Tăng hứng thú cho học sinh khi học bài 33 mẫu nguyên tử bo môn vật lý lớp 12 bằng phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁTRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH I SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TĂNG HỨNG THÚ CHO HỌC SINH KHI HỌC BÀI 33: MẪU NGUYÊN TỬ BO - MÔN VẬT LÝ LỚP 12 BẰNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH I

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TĂNG HỨNG THÚ CHO HỌC SINH KHI HỌC BÀI 33: MẪU NGUYÊN TỬ BO - MÔN VẬT

LÝ LỚP 12 BẰNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

Người thực hiện: Lê Văn Huy Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Vật lý

THANH HOÁ NĂM 2021

MỤC LỤC

Trang

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 2

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 3

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 4

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 14

3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 18

3.1 Kết luận 18

3.2 Kiến nghị 18

TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC CÁC SKKN ĐÃ ĐƯỢC XẾP LOẠI

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

SKKN Sáng kiến kinh nghiệm

TL Trả lời

TLTK Tài liệu tham khảo

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ giáo dục tiếpcận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ việc quan tâmđến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh làm được cái gìqua việc học Để đảm bảo được điều đó, nhất định phải thực hiện thành côngviệc chuyển từ phương pháp dạy học nặng về truyền thụ kiến thức sang dạy cáchhọc, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành năng lực và phẩmchất .Tức là phải dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh, phải tổchức cho học sinh hoạt động học sao cho trong quá trình dạy học, học sinh làchủ thể của hoạt động nhận thức, giáo viên có vai trò tổ chức, kiểm tra hỗ trợhoạt động học tập của học sinh một cách hợp lý sao cho học sinh tự chủ chiếmlĩnh, xây dựng tri thức [1] 1

Thực ra, ngành giáo dục chúng ta đã thực hiện việc đổi mới này từ nhiềunăm nay nhưng nhìn chung chúng ta vẫn còn quá chú trọng nội dung dạy học màchưa chú trọng đầy đủ đến chủ thể người học, cũng như khả năng ứng dụng trithức đã học vào những tình huống thực tiễn Trong bối cảnh đó, để chuẩn bị choquá trình đổi mới chương trình sách giáo khoa, việc đổi mới đồng bộ phươngpháp dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục theo định hướng phát triểnnăng lực học sinh là vô cùng cần thiết

Với phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực sẽ giúp học

sinh phát huy tốt khả năng tự học, chủ động, sáng tạo trong quá trình tìm hiểu,nghiên cứu tài liệu, quan sát thực tiễn Từ đó, các em sẽ học được rất nhiều kiếnthức, kỹ năng và giá trị mới, đồng thời tập dượt cho học sinh biết phát hiện, đặt

ra và giải quyết vấn đề gặp phải trong học tập, trong cuộc sống của cá nhân, giađình và cộng đồng Hơn nữa, các em còn có thể khám phá các ý tưởng theo sởthích, nguyện vọng của cá nhân, của những người xung quanh

Từ thực tế giảng dạy của bản thân cũng như việc đi dự giờ của đồngnghiệp, tôi thấy rằng chúng ta cũng đã và đang đổi mới phương pháp dạy họctuy nhiên vẫn còn mang tính hình thức, rập khuôn máy móc, thiếu sáng tạo nênhiệu quả mang lại chưa cao

Môn vật lý là môn khoa học thực nghiệm rất gần gũi với cuộc sống Họcvật lý, học sinh có thể giải thích được nhiều hiện tượng tự nhiên, biết được nhiềuứng dụng thú vị, quan trọng trong cuộc sống Chính vì vậy, việc đổi mới phươngpháp dạy học vật lý theo định hướng phát triển năng lực học sinh trong dạy họcmôn vật lý là vô cùng quan trọng, nó không chỉ giúp học sinh nắm bắt kiến thứcmột cách chủ động, hiệu quả mà còn tạo cho học sinh có hứng thú học tập, yêuthích tìm tòi khoa học và có năng lực vận dụng kiến thức vật lý vào đời sống sảnxuất, sinh hoạt hàng ngày

Xuất phát từ những lý do trên tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài: “Tăng hứng

thú cho học sinh khi học bài 33: Mẫu nguyên tử Bo - Môn Vật lý lớp 12 bằng phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh "

- Tôi muốn tìm cho bản thân một phương pháp dạy học thích hợp, hiệuquả để có thể tạo hứng thú học tập môn vật lý cho HS Từ đó, HS nắm vững hơncác quy luật, hiện tượng trong vật lý.

- Đồng thời tôi muốn giúp HS phát triển được năng lực sáng tạo, năng lựcphát hiện, giải quyết vấn đề và năng lực vận dụng các kiến thức đã được học vàothực tiễn Từ đó, nâng cao kết quả học tập môn vật lý nói riêng, các môn họckhác nói chung

- Xa hơn nữa là giúp HS có thái độ tự tin, bình tĩnh, chủ động trước cácmâu thuẫn trong công việc và trong cuộc sống, từ đó tìm được cách giải quyếttối ưu nhất

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực

Thiết kế bài học “Mẫu nguyên tử Bo” theo phương pháp tích hợp

Quá trình vận dụng phương pháp dạy học theo định hướng phát triển nănglực vào đối tượng HS các lớp 12A3, 12A4 trường THPT Yên Định 1 Đồng thời,

sử dụng phương pháp dạy học truyền thống với đối tượng đối chứng là HS cáclớp 12A2, 12A5 để thấy rõ sự thay đổi về kết quả và hứng thú học tập của HSkhi áp dụng phương pháp mới

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Phối hợp nhiều phương pháp trong đó chủ yếu 2 phương pháp:

- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết

+ Làm việc trong phòng, tham khảo và đọc tài liệu có liên quan đến đề tài

- Phương pháp khảo sát thực tế, thống kê, sử lý số liệu

+ Chuẩn bị nội dung bài dạy, thu thập ảnh, video có liên quan để thiết kếbài giảng

+ Tiến hành giảng dạy thực tế, kiểm tra kết quả, so sánh đối chiếu với kếtquả của phương pháp dạy học truyền thống

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

- Thực hiện nghị quyết Trung ương số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm

2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu côngnghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa và hội nhập quốc tế, giáo dục phổ thông trong phạm vi cả nước đangthực hiện đổi mới đồng bộ về mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổchức, thiết bị và đánh giá giáo dục: Từ mục tiêu chủ yếu trang bị kiến thức sangphát triển năng lực và phẩm chất của học sinh; từ nội dung nặng tính hàn lâmsang nội dung có tính thực tiễn cao; từ phương pháp truyền thụ một chiều sangphương pháp dạy học tích cực [1] 2

- Không những thế Báo cáo chính trị Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI cũng

chỉ rõ: “ Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp

thi, kiểm tra theo hướng hiện đại; nâng cao chất lượng toàn diện, đặc biệt coi trọng

2 Mục 2.1 Đoạn “Thực hiện nghị quyết…dạy học tích cực.” được tác giả trích nguyên văn từ TLTK số 1.

giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thông lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội”.

- Hơn nữa, Nghị quyết hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn

bản, toàn diện giáo dục và đào tạo cũng khẳng định: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ

phương pháp dạy học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ

áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập chung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kĩ năng, phát triển năng lực”; “phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời”.

Những quan điểm, định hướng nêu trên tạo tiền đề, cơ sở và môi trườngpháp lí thuận lợi cho việc đổi mới quá trình giáo dục trong nhà trường trung họcphổ thông theo định hướng phát triển năng lực người học hướng tới sự phát triểnphẩm chất và năng lực của HS

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.1 Thuận lợi

- GV đã sử dụng các phương pháp truyền thống như đàm thoại gợi mở,giải thích, phân tích kết hợp với các phương pháp trực quan, thảo luận nhóm thường xuyên trong các tiết dạy nên có nhiều thuận lợi trong việc tiếp cậnphương pháp mới

- GV biết ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy để kích thích sựhứng thú của HS trong học tập

- Nhà trường quan tâm tạo điều kiện cho tổ chuyên môn hoạt động, đượctrang bị đồ dùng dạy học, máy chiếu, dụng cụ thí nghiệm thực hành

- HS có đầy đủ sách giáo khoa, thư viện trường có sách tham khảo chocác môn học

- Qua thực tế giảng dạy ở trường THPT Yên Định 1 nhiều năm qua, tôinhận thấy, hiện nay HS rất hứng thú với phương pháp dạy học mới, vì các emđược chủ động chiếm lĩnh kiến thức, được tự mình phát hiện và giải quyết vấnđề và cũng vì vậy kiến thức trở nên dễ nhớ và nhớ lâu hơn

- Việc sưu tầm, chọn lọc tài liệu gặp phải nhiều khó khăn

- Bản thân mỗi GV để soạn giáo án đổi mới phương pháp dạy học theođịnh hướng phát triển năng lực phải tốn nhiều thời gian, công sức nghiên cứu,chuẩn bị để xây dựng bài dạy và gặp không ít khó khăn khi tìm hình ảnh minhhoạ, tư liệu dẫn chứng phù hợp

2.2.3 Nguyên nhân

- GV còn chưa nắm vững lý thuyết về các phương pháp dạy học mới hoặccòn vướng mắc trong khâu tổ chức dạy học Đồng thời, GV còn thiếu kinhnghiệm trong việc phối kết hợp các phương pháp dạy học

- GV còn phải tự tìm kiếm tư liệu dạy học theo định hướng phát triểnnăng lực học sinh trong sách vở, trên mạng hoặc kết hợp với đồng nghiệp màchưa có kho tư liệu đầy đủ, phù hợp cho môn học

- GV chưa có biện pháp phù hợp trong khâu nêu vấn đề và củng cố khắcsâu kiến thức cho HS

- GV tổ chức hoạt động nhóm chưa đúng quy trình, chưa linh hoạt, cònrập khuôn, máy móc

- HS còn quen với cách học cũ, thụ động Nhiều HS còn chưa biết cáchtìm kiếm thông tin liên quan đến bài học khi GV yêu cầu

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Các bước tiến hành

- Lên kế hoạch, chọn bài giảng phù hợp

- Tự tìm kiếm tư liệu phát triển năng lực học sinh trong sách vở, trênmạng và tham khảo ý kiến đồng nghiệp

- Soạn giáo án phù hợp với năng lực của học sinh từng lớp và chuẩn bị đồdùng dạy học

- Khuyến khích HS tự tìm tòi trước các kiến thức liên quan đến bài học

- Tiến hành giảng dạy theo giáo án

- Kiểm tra, đánh giá hiệu quả của quá trình dạy học

2.3.2 Xây dựng giáo án dạy học theo định hướng phát triển năng lực

Trong nội dung phần này tác giả chỉ xin phép trình bày giáo án giảng dạytheo định hướng phát triển năng lực học sinh bài 33: “Mẫu nguyên tử Bo” trongmôn vật lý 12 Cơ bản

Tiết 56 - Bài 28: MẪU NGUYÊN TỬ BO

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Về kiến thức

- Trình bày được mẫu nguyên tử Bo

- Phát biểu được hai tiên đề của Bo về cấu tạo nguyên tử

- Giải thích được tại sao quang phổ phát xạ và hấp thụ của nguyên tửhiđrô lại là quang phổ vạch

2 Về kĩ năng

- Tập chung quan sát hình ảnh, video kết hợp với nghiên cứu SGK để hìnhdung được mô hình nguyên tử

- HS vận dụng được mẫu nguyên tử Bo để giải thích được vì sao nguyên tử

H lại phát ra quang phổ vạch

- Rèn kĩ năng suy luận logic, tính cẩn thận

3 Về thái độ

- Rèn thái độ tích cực tìm hiểu, học tập, tự lực nghiên cứu các vấn đề mớitrong khoa học

- Yêu thích bộ môn, say mê trong nghiên cứu khoa học

- Luôn tìm cách vận dụng linh hoạt, sáng tạo các kiến thức được học vàocuộc sống

- Có ý thức bảo vệ môi trường, sống yêu thương con người

4 Năng lực định hướng hình thành và phát triển cho học sinh

a Phẩm chất năng lực chung

- Phẩm chất: Tự lập, tự tin, tự chủ; Có trách nhiệm bản thân và cộng đồng

- Năng lực chung: Năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lựcgiao tiếp, năng lực làm việc cộng tác, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực trìnhbày thông tin

b Năng lực chuyên biệt môn học

Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực thực hành, thí nghiệm

III CHUẨN BỊ

1 Chuẩn bị của giáo viên

- Giáo án, tranh, ảnh trong SGK, phiếu học tập

- Các tranh ảnh và video liên quan đến hệ mặt trời, mẫu hành tinh nguyên

tử Rơ - dơ - pho (Rutherford) và mẫu nguyên tử Bo (Bohr)

- Máy chiếu đa năng, máy vi tính

- Giao một số câu hỏi trong bài học mới cho học sinh tìm hiểu trước ở nhà

2 Chuẩn bị của học sinh

- Sách giáo khoa và sách bài tập Vật lí 12 cơ bản, vở ghi, giấy nháp,

- Xem lại bài Các loại quang phổ

- Tìm hiểu trước về mẫu hành tinh nguyên tử Rơ - dơ - pho

- Chuẩn bị bài trước khi học

IV TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

1 Ổn định tổ chức (1 phút)

2 Kiểm tra bài cũ (3 phút)

Trình bày mẫu hành tinh nguyên tử Rơ - dơ - pho ?

Ở vùng ánh sáng nhìn thấy, quang phổ vạch của Nguyên tử Hidro cónhững vạch màu nào ?

3 Tiến trình bài học

Bài học được thiết kế theo chuỗi các hoạt động học: Tình huống xuất phát– Hình thành kiến thức – Hệ thống hóa kiến thức và luyện tập – Vận dụng vàothực tiễn, tìm tòi, mở rộng

Bảng mô tả chuỗi hoạt động học và dự kiến thời gian

Thời gian dự kiến

Khởi động Hoạt động 1

Tạo tình huống xuất phát từ việc trả lời

vì sao các nguyên tử lại phát ra quangphổ vạch và tìm hiểu mẫu hành tinhnguyên tử Rơ - dơ - pho

- Dạy học nêu và giải quyết vấn đề

- Phương pháp thuyết trình kết hợp sử dụng đồ dùng trực quan

c Định hướng phát triển năng lực

- Năng lực giải quyết vấn đề thông qua việc tìm hiểu thông tin, việc trao đổithông tin, thảo luận

- Năng lực trình bày thông tin bằng ngôn ngữ

d Tiến trình của hoạt động

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học

- Yêu cầu HS làm việc cá nhân.

- Gọi HS trả lời

- Gọi HS khác nhận xét

- Đánh giá phần trình bày của HS (Thái độ

làm việc, kĩ năng trình bày)

- Chốt vấn đề: Bức ảnh các em vừa quan

sát là quang phổ vạch của nguyên tử

Hidro

- GV chiếu một vài hình ảnh quang phổ

của vài nguyên tố khác

- Vậy tại sao các nguyên tử lại phát ra

được các quang phổ vạch ?

- Để giải thích điều này thì Bo đã đưa ra

mẫu nguyên tử Bo được phát triển từ mô

hình hành tinh nguyên tử của Rơ-dơ-pho

- GV chiếu mô hình hành tinh nguyên tử

của Rơ-dơ-pho

- Làm việc độc lập

- Trong khi làm việcđộc lập HS viết cáccâu trả lời ra giấynháp, sau đó đạidiện học sinh phátbiểu trước lớp

- Các HS còn lại,lắng nghe và phátbiểu bổ sung

- Ghi nhớ

- Định hướng nộidung bài học

BÀI 33:

MẪU NGUYÊN

TỬ BO

- Hỏi: Các em hãy cho biết nhược điểm

của mẫu hành tinh nguyên tử Rơ-dơ-pho ?

- Vậy, Bo đưa ra mẫu nguyên tử Bo như

thế nào để khắc phục 2 ngược điểm trên, ta

cùng tìm hiểu bài học hôm nay

- HS tìm hiểu SGKvà trả lời: khônggiải thích được tínhbền vững củanguyên tử và sự tạothành quang phổvạch của nguyên tử

- Dạy học nhóm, dạy học nêu và giải quyết vấn đề

- Phương pháp thuyết trình, sử dụng đồ dùng trực quan

c Định hướng phát triển năng lực

- Năng lực tự học, đọc hiểu: Đọc SGK, phiếu học tập, ghi chép,

- Năng lực hợp tác nhóm: Trao đổi thảo luận, trình bày sản phẩm

- Năng lực tư duy logic, tư duy sáng tạo

- Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát

d Tiến trình hình thành kiến thức mới

Hoạt động 2 : Tìm hiểu về mẫu nguyên tử Bo (15 phút)

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của

I Các tiên đề

Bo về cấu tạo nguyên tử

1 Tiên đề về trạng thái dừng

- Nguyên tử chỉ