Phương pháp dạy học môn Địa lí rất đa dạng, phong phú, tùy vào nội dung bài học, từng phần, điều kiện nhà trường cụ thể mà giáo viên lựa chọn phương pháp và kĩ thuật cũng như tổ chức các
Trang 11 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
Chương trình đổi mới giáo dục trên phạm vi toàn quốc trong những năm vừa qua đã và đang được toàn xã hội quan tâm sâu sắc Một trong những nhiệm vụ cơ bản của đội ngũ Nhà giáo là không ngừng cải tiến phương pháp giảng dạy nhằm giáo dục học sinh lĩnh hội kiến thức một cách chủ động, sáng tạo Chính vì thế người giáo viên trực tiếp giảng dạy phải biết vận dụng các phương pháp hoạt động trên lớp hợp lí, cụ thể phù hợp với từng đối tượng học sinh
Trước đây, phương pháp dạy học lấy thầy làm trung tâm đã dẫn đến kiểu học thụ động thiên về ghi nhớ, ít chịu suy nghĩ từ đó dẫn đến chất lượng và hiệu quả dạy học không đáp ứng được yêu cầu của xã hội Để khắc phục tình trạng đó thì cần phải tạo được hứng thú, phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh thông qua quá trình dạy học dưới sự chỉ đạo của người giáo viên, nhằm khơi dậy say mê, sáng tạo và khả năng khám phá thế giới xung quanh
Xuất phát từ yêu cầu trên, bộ môn Địa lí được đưa vào dạy học ở trường phổ thông như là một môn học cơ bản nhằm trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản về khoa học địa lí, cũng như vận dụng những kiến thức đó vào cuộc sống để biết cách ứng xử với môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh, đồng thời đáp ứng với yêu cầu phát triển của đất nước, với xu thế của thời đại
Thế nhưng hiện nay chất lượng và hiệu quả giảng dạy môn Địa lí ở trường phổ thông chưa cao Học sinh ngày nay thực sự yêu thích và theo đuổi môn Địa lí ngày càng rất ít.Việc giảng dạy bộ môn của giáo viên cũng gặp không ít khó khăn Hình ảnh người thầy thuyết trình một cách say sưa từ đầu đến cuối buổi học, học sinh thì nghe giảng và ghi chép bài một cách thụ động đã thành một dấu ấn đậm nét trên bục giảng ở các nhà trường Vậy, vấn đề đặt ra ở đây là giáo viên giảng dạy môn Địa lí làm thế nào để học sinh học, thích học, say mê theo đuổi môn học Theo tôi vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ phương pháp dạy học của giáo viên Phương pháp dạy học môn Địa lí rất đa dạng, phong phú, tùy vào nội dung bài học, từng phần, điều kiện nhà trường cụ thể mà giáo viên lựa chọn phương pháp và kĩ thuật cũng như tổ chức các hoạt động học khác nhau sao cho có hiệu quả nhất, tạo được hứng thú cho học sinh, làm cho tiết học trở nên nhẹ nhàng, hiệu quả giờ học được nâng cao Tuy nhiên, để tạo cho học sinh có được hứng thú trong học tập không phải là điều dễ dàng
Thông thường mỗi giáo viên khi giảng dạy cũng đều nhận thấy rằng bắt đầu mỗi tiết học bao giờ cũng là phần khởi động vào bài Với cách vào bài truyền thống thì ngay từ đầu học sinh đã bị áp lực tâm lí bị kiểm tra bài cũ nên các em sẽ chưa thực sự sẵn sàng để tiếp cận bài học mới Mà khi tâm lí thiếu sự sẵn sàng, các em không còn hứng thú để học bài mới, bởi vậy chất lượng giờ học không cao
Với kinh nghiệm 15 năm đứng lớp và đang trực tiếp giảng dạy bộ môn Địa
lí, bản thân Tôi cũng đã cố gắng thử nghiệm một số giải pháp nhằm tạo hứng thú
Trang 2cho học sinh học môn Địa lí và ghi nhận được những hiệu quả nhất định về kết quả học tập của học sinh từ các giải pháp đó Xuất phát từ lí do trên Tôi đã mạnh dạn
chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm:“ Một số giải pháp tạo hứng thú học tập cho học sinh qua các trò chơi khởi động trong giảng dạy môn Địa lí 10 tại trường THPT Nông Cống I” với hi vọng góp một phần vào việc đổi mới phương pháp dạy
học, phát huy tính tích cực, chủ động và hiệu quả học tập của học sinh, nhằm đạt được mục tiêu giáo dục chung và bộ môn Địa lí nói riêng trong nhà trường THPT
1.2 Mục đích nghiên cứu
Mục đích của việc nghiên cứu đề tài này là xây dựng và đóng góp một số trò chơi học tập nhằm tạo hứng thú cho học sinh trong học tập môn Địa lí lớp 10 qua hoạt động khởi động Thông qua đề tài để tạo ra sự tương tác tích cực giữa người dạy với người học, khơi dậy trí tò mò, sự đam mê yêu thích môn học, tạo không khí thoải mái trong giờ học, từ đó định hình được kiến thức và thu hút được học sinh trong các hoạt động tiếp theo
1.3 Đối tượng nghiên cứu
+ Đề tài nghiên cứu về hoạt động khởi động và một số số trò chơi khởi động để tạo hứng thú cho học sinh khi học môn Địa lí lớp 10 ở trường THPT
+ Học sinh các lớp 10C3, 10C4, 10C5, 10C6 năm học 2020-2021
1.4 Phương pháp nghiên cứu
+ Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết: nhằm nghiên cứu cơ sở lí luận cho đề tài
+ Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin: nhằm nắm bắt được thực trạng dạy và học của bộ môn Địa lí ở trường THPT Nông Cống I, từ đó thực hiện các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học
+ Phương pháp thống kê, xử lí số liệu: việc thống kê và xử lí số liệu để có những thông số cần thiết đánh giá hiệu quả trước và sau khi thực hiện đề tài
Trang 32 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lí luận của đề tài
Luật giáo dục 2005 Điều 28.2 ghi rõ:“ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học; khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”.
Chương trình giáo dục phổ thông môn Địa lí năm 2018 của Bộ giáo dục và đào tạo đã đưa ra định hướng chung về phương pháp giáo dục môn Địa lí, trong đó
có hướng dẫn:
Tích cực hoá hoạt động của học sinh; trong đó giáo viên là người tổ chức, hướng dẫn, khuyến khích, tạo môi trường học tập thân thiện cho học sinh; học sinh học tập chủ động, tích cực, sáng tạo, tập trung rèn luyện năng lực tự học
Đa dạng hóa các phương pháp dạy học, kết hợp linh hoạt các phương pháp dạy học tiên tiến, các phương pháp dạy học đặc thù của môn học như: sử dụng bản
đồ, sơ đồ, số liệu thống kê, biểu đồ, tranh ảnh, mô hình, quan sát, thực địa, ; cải tiến và sử dụng theo hướng phát huy tính tích cực các phương pháp dạy học truyền thống như: thuyết trình, hỏi đáp,
Thực hiện các hình thức tổ chức dạy học một cách đa dạng và linh hoạt, kết hợp các hình thức dạy học cá nhân, dạy học theo nhóm, dạy học theo lớp; dạy học trên lớp, dạy học ngoài trời, dạy học trong thực tế, thực địa; tham quan, khảo sát địa phương, sưu tầm, hệ thống hoá thông tin, trưng bày, giới thiệu, triển lãm, trò chơi học tập,
Tổ chức, hướng dẫn, tạo điều kiện để học sinh tìm tòi, khám phá, khai thác
và chiếm lĩnh kiến thức từ các phương tiện dạy học địa lí như: bản đồ, atlat, tranh ảnh, mô hình, các dụng cụ quan trắc, dụng cụ đo vẽ, tài liệu, tư liệu,
2.2 Các khái niệm cơ bản trong đề tài
a Khái niệm về hứng thú trong học tập
Có rất nhiều nhà nghiên cứu sư phạm trên thế giới cũng như ở Việt Nam đã nghiên cứu và rút ra những vấn đề lí luận và thực tiễn về vấn đề hứng thú và phương pháp tạo hứng thú trong giáo dục Đặc biệt là ở các quốc gia có nền giáo dục tiên tiến như Hoa Kì, Anh, Pháp, Nhật,… họ lại càng đặc biệt quan tâm đến vấn đề giáo dục tính tự lập, tự học, tự khám phá, tự giải quyết vấn đề cho học sinh bằng nhiều phương pháp học hiện đại, phù hợp với lứa tuổi Trong đó, giáo dục coi trọng sự khởi đầu, bắt đầu của một chuỗi các hoạt động học và trải nghiệm mà trước hết học sinh cần phải được tạo niềm hứng thú để kích thích những tiềm năng sẵn có trong con người mỗi em
Trang 4Galileo Galilei cũng từng nói: "Chúng ta không thể dạy bảo cho ai bất cứ điều gì, chúng ta chỉ có thể giúp họ phát hiện ra những gì còn tiềm ẩn trong họ " Vì
thế nếu giáo viên khơi dậy được hứng thú, say mê cho học sinh thì sẽ khơi dậy được động lực học tập, giúp các em vượt qua khó khăn, trở ngại để đạt được kết quả học tập tốt nhất, khi đó các em sẽ tiếp nhận được tri thức một cách chủ động và tích cực, không bị ép buộc Có thể nói, hứng thú học tập có ý nghĩa rất lớn đến thành tích kết quả học tập của học sinh Hơn nữa, mục đích của giáo dục nói chung
và giảng dạy Địa lí nói riêng là biến quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục
để người học có thể tự học suốt đời Do đó, hiệu quả của giáo dục phụ thuộc rất nhiều vào việc làm thế nào để người học tham gia một cách chủ động và tích cực vào quá trình đó, mà hứng thú là một trong những gốc rễ quan trọng tạo nên tính tích cực đó
Theo từ điển Tiếng Việt: Hứng thú tạo nê ở chủ thể khát vọng được tiếp cận
và đi sâu vào đối tượng, làm nảy sinh cảm xúc tích cực( hài lòng, phấn khích, yêu thích ), nâng cao sức tập trung chú ý và khả năng làm việc Khi được làm việc phù hợp với hứng thú, dù phải vượt khó khăn, con người vẫn cảm thấy thoải mái và đạt hiệu quả cao Cần giáo dục hứng thú cho thế hệ trẻ theo hướng lành mạnh, văn minh, đạo đức
Học hay còn gọi là học tập, học hành, học hỏi quá trình tiếp thu cái mới hoặc
bổ sung, trau dồi các kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm, giá trị, nhận thức hoặc sở thích và có thể liên quan đến việc tổng hợp các loại thông tin khác nhau (Nguyễn Thị Bích Thuỷ, 2004) Như vậy, từ định nghĩa về hứng thú và học tập ở trên, hứng thú học tập có thể hiểu là thái độ của chủ thể đối với đối tượng của hoạt động học tập, vì sự lôi cuốn về tình cảm, ý nghĩa thiết thực trong quá trình nhận thức
Hứng thú học tập bao gồm 02 yếu tố sau:
Yếu tố nhận thức: là thái độ nhận thức của cá nhân đối với nội dung môn học
ở một mức độ nào đó Cá nhân ý thức được ý nghĩa, tầm quan trọng của kiến thức học tập, trong cuộc sống và đối với bản thân cá nhân, muốn hiểu biết về nó kĩ hơn, sâu sắc hơn
Yếu tố cảm xúc: là thái độ cảm xúc tích cực, bền vững của cá nhân đối với nội dung, trí thức môn học
Như vậy, hứng thú học tập là sự kết hợp giữa nhận thức và cảm xúc tích cực
và hành động nhằm chiếm lĩnh nội dung môn học
b Khái niệm về hoạt động khởi động
* Ý nghĩa của hoạt động khởi động:
Hoạt động khởi động là hoạt động đầu tiên nằm trong chuỗi hoạt động học theo mô hình trường học mới gồm: hoạt động khởi động, hoạt động hình thành kiến thức, hoạt động luyện tập, hoạt động vận dụng, hoạt động tìm tòi mở rộng Bởi vậy hoạt động khởi động là hoạt động tạo nền móng, tạo bàn đạp để các hoạt động sau được diễn ra hiệu quả
Trang 5* Phân loại hoạt động khởi động:
Có rất nhiều cách phân loại dựa trên các tiêu chí khác nhau:
Xét về hình thức: có hoạt động động và hoạt động tĩnh Hoạt động động là những hoạt động thiên về vận động thể chất, các nhóm cơ Ví dụ các trò chơi trí tuệ kết hợp tay chân, các giác quan qua hát, múa, vẽ tranh, ghép tranh, kể chuyện,… Hoạt động tĩnh thiên về vận động trí não như thảo luận, giải ô chữ, hùng biện, phân tích sơ đồ, câu hỏi nêu vấn đề,…
Xét về đối tượng thực hiện: Hoạt động khởi động có thể thực hiện bởi giáo viên qua lời dẫn gián tiếp, câu hỏi gợi mở, trình chiếu tranh ảnh, video, tình huống thực tiễn, liên hệ thực tế,…Bên cạnh đó là những hoạt động khởi động được thực hiện bởi người học là học sinh qua các trò chơi, hóa thân vào vai diễn, phần thi nhỏ,…
* Lưu ý khi thiết kế hoạt động khởi động:
+ Giáo viên và học sinh thực hiện đều phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, có sự đầu tư về trí tuệ, công sức, thời gian
+ Hoạt động khởi động cần ngắn gọn về thời lượng khoảng 5 phút
Tạo được không khí vui vẻ, thoải mái trong lớp học, tạo sự thân thiện giữa thầy và trò
+ Có tính hấp dẫn, tạo được sự sôi nổi, hào hứng, kích thích được sự hứng thú, tò mò hay tâm lý thi đua, thích khen thưởng của học sinh
+ Gợi được vấn đề của bài học
+ Học sinh chỉ có thể phán đoán được một phần mà chưa thể dùng tri thức
cũ, tri thức đã biết để lý giải vấn đề, buộc phải chú ý đến bài học mới có thể khám phá điều muốn biết
c Khái niệm về phương pháp dạy học trò chơi
Phương pháp dạy học trò chơi là phương pháp giáo viên thông qua việc tổ chức các trò chơi liên quan đến nội dung bài học, có tác dụng phát huy tính tích cực nhận thức, gây hứng thú học tập cho học sinh Qua trò chơi học sinh tiếp thu kiến thức một cách nhẹ nhàng, tự nhiên, đồng thời qua trò chơi phát triển được khả năng giao tiếp, kỹ năng thuyết trình khi đứng trước đám đông, rèn luyện trí nhớ, tính sáng tạo, kỹ năng phán đoán, rèn luyện hành vi có kỷ luật, cách làm chủ thái độ đối với thành công và thất bại, cải thiện kỹ năng tự quản
Dạy học dựa trên trò chơi là một phương pháp gây nhiều hứng thú cho người học nhưng đòi hỏi tính sáng tạo cao của người dạy Để có thể vận dụng tối ưu phương pháp này cần phân biệt các mức độ sử dụng trò chơi trong dạy học và đáp ứng các yêu cầu của việc tổ chức thực hiện phương pháp
Mức độ 1 - sử dụng trò chơi trước khi học: Giáo viên tổ chức cho người học chơi để kích hoạt không khí lớp học, tạo sự hưng phấn cho học sinh trước khi học tập
Trang 6Mức độ 2 - sử dụng trò chơi như một hình thức học tập: Giáo viên tổ chức trò chơi để người học tiếp nhận nội dung một cách sinh động, hào hứng
Mức độ 3 – sử dụng trò chơi như một nội dung học tập: Giáo viên tổ chức chơi để người học trải nghiệm tình huống trong lúc chơi, từ đó người học tự khám phá nội dung học tập
Lưu ý khi sử dụng trò chơi dạy học:
+ Trò chơi phải thích hợp với đặc điểm của người học: những trò chơi được
sử dụng không chỉ đáp ứng về yêu cầu học tập mà còn phải thuận tiện, hấp dẫn với người học Vì vậy với cùng một nội dung học tập, giáo viên cần thay đổi hình thức chơi tùy theo đặc điểm của học sinh
+ Giải thích rõ luật chơi: Trò chơi chỉ thật sự phản ánh nội dung khi được thể hiện đúng bản chất Do đó giáo viên cần giải thích rõ luật chơi để học sinh không làm sai lệch nội dung học tập
+ Xoa dịu tính hiếu thắng của người chơi: Việc tổ chức trò chơi nhằm mục đích học tập chứ không để tranh giành thứ hạng, khẳng định năng lực Giáo viên nên nhấn mạnh ý nghĩa này để học sinh không hiếu thắng, dẫn đến mâu thuẫn, bất đồng với nhau
+ Bảo đảm tính giáo dục: Dạy học không chỉ để mang lại tri thức và kĩ năng
mà còn phải thực hiện mục tiêu giáo dục đối với học sinh Vì vậy cách tổ chức trò chơi phải bảo đảm tính văn hóa, không nên có những thao tác chơi gây phản cảm, thiếu văn hóa trong lớp học, ở nhà trường
+ Không lạm dụng phương pháp: Mỗi phương pháp dạy học đều có ưu nhược điểm, không có tính vạn năng Việc sử dụng phương pháp phải phù hợp với nội dung học tập, đặc điểm đối tượng, mục đích dạy học Sự lạm dụng phương pháp tổ chức trò chơi sẽ gây nhàm chán, thậm chí phản tác dụng
2.3 Thực trạng dạy học Địa lí tại trường THPT Nông Cống I
2.3.1 Thuận lợi
Trường THPT Nông Cống I năm 2020 - 2021 có 37 lớp học với hơn 1500 học sinh, trong đó có hơn 500 học sinh khối 10 được chia thành 12 lớp học Những năm qua, môn Địa lí là môn học trọng điểm thi học sinh giỏi cấp tỉnh, thi tốt nghiệp THPT và một bộ phận học sinh lựa chọn là môn thi vào các trường Đại học, cao đẳng với 6/12 lớp theo khối C, D Vì vậy đây được xem là một trong những môn học trọng tâm của nhà trường Đòi hỏi cần có sự đầu tư từ mọi phía để nâng cao chất lượng chuyên môn Về cơ bản trường THPT Nông Cống 1 trong những năm
qua cũng đã thực hiện tốt công tác dạy và học trong đó:
Thứ nhất, nhà trường đã tổ chức cử giáo viên tham gia các các lớp bồi dưỡng, tập huấn về phương pháp dạy học tích cực và đã triển khai việc “Đổi mới sinh hoạt chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học”, xây dựng mô hình trường học đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh
Trang 7Thứ hai, đa số giáo viên trong nhà trường đã nhận thức được sự quan trọng, tính cấp thiết về việc đổi mới phương pháp dạy học phát triển năng lực Giáo viên
đã vận dụng được các phương pháp dạy học tích cực trong dạy học, kĩ năng sử dụng thiết bị dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin - truyền thông trong tổ chức
hoạt động dạy học được nâng cao
Thứ ba, cơ sở vật chất phục vụ đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá những năm qua đã được quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá Có thể nói, những thuận lợi trên đã góp phần quan trọng vào việc nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập của giáo viên và học sinh nhà trường
2.2.2 Khó khăn
Bên cạnh những kết quả bước đầu đã đạt được, việc đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển năng lực học sinh vẫn còn nhiều hạn chế cần phải khắc phục Cụ thể là:
Thứ nhất: Hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở trường chưa mang lại hiệu quả cao Truyền thụ tri thức một chiều vẫn là phương pháp dạy học chủ đạo của nhiều giáo viên Số giáo viên thường xuyên chủ động, sáng tạo trong việc phối hợp các phương pháp dạy học, các kĩ thuật dạy học cũng như sử dụng các phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo của học sinh còn chưa nhiều Còn tình trạng vận dụng lí luận một cách chắp vá nên chưa tạo ra sự đồng
bộ, hiệu quả Các hình thức tổ chức hoạt động dạy học còn nghèo nàn
Thứ hai: Nhận thức về sự cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá và ý thức thực hiện đổi mới của một bộ phận giáo viên chưa cao Năng lực của đội ngũ giáo viên về vận dụng các phương pháp dạy học tích cực, kĩ thuật dạy học, sử dụng thiết bị dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin - truyền thông trong dạy học còn hạn chế
Thứ ba, nghiệp vụ sư phạm cũng như kỹ năng xử lí các tình huống sư phạm
ở một số giáo viên còn hạn chế Việc tổ chức dạy học phù hợp với đặc thù bộ môn
và phương pháp mới vẫn còn gặp khá nhiều khó khăn do nhiều yếu tố chi phối như thời gian một tiết học eo hẹp, sự sắp xếp thời khóa biểu chưa hợp lí, sĩ số học sinh trong một lớp khá đông(khoảng 40 học sinh) Với số lượng như vậy, việc áp dụng phương pháp giảng dạy tích cực cũng phần nào bị hạn chế Giáo viên không thể kiểm soát hoạt động học tập của tất cả học sinh trong một giờ học Vì thế nhiều học sinh ỷ lại, dựa dẫm, không tích cực, chủ động suy nghĩ, tìm tòi kiến thức
Thứ tư: Sự chưa đồng bộ giữa tài liệu học và phương pháp giảng dạy, tài liệu được biên soạn quá dài, nhiều nội dung chồng chéo, thậm chí là khó, đòi hỏi thời gian hoạt động của học sinh nhiều Điều này cũng ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng của giờ dạy
Từ những thực trạng dạy và học bộ môn Địa lí ở trường như trên, đặt ra vấn
đề làm sao để khắc phục được khó khăn, phát huy mặt thuận lợi của nhà trường và
Trang 8địa phương để giúp cho học sinh hình thành cách thức học tập để tiếp cận với môn học nhanh, đơn giản và hiệu quả nâng cao chất lượng dạy học, từ đó tạo được hứng thú tránh sự uể oải và nhàm chán trong mỗi giờ học Qua đề tài, Tác giả sẽ cố gắng khắc phục những khó khăn, đóng góp thêm những ý tưởng dạy và học tích cực trong bộ môn Địa lí, trước hết tạo được niềm say mê, hứng thú học tập, thu hút được các em học sinh trong các giờ học Địa lí, từ đó góp phần nâng cao kết quả học tập của học sinh trong nhà trường
2.4 Một số giải pháp tạo hứng thú học tập cho học sinh qua các trò chơi khởi động trong giảng dạy môn Địa lí 10 ở trường THPT Nông Cống I
2.4.1 Hoạt động khởi động qua trò chơi truyền tin
Trò chơi truyền tin là trò chơi đồng đội, trong đó một thông tin bất kỳ sẽ được người nhận thu nhận sau đó truyền đến các bạn chơi tiếp theo và cuối cùng sẽ được bạn chơi cuối ghi thông tin đã được nhận với độ chính xác nhất định trong một khoảng thời gian đã được qui định trong luật chơi Đầu giờ học sau khi học sinh vừa kết thúc môn học trước và giải lao 5 phút, các em chưa thật sự ổn định tổ chức và sẵn sàng cho giờ học tiếp theo Giáo viên thiết kế trò chơi truyền tin là loại trò chơi tĩnh nhưng dễ chơi và rất hiệu quả.Vì phương pháp này thường xuyên được
áp dụng nên giáo viên đã chủ động nêu các luật chơi của các trò chơi từ đầu năm học, học sinh cũng đã quen và nắm rõ luật chơi trước, cũng có sự chuẩn bị thường xuyên ở nhà trước khi đến giờ học.Vì vậy, sẽ không mất nhiều thời gian cho khởi động mà vẫn đảm bảo hiệu quả cao trong học tập
Luật chơi được qui định như sau:
Chia học sinh thành 2 đội chơi xếp thành 2 hàng, mỗi hàng có số lượng 4 - 5 học sinh Các đội đứng thành hàng dọc, cách Giáo viên cùng một khoảng Mỗi đội
cử một người đầu tiên của hàng lên nhận lệnh từ quản trò là giáo viên
Giáo viên đưa cho mỗi người nhận lệnh một tờ giấy gồm các từ hoặc cụm từ
có liên quan đến bài học Người nhận lệnh mỗi đội có 10 giây để ghi nhớ cụm từ trong giấy rồi trả lại cho Giáo viên Sau 10 giây, người nhận lệnh mỗi đội sẽ trở về đầu hàng để chuẩn bị truyền tin( nhưng chưa được truyền tin)
Khi có hiệu lệnh“ Truyền tin” của giáo viên, người nhận lệnh mỗi đội nhanh chóng nói nhỏ thông tin vào tai của người chơi thứ hai của đội mình Người thứ hai tiếp nhận thông tin và truyền tin tiếp theo tới người thứ ba Cứ như vậy cho đến
người cuối cùng Lưu ý: Trong quá trình truyền tin, nếu một đội nghe được thông
tin truyền tin của đội khác vì nói quá to, và báo với giáo viên, thì đội bị lộ thông tin
có thể bị xử thua luôn Không được truyền tắt qua người chơi, nếu có, cũng bị xử thua
Sau khi người cuối cùng tiếp nhận thông tin, người này nhanh chóng chạy lên bảng và ghi lại thông tin mà mình nhận được Khi đó, Giáo viên cũng đồng thời công khai tờ giấy của đội tương ứng Đội giành chiến thắng của trò chơi là đội ghi lại thông tin nhanh nhất và chính xác nhất
Trang 9Ví dụ minh họa:
Khi dạy bài 8 – Địa lí 10 “ Tác động của nội lực đến địa hình bề mặt Trái đất”, mục tiêu của bài này cần trang bị cho học sinh trình bày được khái niệm về nội lực
và nguyên nhân sinh ra nội lực Biết được tác động của nội lực đến sự hình thành
bề mặt trái đất Đây cũng được xem là bài học có tính phức tạp Để tạo không khí thoải mái, tinh thần chủ động khám phá kiến thức, Giáo viên sẽ hướng dẫn khởi động vừa có thể ôn lại kiến thức bài cũ, vừa tạo sự tò mò và kích thích nhu cầu khám phá kiến thức mới
Đội chơi thứ nhất với cụm từ được truyền đi như sau: “ Mảng - vận động - tiếp xúc – nâng – hạ - Anpơ” Sau khi người dẫn đầu hàng đọc xong cụm từ phải truyền
tin thì Giáo viên sẽ hô hiệu lệnh tính tính giờ( thời gian là 2 phút) Trong thời gian
đó thông tin thường truyền đi rất nhanh, một số bạn sẽ nhận thông tin không rõ vì vậy thông tin đến người chơi tiếp theo không đầy đủ, và cứ như vậy cho đến người chơi cuối cùng Nhiệm vụ của người chơi cuối là viết thông tin nhận được lên bảng Đội chơi thứ hai cũng với luật chơi như đội thứ nhất, với cụm từ được truyền đi
như sau: “ Dồn ép – ngang – uốn – mềm - đứt gãy – đá vôi - ”.
Thông thường các đội chơi ở các lớp chỉ hoàn thành đúng được khoảng 70% thông tin Một số thông tin còn bị sai lệch, một số thông tin được ghi lên bảng rất hài hước, những lần sai lệch như thế đôi khi tạo cho cả lớp một sự thú vị, vì vậy đó
sẽ là những trận cười vui vẻ, thoải mái của học sinh Sau đó, giáo viên nhân cơ hội đính chính lại thông tin, đồng thời từ thông tin đó đặt ra cho cả lớp vấn đề phải khám phá trong bài học hôm nay
Sau đây là hình ảnh một giờ dạy áp dụng của trò chơi:
Hình 1: Lớp 10C3 khởi động bài học bằng trò chơi truyền tin
2.4.2 Hoạt động khởi động qua trò chơi ô chữ
Là hình thức phổ biến của trò chơi đố chữ Trò chơi ô chữ được vận dụng trong phần khởi động bài học giúp học sinh giảm bớt căng thẳng khi vừa kết thúc giờ học trước, tạo không khí vui vẻ, phấn chấn, sẵn sàng đón nhận nhiệm vụ học
Trang 10tập mới, kích thích ham muốn học tập và khám phá, tăng cường hoạt động tư duy não bộ, tăng vốn từ vựng và kiến thức, phản ứng nhanh với tình huống, qua đó giúp học sinh hoàn thành các yêu cầu trong chuỗi các hoạt động học tập tiếp theo một cách hiệu quả
Việc vận dụng trò chơi ô chữ trong học tập phần khởi động cần được lưu ý: + Lựa chọn từ chìa khóa liên quan đến nội dung kiến thức của bài học, sau đó lựa chọn các ô hàng ngang tương ứng, cần lựa chọn các ô hàng ngang có kiến thức gần hoặc liên quan hoặc nằm trong bài học để định hướng học sinh vào bài học dễ dàng hơn Mỗi ô chữ hàng ngang sẽ lựa chọn 1 chữ cái nằm trong ô chữ chìa khóa bí mật Các ô chữ hàng ngang có thể được sắp xếp có qui luật từ hàng thứ nhất đến hàng cuối cùng, hoặc sắp xếp lộn xộn, việc thiết kế này tùy thuộc vào mục đích của giáo viên
+ Qui định thời gian khoảng 4-5 phút, có thể nhóm học sinh hoặc cả lớp cùng tham gia Thời gian cho mỗi ô hàng ngang là 15 giây Mỗi đội hoặc người chơi sẽ được lần lượt chọn ô hàng ngang và 10 giây suy nghĩ trả lời Nếu đội lựa chọn không đoán được thì ô hàng ngang đó sẽ không được lật mở Đội hoặc người chơi được quyền đoán ô chữ bí mật trong bất cứ thời điểm nào Nếu ô chữ đoán sai thì học sinh hoặc đội chơi đó sẽ không được tiếp tục tham gia Trò chơi vẫn tiếp tục theo luật chơi Kết thúc trò chơi nếu ô chữ được lật mở thì học sinh hoặc đội chơi dành chiến thắng và được biểu dương, khen thưởng
Ví dụ minh họa:
Khi dạy bài 12 – Địa lí 10 “ Sự phân bố khí áp Một số loại gió chính”, mục tiêu của bài này cần trang bị cho học sinh phân tích được mối quan hệ giữa khí áp và gió; nguyên nhân làm thay đổi khí áp Biết được nguyên nhân hình thành một số loại gió thổi thường xuyên trên Trái Đất, gió mùa và một số loại gió địa phương
Phần khởi động đầu giờ học, Giáo viên thiết kế gói câu hỏi ô chữ gồm 8 ô
chữ với Ô chữ bí mật: TÍN PHONG
Ô số 1: Gồm 3 chữ cái Loại phương tiện được sử dụng khi di chuyển trên biển
Đáp án: TÀU
Ô số 2: Gồm 7 chữ cái Sa mạc Sahara ở
Đáp án: CHÂU PHI
Ô số 3: Gồm 4 chữ cái Mùa hè thường…
Đáp án: NÓNG
Ô số 4: Gồm 4 chữ cái Gió Lào còn gọi là…
Đáp án: PHƠN
Ô số 5: Gồm 7 chữ cái Dự báo thời tiết hôm nay… hạ thấp, rét đậm, rét hại
Đáp án: NHIỆT ĐỘ
Ô số 6: Gồm 3 chữ cái Loại thiên tai thường xuyên đổ bộ vào nước ta
Đáp án: BÃO