Kinh nghiệm phụ đạo học sinh yếu, kém môn địa lí nhằm nâng cao chất lượng thi THPT quốc gia ở trường THPT cẩm thủy 2

Vì vậy, việc phụ đạo học sinh yếu kém ở từngmôn học là một trong những nhiệm vụ hàng đầu của giáo viên, để từng bướcnâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu của ngành và xã hội.. Vi

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT CẨM THỦY 2

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

KINH NGHIỆM PHỤ ĐẠO HỌC SINH YẾU KÉM MÔN ĐỊA LÍ NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THI THPT QUỐC GIA Ở TRƯỜNG THPT CẨM THỦY 2

Người thực hiện: Dương Thanh Chung Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực: Chuyên môn

THANH HÓA NĂM 2021

dục, nhưng vẫn không tránh khỏi có một số học sinh tiếp thu bài còn chậm, có

sự chênh lệch về học lực với các bạn cùng lớp

Học sinh THPT có lực học khác nhau Nhiều em chăm chỉ, tiếp thu bàinhanh, kĩ năng tốt, làm bài đạt điểm cao Nhưng cũng có một số em tiếp thu bàichậm, chưa nắm được những kiến thức và kĩ năng cơ bản, chưa đạt yêu cầu củamôn học, đó chính là những học sinh có học lực yếu, kém ở các nhà trường hiệnnay

Hầu như ở trường nào cũng có một bộ phận học sinh ỷ lại, lười suy nghĩ,không học bài ở nhà, đến lớp học lại lơ là, thiếu tập trung, làm khả năng tư duygiảm và mất dần kiến thức căn bản Lười học, ham chơi, hạn chế về nhận thức

và sự buông lỏng quản lí của gia đình…đã và đang làm cho số lượng học sinhnày có xu hướng gia tăng, ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục của các nhà trường

và chất lượng giáo dục học sinh Vì vậy, việc phụ đạo học sinh yếu kém ở từngmôn học là một trong những nhiệm vụ hàng đầu của giáo viên, để từng bướcnâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu của ngành và xã hội Đây cũng

là vấn đề đang được các nhà trường quan tâm và tìm giải pháp khắc phục

"Học sinh yếu kém" là cụm từ đang được nhắc đến nhiều trong các nhàtrường Nhưng trên thực tế, chưa có nhiều tài liệu bàn sâu tới vấn đề này Vì thế,việc phụ đạo học sinh có học lực yếu kém còn gặp nhiều khó khăn, do chưa tìm

ra được nhiều phương pháp, kỹ năng phù hợp

Việc tiếp cận, tìm hiểu và lên kế hoạch phụ đạo cho học sinh yếu kém, tạocho các em hứng thú học tập, kỹ năng làm bài, để có thêm năng lực làm bài thiTHPT Quốc gia, từ đó cải thiện điểm số đang là yêu cầu và mục tiêu đặt ra chongười giáo viên

Phụ đạo học sinh yếu kém là vấn đề rất quan trọng và cần thiết ở các cấphọc nói chung, và ở cấp THPT nói riêng, nhất là đối với các em học sinh lớp 12chuẩn bị thi THPT Quốc gia Đối với bộ môn Địa lí, có một số học sinh tiếp thubài chậm, kĩ năng khai thác Atlat, xử lí số liệu, lựa chọn biểu đồ và tư duy địa lícòn yếu do mất kiến thức cơ bản, rất cần phụ đạo, bồi dưỡng thêm cho các emnhững kiến thức, kĩ năng địa lí để có thể cải thiện điểm số khi làm bài thi THPTQuốc gia Bên cạnh đó cũng cần tạo hứng thú học tập cho học sinh, giúp các emhình thành thói quen tự học và vận dụng kiến thức đã học để làm bài thi THPTQuốc gia môn Địa lí

Là một giáo viên trực tiếp đứng lớp giảng dạy và ôn thi THPT Quốc giatrong nhiều năm, bản thân tôi cũng gặp một số học sinh có học lực yếu kém ở bộmôn mình phụ trách Các em chán học, ham chơi, thiếu kiến thức, kĩ năng làmbài, nên điểm số thường thấp ở mức yếu và kém Bằng những kinh nghiệm củabản thân, sự học hỏi đồng nghiệp và quá trình tìm tòi, nghiên cứu các phương

pháp phụ đạo học sinh yếu kém, tôi viết đề tài "Kinh nghiệm phụ đạo học sinh

yếu kém môn Địa lí nhằm nâng cao chất lượng thi THPT Quốc gia ở trường Trung Học Phổ Thông Cẩm Thủy 2" với mong muốn chúng ta sẽ cùng tìm ra

những phương pháp, kỹ năng phụ đạo học sinh yếu kém hiệu quả, để có thể ápdụng được trong thực tế khi làm công tác giảng dạy ở trường THPT

1.2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

1.2.1 Mục đích nghiên cứu

- Tìm hiểu các phương pháp phụ đạo học sinh yếu kém

- Xác định nguyên nhân dẫn đến một số em học có học lực yếu kém, từ đógiúp các em định hướng lại hành vi và có động cơ học tập tốt hơn

1.2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Thực trạng vấn đề học sinh yếu kém ở trường THPT Cẩm Thuỷ 2

- Nguyên nhân dẫn đến việc các em có học lực yếu kém, để lên phương

án bồi dưỡng phù hợp, hiệu quả, giúp các em tiến bộ và dần cải thiện điểm số

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu

- Những học sinh có học lực yếu kém bộ môn Địa lí ở trường THPT CẩmThủy 2 trong các năm học 2017 – 2018; 2018 – 2019; 2019 – 2020 và 2020 -2021

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Tìm hiểu hoàn cảnh gia đình và nguyên nhân dẫn đến việc học sinh cóhọc lực yếu kém

- Nghiên cứu các phương pháp đổi mới dạy học

- Nghiên cứu các phương pháp bồi dưỡng học sinh yếu kém

1.3.3 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, tôi dùng các phương pháp sau đây:

- Nghiên cứu hồ sơ: Nghiên cứu hồ sơ gồm vở ghi, đồ dùng học tập, kết

quả học tập của học sinh ở các học kì trước, khả năng tiếp thu kiến thức trên lớp,

điểm số các bài kiểm tra…để xác định những nội dung cần tìm hiểu Đây làbước tiếp cận đầu tiên để tìm hiểu những nét cơ bản nhất của những học sinh

yếu kém và tìm hiểu nguyên nhân để trả lời câu hỏi: vì sao em học sinh đó lại có học lực yếu kém?

- Trò chuyện trực tiếp: Nên trò truyện trực tiếp với những học sinh có học

lực yếu kém, với giáo viên chủ nhiệm, với giáo viên cùng bộ môn cũ (nếu có) đểtìm hiểu thêm những vấn đề có liên quan

- Trao đổi: Giáo viên nên trao đổi trực tiếp với học sinh, trong trường hợp

cần thiết có thể trao đổi với gia đình học sinh, để lên phương án bồi dưỡng phùhợp Phải dựa vào học lực của từng em để xây dựng kế hoạch bồi dưỡng sát vớiđối tượng học sinh

- Quan sát: là phương pháp cần làm thường xuyên để theo dõi khách quan

sự tiến bộ của những học sinh có học lực yếu kém Nên quan sát toàn diện cácbiểu hiện, hành vi của các em trong học tập và kết quả làm các bài kiểm tra

- Ghi chép: Giáo viên nên ghi chép lại các vấn đề có liên quan đến học

sinh yếu kém như thái độ học tập, việc nắm kiến thức đến đâu, khả năng vậndụng các kĩ năng trong quá trình làm bài ra sao, điểm số sau mỗi lần kiểm tra…Cần thu thập thông tin đầy đủ và phân loại theo nội dung: kiến thức, kỹ năng

khai thác Atlat, kỹ năng xử lí số liệu, lựa chọn biểu đồ Chú ý đến các dấu hiệu

cơ bản và đưa ra nhận định về học sinh đó để có phương pháp phụ đạo phù hợp

Để cải thiện chất lượng học tập của học sinh có học lực yếu kém khôngphải là chuyện một sớm một chiều, đòi hỏi sự kiên trì, lòng yêu nghề và sựquyết tâm của người giáo viên

Việc phụ đạo học sinh yếu kém cần được giáo viên quan tâm, để đáp ứngyêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục Nhưng phụ đạo thế nào, phương pháp rasao thì vẫn là một vấn đề lớn cần giáo viên tìm tòi, học hỏi và tích lũy kinhnghiệm.

Học sinh có học lực yếu kém thường rất nghịch ngợm, hiếu động, lườihọc, ham chơi, không nghiêm túc trong thi cử, có những hành vi và cách ứng xửthiếu chuẩn mực Vì vậy, giáo viên cần dùng những phương pháp và kỹ nănggiáo dục phù hợp Muốn làm được điều đó, cần có những hiểu biết nhất định vềhoàn cảnh và nguyên nhân dẫn đến việc học sinh đó có học lực yếu kém và trởnên cá biệt Sự am hiểu về tâm lí và khéo léo trong cách ứng xử với học sinh củagiáo viên là yếu tố rất quan trọng để đưa ra những phương pháp giáo dục và phụđạo học sinh yếu kém có hiệu quả

Nếu không có biện pháp giáo dục và bồi dưỡng kịp thời, số học sinh nàythường bỏ học giữa chừng, hoặc có những biểu hiện tiêu cực làm ảnh hưởng đếnchất lượng và môi trường giáo dục Những kinh nghiệm về kỹ năng bồi dưỡnghọc sinh yếu kém giúp giáo viên sẵn sàng đón nhận bất cứ học sinh yếu kém nào

để bồi dưỡng, giúp các em học tập tiến bộ hơn và cải thiện được điểm số qua các

kì thi

Bồi dưỡng học sinh yếu kém là một phần công việc của giáo viên, đócũng là yêu cầu sư phạm đối với người Thầy Muốn bồi dưỡng được học sinhyếu kém, giáo viên cần tiếp cận, tìm hiểu nguyên nhân tại sao các em lại họcyếu, học yếu ở những phần nào, để từ đó lên kế hoạch phụ đạo phù hợp và cóhiệu quả

2.2 Nguyên nhân học sinh có học lực yếu kém

2.2.1 Về phía học sinh

Những nguyên nhân học sinh học yếu chủ yếu là do:

- Lười học Qua quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy rằng các em học sinh

có học lực yếu đa số là những học sinh cá biệt, trên lớp không chý ý chuyên tâmvào việc học, về nhà không chịu học bài cũ và làm bài tập Vì bỏ bê học tập nênmất dần kiến thức, kĩ năng mai một, học lực ngày càng yếu

- Còn một bộ phận học sinh chưa xác định được mục đích học tập, các em

chỉ đợi đến khi lên lớp, nghe giáo viên giảng bài rồi thụ động ghi vào những nội

dung đã học, sau đó về nhà lấy ra học vẹt mà không hiểu nội dung đó nói lênđiều gì, học lực cũng vì thế mà sa sút.

- Tư duy của học sinh Môn Địa lí là môn học cần nhiều yếu tố để học tốt

như: tư duy địa lí, tư duy lo gic, sự tỉ mỉ trong khai thác Atlat, sự thuần thụctrong cách lựa chọn biểu đồ, cách nhận dạng đề nhanh, phương pháp tính toánchính xác, khoa học …Vậy nên một số em với lối tư duy sơ sài, không chịu traudồi kỹ năng, phương pháp…làm mất đi những kiến thức cơ bản, dẫn đến tìnhtrạng học lực ngày càng yếu kém

- Hổng kiến thức từ các lớp dưới do nhiều nguyên nhân khác nhau.

2.2.2 Về phía giáo viên

Nguyên nhân học sinh học yếu không phải hoàn toàn do học sinh mà mộtphần còn đến từ phía giáo viên

- Một số giáo viên chưa chú ý đúng mức đến đối tượng học sinh yếu kém,chưa theo dõi sát sao và xử lí kịp thời các biểu hiện sa sút của học sinh trong họctập

- Tốc độ giảng dạy và luyện tập nhanh khiến cho học sinh có học lực yếukém không theo kịp

- Một số giáo viên chưa thực sự giúp đỡ các em khắc phục tình trạng yếukém như gần gũi, tìm hiểu nguyên nhân, hoàn cảnh …để cảm thông, động viên

và khuyến khích học sinh khi các em có chút tiến bộ trong học tập, không pháthiện ra những biểu hiện sa sút của học sinh Từ đó các em cam chịu, dần dầnchấp nhận sự yếu kém của chính mình và nhụt chí không tự vươn lên trong họctập

đồng phạm góp phần làm học sinh thêm lười học, mất kiến thức căn bản, từ đódẫn đến học lực ngày càng yếu kém.

2.3 Thực trạng trước khi phụ đạo học sinh yếu kém ở trường THPT Cẩm Thủy 2

Trường THPT Cẩm Thủy 2 nằm ở vùng thuần nông của huyện miền núiphía Tây tỉnh Thanh Hóa Nhiều em học sinh có hoàn cảnh gia đình khó khăn,

bố mẹ đi làm ăn xa Thiếu sự quan tâm săn sóc của bố mẹ, lại chịu những tácđộng tiêu cực từ xã hội bên ngoài, việc học hành các em dần chểnh mảng.Không có động cơ học tập, mất kiến thức cơ bản nên học lực dần trở nên yếukém Những điều này đã ảnh hưởng lớn đến vấn đề học tập của học sinh, làmcác em dần nảy sinh tâm lí chán học, thậm chí có những hành vi tiêu cực vớimôi trường giáo dục, ý thức chấp hành nội qui trường lớp không tốt Những họcsinh này thường bỏ học đi chơi, tụ tập bạn bè, la cà quán xá và các tụ điểm giảitrí thiếu lành mạnh, nhiều tệ nạn, đôi khi còn gây gổ đánh nhau Nếu để tìnhtrạng này tiếp diễn kéo dài, sẽ ảnh hưởng không tốt đến các học sinh khác, đếnmôi trường giáo dục và chất lượng giáo dục học sinh

Trong quá trình giảng dạy ở trường THPT Cẩm Thủy 2, bản thân tôi cũnggặp không ít học sinh có học lực yếu kém Cùng với thời gian và những kinhnghiệm có được, tôi đã tìm tòi, học hỏi đồng nghiệp, nghiên cứu và sử dụng một

số phương pháp phụ đạo học sinh yếu kém Khi sử dụng những phương phápnày, bản thân tôi nhận thấy có những hiệu quả nhất định Dưới đây là một sốkinh nghiệm bồi dưỡng học sinh yếu kém tôi đã sử dụng ở trường THPT CẩmThủy 2 trong những năm học gần đây.

2.4 Một số kinh nghiệm phụ đạo học sinh yếu kém

2.4.1 Xây dựng môi trường học tập thân thiện

Sự thân thiện của giáo viên là điều kiện cần để việc phụ đạo học sinh yếukém đạt hiệu quả cao Thông qua cử chỉ ân cần, lời nói, ánh mắt…giáo viên tạo

sự gần gũi, cảm giác an toàn cho học sinh, từ đó các em sẽ giãi bày những khókhăn trong học tập và cuộc sống của mình

Giáo viên nên tạo không khí lớp học thoải mái, nhẹ nhàng Không nêndùng những lời lẽ thiếu tôn trọng đối với các em, ngay cả khi các em không tiếpthu được phần bài học dễ nhất Đừng để cho học sinh cảm thấy sợ giáo viên màhãy làm cho các em có cảm giác gần gũi và thoải mái

Giáo viên nên đem lại cho các em những phản hồi tích cực, như thay chêbai bằng những lời khen ngợi Giáo viên nên tìm ra những tiến bộ của các em dù

là nhỏ nhất như tiếp thu bài khá nhanh, ghi chép bài đầy đủ, hoạt động tíchcực… với những phát biểu xây dựng bài hoặc những tìm tòi đúng có thể chođiểm cao để khuyến khích các em

2.4.2 Phân loại đối tượng học sinh

Giáo viên cần nghiên cứu hồ sơ đã thu thập được, phân loại những họcsinh có học lực yếu đúng với những đặc điểm vốn có của các em để lựa chọnphương pháp phụ đạo phù hợp Một số khả năng thường hay gặp ở các em là:khả năng tiếp thu bài hạn chế, lười học, thiếu tự tin, nhút nhát…

Trong quá trình thiết kế bài giảng, giáo viên cần cân nhắc các mục tiêu đề

ra trong bài dạy để tạo điều kiện cho các em học sinh có học lực yếu được củng

cố và luyện tập phù hợp với khả năng

Trong quá trình dạy học trên lớp, giáo viên cần phân hóa đối tượng học tậptrong từng hoạt động, dành cho các em học sinh có học lực yếu những câu hỏi

dễ, những bài tập đơn giản, tạo cơ hội cho các em được trình bày trước lớp, từngbước giúp các em tìm được vị trí của mình trong tập thể lớp và giúp các em tựtin hơn

Bên cạnh những việc làm trên, giáo viên tổ chức những buổi phụ đạo riêngcho những học sinh có học lực yếu, lấp dần chỗ kiến thức còn trống hoặc đã bịmất gốc để các em dần có thể theo kịp các bạn trong lớp Việc dạy phụ đạo cóthể kết hợp với hình thức vui chơi để lôi cuốn các em đến lớp đều đặn, có hứngthú học tập hơn Lượng kiến thức đưa ra trong mỗi buổi bồi dưỡng cũng khôngcần nhiều, chỉ từ 1 đến 2 đơn vị kiến thức là đủ để các em nắm chắc, tránh sựquá tải, nặng nề hay tâm lí chán nản

2.4.3 Giáo dục ý thức học tập cho học sinh

Giáo viên nên chú ý đến việc giáo dục ý thức học tập cho học sinh Khiđến lớp phải có thói quen mang đầy đủ sách vở, đồ dùng học tập, ngồi họcnghiêm túc, ghi chép bài đầy đủ…Trong mỗi tiết dạy, giáo viên nên liên hệ kiếnthức đã học với thực tế để học sinh thấy được ứng dụng và tầm quan trọng củamôn học trong cuộc sống Từ đó, các em sẽ yêu thích môn học và có hứng thúhọc tập hơn

Giáo viên cần tìm hiểu từng đối tượng học sinh có học lực yếu kém vềhoàn cảnh gia đình, nề nếp sinh hoạt, khuyên nhủ học sinh về thái độ học tập, tổchức các trò chơi nhỏ có lồng ghép việc giáo dục học sinh về ý thức học tập và ýchí vươn lên trong học tập, giúp các em thấy tầm quan trọng của việc học

Trong một số trường hợp, giáo viên có thể phối hợp với gia đình để giúp

đỡ học sinh Trên thực tế, có một số phụ huynh chưa quan tâm đến việc học củacon em mình, môt số phụ huynh khác lại luôn gò ép việc học của con em Sự ápđặt và quá tải sẽ dẫn đến chất lượng không cao Giáo viên cần phân tích để phụhuynh thể hiện sự quan tâm với con em đúng mức Sự quan tâm của gia đình,thầy cô sẽ là động lực cho các em có học lực yếu cố gắng phấn đấu vươn lên

2.4.4 Giúp đỡ học sinh yếu kém

Giáo viên cho học sinh khá, giỏi giúp đỡ các bạn học yếu kém về cách học

và phương pháp vận dụng kiến thức

Tổ chức bồi dưỡng, phụ đạo cho các em học lực yếu Trong những buổinày, giáo viên chủ yếu kiểm tra việc tiếp thu kiến thức đã dạy trên lớp, nếu thấycác em chưa nắm chắc cần ôn tập củng cố thêm để các em nắm được kiến thức

cơ bản Nói chuyện với học sinh để tìm hiểu thêm những chỗ các em chưa hiểuhoặc chưa nắm chắc để bổ sung, củng cố thêm Chú ý đến việc hướng dẫnphương pháp học tập cho học sinh, nhất là việc tự học ở nhà

Phối hợp với gia đình tạo điều kiện cho các em học tập, đôn đốc việc thựchiện kế hoạch học tập ở trường và ở nhà

2.5 Cách làm cụ thể

2.5.1 Lập danh sách học sinh yếu kém thông qua bài kiểm tra và quá trình học tập trên lớp

Sau mỗi bài kiểm tra, giáo viên phát hiện và lập danh sách học sinh yếu

kém của bộ môn mình dạy, chú ý quan tâm đặc biệt đến những học sinh này

trong mỗi tiết học như thường xuyên gọi các em lên trả lời những câu hỏi dễ vàkhen ngợi khi các em trả lời đúng

2.5.2 Điểm danh học sinh sau mỗi buổi học

Điểm danh thường xuyên trước và sau mỗi buổi học và báo với giáo viênchủ nhiệm những trường hợp học sinh bỏ học phụ đạo (nếu có) để có biện phápkhắc phục

2.5.3 Xác định kiến thức cơ bản, trọng tâm và cách ghi nhớ

Xác định rõ kiến thức trọng tâm trong tiết dạy cần truyền đạt cho học sinh,

vì có nắm được những kiến thức này, các em mới trả lời được câu hỏi và làmđược các bài tập

Đối với học sinh yếu kém không nên mở rộng, chỉ cần dạy phần kiến thức

cơ bản, trọng tâm, theo chuẩn kiến thức, kĩ năng, sau đó cho làm bài tập nhiềulần và nâng dần mức độ của bài tập khi các em đã nắm được cách làm dạng bàitập đó

Nhắc lại kiến thức cơ bản cần nhớ, cho bài tập về nhà để học sinh luyệntập thêm khắc sâu kiến thức

Khi dạy phần Địa lí Việt Nam, giáo viên cần cho học sinh thấy được mốiquan hệ nhân quả, vì bản chất của Địa lí là các mối quan hệ nhân quả Song đốivới mỗi phần, giáo viên phải tìm ra được những tồn tại mà học sinh yếu kém haymắc phải để từ đó giúp các em khắc phục, sửa chữa Thường các em học sinhyếu kém có những tồn tại sau:

- Có nhiều em tính toán còn chưa thạo

Trước thực trạng trên, giáo viên đưa ra biện pháp bồi dưỡng cụ thể cho từng đốitượng học sinh

2.5.4 Điều chỉnh hoạt động giảng dạy trên lớp

- Trong hoạt động dạy học trên lớp, giáo viên cần chuẩn bị những câu hỏidành cho các đối tượng học sinh khác nhau, trong đó có những câu hỏi dành chocác em học sinh có học lực yếu kém, tránh tình trạng để các em không tham giavào bài học

- Yêu cầu các em chuẩn bị bài ở nhà, học bài cũ, đọc trước bài mới và trảlời các câu hỏi trong sách giáo khoa

- Thường xuyên kiểm tra bài cũ, kiểm tra việc mang sách vở, đồ dùng họctập và vở ghi, vì có nhiều em học sinh yếu kém rất ngại ghi bài