Vì những lí do trên người viết mạnh dạn triển khai đề tài sáng kiến kinh nghiệm: Rèn luyện kĩ năng làm các dạng câu hỏi đọc hiểu trong đề thi Tốt nghiệp THPTQG môn Ngữ văn cho học sinh t
Trang 1MỤC LỤC
1 Mở đầu
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm. 4-5
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
2.3.1 Nhận diện các loại văn bản đọc hiểu thường gặp trong đề thi
Tốt nghiệp THPT môn Ngữ văn
6-8
2.3.2 Các dạng câu hỏi cụ thể và kĩ năng trả lời
2.3.3 Bài tập vận dụng
2.3.3.1 Dạng câu hỏi đọc hiểu liên quan đến văn bản nghệ thuật 12-15 2.3.3.2 Dạng câu hỏi đọc hiểu liên quan đến văn bản nhật dụng 15-17
2.4.Hiệu quả mang lại sau khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 18
Trang 21.MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
Đọc hiểu và dạy đọc hiểu văn bản trong nhà trường phổ thông là những vấn
đề được các nhà khoa học dạy Văn trong và ngoài nước quan tâm từ nhiều năm nay Đây là một trong những yếu tố quan trọng trong dạy học đổi mới theo hướng phát triển năng lực học sinh trong nhà trường ở bộ môn Văn Đây cũng là giải pháp cải thiện năng lực đọc của học sinh và tìm kiếm các biện pháp hình thành thái độ sáng tạo và hoạt động chiếm lĩnh tác phẩm văn chương một cách tích cực, năng động cho các em Tuy vậy theo GS Trần Đình Sử: “Dạy văn là dạy cho học sinh (HS) năng lực đọc, kỹ năng đọc để HS có thể đọc - hiểu bất cứ văn bản (VB) nào cùng loại Điều này càng có ý nghĩa vô cùng to lớn trong thời đại ngày nay, khi sự giao lưu văn hóa quốc tế được gia tăng, khi điều kiện tiếp xúc các nguồn VB được
mở rộng hơn bao giờ hết Quốc gia nào có nhiều người biết nắm bắt thông tin, biết
xử lý thông tin, thì đó sẽ là một quốc gia mạnh Muốn cho quốc gia mạnh thì phải biến xã hội của quốc gia đó thành xã hội học tập, ngay từ trên ghế nhà trường Nhà trường phải đào tạo mỗi học sinh thành một người đọc đích thực, đọc chủ động, sáng tạo chứ không phải đào tạo một xã hội những người đọc a dua, chuyên ăn theo, nói theo một số người nào đó Điều này càng quan trọng hơn nữa, khi ngày nay các phương tiện nghe nhìn đã cạnh tranh quyết liệt với thời gian đọc, thu hẹp với thời gian đọc của mọi người”
Hơn thế nữa, trong xu thế đổi mới dạy học văn ở nhà trường phổ thông hiện nay, đọc hiểu văn bản có ý nghĩa quan trọng giúp học sinh chủ động nắm bắt các tri thức đa dạng về đời sống xung quanh và đời sống văn học Đọc hiểu văn bản cũng là một phần trong bài kiểm tra đánh giá của học sinh theo khung ma trận: nhận biết, thông hiểu, vận dụng để học sinh có thể phát huy năng lực toàn diện của mình Đối với học sinh trường THPT Thạch Thành 1 kiến thức phần đọc hiểu văn bản được các thầy cô bộ môn trang bị thường xuyên qua các tiết học Các em cũng được rèn luyện kĩ năng làm các dạng câu hỏi đọc hiểu qua nhiều bài làm kiểm tra
và ôn tập
Năm học 2020- 2021 tiếp tục chịu ảnh hưởng của đại dịch covid - 19, việc
ôn luyện kiến thức của học sinh lớp 12 trên cả nước nói chung và học sinh lớp 12 trường THPT Thạch Thành1 nói riêng ít nhiều bị xáo trộn Một bộ phận học sinh vẫn còn mơ hồ về kiến thức và kĩ năng làm bài nên kết quả chưa cao Mặt khác, phần đọc hiểu văn bản ở bài thi môn Ngữ văn trong kì thi Tốt nghiệp THPT chiếm
tỉ lệ 30% Đây cũng là phần quan trọng giúp học sinh có thể hoàn thành bài viết của
Trang 3mình và đạt kết quả cao Làm thế nào để giúp học sinh làm tốt phần đọc hiểu văn bản là trăn trở của nhiều giáo viên THPT nói chung, của tôi và các thầy cô bộ môn Văn trường THPT Thạch Thành 1
Vì những lí do trên người viết mạnh dạn triển khai đề tài sáng kiến kinh
nghiệm: Rèn luyện kĩ năng làm các dạng câu hỏi đọc hiểu trong đề thi Tốt
nghiệp THPTQG môn Ngữ văn cho học sinh trường THPT Thạch Thành 1.
1.2.Mục đích nghiên cứu:
Đề tài nhằm hướng tới rèn kĩ năng làm các dạng câu hỏi đọc hiểu môn Ngữ văn trong đề thi Tốt nghiệp cho học sinh THPT Từ đó giúp học sinh có niềm yêu thích hứng thú, hăng say với bộ môn Ngữ văn, tự tin làm bài thi đạt kết quả cao Đề tài cũng hướng đến giúp giáo viên có thêm tài liệu hỗ trợ trong việc đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữ văn nói chung và dạy ôn thi Tốt nghiệp môn Văn nói riêng cho học sinh THPT
1.3.Đối tượng nghiên cứu:
Học sinh khối 12, cụ thể là học sinh lớp 12A1, 12A4 trường THPT Thạch
Thành 1
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Thực hiện sáng kiến kinh nghiệm người viết sử dụng các phương pháp: nghiên cứu tài liệu, khảo sát thu thập thông tin, so sánh đối chiếu, thảo luận vấn đáp, khảo sát thực nghiệm
2 PHẦN NỘI DUNG
2.1.Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:
Đọc hiểu là một khái niệm có phạm trù rất rộng và khó đưa ra một khái niệm chung cụ thể, nhưng có thể hiểu rằng: Đọc hiểu là một hoạt động đọc tiếp cận văn bản và có những thu nhận, phản hồi từ những thông tin văn bản Từ đó hình thành những kĩ năng, năng lực và phẩm chất khác nhau cho người đọc Điều này cũng chứng tỏ rằng đọc hiểu là một phương pháp dạy học mới, tích cực Chú ý đến kĩ năng hành động trong quá trình đọc hiểu PGS TS Phạm Thị Thu Hương đưa ra khái niệm: “Đọc hiểu văn bản thực chất là quá trình người đọc kiến tạo nghĩa của văn bản đó thông qua hệ thống các hoạt động, hành động, thao tác” Nhấn mạnh đến kết quả thu nhân được PGS.TS Nguyễn Thị Hạnh lại có cách hiểu:
“Đọc hiểu là một hoạt động giao tiếp ở đó người đọc lĩnh hội lời nói đã được viết thành văn bản nhằm làm thay đổi những hiểu biết, tình cảm hoặc hành vi của chính mình” PISA cũng có cách hiểu riêng về vấn đề này: “Đọc hiểu là sự hiểu biết, sử dụng, phản hồi và chiếm lĩnh các văn bản viết nhằm đạt được những mục đích, phát
Trang 4triển tri thức và tiềm năng cũng như tham gia vào đời sống xã hội của mỗi cá
nhân” Tác giả Nguyễn Thanh Hùng trong “Kĩ năng đọc hiểu Văn” cho rằng: “ Đọc
hiểu là một phạm trù khoa học có khái niệm và lí thuyết của nó Đọc hiểu sinh thành từ hoạt động đọc nhưng không vì thế mà xem nó như một phương pháp như phương pháp đọc diễn cảm, cũng không nên quan niệm đọc hiểu là một giai đoạn đọc” Trong chương trình Ngữ văn THPT đọc hiểu văn bản rất quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giảng dạy môn Ngữ văn được nhiều nhà nghiên cứu quan
tâm Đỗ Ngọc Thống, trong Chương trình Ngữ văn trong nhà tường phổ thông Việt nam và hướng phát triển sau 2015 cho rằng: “Tư tưởng quan trọng của CT Ngữ
văn sau 2000 là chuyển từ phương pháp giảng văn sang phương pháp đọc hiểu văn bản Đó là một bước tiến trong phương pháp dạy học văn ở nhà trường phổ thông” Khi nói đến năng lực và kĩ năng đọc hiểu tác phẩm văn chương theo loại thể GS Nguyễn Thanh Hùng cũng khẳng định “Năng lực của con người có được là nhờ sự lao động thường xuyên, lâu dài, cần mẫn đầy hứng thú, nói đến năng lực đọc hiểu
là nói đến năng lực ngôn ngữ của con người”
Như vậy đọc hiểu văn bản trong nhà trường cấp THPT có cơ sở lí luận rõ ràng Ở sáng kiến kinh nghiệm này người viết đề cập tới dạng bài đọc hiểu văn bản nhằm phát huy năng lực đọc hiểu và kĩ năng làm bài của học sinh trước nhiều loại văn bản khác nhau
2.2.Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Thực tế dạy và học trong các nhà trường hiện nay cho thấy đọc hiểu văn bản ở môn Ngữ văn đã và đang được triển khai trên diện rộng đáp ứng nhu cầu đổi mới giáo dục theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của người học Song song với việc đổi mới phương pháp dạy học, hình thức kiểm tra đánh giá đến nay cũng đã thay đổi, thay vì kiểm tra nội dung chúng ta chuyển sang kiểm tra năng lực và phẩm chất được hình thành trong quá trình học cho học sinh Đổi mới kiểm tra đánh giá môn Ngữ văn trong nhà trường THPT cũng đã được cụ thể hóa bằng ma trận đề kiểm tra bao gồm phần đọc hiểu văn bản Phần đọc hiểu này chiếm khoảng
40 % số điểm của bài kiểm tra định kì Trong đề thi học kì học kì và đề thi THPT Quốc Gia phần đọc hiểu văn bản cũng chiếm 30% số điểm Trong 2 - 3 năm trở lại đây đọc hiểu văn bản cũng được một số tỉnh thành đưa vào đề thi học sinh giỏi với khoảng 25% số điểm
Trang 5Thực tế trên cho thấy phần đọc hiểu văn bản có vị trí rất quan trọng trong bài kiểm tra đánh giá năng lực của học sinh theo hướng mới Nó thực sự là khâu đột phá trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữ văn Tuy vậy, các bước triển khai đọc hiểu văn bản trong dạy học Văn vẫn chưa đạt được kết qua tối
ưu vì nhiều lí do
Về phía giáo viên: một số giáo viên tiếp cận với tiến trình đổi mới còn chậm; một số giáo viên còn lung túng trong việc truyền đạt cho học sinh kĩ năng trả lời từng dạng câu hỏi đọc hiểu theo các cấp độ do phương pháp chưa phù hợp; một số khác lại chưa quan tâm đầy đủ đến học sinh trong quá trình làm bài…
Về phía học sinh: Trong những năm gần đây do sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin và những chuyển biến cơ cấu kinh tế xã hội theo hướng mới, học sinh không còn say mê Hứng thú học môn Ngữ văn Mặt khác trong quá trình luyện các câu hỏi đọc hiểu văn bản các em còn thiếu tập trung, lười suy nghĩ nên chưa có kĩ năng trả lời các câu hỏi đọc hiểu văn bản một cách đầy đủ nhất
Thực tế dạy đọc hiểu văn bản ở trường THPT Thạch Thành 1 cụ thể ở lớp 12A1 và lớp 12A4 cũng còn tồn tại một số biểu hiện trên Dù đây là hai lớp chọn, đặc biệt lớp 12A4 là lớp khối D số 1 của nhà trường nhưng vẫn có một số học sinh
ít hứng thú với học tập, chưa nắm chắc kiến thức, chưa nắm vững kĩ năng làm bài, lười suy nghĩ nên kết quả học tập chưa cao Khảo sát thực tế học sinh làm phần đọc hiểu trong bài kiểm tra Ngữ văn của hai lớp vào đầu năm học 2020 - 2021 như sau: Lớp Sĩ số Điểm
2,5-3,0
1,75-2,25
1,0-1,5
< 1,0
%
Nhìn vào kết quả khảo sát dễ nhận thấy tỉ lệ học sinh đạt điểm từ 2,5 – 3,0 thấp , điểm 1,0-1,5 vẫn còn tồn tại Xét ở mặt bằng chung toàn trường kết quả này không đáng lo ngại nhưng ở hai lớp 12A1,12A4 trường THPT Thạch Thành1 thì kết quả này chưa đạt yêu cầu,đặc biệt là lớp 12A4 phấn đấu đạt kết quả cao ở môn Ngữ văn trong kì thi Tốt ngiệp THPTQG để có cơ hội xét vào các trường đại học tốp trên Do đó điểm đọc hiểu của bài thi cần phải đạt đa số từ 2,5 đến 3,0 mà thực tế khảo sát đầu năm kết quả còn thấp chưa đạt yêu cầu chỉ tiêu đặt ra Những tồn tại trên cho thấy rất cần đến một hệ thống kĩ năng làm các dạng câu hỏi đọc
Trang 6hiểu thường gặp để học sinh có được kết quả cao trong quá trình học tập đồng thời phát huy được năng lực đọc hiểu của bản thân các em
2.3 Các giải pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề
2.3.1 Nhận diện các loại văn bản đọc hiểu thường gặp trong đề thi Tốt nghiệp
THPT môn Ngữ văn
Từ khi năm 2014 đến nay văn bản đọc hiểu được đưa vào đề thi TN THPT và
đề thi THPTQG ( kể từ năm 2015) Ở đề thi mỗi năm các văn bản được đưa vào đều được lựa chọn theo các kiểu văn bản nhất định phù hợp với quá trình đổi mới giáo dục theo hướng phát triển năng lực của người học Ta có thể khảo sát để thấy được mức độ phổ biến của kiểu văn bản được lựa chọn Ở phần khảo sát này người viết không đi sâu cung cấp kiến thức lí thuyết các văn bản mà kế thừa những nghiên cứu trước đây để trực tiếp xác định dạng văn bản đọc hiểu trong các đề thi Tác giả đưa ra một số dẫn chứng minh hoạ:
*Văn bản đọc hiểu được chọn đưa vào đề thi TN THPT môn Ngữ văn năm 2014
Những ngày đầu tháng 5/2014, Trung Ọuốc ngang nhiên xâm nhập và hạ đặt giàn khoan HD 981 trái phép ở vùng đặc quyền kinh tế và quyền tài phán của Việt Nam, có những hành động hung hăng càn phá lực lượng thực thi pháp luật Việt Nam vi phạm nghiêm trọng chủ quyền của Việt Nam, theo công ước Hiệp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982 Tnrớc tình hình đỏ, trái tim của hơn 90 triệu người dân Việt Nam ở trong nước, hơn 4 triệu kiểu bào Việt Nam ở nước ngoài, nhân dân tiến bộ, yêu chuộng hòa bình trên thế giới luôn mong ngóng hướng về biển Đông, hướng về Hoàng Sa và Trường Sa, dõi theo từng tin tức được truyền đi
từ hiện trường vụ việc.
Những ngày qua, chúng ta lại một lần nữa chứng kiến tinh thần yêu nước trong mỗi một người dân Việt Nam, kiều bào ta ở mước ngoài, thể hiện sự đoàn kết trong quyết tâm bảo vệ vùng biển, đảo, chủ quyển thiêng liêng của Tổ quốc, lên án mạnh
mẽ những hành động sai trái, phi lý của Trung Quốc Tuy nhiên, trước tình hình hiện nay chúng ta phải bình tĩnh, sáng suốt nhận định những sự kiện đang diễn ra trên Biến Đông để có hành động phù hợp.
Trang 7(Bình tĩnh, sáng suốt thể hiện lòng yêu nước - Nguyễn Thế Hanh, (Báo Giáo dục &
Thời đại số 116 ra ngày 15 05 2014)
Văn bản xoay quanh sự kiện Trung Quốc ngang nhiên xâm nhập và hạ đặt giàn
khoan HD 981 trái phép ở vùng đặc quyền kinh tế và quyền tài phán của Việt Nam đồng thời cho thấy tinh thần yêu nước, đoàn kết đồng sức đồng lòng của nhân dân
ta nhằm bảo vệ chủ quyền biển đảo Đây là vấn đề chủ quyền biển đảo với những thông tin thời sự cập nhật Theo lí thuyết các văn bản có thề xác định đây là văn bản nhật dụng
*Văn bản được chọn đưa vào đề thi THPTQG môn Ngữ văn năm 2018
Hãy thức dậy, đất đai!
cho áo em tôi không còn vá vai
cho phần gạo mỗi nhà không còn thay bằng ngô, khoai, sắn
xin bắt đầu từ cơm no, áo ấm
tiềm lực còn ngủ yên ”
Tp Hồ Chí Minh 1980 - 1982(Trích “Đánh thức tiềm lực”, Ánh trăng - Cát trắng
Mẹ và em, Nguyễn Duy, NXB Hội Nhà văn, 2015, tr 289-290)
Đọc văn bản ta nhận ra hình thức là một văn bản thơ trữ tình Chỉ với yếu tố này ta cũng có thể xác định rõ đây là một văn bản nghệ thuật
*Văn bản được chọn đưa vào đề thi THPTQG môn Ngữ văn năm 2019
Biết nói gì trước biển em ơi!
Trước cái xa xanh thanh khiết không lời
Cái hào hiệp ngang tàng của gió
Cái kiên nhẫn của nghìn đời sóng vỗ
………
Những chân trời ta vẫn mãi tìm đi
( Trước biển–Vũ Quần Phương,Thơ Việt nam 1945-1985,NXB Văn học 1985,tr391)
*Văn bản được chọn đưa vào đề thi TN THPTQG môn Ngữ văn năm 2020(Lần 1)
Không cần ngôn ngữ, mọi sự sống nhỏ nhoi trong tự nhiên đều dạy cho loài người chúng ta biết tầm quan trọng của việc “sống hết mình ở thời khắc này" Chẳng hạn tại vùng Tsunoda thuộc Bắc cực, giữa mùa hè ngắn ngủi, các loài thực vật đua nhau nảy mầm, nở thật nhiều hoa, kết hạt, chen chúc vươn mình trong khoảng không với mảnh đời thật ngắn ngủi Có lẽ chúng chuẩn bị sẵn sàng để đối phó với mùa đông dài khắc nghiệt sắp tới và phó thác sinh mạng mình cho tự nhiên Rõ rà
Trang 8ng là chúng thực sự sống hết mình cho hiện tại, không ảo tưởng, không phân tâm Ngay cả ở vùng sa mạc khô cắn Sahara, nơi mà mỗi năm chỉ có một hai cơn mưa, nhưng mỗi khi có những giọt nước mưa hiếm hoi trút xuống thì các loài thực vật lại vội vã nảy mầm và nở hoa Và trong khoảng thời gian từ một đến hai tuần ngắn ngủi, chúng ra hạt, oằn mình chịu đựng trong cát, trong cái nóng như thiêu như đổt, tiếp tục sống chờ đến trận mưa sau để nòi giống của chủng sẽ lại trỗi dậy Quả thật là muôn loài trong tự nhiên đều sống hết mình, sống nghiêm túc trong từng khoảnh khắc, trong suốt khoảng thời gian sống được hạn định Sống hết mình cho hiện tại sẽ đưa sự sống, dù nhỏ bé, vươn đến ngày mai Vậy thì loài người chủng ta lại càng phải biết trân trọng cuộc sống mỗi ngày để không thua kém cỏ cây muông thú
- (Trích Cách sống: từ bình thường trở nên phi thường, Inamori Kazuo, NXB Lao động, 2020, tr 103-104)
Có thể tổng hợp nhận diện văn bản đọc hiểu ở đề thi chính thức môn văn TN THPT và THPTQG các năm theo bảng dưới đây Đây cũng là cơ sở để người viết lựa chọn văn bản đọc hiểu ở phần sau.
2018 Văn bản : Nghệ thuật( Thơ)
2019 Văn bản 2: Nghệ thuật( Thơ)
Ta dễ dàng nhận thấy các văn bản trong phần đọc hiểu được đưa vào trong cấu trúc đề thi TN THPT môn Ngữ văn đều là những văn bản thuộc hai dạng: Văn bản thơ thuộc kiểu văn bản văn học (văn bản nghệ thuật) và văn bản nhật dụng thuộc kiểu văn bản thông tin(kể các các năm trước đó)
2.3.2 Các dạng câu hỏi cụ thể và kĩ năng trả lời
2.3.2.1.Dạng câu hỏi nhận biết
*Nhận diện: Câu hỏi nhận biết trong phần đọc hiểu ở đề thi TN THPT thường đưa
ra yêu cầu thí sinh chỉ ra các phương thức biểu đạt, phong cách chức năng ngôn ngữ, các hình thức ngôn ngữ, biện pháp tu từ, thao tác lập luận, kiểu liên kết hay các lỗi diễn đạt …
- Các kiến thức cần nắm vững
Trang 9- Kiến thức về phong cách ngôn ngữ: Phong cách ngôn ngữ sinh hoạt; phong cách
ngôn ngữ nghệ thuật; phong cách ngôn ngữ khoa học; phong cách ngôn ngữ chính luận; phong cách ngôn ngữ báo chí; phong cách ngôn ngữ hành chính.
- Kiến thức về các phương thức biểu đạt: Phương thức tự sự, phương thức miêu tả, phương thức biểu cảm, phương thức thuyết minh, phương thức hành chính công vụ
- Kiến thức về các thao tác lập luận: Thao tác lập luận phân tích, thao tác lập
luận bình luận, thao tác lập luận so sánh, thao tác lập luận bác bỏ
- Kiến thức về các phương thức trần thuật
+Trần thuật từ ngôi thứ nhất, người kể chuyện xuất hiện trực tiếp
+Trần thuật từ ngôi thứ ba, ngừoi kể chuyện giấu mình
+Trần thuật từ ngôi thứ ba người kể chuyện giấu mình trong những điểm nhìn lời
kể, giọng điệu của nhân vật
- Kiến thức về các biện pháp tu từ
+ Biện pháp tu từ từ vựng: So sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán dụ, phóng đại ( nói quá), nói giảm nói tránh, điệp từ, điệp ngữ
+Biện pháp tu từ về ngữ âm: Điệp âm, điệp vần, điệp thanh
+ Phép tu từ cú pháp: Đảo ngữ, tương phản đối lập, liệt kê, câu hỏi tu từ, phép chêm xen, phép lặp cú pháp
- Kiến thức về các thể thơ Việt Nam: Thể lục bát, thể song thất lục bát, các thể ngũ ngôn Đường luật, các thể thất ngôn Đường luật Thể thơ hiện đại: Thơ tự do thể thơ 5 tiếng, 7 tiếng, 8 tiếng, thơ văn xuôi
- Kiến thức về các hình thức lập luận của đoạn văn: Diễn dịch, Quy nạp, Song hành, Móc xích, Tổng phân hợp
*Kĩ năng trả lời câu hỏi:+ Nếu là dạng câu hỏi về tìm thông tin đối tượng thì cần
tiến hành theo các bước sau:
Bước 1: Đọc kĩ văn bản
Bước 2: Tìm từ ngữ, hình ảnh biểu đạt đối tượng ở trong văn bản
L ưu ý: Trong văn bản thơ, các phương thức biểu đạt thường là biểu cảm, miêu
tả, tự sự Trong đó, biểu cảm giữ vai trò là phương thức chính Đề bài ít khi ra vào phương thức hành chính – công vụ
- Ở phong cách ngôn ngữ : Có những văn bản có sự giao thoa giữa hai phong cách ngôn ngữ, nên trả lời cả hai phong cách
Trang 10- Câu chủ đề của văn bản có thể nằm ở đầu câu, có thề nằm ở cuối câu
2.3.2.2.Dạng câu hỏi thông hiểu
*Nhận diện: Câu hỏi thông hiểu thường yêu cầu thí sinh xác định nội dung chính
của văn bản hay một câu, một đoạn trong văn bản; yêu cầu lý giải một hình ảnh, một câu thơ, câu văn theo quan điểm của tác giả Dạng câu hỏi này thường được biểu hiện cụ thể ở câu hỏi thứ 2 trong phần đọc hiểu văn bản ở đề thi TN THPT môn Ngữ văn
*Kĩ năng trả lời câu hỏi:
Bước 1: Xác định nội dung của văn bản ( trả lời câu hỏi; văn bản đề cập đến vấn
đề gì?)
Bước 2 : Xác định tình cảm, thái độ, tư tưởng của tác giả thể hiện trong văn bản ( trả lời câu hỏi: Thái độ của tác giả như thế nào?)
+ Với dạng câu hỏi yêu cầu lý giải một hình ảnh, một câu thơ, câu văn theo quan điểm của tác giả cần tiến hành theo các bước sau:
Bước 1: Đọc kĩ văn bản
Bước 2: Tìm thông tin trong văn bản
2.3.2.3 Dạng câu hỏi vận dụng
* Nhận diện: Câu hỏi vận dụng thường yêu cầu nêu tác dụng của các phép tu từ
hay việc sử dụng kết hợp các phương thức biểu đạt, sử dụng từ ngữ … trong văn bản; bày tỏ quan điểm thái độ, suy nghĩ hoặc liên hệ thực tế đời sống (liên hệ hiện tượng nào và đưa ra giải pháp); nêu thông điệp, suy nghĩ, bài học…Dạng này thường được đưa vào câu hỏi 3,4 trong phần đọc hiểu văn bản ở đề thi TN THPT môn văn
*Kĩ năng trả lời câu hỏi
Kĩ năng với từng dạng câu hỏi
+ Với dạng câu hỏi yêu cầu nêu tác dụng của các phép tu từ hay việc sử dụng kết hợp các phương thức biểu đạt, sử dụng từ ngữ … trong văn bản cần thực hiện hai bước:
Bước 1: Xác định và chỉ ra hình ảnh, từ ngữ có sử dụng các phép tu từ
Bước 2: Phân tích hiệu quả tu từ về nội dung và nghệ thuật
+ Với dạng câu hỏi yêu cầu lý giải một hình ảnh, một câu thơ, câu văn theo quan điểm của mình cần thực hiện các bước sau:
Bước 1 : Giải thích từ ngữ khó (nếu có)
Bước 2 : Giải thích ý nghĩa của cả câu theo quan điểm của mình