Điều 28.2 đã ghi “ Phương pháp giáo dục phổ thông phải pháthuy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc điểmtừng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự
Trang 1MỤC LỤC
Trang
1: MỞ ĐẦU
1.1.Lí do chọn đề tài 1
1.2.Mục đích nghiên cứu 1
1.3.Đối tượng nghiên cứu 1
1.4.Phương pháp nghiên cứu 2
2.NỘI DUNG CỦA SKKN 2.1.Cơ sở lí luận của SKKN……… ……… 2
2.2.Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến… ……… 2
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề……… 4
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 16
3.KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 3.1.Kết luận 19
3.2.Kiến nghị 19
Trang 21: MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài
Luật giáo dục Điều 28.2 đã ghi “ Phương pháp giáo dục phổ thông phải pháthuy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc điểmtừng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theonhóm, rèn kĩ năng vận dựng kiến thức vào thực tiễn tác động đến tình cảm, đemlại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”
Trong quan niệm dạy học mới (tổ chức) một giờ học tốt là một giờ học pháthuy được tính tích cực tự giác, chủ động, sáng tạo của cả người dạy và ngườihọc nhằm nâng cao tri thức, bồi dưỡng năng lực hợp tác , năng lực vận dụng trithức vào thực tiễn, bồi dưỡng phương pháp tự học tác động đến tư tưởng tìnhcảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho người học
Việc tạo hứng thú, say mê học tập cho học sinh trong học tập nói chung vàmôn văn nói riêng đòi hỏi giáo viên phải đổi mới phương pháp dạy để phát huynăng lực, tính tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh.Từ đó làm cho giờ văntrở nên sinh động, hấp dẫn, các em có hứng thú học tập Luận ngữ có câu “ Biết
mà học không bằng thích mà học, thích mà học không bằng say mà học” sự say
mê hứng thú là động lực thúc đẩy các em nỗ lực cố gắng Muốn các em cóhứng thú say mê học tập người giáo viên không được truyền thụ kiến thức ápđặt theo kiểu truyền thụ một chiều thầy đọc trò chép mà phải phát huy tính tíchcực chủ động, sáng tạo của học sinh Xuất phát từ những vấn đề trên Tôi mongmuốn trong từng tiết dạy của mình luôn tạo được sự hứng thú, say mê học tập
để giờ văn đạt hiệu quả cao Nên tôi đã không ngừng tìm tòi đổi mới trên từng
tiết dạy và cũng vì thế tôi chọn đề tài: Một số kinh nghiệm dạy đọc hiểu văn
bản: “Hai đứa trẻ” -Thạch Lam (SGK ngữ văn 11) nhằm phát huy năng lực, tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh.
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Với những trăn trở, tìm tòi của mình, tôi thực hiện đề tài này để tìm raphương pháp, cách thức tổ chức bài dạy tốt hơn, phù hợp với từng đối tượnghọc sinh, giúp các em phát huy năng lực, tính tích cực, chủ động, biết vận dụngnhững kiến thức đã học vào giải quyết các vấn đề trong thực tiễn Và mục đíchcuối cùng là để góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập tại trườngTHPT Cẩm Thủy 1 nói riêng và của ngành giáo dục nói chung
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
- Việc dạy và học bài “ hai đứa trẻ” của Thạch Lam trong chương trình ngữvăn lớp 11
- Học sinh lớp 11 trường THPT Cẩm thủy 1 ( lớp 11A2, 11A6, 11A10, 11A11)năm học 2020- 2021
Trang 31.4 Phương pháp nghiên cứu.
Trong chuyên đề này tôi sử dụng: Phương pháp phân tích và tổng hợp lýthuyết, phương pháp phân tích và tổng hợp kinh nghiệm Kết hợp những lýthuyết về các phương pháp dạy học tích cực, lý thuyết về dạy học theo địnhhướng năng lực và thực tiễn giáo dục tại trường THPT Cẩm Thủy1 Ngoài ra,tôi còn sử dụng phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, thu thập thông tin,phương pháp thống kê, xử lý số liệu…
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
2.1 Cơ sơ lý luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011- 2020 ban hành kèm theoquyết định 711QĐ-TTg ngày13/6/2012 của thủ tướng chính phủ chỉ rõ “ Tiếptục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập rèn luyện theohướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học củangười học”
Tài liệu bồi dưỡng cán bộ quản lí và giáo viên về biên soạn đề kiểm tra, xâydựng thư viện câu hỏi và bài tập cũng đã viết “ Hoạt động giáo dục chỉ đạt hiệuquả cao khi tạo lập được môi trường sư phạm lành mạnh, bầu không khí thânthiện, phát huy ngày càng cao vai trò tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh”( Theo từ điển Tiếng Việt – Nhà xuất bản Đà Nẵng, năm 2000) Muốn học sinhtích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập, tiếp thu kiến thức giáo viên phải biếttruyền cảm hứng Willam A Ward đã nói: “Người thầy vĩ đại biết cách truyềncảm hứng” Muốn truyền cảm hứng cho học trò trong từng bài giảng, từng tiếthọc để học sinh hứng thú học tập và yêu thích môn học của mình đòi hỏi giáoviên phải nghiên cứu, tìm tòi đổi mới cách dạy cho phù hợp với đối tượng họcsinh Giáo viên không được dạy học áp đặt, thầy đọc trò chép, ghi nhớ kiến thứcmột cách máy móc dẫn đến giờ học nhàm chán, kết quả học tập không cao.Với vai trò là người tổ chức, hướng dẫn quá trình học tập của học sinh ngườigiáo viên phải tìm tòi, xây dựng hướng tiếp cận mới, phương pháp mới như linhhoạt trong kiểm tra bài cũ và dẫn dắc vào bài học mới sao cho học sinh có tâmthế thoải mái tiếp cận kiến thức, sử dụng công nghệ thông tin hỗ trợ bài giảng,
tổ chức thảo luận nhóm, tổ chức các trò chơi trong giờ học Có như vậy mớiphát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh đúng như địnhhướng giáo dục hiện nay
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Trong quá trình dạy học ở trường THPT Cẩm Thủy 1 Tôi thấy các em khôngthích học môn văn, do thực trạng xã hội, nền kinh tế thị trường phát triển làmcho học sinh thực dụng trong việc lựa chọn nghề của mình cho tương lai Nêncác em thường chọn những môn tự nhiên để làm kinh tế và kĩ thuật có thu nhậpcao Môn văn bị xem nhẹ , các em chỉ học đối phó đủ để tốt nghiệp vì thế không
Trang 4không chú trọng đầu tư cho bài học Các bài giảng văn vẫn nặng về truyền thụkiến thức lí thuyết và truyền thụ tri thức một chiều, việc rèn luyện kĩ năng sống,
kĩ nẵng giải quyết các tình huống thực tiễn cho học sinh thông qua vận dụng trithức tổng hợp chưa thực sự được quan tâm Việc ứng dụng công nghệ thông tintruyền thông, sử dụng các phương tiện dạy học chưa được quan tâm dẫn đếnhọc sinh chưa khắc sâu được kiến thức, khiến cho nên việc ghi nhớ kiến thứccòn hạn chế, học sinh học thụ động và kết quả học tập không cao
Trước thực trạng đó tôi đã tiến hành kiểm tra khảo sát học sinh trên cả hainhóm đối chứng(A) và nhóm thực nghiệm (B) Kết quả thu được như sau:
Bảng1: Kết quả kiểm tra kết quả học tập của các nhóm trước khi áp
- Số học sinh đạt điểm trung bình của nhóm đối chứng(A) và nhóm thựcnghiệm(B) là 45 học sinh chiếm tỉ lệ 56.25%
- Số học sinh đạt điểm kém của nhóm đối chứng(A) là 24 học sinh, chiếm tỉ
lệ 23.75% Còn số học sinh đạt điểm kém của nhóm thực nghiệm(B) là 25 học
sinh chiếm tỉ lệ 31.25%
Biểu đồ 1: Kết quả kiểm tra học tập của các nhóm trước khi áp dụng sáng kiến
Trang 5Việc dạy học nhằm phát huy năng lực, tính tích cực, chủ động, sáng tạo củahọc sinh được xem là phương pháp dạy học hiện đại Học sinh được tìm tòi,được thể hiện quan điểm của mình trong quá trình học tập, ứng dụng đượcnhững điều đã học vào thực tiễn cuộc sống, làm cho giờ giảng văn trở nênsinh động hơn, dễ học, dễ nhớ hơn và đó cũng chính là điều mà các em học sinh
và xã hội đang quan tâm
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:
2.3.1 Linh hoạt trong kiểm tra bài cũ và dẫn dắt vào bài :
Thực tế giảng dạy cho thấy giáo viên thường không chú trọng đến khâukiểm tra bài cũ, không chú ý dẫn dắc học sinh tâm thế vào bài mới vì nghĩ rằng.Trọng tâm bài học là bài giảng mới còn kiểm tra bài cũ là phụ và dẫn dắc
không quan trọng Việc kiểm tra bài cũ là vào đầu giờ là gọi học sinh lên bảng
hỏi bài học trước Học sinh chỉ cần học thuộc là đạt yêu cầu vì thế nhiều họcsinh học thuộc bài học trước đến tiết học hôm sau xung phong lên bảng lấyđiểm rồi không học nữa Như vậy kết quả sẽ không cao, việc học văn là đốiphó, giờ dạy đơn điệu nhàm chán Nhiều giáo viên dùng một lời dẫn đơn điệutheo mô típ “ tiết học trước các em đã học bài A Tiết học này chúng tacùng tìm hiểu bài B ” Dẫn đến ngay từ đầu đã làm cho học sinh đã khônghứng thú vào học và giờ văn trở nên gò bó
Trong quá trình dạy học tôi rất chú trọng khâu kiểm tra bài cũ và dẫn dắcvào bài làm sao gây được sự hứng thú cho các em bước vào bài học mới Tùy
Trang 6với các câu hỏi tổng hợp nhiều kiến thức, những kiến thức văn đã học ở những bàiđầu năm học và khi giải mã các ô chữ là học sinh nhớ lại kiến thức bài học trước.
Câu 1: (gồm 8 chữ cái) Buổi chiều còn được gọi là gì? (Đáp án: hoàng hôn)
Câu 2: (gồm 15 chữ cái) Điền từ còn thiếu vào thành ngữ sau: “… vách
mạch rừng”? (Đáp án: Tai vách mạch rừng)
Câu 3: (gồm 13 chữ cái) Hoàn thiện câu tục ngữ sau: “… học một sàng
khôn” ( Đáp án : Đi một ngày đàng)
Câu 4: (gồm 7 chữ cái) Bài thơ nào viết về mùa thu nổi tiếng của Nguyễn
Khuyến được học trong chương trình Ngữ văn 11? (Đáp án: Thu điếu)
Câu 5: (gồm 14 chữ cái) Cầu Ô Thước gợi nhớ đến mối tình của ai? (Đáp án:
Ngưu Lang, Chức Nữ)
Câu 6: (gồm 15 chữ cái) Nguyễn Công Trứ là tác giả của bài thơ nào trong
chương trình ngữ văn 11 ? (Đáp án: Bài ca ngất ngưởng)
Câu 7: ( gồm 6 chữ cái) Hồ Xuân Hương là tác giả của bài thơ nào trong
Trang 7Từ khóa sẽ là tên bài học “Hai đứa trẻ”, từ đó giáo viên dẫn vào học,
cụ thể : Cấp 2, các em đã được học 1 số tác phẩm viết về cuộc sống của người
nông dân Việt Nam trước CMT8 (Tắt đèn- Ngô Tất Tố Lão Hạc – Nam Cao)
trong tác phẩm ta bắt gặp những con người với cuộc sống cơ cực, nghèo khổ,tăm tối, bất hạnh Để có thêm cái nhìn về những kiếp người nghèo khổ, lam lũ,
bế tắc trước CM T8, đồng thời thấy được sự cảm thông, trân trọng của nhà văntrước mong ước của họ về tương lai tươi sáng Hôm nay cô cùng các em sẽ đivào tìm hiểu tác phẩm "HAI ĐỨA TRẺ” của nhà văn Thạch Lam
2.3.2 Sử dụng công nghệ thông tin:
Tích hợp công nghệ thông tin làm cho bài dạy trở nên sinh động, hấp dẫnhơn, tạo ra môi trường dạy học mang tính chất lượng cao, học sinh đượckhuyến khích và tạo điều kiện chủ động tìm kiếm tri thức, tự rèn luyện bản thân Trong giảng dạy bài “Hai đứa trẻ ” tôi sử dụng hiệu quả công nghệ thôngtin như một phương tiện hộ trợ trong quá trình giảng dạy cụ thể:
Khi dạy phần tiểu dẫn tôi chiếu tranh ảnh về tác giả Thạch Lam, Các tácphẩm của Thạch Lam giúp các em hình dung về nhà văn và số lượng các tácphẩm nhà văn để lại:
Chân dung nhà văn Thạch Lam
Trang 8Các tác phẩm của nhà văn Thạch Lam
Khi cho học sinh tìm hiểu bức tranh phố huyện lúc chiều tà tôi chiếu nhữngbức ảnh về phố huyện khi xưa, phố huyện Cẩm Giàng ngày nay để học sinh có
sự so sánh, cảnh thiên nhiên phố huyện, cảnh phiên chợ và hình ảnh con ngườilao động, Tất cả giúp học sinh dễ cảm nhận bức tranh thiên nhiên thơ mộngnhưng cũng phô ra sự đói nghèo
Phố huyện Cẩm Giàng xưa
Phố huyện Cẩm Giàng ngày nay
Trang 9Bức tranh thiên nhiên lúc chiều tà
Trang 10Hình ảnh: những người bán hàng còn ở lại nói chuyện với nhau
Thực tế dạy học văn hiện nay là học sinh lười đọc tác phẩm, nếu đọc thìkhông thể hiện đúng tinh thần văn bản nên hạn chế trong tiếp cận kiến thức Vìthế khi dạy phần tìm hiểu bố cục của tác phẩm “ Hai đứa trẻ” tôi cho học sinhnghe bài đọc “ Hai đứa trẻ” của ca sỹ Quách Mai Thy để tạo ấn tượng, khôngkhí văn chương vào tìm hiểu tác phẩm Khi dạy về cảnh chị em Liên chờ tàu,tôi sẽ cho học sinh nghe một đoạn ráp về: “Hai đứa trẻ” để học sinh dễ nhớ và
dễ tìm hiểu đơn vị kiến thức
Đọc truyện và đọc ráp “ Hai đứa trẻ”
Trong quá trình dạy khi hết mỗi một đơn vị kiến thức tôi sẽ chiếu sơ đồ tưduy về ý giúp các em nắm bắt ý cơ bản Thực tế nhiều giáo viên giảng bài rất
kĩ, hay nhưng lại không khái quát được các ý cơ bản cần phải nắm, dẫn đến tìnhtrạng học sinh không nắm được kiến thức trọng tâm và khi làm bài thì lan mankhông đọc được ý nên kết quả không như mong muốn Và ngay trong cuộcsống để diễn giảng cho người khác hiểu các em cũng phải biết mình nói trọngtâm để người nghe dễ hiểu, dễ nhớ: cụ thể các sơ đồ tư duy
Trang 13Sơ đồ tổng quát bài " Hai đứa trẻ"
Kết quả bài học “ hai đứa trẻ” tuy truyện không có cốt truyện, giọng vănnhẹ nhàng mà không buồn tẻ trái lại học sinh thấy nắm bắt ý dễ, giờ học hấpdấn, dễ hiểu bài
2.3.3 Sử dụng phương pháp vấn đáp gợi mở:
Dạy văn không chỉ cần đến kiến thức là đủ mà thêm vào đó là cảm xúc, tình
cảm của con tim, không khí văn trong lớp Cái đẹp của văn chương không chỉthể hiện ở ngôn từ mà còn chìm sâu trong tầng nghĩa của văn bản, của thế giớihình tượng bởi vậy người thầy phải biết gợi mở vấn đề để cẩm nhận chiều sâucủa văn bản vì thế phương pháp không thể thiếu là sự gợi mở Cụ thể trong “Hai đứa trẻ” khi dạy phần bức tranh phố huyện lúc chiều tà Sau khi cho họcsinh tìm hiểu những hình ảnh, âm thanh, ánh sáng Học sinh nêu nhận xét vềbức tranh thiên nhiên? GV gợi mở cho học sinh: em hãy quan sát cách miêu tả
âm thanh theo chiều gì? ánh sáng ? màu sắc? từ đó nhà văn muốn nói gì về cuộcsống: ( âm thanh yếu dần, ánh sáng tối dần , diễn tả sự tàn lụi cho thấy cuộcsống nghèo nàn )
- Khi dạy bức tranh phố huyện lúc về đêm GV nêu câu hỏi gợi mở cho họcsinh :Bóng đêm bao trùm cả phố huyện đó là bóng đêm của tự nhiên nhưng tác giảcòn ngụ ý gì?( thể hiện bóng đêm của cuộc đời, của sự ngưng đọng trì truệ )
- Khi dạy bức tranh phố huyện khi chuyến tàu đêm chạy qua : GV đưa ra câuhỏi gợi mở Liên thức đợi tầu vì điều gì? có phải vì vật chất để bán hàng
Trang 14tạo của người thầy mang đến, những câu hỏi gợi mở sẽ giúp cho thầy khéo léocuốn hút học sinhphát huy tính tích cực, chủ động ,sáng tạo để khám phá tácphẩm một cách hiệu quả nhất
2.3.4 Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm:
Trong dạy học hiện đại phương pháp thảo luận nhóm phát huy được tính tíchcực chủ động, lòng ham mê học của học sinh,tránh lối học thụ động, giúp họcsinh phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề theo nhóm, có tinh thần đoàn kết cao.Khi thảo luận nhóm dưới sự giám sát của thầy cô giáo giúp học sinh hạn chế thóiquen xấu như nói chuyện riêng, thiếu tập trung Đa số học sinh khi thảo luậnnhóm đều dùng phương pháp suy luận và tư duy để giải quyết vấn đề Nênnhững tri thức mà các em thu nhập sẽ khắc sâu và dễ nhớ từ đó nâng cao tìnhcảm yêu thích văn chương Vì thế tôi áp dụng phương pháp này một cách có hiệuquả trong bài dạy cụ thể:
Khi dạy về cảnh chờ tàu của hai chị em Liên tôi sẽ chia lớp cho học sinhthảo luận nhóm và điền vào phiếu học tập, sau đó cho các nhóm trình bày:
Phiếu học tập : HAI ĐỨA TRẺ (thời gian thảo luận: 5 phút)
Khi đoàn tàu đi qua:
Trang 152.3.5 Lồng ghép các trò chơi trong bài dạy:
Trò chơi vừa là hoạt động giải trí vừa là một phương pháp giáo dục Lồngghép trò chơi trong dạy và học môn ngữ văn sẽ mang lại hiệu quả cao trong giờhọc Giải pháp này sẽ thay đổi không khí căng thẳng trong giờ học, tăng hứngthú học tập cho học sinh, học sinh sẽ chú ý hơn, chủ động hơn trong chuẩn bị,mạnh dạn hơn trong đề xuất của mình, phát huy tư duy sáng tạo Tuy nhiêngiáo viên khi lựa chọn các câu hỏi trong trò chơi phải đi vào trọng tâm củakiến thức, phù hợp với đối tượng của từng nhóm lớp
Hứng thú, tích cực, chủ động và sáng tạo trong học tập sẽ là sự khởi đầutốt cho việc nắm bắt kiến thức, hình thành kĩ năng và phát triển nhân cách củahọc sinh qua bộ môn ngữ văn
Trong khi dạy bài “ Hai đứa trẻ” tôi cho học sinh chơi trò chơi “Ai nhanh hơn” trong phần tổng kết bài học giúp các em dễ dàng ghi nhớ kiến thức về tác
giả Thạch Lam cũng như về kiến thức bài “ Hai đứa trẻ” cụ thể:
Câu 1 : Truyện ngắn “ Hai đứa trẻ” được in trong tập truyện nào?
A : Hà Nội băm sáu phố phường B : Sợi tóc