MỘT số PHƯƠNG PHÁP RÈN LUYỆN tư DUY GIÚP HỌC SINH HỌCTỐT môn TIN HỌC 12

Nhận thức được sự ảnh hưởng to lớn của bộ môn Tin học nói riêng và của lĩnh vực công nghệ thông tin nói chung đối với sự phát triễn của xã hội, tôi nghĩ bản thân là một giáo viên Tin học

I MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong xã hội ngày này ngày Tin học được ứng dụng trong hầu hết mọi mặt của đời sống xã hội và đem lại nhiều hiệu quả to lớn, trong đó có trên 80% là ứng dụng trong công tác quản lý Việc đưa môn Tin học vào giảng dạy ở trường phổ thông cũng được đẩy mạnh và không kém tầm quan trọng

Nhận thức được sự ảnh hưởng to lớn của bộ môn Tin học nói riêng và của lĩnh vực công nghệ thông tin nói chung đối với sự phát triễn của xã hội, tôi nghĩ bản thân

là một giáo viên Tin học phải có trách nhiệm làm sao cho học sinh hiểu và yêu thích môn học này, khơi dậy niềm đam mê, sáng tạo để nghành Tin học ngày càng phát triễn mang lại nhiều lợi ích thiết thực hơn

Học sinh lớp 12, lần đầu tiên các em được làm quen với dạng bài toán quản lý

mà từ trước đến nay các em chưa bao giờ được biết tới Bài toán quản lý không đơn thuần như các bài toán khác là xác định được dữ liệu đầu vào, đầu ra và tìm ra cách giải mà nó khá là trừu tượng đòi hỏi học sinh phải biết phân tích, lập luận tư duy, sáng tạo một cách logic và khoa học

Để học sinh học tốt phần này chúng ta cần phải có phương pháp phù hợp để rèn luyện tư duy học tập cho học sinh, giúp các em tích cực, chủ động, tìm tòi, khám phá

để giải quyết các bài toán đó, từ đó học sinh biết vận dụng linh hoạt trong các tình huống thực tế

Qua thời gian trực tiếp giảng dạy môn Tin học tại trường THPT Cẩm Thủy 1 bản thân tôi luôn băn khoăn, trăn trở làm thế nào nâng cao chất lượng dạy học, làm sao để các em có một cách học tốt khi học phần kiến thức này

Xuất phát từ thực tế giảng dạy và từ kinh nghiệm của bản thân tôi nhận thấy rằng: chúng ta hoàn toàn có thể nâng cao được chất lượng giờ dạy môn tin học 12 Đó

cũng chính là lý do để tôi viết đề tài “Một số phương pháp rèn luyện tư duy giúp học sinh học tốt môn tin học 12”.

2 Mục đích nghiên cứu

Giúp HS hiểu sâu sắc hơn về dạng bài toán quản lý, tự tin và chủ động hơn khi giải quyết các bài toán thực tế

3 Đối tượng nghiên cứu

- Môn Tin học 12

- HS khối 12 trường THPT Cẩm Thủy 1

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp điều tra: Thực trạng dạy tin 12 ở các lớp trong các trường THPT

- Phương pháp gợi mở, phát huy tích tích cực chủ động của học sinh

- Phương pháp thống kê so sánh

II NỘI DUNG

1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Khái niệm về phương pháp rèn luyện tư duy

Phương pháp rèn luyện tư duy là một trong các những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học, hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy [5]

Tuy nhiên để dạy học theo phương pháp này thì giáo viên phải nỗ lực nhiều so với dạy theo phương pháp cũ Phương pháp này yêu cầu sự kết hợp nhịp nhàng giữa

kỹ năng tổ chức của giáo viên và kỹ năng ứng biến của học sinh, đồng thời sử dụng các phương tiện dạy học hợp lý và đa dạng các hình thức kiểm tra, đánh giá thường xuyên trong quá trình dạy học nhằm nâng cao chất lượng học tập

1.2.Tầm quan trọng của tư duy đối với hoạt động học [6]

 Giai đoạn cấp học phổ thông các em rất dễ lơ là trong học tập, do những biến đổi tâm sinh lý Vì vậy việc rèn luyện tư duy học tập sẽ giúp các em lấy lại động lực học tập, là việc làm cần thiết

 Việc kết hợp phương pháp giữa học và trò chơi vận động đem lại hiệu quả tích cực, nhất là tạo hứng thú trong học tập, biết cách phân biệt đúng sai, tránh ảnh hưởng của cuộc sống bên ngoài vào quá trình học tập

 Giúp các em nhận thức được những kiến thức mới trong chương trình học của cấp học THPT, từ đó cần phải thay đổi phương pháp học so với giai đoạn trước Việc rèn luyện tư duy học tập sẽ giúp học sinh làm quen với phương pháp tự học trong cấp học tiếp theo

 Giúp các em chủ động hoàn thành bài tập về nhà và các việc được giao Nhờ

đó các em tìm ra được những phần kiến thức còn thiếu và yếu của bản thân, những kiến thức bị “hổng” của các năm học trước, để từ đó có biện pháp củng

cố kiến thức đã mất nhằm thay đổi chất lượng học tập của bản thân

 Trang bị những kỹ năng trong học tập: kỹ năng điều phối áp lực, sợ hãi trong học tập; kỹ năng làm việc nhóm; kỹ năng vượt qua khó khăn về đặc điểm tâm

lý tuổi tránh ảnh hưởng tới việc học

 Rèn luyện thói quen học nhanh, hiểu sâu các kiến thức được trang bị trên lớp Biết cách tự tìm kiếm tài liệu học tập bổ trợ, nâng cao hiệu quả học tập cả trên lớp và ở nhà

 Giúp các em mạnh dạn hơn, tự tin thể hiện ý kiến bản thân, tự tin trong học tập trên lớp, nâng cao điểm số, kiến thức và hoàn thành mục tiêu đề ra

 Rèn luyện tư duy học tập không những trang bị về kiến thức, phương pháp học,

mà còn rèn luyện cho các em tính kiên trì, bản lĩnh giải quyết khó khăn, vấn đề liên quan tới học tập, giúp các em trưởng thành hơn trong cuộc sống

 Rèn luyện tư duy học tập là sự chuẩn bị về cả kiến thức, kỹ năng và phương pháp học tập hiệu quả cho các em học sinh, giúp các em trở thành người tài giỏi như gia đình và bản thân các em mong muốn

2 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ

2.1 Thực trạng chung

- Môn Tin học là môn không được chọn làm môn thi tốt nghiệp hay thi đại học cho nên học sinh luôn có tư tưởng là “học Tin học chẳng để làm gì”

- Khả năng tư duy của các em còn hạn chế, hầu hết các em chỉ học đối phó để kiểm tra bài cũ, học vẹt trong các kì kiểm tra định kì

2.2 Thực trạng đối với giáo viên

Nhiều giáo viên chưa có phương pháp dạy học phù hợp Đa số các giáo viên khi

đến tiết dạy chỉ quan tâm tâm đến việc truyền đạt được hết kiến thức trong sách giáo khoa là xong

2.3 Thực trạng đối với học sinh.

Học sinh không xác định được mục tiêu của môn học, không biết học để làm gì.

Đa số các em luôn có tư tưởng học để thi tốt nghiệp, thi đại học Do đó các em chỉ chú tâm vào học những môn được chọn để thi tốt nghiệp, thi đại học Trong khi đó môn tin 12 lại là môn được ứng dụng rất nhiều trong cuộc sống

3 GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN

Để đạt được mục đích dạy học của mỗi bài học đó là niềm trăn trở của mỗi người làm nghề dạy học: để làm được điều đó mỗi giáo viên đều có một cách truyền thụ phương pháp riêng, nhưng điều quan trọng đầu tiên là làm thế nào để học sinh hào hứng sau mỗi tiết dạy, từ đó yêu thích môn học của mình, say mê học tập nghiên cứu, sáng tạo Dưới đây là một số phương pháp nhằm rèn luyện tư duy học tập hiệu quả cho học sinh trong quá trình tổ chức dạy học đối với môn Tin học:

3.1 Phương pháp phỏng vấn nhanh, mang tên: “Cùng khởi động”

Giáo viên chuẩn bị các bộ câu hỏi Gọi mỗi lượt 1 học sinh đứng trước lớp

Thực hiện qua 4 bước:

Bước 1: Giáo viên lần lượt đọc các câu hỏi trong bộ câu hỏi.

Bước 2: Học sinh trả lời nhanh đáp án.

Bước 3: Giáo viên đưa ra đáp án (sai/đúng) sau mỗi câu hỏi.

Bước 4: Cả lớp cùng xác định đáp án.

Phương pháp này thường dùng để kiểm tra bài cũ, lúc đầu các em cảm thấy áp lực, qua các câu trả lời cho thấy các em nắm bắt yêu cầu rất non và còn thể hiện rõ các em nắm kiến thức không vững Sau một thời gian làm quen, việc trả lời ngắn yêu cầu nhanh và chính xác rèn luyện nhiều kỹ năng cho các em giúp các em ý thức việc nắm bắt yêu cầu của câu hỏi, tự giác bổ sung kiến thức hỏng, tự tin với đáp án của bản thân Nhờ đó học sinh rất hứng thú với phương pháp này

Ví dụ: Một số bộ câu hỏi đã sử dụng ở chương trình 12 là:

Tiết 38- BÀI TẬP THỰC HÀNH 9 (Tiết 2) [1][4]

Bộ câu hỏi 1:

1 Những đối tượng nào của Access cho phép nhập dữ liệu?

 Bảng, biểu mẫu

2 Để nhập dữ liệu cho trường Họ tên, ta phải chọn kiểu dữ liệu nào cho thích hợp?

 Text

3 Các biểu tượng để thực hiện lọc dữ liệu trong Microsoft Access có chung với nhau hình gì?

 Cái phễu

4 Điều kiện để truy vấn dữ liệu được viết ở hàng nào trong lưới QBE?

 Criteria/or

Bộ câu hỏi 2:

1 Biểu tượng cho phép thiết lập khóa chính?

 Chìa khóa

2 Nguồn dữ liệu được chọn khi tạo mẫu hỏi được lấy từ những đối tượng nào?

 Bảng, mẫu hỏi

3 Để nhập dữ liệu cho trường Ngày bán, ta phải chọn kiểu dữ liệu nào cho thích hợp?

 Date/Time

4 Có bao nhiêu chế độ làm việc với báo cáo?

 2

Bộ câu hỏi 3:

1 Có bao nhiêu đối tượng của Access đã được học?

 4

2 Nêu đặc điểm của trường khóa chính trong cửa sổ liên kết?

 in đậm

3 Để tạo mẫu hỏi có gộp nhóm, ta kích hoạt biểu tượng nào?

 Σ

4 Trong báo cáo có thể sử dụng hàm sum để tính tổng các dữ liệu kiểu số, đúng hay sai?

 Đúng

3.2 Phương pháp sàng lọc nhanh, mang tên “Cặp đôi hoàn hảo” [7]

Giáo viên chuẩn bị một số “cụm từ” ở các mẫu giấy kín Chọn một lượt 2 học sinh đứng quay lưng vào nhau (1 học sinh quay mặt vào bảng đen, 1 học sinh quay mặt xuống lớp)

Thực hiện qua 5 bước:

Bước 1: Xác định chủ đề (1 học sinh chọn 1 mẫu giấy kín).

Bước 2: Đưa ra các thông tin liên quan (diễn tả bằng ngôn ngữ là các ý liên

quan đến khái niệm, đặc điểm, tính chất…)

Bước 3: Học sinh sàng lọc thông tin để chọn đáp án ghi ra bảng.

Bước 4: Giáo viên cùng học sinh phân tích thông tin.

Bước 5: Giáo viên chốt kiến thức Bầu chọn cặp đôi hoàn hảo nhất.

Phương pháp này thường dùng để kiểm tra các kiến thức thuần lý thuyết như khái niệm, lúc đầu các em cảm thấy không biết sử dụng ngôn từ như thế nào để diễn

tả nên cứ ấp úng, đôi lúc không nhớ các kiến thức liên quan đến cụm từ Chỉ sau một thời gian phương pháp này đã được học sinh hứng thú đề nghị giáo viên tổ chức nhiều hơn và nhiều học sinh mạnh dạn xung phong diễn tả với ngôn ngữ ngắn gọn, rõ ràng Học sinh đoán đúng thì được nhận ngay một tràn vỗ tay khen ngợi khiến học sinh vui sướng và tự tin hơn về bản thân

Ví dụ: Ở chương trình 12, tiết 6- BÀI TẬP [4] đã sử dụng một số cụm từ cũng như

một số gợi ý để mô tả việc sử dụng phương pháp trên, cụ thể là:

* Từ khóa “Khai thác hồ sơ”: [1]

Gợi ý: - Đây là 1 công việc thường gặp khi xử lý thông tin của một tổ chức

- Tên gọi chung cho các thao tác: Tìm kiếm, thống kê, sắp xếp, lập báo cáo, …

- …

* Từ khóa “Hệ quản trị cơ sở dữ liệu” [1]

Gợi ý: - Đây là tên của bài số 2 chương 1

- Tên gọi của phần mềm tạo lập, cập nhật và khai thác CSDL

- …

* Từ khóa “Cơ sở dữ liệu” [1]

Gợi ý: - Tập hợp dữ liệu có liên quan với nhau được lưu trữ trên các thiết bị nhớ được gọi là gì?

- Sản phẩm được tạo ra từ Hệ QTCSDL

- …

* Từ khóa “Hệ cơ sở dữ liệu” [1]

Gợi ý: - Đây là tên mục 3 trong bài 1

- Thuật ngữ để chỉ 1 CSDL cùng với Hệ QTCSDL quản trị và khai thác CSDL đó

- …

* Từ khóa “Người lập trình ứng dụng” [1]

Gợi ý: - Ai là người tạo ra các chương trình khác nhau đáp ứng nhu cầu khai thác CSDL cho mọi người

- Đây là người có trình độ tin học cao

- …

3.3 Phương pháp lấy ý kiến ghi lên bảng, mang tên “Đồng đội”

Chia lớp thành các đội (theo tổ) Chia bảng đen tương ứng, phát 1 viên phấn cho mỗi đội Trong thời gian qui định, đội nào nhanh và hiệu quả nhất sẽ là đội chiến thắng

Thực hiện qua 5 bước:

Bước 1: Giáo viên nêu vấn đề - đặt câu hỏi.

Bước 2: Thành viên các đội lần lượt thay nhau ghi đáp án ở bảng.

Bước 3: Cả lớp xác định thời gian và số lượng đáp án đúng của các đội

Bước 4: Giáo viên tổng hợp ý kiến Kết luận đội chiến thắng.

Bước 5: Giáo viên kết luận chủ đề.

Phương pháp này thường dùng để kiểm tra kiến thức ở các tiết bài tập theo nhóm chủ đề Lúc mới tổ chức một số thành viên trong đội rụt rè, thiếu nhanh nhẹn chạp gây ảnh hưởng toàn đội, có đội có thành viên không tham gia theo lượt nên vi phạm luật chơi, bị loại Đến lần hai trở đi các thành viên trách nhiệm hơn, ý thức vì tập thể, biết cùng nhau xác định đáp án và quan tâm chuẩn bị cho các thành viên kế tiếp Các đội biết quan sát lẫn nhau để cố gắng nhanh tay hơn Với phương pháp này kiến thức được củng cố cho tất cả thành viên của đội trong khi chơi

Ví dụ: Tổ chức phương pháp này trong chương trình 12 tiết 30- BÀI TẬP [4] với đề

tài: “Xây dựng 1 cơ sở dữ liệu để quản lí các ngành nghề” để xây dựng các thuộc

tính, kiểu dữ liệu, khóa chính và mối liên kết cho 3 bảng được nêu tên.

Học sinh thực hiện theo thứ tự các yêu cầu

Mỗi học sinh lần lượt thay nhau lên bảng ghi 1 dữ kiện rồi đến học sinh tiếp theo trong thời gian tối đa 10 phút, lưu ý học sinh không được bỏ lượt

Yêu cầu:

1 Xác định 15 trường cần quản lý cho cả 3 bảng, ghi chú kiểu dữ liệu tương ứng.

2 Chọn trường khóa chính

3 Thiết lập mối liên kết giữa các bảng.

Đội 1: QUẢN LÝ VẬN TẢI

với 3 bảng sau: XE, VẬN CHUYỂN, MẶT HÀNG

)

)

CHUXE (T

)

)

LOAIX

E

(T )

)

)

GIANIEMYE T

(C ) DIACHINHA

N

(T)

Đội 2: QUẢN LÝ NHÂN SỰ

với 3 bảng sau: NHÂN VIÊN, THU NHẬP, PHÒNG BAN

)

)

G

(T )

)

)

)

)

TONGLUON G

(D )

G

(T)

Đội 3: QUẢN LÝ THƯ VIỆN

với 3 bảng sau: SÁCH, MƯỢN TRẢ, ĐỘC GIẢ

)

)

TENTACGI

A

)

N

(D )

GIOITIN H

(Y )

)

)

DIACHI (T)

3.4 Phương pháp tạo tình huống - hỏi chuyên gia, mang tên “Tôi là chuyên gia” [7]

Phân công 2 học sinh 1 nhóm cùng làm việc trên một máy tính và ghi chép những thao tác và kinh nghiệm thu được khi giải quyết vấn đề vào vở Trong thời gian nghiên cứu, giáo viên ghi nhận các nhóm giải quyết nhanh, đúng và các phương pháp của học sinh đã thực hiện

Thực hiện qua 6 bước:

Bước 1: Giáo viên nêu vấn đề, đặt câu hỏi mở.

Bước 2: Lấy các gợi ý hiển thị lên bảng.

Bước 3: Học sinh nghiên cứu giải quyết tình huống.

Bước 4: Ghi nhận danh sách chuyên gia, giới thiệu chuyên gia.

Bước 5: Chuyên gia giải đáp câu hỏi.

Bước 6: Giáo viên chốt chủ đề.

Phương pháp này thường được tổ chức trong các giờ thực hành, trong khoản thời gian sau khi học sinh hoàn thành nội dung bài tập thực hành theo chuẩn kiến thức, kỹ năng Đặc biệt để mở rộng thêm một số kiến thức ngoài sách giáo khoa Phương pháp này đã kích thích hiệu quả đối với các em học khá, giỏi nhiều hứng thú với môn học và nâng cao kỹ năng nghiên cứu, tìm tòi và tự tin vào bản thân Đối với các em trung bình, yếu lại hình thành được cảm nhận không việc gì không thể và quá khó đối với khả năng bản thân vì vậy những yêu cầu này lại là bài tập về nhà của chính đối tượng này Đối với giáo viên khi củng cố kiến thức trở nên dễ dàng hơn, còn học sinh thì nhớ sâu kiến thức hơn

Ví dụ: Tiết 30- BÀI TẬP THỰC HÀNH 7 (mẫu hỏi trên nhiều bảng) [1][4]

Cho CSDL Quanly_kinhdoanh gồm 3 bảng:

Hãy tạo mẫu hỏi thực hiện các yêu cầu sau:

1) Tạo mẫu hỏi liệt kê các loại mặt hàng cùng số lần được đặt 2) Tạo mẫu hỏi thống kê số lượng trung bình, cao nhất, thấp nhất trong các đơn đặt hàng theo tên mặt hàng

3) Tính thành tiền cho mỗi hóa đơn

* - Học sinh thực hành trên máy, ghi chép, báo cho giáo viên khi thành công

Đối với câu hỏi 1 và 2 học sinh có thể tự làm được theo hướng dẫn của giáo viên: Mẫu hỏi 1: Cách làm và kết quả được thể hiện ở các bảng sau:

Mẫu hỏi 2: Cách làm và kết quả được thể hiện ở các bảng sau:

* Đối với câu hỏi 3 ta phải tạo thêm một trường thành_tiền với công thức:

thành_tiền: [SL] *[dongia]

Câu này giành cho những HS khá giỏi Do đó sau khi học sinh làm xong câu 1, câu 2 Giáo viên giới thiệu chuyên gia (là một trong những học sinh khá giỏi biết cách làm) lên thực hiện trên máy hướng dẫn cho các bạn khác cách làm của mình

Mẫu hỏi 3: chuyên gia thể hiện cách làm và kết quả được thể hiện ở bảng sau:

H1 Mẫu hỏi ở chế độ thiết kế