Trên thực tế nhiều bài giảng chưa sử dụng đượccông nghệ thông tin, chưa lồng ghép các môn học, chưa chọn lựa các bài toán hìnhảnh mang tính thực tiễn nguyên nhân do thiếu cơ sở vật chất,
Trang 1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT CẨM THỦY 1
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
THIẾT KẾ MỘT BÀI DẠY TOÁN GẮN LIỀN VỚI THỰC TIỄN
ĐỂ TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH
Người thực hiện: Nguyễn Thị Lan Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh Vực : Toán
THANH HOÁ NĂM 2021
Trang 2MỤC LỤC
1 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài Trang 1
1.2 Mục đích nghiên cứu Trang 1
1.3 Đối tượng nghiên cứu Trang 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu Trang 2
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM. Trang 2
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm Trang 2
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm. Trang 2
2.3 Các giải pháp đã thực hiện. Trang 3
2.3.1 Xác định bài dạy và mục tiêu của bài Trang 3
2.3.2 Lựa chọn kiến thức và kĩ năng cơ bản của bài học Trang 3
2.3.3 Xác định và lựa chọn phương tiện dạy học. Trang 3
2.3.4 Xác định các hình thức tổ chức dạy học Trang 3
2.3.5 Xác định các phương pháp dạy học Trang 4
2.3.6 Thiết kế các hoạt động dạy học Trang 4
2.3.7 Thiết kế các hoạt động dạy học. Trang 4
2.4 Các biện pháp tổ chức thực hiện. Trang 4
2.4.1 Thiết kế bài dạy và chuẩn bị đồ dùng dạy họá Trang 4
2.4.2 Tổ chức thực hiện. Trang 4 2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân
Trang 3Phần 1 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài.
Yêu nước là truyền thống quý báu và thiêng liêng nhất của dân tộc Việt Nam,
là cội nguồn của hàng loạt các giá trị truyền thống khác của dân tộc Chính truyềnthống yêu nước là sức mạnh nội sinh giúp đất nước ta, dân tộc ta vượt qua bao khókhăn, thử thách, chiến thắng thiên tai khắc nghiệt và giặc ngoại xâm, tồn tại và pháttriển với đầy đủ bản sắc của mình
Bác Hồ đã từng viết: Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp được haykhông, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang sánh vai với các cường quốcnăm châu được hay không, chính là nhớ một phần lớn ở công học tập của các em Vấn đề duy trì, phát huy truyền thống yêu nước là rất quan trọng trong sự nghiệpxây dựng và bảo vệ Tỏ Quốc Do đó giáo dục truyền thống yêu nước là một trongnhững mục tiêu của toàn xã hội nói chung và đối với nghành giáo dục nói riêng
Bộ môn Toán ở trường phổ thông trung học không chỉ có chức năng giáodục thế giới quan, phương pháp luận khoa học,với ý nghĩa giúp học sinh hiểu thêmrằng toán học không xa rời thực tế mà toán học có rất nhiều ứng dụng trong thực tế
và nó thể hiện rõ trong cuộc sống của con người Trong quá trình giảng dạy chúngtôi luôn tâm niệm làm sao giúp học sinh hiểu được mối liên hệ toán học với thựctiễn đặc biệt là toán học THPT Với mong muốn lồng ghép một chút trang sử hàohùng của dân tộc trong mỗi bài giảng toán của mình, chúng tôi luôn cố gắng thiết
kế những bai giảng có tính liên hệ thực tiễn và liên hệ với môn lịch sử giúp họcsinh hứng thú với môn học của mình hơn Góp phần giúp học sinh thêm yêu quêhương đất nước
Tuy nhiên, phải nhận thấy rằng lâu nay học sinh cứ nghĩ toán học THPT là xarời thực tế và mang tính khô khan Hiện tượng học sinh ngại học, không hứng thúhọc bài vấn tồn tại ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng giáo dục của môn học
Một trong những phương pháp góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy là việcứng dụng công nghệ hiện đại,các trang thiết bị dạy học hiện đại đồng thời lựa chọncác bài tập mang tính thực tiễn cao trong quá trình giáo dục một cách phù hợp làmcho bài giảng trở nên sinh động, giáo viên có thể định hướng học sinh tiếp cận vớimột nguồn tri thức phong phú Trên thực tế nhiều bài giảng chưa sử dụng đượccông nghệ thông tin, chưa lồng ghép các môn học, chưa chọn lựa các bài toán hìnhảnh mang tính thực tiễn nguyên nhân do thiếu cơ sở vật chất,do khả năng sử dụngcông nghệ hiện đại của một số giáo viên không thành thạo đẫn tới việc khai thácthông tin còn hạn chế, kết hợp với việc lựa chọn bài tập mang tính khô khan khônggắn liền với thực tiễn làm ảnh hưởng đến chất lượng bài giảng
Để khắc phục sự nhàm chán và tạo hứng thú học tập của học sinh,nâng caochất lượng và hiệu quả giờ dạy tôi chọn đề tài: “THIẾT KẾ MỘT BÀI DẠY TOÁN GẮN
LIỀN VỚI THỰC TIỄN ĐỂ TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH ”
Trang 41.2 Mục đích nghiên cứu.
Môn toán vốn mang danh là môn hơi khô khan khi học tập Vì vậy mục tiêucủa sáng kiến là hướng tới là thiết kế một bài dạy toán bằng cách dùng việc lồngghép các bài toán thực tế, cùng với sự kết hợp với việc giới thiệu các di tích lịch,các danh lam thắng cảnh sử giúp học sinh hứng thú hơn trong quá trình học tập,đồng thời thông qua viẹc lồng ghép các bài toán thực tiễn về quê hương đát nướcgiúp học sinh thêm yêu quê hương mình Đồng thời thông qua việc nghiên cứu nàychia sẽ kinh nghiệm giảng dạy đến các đồng nghiệp và góp phần nâng cao chấtlượng giảng dạy của bộ môn toán
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Để thực hiện được đề tài, tôi chọn các lớp 10 mà tôi đang trực tiếp dạy đểthực nghiệm (TN), đó là các lớp: 10A1, 10A12 và đối chứng (ĐC) đó là các lớp10A2 và A5
Nghiên cứu nội dung của bài tự chọn: Hệ thức lượng trong tam giác và giảitam giác Các phương tiện dạy học cần thiết, tình hình học sinh các lớp 10 nói trên
về tinh thần, học tập, đồ dựng học tập, chất lượng học tập; nghiên các tài liệu, hìnhảnh để lựa chọn hệ thống bài tập gắn liền với thực tiễn quê hương đất nước có liênquan đến bài dạy
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Các phương pháp nghiên cứu mà tôi sử dụng trong đề tài:
- Xuất phát từ mục tiêu của đề tài ,tôi đã sử dụng phương pháp nghiên cứuxây dựng cơ sở lý thuyết về hệ thức lượng trong tam giác và giải tam giác
- Thu thập thông tin về cầu Hàm Rồng, đồi Quyết Thắng, Khu di tích HàmRồng, bãi biển Sầm Sơn
- Phương pháp thống kê, sử lý số liệu, phương pháp điều tra khảo sát thực tế
1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm.
- Trong quá trình dạy học tôi thường gặp các câu hỏi mà học sinh đặt ra là:
Phần toán này có vận dụng gì trong cuộc sống không và thường học sinh học cáctiết toán trung học phổ thông luôn cảm thấy khô khan xa rời thực tiễn Vì vậy sángkiến muốn hướng tới việc tăng hứng thú học tập cho học sinh nhờ việc lựa chọn cácbài toán thực tiễn cùng với lồng ghép các địa danh lịch sử liên môn tại nơi học sinhsinh ra
- Sáng kiến còn muốn trả lời cho câu hỏi của học sinh là: Toán học rất gần
gũi trong cuộc sống, toán học không rời xa thực tiễn
- Ngoài ra sáng kiến còn hướng tới cách chuẩn bị bài soạn bài theo phươngpháp mới của bộ
PHẦN 2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, đất nước ta ngày một tiến nhanh trên con đườngđổi mới, hội nhập vào xu thế phát triển chung của thế giới Đảng ta chủ trương pháttriển trên tất cả mọi mặt, trong đó chú trọng vào việc đào tạo con người Đảng ta
Trang 5xác định: Cùng với khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàngđầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài.
Tình hình mới đòi hỏi cần phải đào tạo những con người có đức và có tài,vừahồng vừa chuyên, vừa học tốt lí thuyết vừa giải quyết được các bài tập thực tiễn Thực tế trong kì thi tốt nghiệp trung học phổ thông bộ giáo dục cũng đã đưa racác bài tập mang tính thực tiễn để học sinh giải quyết
Ngành giáo dục nói chung và bộ môn toán ở trường phổ thông nói riêng có vaitrò quan trong trọng việc đào tạo con người Với tư cách là một môn khoa học củacác khoa học, môn toán có vai trò quan trọng trong việc đào tạo và giáo dục nhâncách cho học sinh, nâng cao ý thức xây dựng và bảo vệ Tổ quốc góp phần xây một
xã hội dân giàu, nước mạnh, công bằng ,dân chủ,văn minh
2 2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
Từ khi đổi mới sách giáo khoa bộ giáo dục cố gắng lồng ghép các bài tập thực
tế vào bài dạy Sách giáo khoa lớp toán lớp 10- phần hình học lớp 10 có đề cập tớimột số bài toán thực tế, tuy nhiên nó còn mang tính hàn lâm, sơ sài, và chưa có bàitoán hình học nào đề cập đến quê hương Thanh Hóa.Việc gây hứng thú cho họcsinh học hay không lại phụ thuộc vào cách thiết kế bài dạy và lựa chọn bài tập thựctiễn cho học sinh Giáo viên phải giảng dạy cho học sinh hiểu rõ được vấn đề, liên
hệ và vận dụng được trong thực tế Việt Nam, phải lồng ghép được tinh thần tự hào
dân tộc trong bài dạy Khi dạy bài tự chọn: ''Ôn tập hệ thức lượng trong tam giác và
giải tam giác'' sử dụng máy chiếu và làm các bài tập thuần túy, sử dụng sách giáokhoa, phương pháp diễn gỉang, đàm thoại , nêu vấn đề Kết quả nhận thức của họcsinh về nội dung bài học không cao, nhiều kiến thức học sinh hiểu còn mơ màngkhông phát huy được tích cực của học sinh Nhiều khi dạy các bài toán thuần túykhô khan làm cho học sinh nhàm chán không gây được hứng thú học tập cho họcsinh
Từ thực trạng trên, để đạt hiệu quả tốt hơn, tôi đã mạnh dạn sử dụng phươngtiện dạy học hiện đại kết hợp với lựa chọn các bài tập mang tính thực tiễn về quêhương Thanh Hóa anh hùng, sử dụng tranh ảnh và bài hát liên quan của từng đơn
vị kiến thức kết quả tạo được sự hứng thú học tập của học sinh nâng cao hiệu quảbài giảng này
2.3 Giải pháp đã thực hiện để giải quyết vấn đề
2.3.1 Xác định bài dạy và mục tiêu của bài.
Mục tiêu của bài dạy chính là cái đích của bài học cần đạt tới một cách cụthể, mục tiêu phải định rõ được các công việc và mức độ hoàn thành của học sinh
về kiến thưc, kĩ năng, thái độ Để xác định được mục tiêu, cần phải đọc kĩ SGK, kếthợp với các tài liệu tham khảo để tìm hiểu nội dung của bài và cái đích cần đạt tớicủa mỗi mục
Mục tiêu cụ thể của DẠY HỌC TỰ CHỌN BÀI “HỆ THỨC LƯỢNG TRONG TAM GIÁC VÀ GIẢI TAM GIÁC”
* Về kiến thức :
Trang 6-Học sinh nắm được các dạng toán cơ bản áp dụng hệ thức lượng trong tamgiác
-Biết dùng kiến thức các môn hình học ,vật lý ,văn học ,lịch sử ,địa lý ,hiểubiết xã hội vào việc giải các bài toán thực tế
* Về kĩ năng:
- Học sinh biết sử dụng các hệ thức lượng trong tam giác ,vào việc thực hành
đo đạc trong thực tế
- Biết vận dụng linh hoạt và sáng tạo các kiến thức liên môn để giải các bài toán
có tính thực tiễn, hiểu biết về quê hương từ đó thêm yêu quê hương mình
* Thái độ :
- Giáo dục ý thức tự giác học tập và lòng say mê môn học
- Hiểu biết thêm về quê hương Thanh Hóa, đặc biệt là khu di tích lịch sử HàmRồng : Niềm tự hào của những người con xứ Thanh; từ đó ý thức được trách nhiệmcủa bản thân gìn giữ và phát triển mảnh đất thiêng liêng này
2.3.2 Lựa chọn kiến thức và kĩ năng cơ bản của bài học
Lựa chọn kiến thức cơ bản của bài học là việc làm cần thiết đối với tất cảgiáo viên khi thiết kế bài dạy Việc lựa chọn kiến thức cơ bản yêu cầu phải đảm bảotính khoa học và phải vừa sức đối với học sinh, đảm bảo cho học sinh lĩnh hội kiếnthức vững chắc và phát triển toàn diện Vì vậy tôi lựa chọn kiến thức về các hệ thứclượng trong tam giác để giải quyết các bài toán thực tiễn gắn liền với quê hươngThanh Hóa
Kiến thức cơ bản của bài giảng này là: Kiến thức về hệ thức lượng trong
tam giác ở chương trình hình học lớp 10 Kiến thức liên môn về lịch sử Cầu HàmRồng, đồi Quyết Thắng Kiến thức liên môn về bãi biển Sầm Sơn
2.3.3 Xác định và lựa chọn phương tiện dạy học
Để đạt hiệu quả cao, giáo viên dựa trên cơ sở nội dung kiến thức, lựa chọn
phương tiện dạy học thích hợp Phương tiện (đồ dùng) dạy học được coi là chỗ dựa
cho hoạt động trí tuệ của học sinh, giúp phần phát huy năng lực tư duy của họcsinh, đồng thời là cơ hội để học sinh rèn luyện và phát triển tư duy, hình thành trithức, liên hệ môn học vào giải quyết các bài toán thực tiễn một cách rõ ràng, trựcquan hơn, phù hợp hơn với năng lực của học sinh
Căn cứ vào nội dung kiến thức và yêu cầu kĩ năng cần rèn luyện, tôi xác định
bài học này cần có phương tiện sau đây: Máy tính và máy chiếu và các tranh ảnh
có liên quan đến từng nội dung kiến thức ( cụ thể ở các side – Powerpoit)
2.3.4 Xác định các hình thức tổ chức dạy học
Trang 7Để xác định và lựa chọn các hình thức tổ chức dạy học tôi căn cứ vào mụctiêu, nội dung, phương pháp dạy học, điều kiện và phương tiện hiện có, đối tượngdạy học - học sinh các lớp tôi daỵ (đã nêu ở phần trên) Các hình thức tổ chức dạyhọc được phối hợp chặt chẽ trong tiết dạy, phố hợp với từng nội dung của bài học
Vì vậy, với tiết dạy ôn tập hệ thức lượng trong tam giác và giải tam giác , tôi
chọn hình thức tổ chức chủ yếu là dạy học trong phòng theo đơn vị lớp.
2.3.5 Xác định các phương pháp dạy học.
Phương pháp dạy học có một vị trí quan trọng trong thiết kế bài dạy học, và
nó quyết định đến việc thực hiện mục tiêu và chất lượng dạy học
Việc xác định phương pháp cần căn cứ vào mục tiêu, nội dung dạy học, khảnăng nhận thức, đặc điểm đối tượng , điều kiện cơ sở vật chất phục vụ cho việc dạy
học Phương pháp thích hợp tôi lựa chọn để dạy bài thực hành này là Phương pháp
nêu vấn đề, đàm thoại, giảng giải và phương pháp trực quan, động não, thảo luận.
2.3.6 Thiết kế các hoạt động dạy học.
Căn cứ vào các đơn vị kiến thức cụ thể, phương tiện dạy học hiện có để thiết
kế các hoạt động dạy học phù hợp.Nên trong tiết dạy ôn tập hàm số bậc hai tôi
chọn hai hình thức tổ chức hoạt động cho học sinh, đó là hoạt động nhóm/lớp.
2.3.7 Các biện pháp tổ chức thực hiện.
+> Thiết kế bài dạy và chuẩn bị đồ dùng dạy học.
Dựa trên cơ sở các mục tiêu đã xác định, các phương pháp đã lựa chọn, tôithực hiện việc thiết kế bài dạy và chuẩn bị các phương tiện cần thiết theo kế hoạchgồm:
- Tìm hiểu chính xác các thông tin về các địa danh lịch sử mà mình lựa chọn
- Xác định các kĩ năng mà học sinh cần đạt đối với một bài ôn tập hình học Từ
đó lựa chọn các bài toán hình học phù hợp với địa danh và phù hợp với bài học
- Lựa chọn hình ảnh muốn gửi thông điệp về các di tích lịch sử các danh lamthắng cảnh và các hình vẽ để sử dụng kiến thức về hệ thức lượng trong tam giác vàgiải tam giác để giải quyết bài toán đo chiều cao đồi Quyết Thắng,
Đo chiều cao tháp Tụ Linh trong quần thể di tích Hàm rồng Đo khoảng cách hai ca
nô cứu hộ trên bãi biển Sầm Sơn
- Máy tính và máy chiếu
- Lựa chọn tranh ảnh phù hợp với từng nội dung kiến thức ( cụ thể ở các side –
Powerpoit thể hiện trong bài giảng)
+>Tổ chức thực hiện
Trong khuôn khổ đề tài này, tôi chỉ đề cập đến việc tạo hứng thú học tập chohọc sinh trong việc lồng ghép các bài toán thực tiễn dưới sự hỗ trợ máy tính vàmáy chiếu trong bài ôn tập hình học 10 ” Hệ thức lượng trong tam giác và giải tamgiác” Từ ý tưởng này có thể nhân rộng cách làm với các bài toán khác trongchương trình toán học Trung Học Phổ Thông Ngoài ra có thể mở rộng các bài toánthực tiễn vói các địa danh trong cả nước vào bài dạy
Trang 8CỤ THỂ THIẾT BÀI DẠY TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH BẰNG VIỆC DẠY HỌC GẮN LIỀN VÀO THỨC TIỄN ĐỐI VỚI BÀI “ HỆ THỨC LƯỢNG TRONG TAM GIÁC VÀ GIẢI TAM GIÁC”
Bài giảng chia làm 3 hoạt động chính trong đó mỗi hoạt động gồm hoạt độngkhởi động chuyển giao và hoạt động luyện tập
HOẠT ĐỘNG 1: (15P)
A HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
* Mục tiêu:
+ Tạo sự chú ý cho học sinh để vào bài mới
+ Tạo tình huống có vấn đề cần giải quyết
Đây là một tiết củng cố vì vậy hoạt động khởi động chủ yếu cho học sinh hứng khởi khi vào làm bài tập.
* Nội dung, phương thức tổ chức
*Giáo viên vận dụng máy chiếu chiếu hình ảnhcho học sinh trả lời thông tin về hình ảnh giúp học sinh tìm hiểu được một số thông tin cơ bản về lịch sử của cầu Hàm Rồng , đồi Quyết Thắng , từ đó hướng cho học sinh vào làm bài toán liên quan.
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung
+ Chuyển giao:
Câu hỏi khởi động 1:
Đây là địa danh nào, Ở đâu? Em hãy nêu một
số thông tin mà mình biết được về địa danh
đó?(Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu
một số địa danh từ ở nhà)
Hình ảnh 1:
Nội dung 1: Giúp học sinh dầntìm hiểu về cầu Hàm Rồng ; đồiQuyết Thắng; Tượng đài chiếnthắng Hàm Rồng
Trang 9Giáo viên nhận xét câu trả lời của học sinh và
đưa thêm một số thông tin về cầu Hàm Rồng
Hình ảnh 2:
Trang 10Giáo viên nhận xét câu trả lời của học sinh và
đưa thêm một số thông tin về Đồi Quyết
Thắng
Câu hỏi chuyển tiếp Em có biết đồi Quyết
thắng cao bao nhiêu không Để đo chiều cao
của đồi Quyết Thắng liệu ta có cần leo đến tận
đỉnh đồi để đo không Và nếu leo lên thì việc đo
chiều cao có dễ không
B HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP :
- Bài toán thực tiễn:
Bài toán 1: Khi đi thăm khu di tích lịch sử Hàm
Rồng một người di chuyển theo hướng từ chân
núi Ngọc qua cầu Hàm Rồng Tại điểm A ở đầu
cầu phía chân núi Ngọc người đó nhìn lên đỉnh
đồi Quyết Thắng với hướng nhìn tạo với hướng
di chuyển của người đó một góc 270 Khi đứng
tại điểm B (đầu cầu bên kia ) người đó nhìn lên
đỉnh đồi Quyết Thắng một góc 1030 so với
hướng ngược hướng di chuyển của người đó
Biết rằng chiều dài của cầu Hàm Rồng là 168 m
Nội dung 2: Giải quyết bài toánthực tiễn:
Theo định lí sin ta có
m BCA
ABC AB
CA
ABC
CA BCA
AB
7 , 213 sin
sin
sin sin
Trang 11a Hãy tìm khoảng cách từ điểm A đến đỉnh đồi
Quyết Thắng (điểm C)
b Tính chiều cao của đỉnh đồi Quyết Thắng so
với cầu Hàm Rồng
Mục đích : Củng cố định lí sin trong tam giác
và giới thiệu về cầu Hàm Rồng
Phương pháp : Vấn đáp gợi mở
Hình thức tổ chức : Tổ chức theo đơn vị lớp
Giáo viên cho học sinh thảo luận theo nhóm
bằng cách chia nhóm theo bàn học Sau ki học
sinh thảo luận đưa ra câu hỏi để học sinh trả lời
CH1 : Nêu định lí sin trong tam giác Nêu
hướng giải quyết của em đối với bài toán này
Học sinh: Trả lời câu hỏi Thảo luận hướng giải
quyết bài toán theo nhóm Trình bày hướng giải
theo nhóm và nộp kết quả
CH2 : Yêu cầu tính khoảng cách
+ Giáo viên cho học sinh nhận xét bài làm của
CH CAH
CA CH
Hoạt động 2: (15 p) Giúp học sinh tìm hiểu về khu di tích hàm rồng và làm bài tập thực tế.
A HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
* Mục tiêu:
+ Tạo sự chú ý cho học sinh để vào bài mới
+ Tạo tình huống có vấn đề cần giải quyết
* Nội dung, phương thức tổ chức
Chuyển giao:
về hình ảnh giúp học sinh tìm hiểu được một số thông tin cơ bản về khu di tích Hàm Rồng từ đó hướng cho học sinh vào làm bài toán liên quan.