang (1956-2016), NXB Tổng hợp TP HCM;

Ngoài ra, ĐTCT ở Khánh Hòa thời kỳ 1954-1975 cũng được

đề cập qua một số bài báo, kỷ yếu hội thảo khoa học như: Chu Đình Lộc (2009), Bàn thêm về một số cuộc đồng khởi ở cực Nam Trung

Bộ 1959-1960, Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, số 8; Chu Đình Lộc

(2014), Đấu tranh chính trị đòi thi hành Hiệp định Genève ở các tỉnh

cực Nam Trung Bộ 1954-1955, Tạp chí Lịch sử Đảng, số 7; Sở Giáo

dục Đào tạo Khánh Hòa (2015), “Lịch sử giáo dục cách mạng ở

Khánh Hòa giai đoạn 1945-1975”, Kỷ yếu hội thảo khoa học; Lê

Cung, Nguyễn Trung Triều (2016), Phật học viện Hải Đức Nha

Trang với cuộc vận động của Phật giáo miền Nam năm 1963, Tạp chí

Nghiên cứu Tôn giáo, số 07&08 (157);

Xuất phát từ mục tiêu và phạm vi nghiên cứu, những công trình nêu trên chủ yếu trình bày các phong trào ĐTCT do Đảng trực tiếp lãnh đạo; điểm một số sự kiện ĐTCT nổi bật; đề cập ĐTCT của từng lực lượng riêng rẽ hoặc chỉ tìm hiểu từng mảng vấn đề cụ thể

mà không đi sâu nghiên cứu toàn diện ĐTCT ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

1.2 Những vấn đề luận án kế thừa

Nhìn một cách tổng thể, các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài đã giải quyết những nội dung cơ bản sau và những nội dung này được tác giả kế thừa trong luận án:

Một là, phân tích làm rõ những vấn đề lý luận liên quan đến

ĐTCT như quan điểm, tổ chức, lực lượng, hình thức, vai trò, nghệ thuật, mối quan hệ với ĐTQS,

Hai là, đi sâu nghiên cứu diễn biến, tính chất, đặc điểm, vai trò,

bài học kinh nghiệm của ĐTCT tại các đô thị lớn ở miền Nam như Huế, Sài Gòn, Đà Nẵng, Đà Lạt,

Ba là, trình bày một số vấn đề liên quan đến điều kiện tự nhiên,

kinh tế - xã hội, truyền thống yêu nước và cách mạng, cùng với đó, khái quát chính sách của Mỹ và CQSG ở Khánh Hòa

Bốn là, điểm một số cuộc ĐTCT nổi bật của nhân dân Khánh

Hòa chống Mỹ và CQSG từ năm 1954 đến năm 1975; đồng thời, bước đầu có những đánh giá về các cuộc đấu tranh đó

1.3 Những vấn đề luận án cần tập trung nghiên cứu

Một là, làm rõ các nhân tố ảnh hưởng đến ĐTCT ở Khánh Hòa

trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975) như điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội; truyền thống yêu nước và cách mạng của nhân dân Khánh Hòa trước năm 1954; đặc biệt là bản chất thực dân mới của các chính sách, biện pháp về chính trị - quân sự, kinh tế

- xã hội, văn hóa - giáo dục do Mỹ và CQSG triển khai tại Khánh

Hòa, trên cơ sở đó, làm rõ nguyên nhân chủ yếu bùng phát các phong trào ĐTCT ở Khánh Hòa thời kỳ 1954-1975

Hai là, làm rõ đường lối, chủ trương chỉ đạo ĐTCT của Trung

ương Đảng, Liên Khu ủy V, nhất là của Tỉnh ủy Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975) Việc phân tích, làm rõ đường lối, chủ trương của Đảng phải bám sát âm mưu, hành động của địch, đồng thời đối chiếu với kết quả của ĐTCT, để từ đó thấy được sự nhạy bén trong chỉ đạo phong trào ĐTCT của Đảng

Ba là, tái hiện diễn biến ĐTCT ở Khánh Hòa từ năm 1954 đến

năm 1975 Việc tái hiện diễn biến các phong trào ĐTCT được dựa trên nhiều nguồn tư liệu khác nhau, nhất là tư liệu lưu trữ của cả chính quyền cách mạng và CQSG, đảm bảo tính khách quan, toàn diện

Bốn là, làm rõ tính chất, đặc điểm và ý nghĩa lịch sử của

ĐTCT ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975) Các tính chất, đặc điểm, ý nghĩa lịch sử trong đó bao hàm cả bài học kinh nghiệm được chứng minh bằng chất liệu lịch sử

từ phong trào ĐTCT của quần chúng nhân dân địa phương

Chương 2 ĐẤU TRANH CHÍNH TRỊ Ở KHÁNH HÒA

TỪ NĂM 1954 ĐẾN NĂM 1965 2.1 Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, truyền thống yêu nước và cách mạng của nhân dân Khánh Hòa trước năm 1954 2.1.1 Điều kiện tự nhiên

Khánh Hòa với lợi thế về điều kiện tự nhiên, là địa bàn chiến lược đối với cách mạng cũng như đối với VNCH Điều kiện tự nhiên của Khánh Hòa có tác động hai mặt đến ĐTCT Một mặt, vị trí địa lý thuận tiện cho việc nắm bắt thông tin, tiếp nhận ảnh hưởng, phối hợp với các địa phương khác để đấu tranh; địa hình thuận lợi trong việc thiết lập các căn cứ chỉ đạo phong trào, ngay cả vùng đô thị; nông thôn đồng bằng sát nách đô thị thuận lợi trong việc hỗ trợ đấu tranh, phát huy ảnh hưởng của ĐTCT Nhưng ở mặt khác, vùng đô thị nhỏ gần như được bao bọc bởi núi và biển; vùng nông thôn đồng bằng hẹp nằm sát quốc lộ, lại bị chia cắt nên đối phương dễ kiểm soát,

ngăn chặn và cô lập các cuộc đấu tranh

2.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội

Khánh Hòa có điều kiện về đời sống kinh tế, dân cư, tôn giáo, công nhân, học sinh khá đặc thù Những điều kiện đó tác động theo những chiều hướng khác nhau, ở những mức độ khác nhau đối với ĐTCT trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975)

2.1.3 Truyền thống yêu nước và cách mạng của nhân dân Khánh Hòa trước 1954

Trước năm 1954, Khánh Hòa là địa phương sớm có những hoạt động đấu tranh chống sự xâm lược của thực dân Pháp như phong trào Bình Tây cứu quốc đoàn (1885-1886), Mặt trận Nha Trang - Khánh Hòa (từ ngày 23-10-1945 đến ngày 2-2-1946), chiến tranh du kích những năm 1946-1952;

Song song với hoạt động quân sự, tại Khánh Hòa trước năm

1954 cũng có những hoạt động chính trị, biểu dương lực lượng khá nổi bật như hoạt động của Trần Quý Cáp (1908), Hà Huy Tập, Ngô Đức Diễn (1925-1926); cuộc biểu tình ngày 17-6-1930, cuộc mít tinh ngày 19-8-1945, các cuộc ĐTCT trong giai đoạn cuối chiến cuộc Đông Xuân 1953-1954,

Đây là truyền thống yêu nước, cách mạng quý báu để Đảng bộ, nhân dân Khánh Hòa tiếp tục cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975) đầy cam go và thử thách, trong đó ĐTCT là mũi tiến công đối phương rất nhạy bén, hiệu quả

2.2 Chính sách của Mỹ, chính quyền Sài Gòn ở Khánh Hòa và chủ trương đấu tranh chính trị của Đảng từ năm 1954 đến năm 1965 2.2.1 Chính sách của Mỹ, chính quyền Sài Gòn ở Khánh Hòa từ năm 1954 đến năm 1965

2.2.1.1 Về chính trị - quân sự

Từ năm 1954 đến năm 1965, những chính sách lớn về chính trị của CQSG áp dụng đối với miền Nam đều được triển khai tại địa bàn

Khánh Hòa như phá hoại Hiệp định Genève, “tố Cộng”, gom dân lập

khu tập trung ở vùng miền núi, lập ACL ở vùng nông thôn đồng bằng Trong khi đó, về quân sự, sau khi cơ bản nắm được vùng đồng bằng và đô thị, từ năm 1960, CQSG đẩy mạnh hoạt động quân sự

nhằm vào căn cứ cách mạng ở vùng miền núi

2.2.1.2 Về kinh tế - xã hội

Về kinh tế, song song với các biện pháp để phát triển kinh tế vùng kiểm soát như cải cách điền địa, đầu tư phát triển nông nghiệp, ngư nghiệp, thương mại, CQSG triển khai bao vây kinh tế đối với cách mạng

Ở Khánh Hòa, dưới thời Ngô Đình Diệm, hoạt động kinh tế thu nhiều lợi nhuận nhất là thầu khoán đều do những tay chân chuyên làm kinh tài cho gia đình họ Ngô nắm độc quyền

Về xã hội, sau Hiệp định Genève (21-7-1954), Mỹ và CQSG bằng nhiều biện pháp đã cưỡng ép, dụ dỗ đồng bào miền Bắc, chủ yếu là tín đồ Thiên Chúa giáo di cư vào Nam Khánh Hòa là một trong những tỉnh ở khu vực miền Trung tiếp nhận dân di cư từ miền Bắc nhiều nhất

2.2.1.3 Về văn hóa - giáo dục

Về văn hóa, giống như nhiều địa phương khác ở miền Nam, tại Khánh Hòa, CQSG thi hành chính sách phân biệt tôn giáo khá rõ nét Với Thiên Chúa giáo, CQSG đầu tư xây dựng các cơ sở, nhà thờ, nhà giảng đạo, trường học để thu hút nhân dân theo đạo Trong khi đó, đối với Phật giáo, CQSG thể hiện rõ sự kỳ thị

Về giáo dục, so với các tỉnh khác ở miền Trung, giáo dục Khánh Hòa những năm 1954-1965 khá phát triển Tuy nhiên, các cơ

sở giáo dục bị CQSG kiểm soát chặt chẽ bằng nhiều biện pháp khác nhau nhằm ngăn chặn học sinh tham gia đấu tranh

2.2.2 Chủ trương của Đảng về đấu tranh chính trị từ năm 1954 đến năm 1965

2.2.2.1 Chủ trương của Trung ương Đảng

Trong giai đoạn 1954-1965, Trung ương Đảng đã bám sát các chính sách, biện pháp của CQSG để đề ra chủ trương phù hợp, kịp thời lãnh đạo quần chúng ĐTCT Đó là chủ trương đòi thi hành Hiệp

định Genève, chống “tố Cộng”, giải phóng miền núi, chống phá

“quốc sách” ACL, giải phóng nông thôn đồng bằng,

2.2.2.2 Chủ trương của Liên Khu ủy V

Chấp hành chủ trương của Trung ương Đảng, Liên Khu ủy V từng bước đề ra chủ trương ĐTCT trên địa bàn Đặc biệt, Liên Khu

ủy V đã đúc kết thành 9 khâu trong chỉ đạo phát động quần chúng chống phá ACL

2.2.2.3 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Khánh Hòa

Chủ trương chỉ đạo đòi thi hành Hiệp định Genève, chống “tố

Cộng”, giải phóng miền núi, chống phá “quốc sách” ACL, giải

phóng nông thôn đồng bằng, của Trung ương Đảng và Liên Khu ủy

V được Tỉnh ủy Khánh Hòa cụ thể hóa trong quá trình lãnh đạo nhân dân địa phương tham gia ĐTCT

2.3 Nội dung đấu tranh chính trị ở Khánh Hòa từ năm 1954 đến năm 1965

2.3.1 Đòi thi hành Hiệp định Genève

Sau Hiệp định Genève (21-7-1954), tại Khánh Hòa dấy lên phong trào ĐTCT đòi CQSG thi hành Hiệp định, tổ chức hiệp thương tổng tuyển cử kết hợp với đòi dân sinh, dân chủ Phong trào được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như mít tinh đòi thi hành Hiệp định; biểu tình chống trả thù cán bộ kháng chiến; hoạt động của Phong trào Bảo vệ Hòa bình Nha Trang; đấu tranh của đồng bào di

cư miền Bắc; đưa cán bộ cách mạng vào bộ máy CQSG ở cơ sở làm nội ứng cho ĐTCT;

2.3.2 Chống chính sách “tố Cộng”

Những năm 1955-1958, CQSG triển khai chiến dịch “tố

Cộng” hết sức khốc liệt Tuy nhiên, tại Khánh Hòa, ĐTCT vẫn diễn

ra khá liên tục, khi công khai khi âm thầm Tiêu biểu là đấu tranh của

các “Tổ đổi công”, “Mặt trận Tổ quốc Khánh Hòa”, công nhân đồn điền cao su Suối Dầu, “Chi bộ ghép” trong nhà lao Nha Trang,

2.3.3 Phối hợp với lực lượng vũ trang tiến hành đồng khởi ở vùng

rừng núi

Trong những năm 1959-1960, để chống phá chính sách tập trung dân, đồng bào thiểu số ở miền núi Khánh Hòa đã tẩy chay các

buổi lễ “ăn thề”, hoạt động chính trị do CQSG tổ chức Hơn thế nữa,

được sự hỗ trợ của LLVT, đồng bào đã đồng khởi phá hàng loạt khu tập trung của CQSG, điển hình là khu Thạch Trại

Đến cuối năm 1960, vùng miền núi Khánh Hòa được giải phóng, đồng bào các dân tộc thiểu số sau nhiều năm bị đối phương o

ép được trở lại làm chủ núi rừng, xây dựng căn cứ làm chỗ đứng cho lực lượng kháng chiến

2.3.4 Chống phá ấp chiến lược

Đối với “quốc sách” ACL, khi CQSG bắt đầu triển khai xây

dựng cũng là lúc nhân dân Khánh Hòa bắt đầu chống phá Biện pháp phổ biến để chống phá ACL là dây dưa không chịu triển khai; khi buộc phải rào làng thì cắm cây nông hoặc rào nhưng không buộc dây;

Để cổ vũ nhân dân chống phá “quốc sách” ACL, công tác

tuyên truyền được Tỉnh ủy Khánh Hòa chỉ đạo đẩy mạnh thông qua báo chí, truyền đơn Đặc biệt, phong trào quần chúng chống phá ACL

ở Khánh Hòa được triển khai hiệu quả khi có sự phối hợp với LLVT,

tiêu biểu là phá ACL ở xã Ninh Phước (3-1962)

2.3.5 Đòi tự do tín ngưỡng, bình đẳng tôn giáo

Trong phong trào đòi tự do tín ngưỡng, bình đẳng tôn giáo năm 1963, Phật giáo Khánh Hòa đã hưởng ứng ngay từ đầu (7-5-

1963), đấu tranh quyết liệt cho đến khi CQSG thực hiện “Kế hoạch

nước lũ”, dùng bạo lực đàn áp và lục soát chùa, bắt các lãnh đạo

phong trào (20-8-1963) Sau đó phong trào tiếp tục diễn ra khi âm thầm khi công khai cho đến ngày chính quyền Ngô Đình Diệm sụp

đổ (1-11-1963)

Đây là phong trào đấu tranh dài ngày nhất, quyết liệt nhất và thu hút đông đảo quần chúng tham gia nhất trong lịch sử ĐTCT ở Khánh Hòa thời kỳ 1954-1975 Phong trào đấu tranh của Phật giáo Khánh Hòa đã vượt qua giới hạn địa phương, đóng góp quan trọng vào cuộc vận động của Phật giáo miền Nam năm 1963

2.3.6 Chống độc tài, quân phiệt, đòi tự do và dân chủ

Chống độc tài thể hiện qua việc chống dư đảng Cần lao Đấu tranh chống dư đảng Cần lao về cơ bản có 2 dạng: Dạng thứ nhất, đấu tranh để loại bỏ những đảng viên Cần lao tiếp tục tham gia CQSG sau ngày 1-11-1963; dạng thứ hai, đấu tranh đòi CQSG xử lý những đảng viên Cần lao có nhiều tội trạng đối với nhân dân Khánh Hòa Từ ngày 16-8-1964, đấu tranh chống độc tài, quân phiệt bùng phát mạnh mẽ

hơn khi Nguyễn Khánh cho ra đời “Hiến chương Vũng Tàu”

ĐTCT chống độc tài, quân phiệt năm 1964 đã góp phần loại bỏ

một số dư đảng Cần lao khỏi chính quyền đương nhiệm; 6 tên Cần lao cầm đầu tại Khánh Hòa trước ngày 1-11-1963 bị CQSG điều tra

và công khai tội trạng; đồng thời, cùng với cuộc đấu tranh của nhân dân miền Nam tạo áp lực chính trị buộc Nguyễn Khánh phải rời bỏ chức vụ Thủ tướng (25-10-1964)

Tại Khánh Hòa, tháng 1-1965, phong trào chống độc tài, đòi tự

do, dân chủ, cụ thể là chống Trần Văn Hương tiếp tục diễn ra Đây cũng là một trong những phong trào đấu tranh mạnh mẽ, thu hút đông đảo quần chúng tham gia Đỉnh cao của phong trào là cuộc tự thiêu của Đào Thị Yến Phi ngày 26-1-1965

2.3.7 Phối hợp với lực lượng vũ trang tiến hành đồng khởi ở vùng nông thôn đồng bằng

Đồng khởi ở vùng nông thôn đồng bằng, trọng tâm là hai huyện Ninh Hòa, Diên Khánh bắt đầu từ ngày 7-11-1964 Đến đầu tháng 6-1965, sau hơn nửa năm đấu tranh bằng cả quân sự và chính trị, quân dân Khánh Hòa đã giải phóng được 46 thôn với 37.500 dân, biến 32 thôn với 32.400 dân trở thành vùng tranh chấp, hệ thống ATS

bị phá từng mảng, số còn lại cũng bị rệu nát không còn tác dụng

Chương 3 ĐẤU TRANH CHÍNH TRỊ Ở KHÁNH HÒA

TỪ NĂM 1965 ĐẾN NĂM 1975 3.1 Chính sách của Mỹ, chính quyền Sài Gòn ở Khánh Hòa và chủ trương đấu tranh chính trị của Đảng từ năm 1965 đến năm 1975 3.1.1 Chính sách của Mỹ, chính quyền Sài Gòn ở Khánh Hòa từ năm 1965 đến năm 1975

3.1.1.1 Về chính trị - quân sự

Về chính trị, từ cuối năm 1965, CQSG tại Khánh Hòa tập trung

triển khai chính sách “bình định” Sau “Sự kiện Tết Mậu Thân 1968”,

CQSG tăng cường cao độ các biện pháp an ninh, đồng thời đẩy mạnh hoạt động chiêu hồi, ly gián, mị dân nhằm làm cho dân chúng nghi ngờ lẫn nhau và gây chia rẽ đoàn kết

Về quân sự, ngày 10-6-1965, Mỹ đưa quân vào Khánh Hòa, tiếp đến, giữa tháng 7-1965, quân Hàn Quốc cũng có mặt ở đây Hơn

một năm sau (9-1966), trên địa bàn Khánh Hòa đã có hơn 26.000 lính

Mỹ và Hàn Quốc

Trên chiến trường Khánh Hòa, quân số quân đội Sài Gòn không ngừng tăng lên theo thời gian Từ khi có sự hỗ trợ của lực lượng Mỹ và Đồng minh, quân đội Sài Gòn tăng cường đánh phá vùng nông thôn đồng bằng đã được giải phóng cuối năm 1964, hòng tiêu diệt và đánh bật lực lượng cách mạng ra khỏi địa bàn,

Về xã hội, việc thành lập hội đoàn bị CQSG kiểm soát chặt chẽ, trong khi hoạt động tập hợp đông người như tổ chức đại hội, hội thảo, thuyết giáo, mừng tân gia, thành hôn, tất niên, cũng bị hạn chế

Từ khi quân đội Mỹ và Đồng minh đến đồn trú, tại Khánh Hòa các dịch vụ giải trí như bar, dancing, nở rộ, kèm theo đó là các tệ nạn xã hội: Mại dâm, chích hút, cò mồi, buôn lậu,

3.1.1.3 Về văn hóa - giáo dục

Về văn hóa, nhiều loại phim ảnh, báo chí kích động bạo lực, đồi trụy được phổ biến từ thành thị đến nông thôn, lối sống kiểu Mỹ được đẩy mạnh tuyên truyền Việc xuất bản, phổ biến các sản phẩm văn hóa

và hoạt động biểu diễn trước công chúng bị kiểm duyệt nghiêm ngặt

Về giáo dục, dù quy mô ngày càng mở rộng nhưng dưới thời CQSG, giáo dục miền Nam nói chung, Khánh Hòa nói riêng phải đối mặt với nhiều vấn đề nan giải, nổi cộm là vấn đề kỷ luật học đường sa sút

3.1.2 Chủ trương của Đảng về đấu tranh chính trị từ năm 1965 đến năm 1975

3.1.2.1 Chủ trương của Trung ương Đảng

Kể từ năm 1965, trong bối cảnh Mỹ đưa quân trực tiếp tham chiến ở miền Nam, Trung ương Đảng tiếp tục đánh giá cao vai trò của ĐTCT, đặt nặng công tác chỉ đạo ĐTCT ở đô thị và lấy vấn đề chống Mỹ gắn với chống chính quyền quân phiệt Nguyễn Văn Thiệu làm đối tượng cao nhất để vận động, tập hợp quần chúng đấu tranh

3.1.2.2 Chủ trương của Liên Khu ủy V

Giai đoạn 1965-1975, Liên Khu ủy V thể hiện rõ sự nhất quán với Trung ương Đảng trong chủ trương chỉ đạo ĐTCT Qua từng hội nghị, Liên Khu ủy V đã có những chỉ đạo cụ thể về lực lượng và hình thức ĐTCT phù hợp từng địa bàn nông thôn đồng bằng cũng như đô thị

3.1.2.3 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Khánh Hòa

Chủ trương chỉ đạo ĐTCT của Trung ương Đảng và Liên Khu

ủy V được Tỉnh ủy Khánh Hòa tiếp thu và cụ thể hóa trong quá trình chỉ đạo phong trào, nhất là phong trào đô thị Nha Trang

3.2 Nội dung đấu tranh chính trị ở Khánh Hòa từ năm 1965 đến năm 1975

3.2.1 Đòi thành lập chính phủ dân sự

Phong trào mở đầu bằng những cuộc hội thảo của học sinh tại Trường Trung học Võ Tánh, Trường Nữ Trung học Nha Trang, phát triển đến đỉnh cao trong khoảng thời gian từ tháng 3 đến tháng 6 năm

1966, sau đó tiếp diễn qua năm 1967 với các cuộc đấu tranh phản đối Sắc luật 23/67 (18-7-1967), chống bầu cử Tổng thống và Phó Tổng thống VNCH (3-9-1967)

Đòi thành lập chính phủ dân sự (1965-1967) là một trong những phong trào ĐTCT tiêu biểu của nhân dân Khánh Hòa thời kỳ kháng chiến chống Mỹ (1954-1975) Tuy không rầm rộ, quyết liệt như ở Huế

và Đà Nẵng, song so với nhiều địa phương khác ở miền Trung, Khánh Hòa là nơi mà phong trào diễn ra sôi nổi với hình thức thể hiện đa dạng, biện pháp phong phú làm cho hậu phương của đối phương rối loạn

3.2.2 Phối hợp với lực lượng vũ trang tham gia Tổng tiến công

và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968

Cho đến năm 1968, Nha Trang - Khánh Hòa là nơi tập trung nhiều cơ quan đầu não của CQSG Vì vậy, để tiến hành tổng tiến

công và nổi dậy, công tác chuẩn bị, nhất là chuẩn bị cho LLVT nhập thị được lực lượng cách mạng triển khai khẩn trương và khá chu đáo Khi cuộc tiến công nổ ra, do điều kiện không thuận lợi bởi sự phản ứng quyết liệt của CQSG nên ĐTCT cũng chỉ thực hiện ở mức

độ vừa phải Cuộc biểu tình sáng mồng 1 Tết của trên 150 quần chúng thôn Đại Điền Trung (Diên Khánh) kéo về thị xã Nha Trang

và cuộc biểu tình của hơn 600 quần chúng ở xã Ninh An, xã Ninh Thọ kéo vào thị trấn Ninh Hòa là 2 cuộc đấu tranh tiêu biểu ở Khánh Hòa trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968

3.2.3 Đòi dân chủ, dân sinh

Những năm 1969-1972, ở Khánh Hòa, ĐTCT vẫn duy trì khá liên tục với sự tham gia của nhiều thành phần xã hội nhằm đòi dân chủ, dân sinh, được thể hiện qua phong trào chống bắt lính, chống đuổi nhà, các cuộc đấu tranh của Phật giáo, công nhân, thương phế binh và hoạt động của tổ chức Sao Việt Điều này chứng tỏ, nhân dân Khánh Hòa, nhất là các đô thị như Nha Trang, Cam Ranh ngày càng chán ghét CQSG do Mỹ hậu thuẫn và LLCT ngày càng được hình thành đông đảo ngay trong sào huyệt của đối phương

3.2.4 Đòi thi hành Hiệp định Paris

Sau Hiệp định Paris (27-1-1973), các tuyến cơ sở nội thị, nhất

là tuyến Sao Việt triển khai nhiều hoạt động đòi CQSG thi hành Hiệp định như thành lập Ủy ban đòi thi hành Hiệp định Paris, Ủy ban đòi cải thiện chế độ lao tù, Ủy ban phụ nữ đòi quyền sống tại địa phương; mời một số thành viên chủ chốt của Lực lượng thứ ba và các tổ chức tiến bộ ở Sài Gòn ra Nha Trang tuyên truyền tranh đấu

Giới văn nghệ sĩ bằng những cách thể hiện khác nhau đã tích cực lên tiếng tố cáo Mỹ xâm lược Việt Nam và lên án chính quyền quân phiệt Sài Gòn Phật giáo thể hiện sự đấu tranh quyết liệt bằng cuộc tự thiêu của Thích Viên Đạo ngày 17-10-1973

3.2.5 Phối hợp với lực lượng vũ trang tham gia Tổng tiến công

và nổi dậy Xuân 1975

Những ngày cuối tháng 3 đầu tháng 4-1975, tranh thủ thời cơ thuận lợi của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy, các tuyến cơ sở đã chủ động triển khai nhiều hoạt động để ổn định tình hình và làm chủ thị

xã Nha Trang như tuyên truyền, vận động nhân dân không di tản; kêu gọi binh lính Sài Gòn nộp vũ khí; chiếm giữ các địa điểm, cơ quan trọng yếu; cử người đón Quân giải phóng vào tiếp quản thị xã; Những hoạt động của cơ sở nội thị đã góp phần làm cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy ở Nha Trang - Khánh Hòa thành công trọn vẹn

Chương 4 TÍNH CHẤT, ĐẶC ĐIỂM VÀ Ý NGHĨA LỊCH SỬ 4.1 Tính chất

4.1.1 Tính chất dân tộc

Trong ĐTCT ở Khánh Hòa thời kỳ 1954-1975, dân tộc là tính chất nổi bật, điều này bắt nguồn từ tinh thần yêu nước của quần chúng và tính chính nghĩa của cuộc kháng chiến do nhân dân ta tiến hành dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam

Tính chất dân tộc thể hiện ở việc xác định mục tiêu, đối tượng đấu tranh và sự tham gia đông đảo của quần chúng

4.1.2 Tính chất dân chủ, dân sinh

Ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975), đấu tranh vì dân chủ, nhất là dân chủ trong lĩnh vực tôn giáo, chính trị có những thời điểm trở thành phong trào hết sức rộng lớn

Trong khi đó, nhiều cuộc đấu tranh vì mục tiêu dân sinh như đòi tăng lương, đòi nhà ở, đòi tự do làm ăn, buôn bán, đi làm rẫy, đánh bắt cá, đạt được kết quả rất cụ thể

4.2 Đặc điểm

4.2.1 Thu hút hầu hết các thành phần xã hội tham gia

Suốt 21 năm kháng chiến chống Mỹ (1954-1975), ĐTCT ở Khánh Hòa thu hút hầu hết các thành phần xã hội tham gia Tuy nhiên, trong từng phong trào đấu tranh cụ thể, có một hoặc một vài thành phần giữ vai trò nòng cốt

Nhìn một cách tổng thể, ở Khánh Hòa, trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975), ĐTCT diễn ra rầm rộ và quyết liệt nhất là những năm 1963-1963 Trong giai đoạn này, tín đồ Phật giáo và học sinh là thành phần đông đảo nhất Hơn thế nữa, giữa hai lực lượng

này còn có sự phối hợp để giữ thế hợp pháp cho phong trào, huy động lực lượng tham gia và phát huy ảnh hưởng đấu tranh

4.2.2 Hình thức, biện pháp đấu tranh phong phú, linh hoạt và quyết liệt

Phong trào đấu tranh của nhân dân ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ (1954-1975) có hình thức, biện pháp phong phú, đa dạng như rải truyền đơn, treo khẩu hiệu, mít tinh, biểu tình, tuần hành, đưa kiến nghị, phát hành báo chí, đốt xe Mỹ, chiếm trụ sở, cắt máu viết thỉnh nguyện, tuyệt thực, tự thiêu,

ĐTCT ở Khánh Hòa thời kỳ 1954-1975 gần như thực hiện tất

cả các hình thức mang tính quyết liệt nhất như ở Huế và Sài Gòn dù

số lượng, quy mô không bằng Trong khi đó, nếu so với các tỉnh khác như Phú Yên, Ninh Thuận, Bình Thuận và khu vực Tây Nguyên thì ĐTCT ở Khánh Hòa vượt trội về tính quyết liệt

4.2.3 Tích cực hưởng ứng và phối hợp với các địa phương khác trong đấu tranh

Trong thời kỳ 1954-1975, nhân dân Khánh Hòa hưởng ứng hầu hết các phong trào ĐTCT lớn ở những đô thị khác của miền Nam Không những thế, tại Khánh Hòa còn thành lập một số tổ chức tương tự như ở Sài Gòn và Huế

Trong quá trình ĐTCT, nhân dân Khánh Hòa không chỉ hưởng ứng mà còn chủ động liên hệ, phối hợp với các địa phương

khác Đổi lại, cuộc tranh đấu của nhân dân Khánh Hòa cũng nhận

được sự ủng hộ từ các địa phương khác

ta, từ đó tự nguyện tham gia đấu tranh vì mục tiêu độc lập dân tộc, thống nhất đất nước

Không chỉ nâng cao về nhận thức, mà thông qua thực tiễn phong trào, ĐTCT còn từng bước rèn luyện quần chúng đấu tranh

Đây là mức độ cao của sự giác ngộ chính trị

4.3.2 Làm rối loạn hậu phương và suy giảm thế lực của chính quyền Sài Gòn, tạo điều kiện cho phong trào cách mạng phát triển

Trong 21 năm dưới chế độ Sài Gòn, Nha Trang - hậu phương quan trọng của đối phương, đã nhiều lần bị rối loạn bởi các phong trào đấu tranh của nhân dân

ĐTCT của nhân dân Khánh Hòa có nhiều thời điểm buộc CQSG phải điều quân ở vùng miền núi và nông thôn đồng bằng đến

hỗ trợ nhằm lập lại trật tự cũng như bảo vệ các đô thị như Nha Trang, Cam Ranh ĐTCT ở đô thị đã góp phần đảm bảo an toàn cho vùng miền núi và tạo điều kiện cho phong trào cách mạng vùng nông thôn đồng bằng phát triển

4.3.3 Góp phần làm phong phú thêm những bài học kinh nghiệm đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc

4.3.3.1 Mục tiêu đấu tranh phải cụ thể và phù hợp với từng giai đoạn

Ở Khánh Hòa thời kỳ kháng chiến chống Mỹ (1954-1975), mục tiêu của ĐTCT từng giai đoạn được xác định cụ thể, phù hợp không chỉ thể hiện trong chủ trương của Tỉnh ủy mà còn được thể hiện rõ trong thực tiễn đấu tranh

Việc xác định mục tiêu đấu tranh cụ thể, phù hợp là khía cạnh quan trọng của phương thức tập hợp quần chúng, góp phần đảm bảo thắng lợi và củng cố niềm tin cho nhân dân Đây là kinh nghiệm có thể vận dụng trong công tác vận động quần chúng thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ chính trị - xã hội trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa hiện nay

4.3.3.2 Chú trọng xây dựng cơ sở cách mạng, lực lượng nòng cốt trong đấu tranh chính trị

Tại Khánh Hòa trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975), cơ sở cách mạng và lực lượng nòng cốt ĐTCT là những nhân tố có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của phong trào cách mạng Những thành công cũng như hạn chế của công tác xây dựng cơ

sở cách mạng và lực lượng nòng cốt ĐTCT thời kỳ 1954-1975 là kinh nghiệm tham khảo hữu ích đối với Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Khánh Hòa trong quá trình thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng đất nước và bảo vệ Tổ quốc trên địa bàn tỉnh hiện nay

4.3.3.3 Luôn luôn quán triệt quan điểm “cách mạng là sự nghiệp của quần chúng”

Lực lượng quần chúng luôn luôn giữ vai trò quan trọng trong các cuộc đấu tranh Tuy nhiên, muốn hoàn thành sự nghiệp cách mạng, quần chúng phải được giáo dục, giác ngộ và tổ chức ĐTCT ở Khánh Hòa trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975) đã chứng minh sự thành bại của cách mạng phụ thuộc rất lớn vào việc thực hiện bài học

“cách mạng là sự nghiệp của quần chúng” cả trong nhận thức lẫn thực

tiễn Bài học này được Tỉnh ủy Khánh Hòa khẳng định có giá trị chỉ đạo to lớn không chỉ trong giai đoạn hiện tại mà mãi mãi về sau

KẾT LUẬN

1 Do lợi thế về vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên, Khánh Hòa trở thành địa bàn chiến lược của cách mạng cũng như của CQSG Cùng với điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội Khánh Hòa cũng có những nét khá đặc thù Trong khi đó, trải qua tiến trình lịch sử, các thế hệ người dân Khánh Hòa đã hun đúc nên truyền thống yêu nước và cách mạng quy báu, trở thành động lực tinh thần mạnh mẽ luôn đồng hành với nhân dân địa phương trong suốt quá trình tồn tại và phát triển Đây là những nhân tố có ảnh hưởng đến ĐTCT ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975)

Từ năm 1954 đến năm 1975, bằng các chính sách, biện pháp

về chính trị - quân sự, kinh tế - xã hội, văn hóa - giáo dục, Mỹ và CQSG từng bước xây dựng Khánh Hòa thành hậu cứ vững chắc hỗ trợ đắc lực cho quá trình thực hiện chủ nghĩa thực dân mới ở địa phương nói riêng, miền Nam nói chung Những chính sách của Mỹ

và CQSG qua các giai đoạn ở mức độ khác nhau một mặt gây cho lực lượng cách mạng khó khăn trong việc chỉ đạo và tổ chức kháng chiến, trong đó có ĐTCT; mặt khác, đây lại là nhân tố quan trọng thúc đẩy, hay nói đúng hơn là nguyên nhân chủ yếu bùng phát các cuộc ĐTCT

ở Khánh Hòa thời kỳ 1954-1975

Thực hiện chỉ đạo của Trung ương Đảng và Liên Khu ủy V, trong từng giai đoạn của cuộc kháng chiến trên cơ sở thực tiễn địa phương, Tỉnh ủy Khánh Hòa đã chủ động đề ra chủ trương, phát động quần chúng tham gia ĐTCT Nhìn một cách tổng thể, chủ

trương chỉ đạo ĐTCT thời kỳ 1954-1975 của Tỉnh ủy Khánh Hòa bám sát âm mưu, hành động của Mỹ và CQSG; linh hoạt trong việc xác định mục tiêu, biện pháp, hình thức đấu tranh đáp ứng yêu cầu của cách mạng Tuy nhiên, cũng có thời điểm chưa thật sự hợp lý dẫn đến tổn thất đối với phong trào cách mạng Với thái độ trung thực và thẳng thắn, Tỉnh ủy Khánh Hòa đã nghiêm túc rút kinh nghiệm, sửa chữa khuyết điểm để lãnh đạo nhân dân từng bước đi đến thắng lợi Cần lưu ý rằng, không phải tất cả các cuộc đấu tranh, phong trào quần chúng ở Khánh Hòa thời kỳ 1954-1975 đều do Đảng trực tiếp lãnh đạo, mà có những lúc là phản ứng tự phát của nhân dân hoặc do đoàn thể quần chúng yêu nước phát động và tổ chức, mặc dù tất cả đều có chung mục tiêu là chống đế quốc Mỹ và CQSG

2 Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975), xét về thời gian và phong trào đấu tranh, nhân dân Khánh Hòa tham gia hầu hết các phong trào ĐTCT tiêu biểu ở miền Nam, từ những phong trào bùng phát ngay sau ngày 21-7-1954 như phong trào đòi

thi hành Hiệp định Genève (1954-1956), chống “tố Cộng”

(1955-1958), đến những phong trào nổ ra vào giai đoạn cuối cuộc kháng chiến như phong trào đòi thi hành Hiệp định Paris (1973-1974), tham gia Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975

Xét về không gian, ĐTCT ở Khánh Hòa thời kỳ 1954-1975 diễn

ra trên cả ba vùng chiến lược Ở vùng rừng núi Khánh Sơn, Khánh Vĩnh, được LLVT hỗ trợ, ĐTCT diễn ra chủ yếu trong phong trào đồng khởi phá khu tập trung những năm 1959-1960 Ở vùng nông thôn đồng bằng Diên Khánh, Ninh Hòa, Vạn Ninh, Cam Lâm, dù không thật sự mạnh mẽ nhưng ĐTCT diễn ra khá liên tục, trong đó có những thời điểm phối hợp hiệu quả với ĐTVT như những năm 1961-1963 trong phong trào chống phá ACL, từ cuối năm 1964 đến đầu năm 1965 trong phong trào đồng khởi Trong khi đó, ở vùng đô thị, nhất là Nha Trang, ĐTCT diễn ra sôi nổi, quyết liệt giai đoạn 1963-1966, sau đó tiếp tục diễn ra đều đặn vào những năm 1967-1972 với các cuộc đấu tranh của Phật giáo, học sinh, sinh viên, công nhân, thương phế binh, công chức và binh lính Sài Gòn; đặc biệt, từ năm 1971 đến năm 1975, phong trào đô thị Nha Trang tuy không rầm rộ nhưng rất hiệu quả trong việc giáo dục, tập hợp quần chúng, xây dựng LLCT với vai trò nòng cốt của tổ chức Sao Việt và các tuyến cơ sở nội thị Như vậy, có

thể nói, ĐTCT ở Khánh Hòa trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975) được tiến hành liên tục và diễn ra trên ba vùng chiến lược, mặc dù quy

mô, mức độ không đồng đều giữa các vùng, tăng dần từ miền núi đến nông thôn rồi đến đô thị Điều này hoàn toàn phù hợp với chủ trương chỉ đạo ĐTCT của Đảng Cộng sản Việt Nam

Xét về quy mô, trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975), so với các địa phương lân cận như Phú Yên, cực Nam Trung Bộ hay khu vực Tây Nguyên, ĐTCT ở Khánh Hòa nổi trội hơn Đặc biệt, có những phong trào Khánh Hòa chỉ sau một số ít trung tâm ĐTCT ở miền Nam như phong trào đòi tự do tín ngưỡng, bình đẳng tôn giáo năm 1963 chỉ sau Huế và Sài Gòn, phong trào đòi thành lập chính phủ dân sự năm 1966 chỉ sau Huế, Sài Gòn và Đà Nẵng

Về phân kỳ, ĐTCT ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ gồm hai giai đoạn: 1954-1965 và 1965-1975 Cơ sở để phân kỳ là dựa trên sự thay đổi căn bản về chiến lược chiến tranh của đối phương thể hiện qua việc Mỹ và các nước Đồng minh của Mỹ trực tiếp đưa quân tham chiến ở miền Nam nói chung, Khánh Hòa nói riêng vào thời điểm năm 1965 Thực tế cho thấy, sự thay đổi về chiến lược chiến tranh của Mỹ có ảnh hưởng lớn đến ĐTCT ở Khánh Hòa Nếu như giai đoạn 1954-1965, ĐTCT diễn ra trên cả ba vùng chiến lược thì sang giai đoạn 1965-1975, chủ yếu diễn ra ở vùng đô thị Nguyên nhân là do kể từ năm 1965, nhờ lực lượng mạnh, quân đội Sài Gòn cùng với quân Mỹ và Đồng minh tăng cường đóng chốt,

tổ chức hành quân càn quét cũng như thực hiện nhiều biện pháp kìm kẹp nhân dân vùng nông thôn đồng bằng và rừng núi, vì thế ĐTCT ở đây gặp khó khăn hơn trước Trong khi đó, tại vùng đô thị, nhất là Nha Trang, Cam Ranh - những nơi tập trung nhiều quân Mỹ và Đồng minh của Mỹ, mâu thuẫn dân tộc trở nên trực tiếp, gay gắt hơn bao giờ hết, do vậy phong trào vẫn có điều kiện duy trì thông qua cuộc đấu tranh của Phật giáo, học sinh, nhân sĩ, công chức, sĩ quan CQSG, để đòi mục tiêu dân chủ, dân sinh kết hợp với mục tiêu dân tộc, cụ thể là chống chính quyền quân phiệt Sài Gòn, phản đối Mỹ can thiệp vào Việt Nam và đòi Mỹ phải rút quân về nước

3 Trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975), nguyên nhân chủ yếu dẫn đến ĐTCT ở Khánh Hòa cũng như ở miền Nam chỉ là một và ĐTCT của nhân dân Khánh Hòa là một bộ phận không thể tách rời của

ĐTCT ở miền Nam Đây là yếu tố căn bản dẫn đến tính chất, đặc điểm của ĐTCT ở Khánh Hòa và tính chất, đặc điểm của ĐTCT ở miền Nam là vấn đề khó rạch ròi Điều quan trọng là ĐTCT ở Khánh Hòa thời kỳ 1954-1975 đã chứng minh, bổ sung làm rõ tính chất, đặc điểm

đó bằng chất liệu lịch sử riêng có của địa phương Đó là các tính chất: Dân tộc, dân chủ, dân sinh và các đặc điểm: Thu hút hầu hết các thành phần xã hội tham gia; hình thức, biệp pháp đấu tranh phong phú, linh hoạt, quyết liệt; tích cực hưởng ứng và phối hợp với các địa phương khác trong đấu tranh

Tiếp nối truyền thống yêu nước và cách mạng, từ năm 1954 đến năm 1975, nhân dân Khánh Hòa đã tích cực tham gia ĐTCT và đạt được những kết quả to lớn xét riêng trên địa bàn từng tỉnh, góp phần nâng cao giác ngộ chính trị đối với các tầng lớp nhân dân; làm rối loạn hậu phương và suy giảm thế lực của CQSG, tạo điều kiện cho phong trào cách mạng phát triển; làm phong phú thêm những bài học kinh nghiệm đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc

Trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975), công tác chỉ đạo, lãnh đạo ĐTCT của Tỉnh ủy Khánh Hòa có mặt được - đây là mặt chủ yếu, nhưng cũng có mặt chưa được, thực tiễn ĐTCT bên cạnh thành tích còn có cả hạn chế Thực tế đó đưa đến những bài học kinh nghiệm như mục tiêu đấu tranh phải cụ thể và phù hợp với từng giai đoạn; chú trọng xây dựng cơ sở cách mạng và lực lượng nòng cốt trong ĐTCT; luôn

quán triệt quan điểm “cách mạng là sự nghiệp của quần chúng”

4 Nghiên cứu về ĐTCT ở Khánh Hòa thời kỳ 1954-1975 mang đến cho chúng ta nhiều điều bổ ích, giúp nhận thức toàn diện, sâu sắc hơn về cuộc đấu tranh trực diện, lâu dài và liên tục của nhân dân Khánh Hòa với CQSG được Mỹ hậu thuẫn ngay trên sào huyệt của đối phương

Đó là cuộc đấu tranh của những con người xung trận không mang theo một tấc sắt trong tay nhưng có đầy đủ sức mạnh của chính nghĩa và lòng yêu nước Tuy nhiên, điều cần nhấn mạnh là, nghiên cứu về ĐTCT ở Khánh Hòa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975) không chỉ để biết thêm và tự hào về truyền thống yêu nước, cách mạng của quê hương mà quan trọng hơn là biến truyền thống trở thành sức

mạnh, góp phần xây dựng Khánh Hòa trở thành tỉnh “có một quá khứ

hào hùng, một hiện tại đáng yêu và một tương lai nhiều hứa hẹn”

DANH MỤC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ

1 Nguyễn Trung Triều (2015), “Khánh Hòa trong cuộc Tổng

tiến công và nổi dậy Xuân 1975”, Kỷ yếu Hội thảo khoa học “40

năm thống nhất đất nước và xây dựng, bảo vệ Tổ quốc”, Trường

ĐHSP, Trung tâm Giáo dục Quốc phòng - Đại học Huế

2 Nguyễn Trung Triều (2015), “Lực lượng chính trị thị xã Nha Trang trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975”, in

trong sách Về phong trào đô thị miền Nam trong kháng chiến chống

Mỹ (1954-1975), NXB Tổng hợp TP HCM

3 Nguyễn Trung Triều (2016) (viết chung), 60 năm Phật Học

viện Hải Đức Nha Trang (1956-2016), NXB Tổng hợp TP HCM

4 Nguyễn Trung Triều (2016) (viết chung), “Phật Học viện Hải Đức Nha Trang với cuộc vận động của Phật giáo miền Nam năm

1963”, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo, số 07&08 (157)

5 Nguyễn Trung Triều (2016), “Thanh niên, học sinh Nha Trang đấu

tranh chống Trần Văn Hương đầu năm 1965”, Tạp chí Thanh niên, số 43

6 Nguyễn Trung Triều (2017), “Thanh niên, sinh viên, học sinh Nha Trang đấu tranh chống dư đảng Cần lao, chống độc tài năm

1964”, Tạp chí Thanh niên, số 1

7 Nguyễn Trung Triều (2017), “Thanh niên, học sinh Nha Trang

đấu tranh chống Thiệu - Kỳ năm 1966”, Tạp chí Thanh niên, số 11

8 Nguyễn Trung Triều (2017), “Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 ở Nha Trang - Nhìn từ sự chuẩn bị về lực lượng chính trị, diễn biến và hạn chế của mũi đấu tranh chính trị”,

Tạp chí Khoa học Đại học Huế, Tập 126, số 6A (2017)

9 Nguyễn Trung Triều (2017), “Phong trào đô thị Nha Trang

năm 1966”, Tạp chí Lịch sử Quân sự, số 307 (7-2017)

10 Nguyễn Trung Triều (2017), “Phong trào thanh niên, học

sinh thị xã Nha Trang những năm 1964-1965”, Tạp chí Khoa học &

Giáo dục, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế, số 03 (43)/2017

11 Nguyễn Trung Triều (2017), (viết chung), “Phong trào Phật giáo ở

Khánh Hòa năm 1963”, Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, số 10 (498)/2017

12 Nguyễn Trung Triều (2018), “Đấu tranh chính trị trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 ở Nha Trang”,

Kỷ yếu Hội thảo khoa học “Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân

Mậu Thân 1968 - Bài học lịch sử”, Đại học Huế