SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT NÔNG CỐNG I SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM SỬ DỤNG MỘT SỐ THỦ THUẬT TRONG THỰC HÀNH MÔN TIN HỌC 12 GIÚP HỌC SINH NÂNG CAO KHẢ NĂNG THAO TÁC TRÊN CƠ SỞ
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT NÔNG CỐNG I
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SỬ DỤNG MỘT SỐ THỦ THUẬT TRONG THỰC HÀNH MÔN TIN HỌC 12 GIÚP HỌC SINH NÂNG CAO KHẢ
NĂNG THAO TÁC TRÊN CƠ SỞ DỮ LIỆU
Người thực hiện: Nguyễn Thị Đào
Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường THPT Nông Cống I SKKN thuộc lĩnh mực (môn): Tin học
Trang 2MỤC LỤC
Trang 31 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài
Việc sử dụng các ứng dụng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lí, truy cập, khai thácthông tin trong trường học hiện nay phổ biến Hệ thống các bài giảng giáo viên,hướng dẫn học, các đề thi,…cho phép học sinh tra cứu, tự học trực tuyến trêninternet đa số tổ chức dưới dạng cơ sở dữ liệu
Môn tin học trong nhà trường về mặt tri thức và kĩ năng là giúp học sinh nắmđược yếu tố cơ bản của tin học, khả năng ứng dụng công nghệ thông tin như mộtcông cụ học tập và hoạt động; phục vụ cho học sinh bước đầu tìm hiểu nhữngngành đòi hỏi ứng dụng công nghệ thông tin
Việc thành thạo kĩ năng tin học đặc biệt là kĩ năng khai thác cơ sở dữ liệungày càng chú trọng để nâng cao cơ hội học hỏi
Trong môn tin học 12, những bài thực hành giúp học sinh bước đầu xây dựng
cơ sở dữ liệu đơn giản (cơ sở dữ liệu quản lý sách, quản lý học sinh…); hiểu tínhứng dụng cơ sở dữ liệu và biết thao tác cơ bản dể khai thác thông tin từ những cơ
sở dữ liệu trong thực tế để phục vụ công việc cá nhân và học tập
Trong quá trình dạy môn tin học 12 tôi nhận thấy:
- Vì lớp cuối cấp nên các em chú trọng học các môn thi tốt nghiệp, đại học
Do vậy môn tin học coi như “môn phụ”, là môn học cho có Mặt khác do điều kiện
cơ sở vật chất còn hạn chế nên 1 phòng máy tính dùng cho tất cả các khối lớp Do
đó, nhiều học sinh còn không biết các thao tác cơ bản như: sử dụng chuột, thao tácbàn phím còn chậm, các thao tác với máy tính cơ bản còn chưa thạo…
- Hấu hết học sinh đều có và sử dụng điện thoại thông minh, tuy nhiên họcsinh chủ yếu sử dụng vào mục đích giải trí: chơi game, mghe nhạc, lướt web nhiềuhơn sử dụng vào học tập
- Cơ sở dữ liệu sử dụng rất nhiều như: truy cập cơ sở dữ liệu quản lý học sinhtrường học để xem các thông tin, vào mỗi kì thi học sinh tra cứu điểm thi (trên bảngcủa cơ sở dữ liệu), tìm điểm 1 học sinh nào đó (form), xem có bao nhiêu bạn bằnghay hơn điểm mình (query), hay xem báo cáo điểm từng lớp, nhóm học sinh điểm
10 môn toán, hay học sinh biết làm việc với macro để công việc nhanh và thuậntiện hơn
- Ngoài những thông tin đã có trong sách giáo khoa cho các bài thực hành,tôi tìm hiểu thêm một số mẹo, một số thao tác có liên quan đến bài học mà không
Trang 4có trong bài thực hành giúp học sinh tìm hiểu sâu hơn về bài học, thực hiện bàithực hành nhanh và chính xác hơn.
Với những lý do trên, tôi chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệ của mình là: “Sử
dụng một số thủ thuật trong các bài thực hành môn tin học 12 giúp học sinh nâng cao khả năng thao tác trên cơ sở dữ liệu”.
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Đưa ra các mẹo nhỏ, các giải pháp giúp học sinh có kĩ năng thực hành tốthơn, thao tác trên cơ sở dữ liệu nhanh, chính xác hơn
- Trong 1 số bài thực hành, ngoài việc nhập và thao tác với cơ sở dữ liệu là
cơ bản nhất, còn thiếu một số trường hợp nhập dữ liệu và thao tác khác mà nhữngthao tác này là cần thiết đối với học sinh
- Giúp học sinh thao tác dễ dàng và nhanh chóng hơn với cơ sở dữ liệu từđơn giản đến phức tạp
- Có khả năng tự tìm hiểu và sử dụng được các ứng dụng tin học về cơ sở dữliệu (CSDL) không có trong sách giáo khoa (SGK) những kiến thức được trình bàytrong SGK để giải quyết các vấn đề trong học tập và ngoài thực tiễn
1.3 Đối tượng nghiên cứu
- Học sinh lớp 12 trường THPT Nông Cống I
- Các bài thực hành về cơ sở dữ liệu, cơ sở dữ liệu quan hệ, 1 số mẹo, 1 sốthủ thuật liên quan cơ sở dữ liệu
1.4 Phương pháp nghiên cứu
* Xây dựng cơ sở lý thuyết:
- Các nội dung chương trình tin học 12, các bài thực hành
- Tìm hiểu thêm 1 số ứng dụng về cơ sở dữ liệu trong thực tế như: CSDLquản lí điểm thi trong trường THPT, quản lí giáo viên trong trường THPT, ngoàiđời sống: Quản lý bệnh nhân trong bệnh viện, quản lí bán hàng…
* Thực nghiệm:
- Tìm hiểu khả năng thực hành của học sinh
- Đánh giá kết quả học sinh qua từng bài thực hành, bài kiểm tra từ đó rútkinh nghiệm về cách làm bài
* Thu thập thông tin:
Trang 52 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
- Giáo dục tin học có sứ mạng chuẩn bị cho học sinh khả năng chủ động tìmkiếm, tiếp nhận, mở rộng tri thức và sáng tạo trong thời đại công nghệ 4.0 kết nối
và toàn cầu hóa Tin học có ảnh hưởng lớn đến cách sống, cách suy nghĩ và hànhđộng của con người Là công cụ hiệu quả hỗ trợ biến việc học thành tự học
- Tin học giúp học sinh thích ứng và hòa nhập được với xã hội hiện đại, hìnhthành và phát triển cho học sinh năng lực tin học để học tập, làm việc và nâng caochất lượng cuộc sống, đóng góp sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
- Chương trình môn tin học góp phần hình thành, phát triển những phẩm chấtchủ yếu và năng lực chung đã được xây dựng trong chương trình tổng thể, đồngthời góp phần chủ yếu hình thành, phát triển năng lực tin học cho học sinh Môn tinhọc trang bị cho học sinh hệ thống kiến thức tin học phát triển gồm 3 mạch kiếnthức hòa quyện
- CSDL (Database): Là 1 tập hợp các dữ liệu liên quan với nhau chứa thôngtin của 1 tổ chức nào đó (trường học, công ti…) được lưu trữ trên các thiết bị nhớthứ cấp (đĩa từ, băng từ…) để đáp ứng nhu cầu khai thác thông tin của nhiều ngườidùng với nhiều mục đích khác nhau
+ Học sinh nắm được các khái niệm cơ bản của CSDL, hệ quản trị CSDL.+ Biết xuất xứ, khả năng ứng dụng của phần mềm Microsoft Access
+ Thực hiện các thao tác cơ bản trên ứng dụng
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
• Thực trạng chung
Vốn dĩ môn tin học trong trường học lâu nay đã bị coi là “môn phụ”, mônkhông thi tốt nghiệp, đại học nên thái độ học tập học sinh rất “coi nhẹ” Đặc biệtđối với học sinh lớp 12 thì việc “coi nhẹ” môn tin học càng lớn hơn khi mà các emsắp bước vào kì thi tốt nghiệp quan trọng Đối với các em lớp 12 môn tin học chỉ làmôn học để cho các em đủ số môn mà thôi Vì vậy học xong chương trình lớp 12nhiều em còn không biết nội dung sách giáo khoa tin học 12 viết gì? Thì nói gì đếncác em học được bao nhiêu
Tuy không phải môn học thi tốt nghiệp, đại học nhưng môn tin học 12 lạigóp vào điểm trung bình xét tốt nghiệp nên học sinh ý thức được điều đó lại rấtchăm chú học tập, mặc dù không nhiều
Trang 6• Thuận lợi và khó khăn khi thực hiện đề tài ở trường THPT Nông Cống I
- Đào tạo chính quy chuyên ngành sư phạm tin học
- Hàng năm nhà trường tổ chức cuộc thi giáo viên giỏi cấp trường, nên khảnăng tự học, tự bồi dưỡng giáo viên về chuyên môn được nâng cao
Trang 72.3 Các giải pháp để giải quyết vấn đề
Để tạo điều kiện thuận lợi cho việc khai thác thông tin, cập nhật dữ liệutrong trường THPT các bài toán liên quan đến quản lí CSDL như: quản lí học sinh,quản lí giáo viên, quản lí các kì thi trong nhà trường…là cần thiết Học sinh có thểtra cứu, tìm kiếm thông tin chi tiết từ CSDL một cách nhanh chóng, chính xác đểphục vụ học tập Thông qua các bài thực hành trong môn tin học 12, HS bước đầutiếp cận CSDL đơn giản: tạo CSDL, từng bước tìm hiểu sâu hơn về CSDL với hệquản trị cơ sở dữ liệu Microsoft Access Ngoài ra, HS còn biết thêm các thao tác,các ứng dụng của CSDL trong học tập và đời sống
2.3.1 Tìm hiểu hệ cơ sở dữ liệu
Đây là bài thực hành đầu tiên trong chương trình tin học 12, mục đích củabài thực hành là giúp học sinh biết được một số công việc cơ bản khi xây dựng mộtCSDL đơn giản
- Để trực quan hơn cho học sinh dễ hiểu, dễ áp dụng bài thực hành giáo viênphát cho học sinh xem một số thẻ liên quan đến việc mượn sách của thư viện huyệnNông Cống như:
+ Thẻ thư viện (lưu những thông tin: Phòng, số thẻ, họ và tên, địa chỉ, năm),yêu cầu đối với người mượn: Tiền cược, ngày mượn, thời gian mượn, quá hạn,…
+ Thẻ lưu (Lưu những thông tin: Họ và tên, tuổi, Đảng/đoàn, nghề nghiệp,chức vụ, nơi công tác…
Từ đó HS áp dụng với bài toán xây dựng cơ sở dữ liệu quản lí sách, mượn/trảsách…của thư viện trường THPT
Thẻ thư viện:
Trang 8
Thẻ lưu:
2.3.2 Nhập số thập phân trong điểm trung bình
Trong bài thực hành 2 (tạo cấu trúc bảng), yêu cầu học sinh tạo cấu trúc bảngtheo mẫu sẵn
Đối với điểm trung bình môn, để nhập được số thập phân có 1 chữ số và luônhiển thị dạng thập phân, ta đặt 1 số tính chất của các trường theo sách giáo khoanhư sau:
Trang 10Do đó, ta có thủ thuật nhỏ định dạng lại như sau:
Từ đó ta sẽ nhập được dữ liệu theo đúng yêu cầu bài thực hành
2.3.3 Định dạng trường ngày tháng và thời gian trong bảng
Trong bài thực hành số 3: Thao tác trên bảng có trường NgSinh, khi nhập dữliệu 1 số học sinh đã phản ảnh không nhập đúng dữ liệu đúng như bài thực hành.Học sinh nhập kiểu dữ liệu như hình sau:
Trước tiên ta thấy học sinh nhập dữ liệu kiểu dữ liệu định dạng làmm/dd/yyyy nên khi nhập số tháng lớn hơn 12 tự động số đó chuyển về giá trịngày Do vậy ta chỉnh lại định dạng trong hệ thống (nếu định dạng không có sẵn ta
tự gõ định dạng:dd/mm/yyyy)
Trang 12
Các kiểu dữ liệu ngày và thời gian có nhiều định dạng khác nhau để giúp đápứng các trường hợp nhập dữ liệu Access sẽ tự động hiển thị ngày tháng và thờigian trong định dạng ngày và thời gian dài Ta có thể thay đổi các định dạng đượcxác định trước bằng cách sử dụng định dạng hiển thị tùy chọn
Access cung cấp một số định dạng được xác định trước cho dữ liệu ngày vàthời gian
- Mở bảng ở dạng thiết kế (Design view)
- Trong phần Format, chọn kiểu ngày/giờ mà bạn muốn định dạng
- Lưu thay đổi, chuyển sang dạng xem dữ liệu xem định dạng đã đáp ứng yêu cầuchưa
Ta còn có thêm một số định dạng khác:
• Định dạng Long Date:
Trang 142.3.4 Tạo nút lệnh trên Form
Với nội dung sách giáo khoa tin học 12, khái niệm biểu mẫu: là một loại đốitượng trong Access được thiết kế để:
• Hiển thị dữ liệu trong bảng dưới dạng thuận tiện để xem, nhập và sửa dữliệu
• Thực hiện các thao tác thông qua các nút lệnh (do người thiết kế tạo ra).Tuy nhiên trong bài thực hành số 4 (tạo biểu mẫu đơn giản), nội dung chỉ tạobiểu mẫu để nhập dữ liệu cho bảng HOC_SINH đã tạo trước đó Vì vậy, hướng dẫnthêm học sinh tạo các nút lệnh trên Form để thực hiện thêm các chức năng khácnhư: thêm bản ghi, xóa bản ghi, in biểu mẫu, in báo cáo…
Với bài thực hành 4, yêu cầu học sinh tạo được biểu mẫu bằng thuật sĩ nhưsau:
Trang 18Một trong các yêu cầu của bài thực hành là chọn khóa cho mỗi bảng trong cơ
sở dữ liệu và giải thích lí do lựa chọn đó; Chỉ ra mối liên kết, thiết đặt các mối liênkết cần thiết Từ đó, GV hướng dẫn từ các khóa đã chọn, chọn khóa chính cho cácbảng, xác định mối quan hệ giữa các bảng
Bảng THÍ SINH
Trang 19- Bảng ĐÁNH PHÁCH: Trường SBD hoặc Phách đều thỏa mãn điều kiện là khóa vàcũng là khóa chính của bảng Vì 1 SBD chỉ dùng đúng 1 phách, 1 phách cũng đánhcho 1 số báo danh, 1 trong 2 trường đều ít thuộc tính nhất.
- Bảng ĐIỂM THI: Trường Phách chọn làm khóa chính, vì mỗi Phách chỉ tương ứngvới 1 điểm, cũng là trường ít thuộc tính nhất
Đối với mối liên kết giữa 3 bảng:
- Trường SBD bảng ĐÁNH PHÁCH là khóa chính tham chiếu đến trường SBD làkhóa chính của bảng THÍ SINH Vì cả 2 trường tham gia liên kết đều là khóa chính,Access tự tạo ra quan hệ 1 – 1 (One to One) Nghĩa là mỗi mẫu tin trong bảng nàychỉ quan hệ với một và chỉ một mẫu tin trong bảng kia
- Trường Phách của bảng ĐÁNH PHÁCH là khóa chính tham chiếu đến trườngPhách là khóa chính của bảng ĐIỂM THI Tương tự, 2 trường tham gia liên kết đều
là khóa chính, Access tự tạo ra quan hệ 1 – 1 (One to One)
Lưu ý thêm: Nếu một bên trường là khóa chính, bên trường còn lại là khóa
(khóa ngoại), Access sẽ tự tạo quan hệ 1 – n (One to many)
Trang 202.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh
* Đối với giáo viên: Biết được nhu cầu học tập học sinh, nắm được đối tượng
học sinh để có hướng giải quyết trong việc dạy ứng với từng đối tượng HS đó
* Đối với học sinh:
• Tạo một CSDL đơn giản, tạo các đối tượng trong Access bảng, biểu mẫu, mẫu hỏi,báo cáo
• HS biết khai thác các CSDL như CSDL quản lí học sinh trong trường như: tìmkiếm thông tin học sinh, xem điểm các kì thi, các báo cáo…Biết sử dụng CSDLquản lí sách của thư viện như: tra cứu thông tin sách, tìm thêm sách của cùng tácgiả,…
• Học sinh hào hứng mỗi khi có tiết thực hành, đạt điểm cao trong các bài kiếm trathực hành, học sinh cố gắng đạt điểm tổng kết điểm cao để xét học bạ và tính vàođiểm xét tốt nghiệp
Thông qua đề tài: “Sử dụng một số thủ thuật trong các bài thực hành môn
tin học 12 giúp học sinh nâng cao khả năng thao tác trên cơ sở dữ liệu”.
Với các bài thực hành trong tin học lớp 12, học sinh có thể dễ dàng thao tác,
Trang 21hướng dẫn bài thực hành Do vậy, sử dụng thêm 1 số thủ thuật nhỏ là thật sự cầnthiết, giúp học sinh làm bài chính xác hơn, tạo hứng thú học tập cho học sinh.
Đứng trước một vấn đề liên quan đến CSDL trong cuộc sống, học sinh biết được phải sử dụng các bước như thế nào để giải quyết bài toán thực tiễn đang đặt ra
mà trước hết là sử dụng CSDL để hỗ trợ việc học tập các bộ môn khác
3.2 Kiến nghị
Để giúp học sinh yêu thích môn tin học, đặc biệt là học sinh lớp 12, tôi rấtmong sự quan tâm tạo điều kiện của nhà trường về mặt cơ sở vật chất (đủ máy tính,máy chiếu, chất lượng máy tính nâng lên, bảo trì sửa chữa thường xuyên)
Trên đây là nội dung sáng kiến kinh nghiệm mà bản thân đã áp dụng hiệuquả trong các tiết dạy thực hành môn tin học lớp 12 Mặc dù đã cố gắng nhưng đềtài tôi viết còn nhiều thiếu sót, rất mong sự góp ý của quý cấp quản lý, đồng nghiệp
để đề tài hoàn thiện hơn, áp dụng được trong CSDL trường THPT và các cơ sở dữliệu ngoài thực tế
Tôi xin chân thành cảm ơn!
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG
ĐƠN VỊ
Thanh Hóa, ngày 05 tháng 5 năm 2021
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết, không sao chép nội dung của người khác
Nguyễn Thị Đào
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sách giáo khoa tin học 12 - Hồ Sĩ Đàm, Nhà xuất bản Giáo dục
2. Sách giáo viên Tin học 12 - Hồ Sĩ Đàm, Nhà xuất bản Giáo dục
3. Giáo trình mô đun: Hệ quản trị Cơ sở dữ liệu Microsoft Access, Bộ lao động –thương binh và xã hội, tổng cục dạy nghề
4. Giáo trình nhập môn Hệ cơ sở dữ liệu – Nguyễn Tuệ, Nhà xuất bản Giáo dục
5. Lý thuyết cơ sở dữ liệu - Nguyễn Bá Tường – Học viện kỹ thuật Quân sự
Trang 226. Lý Thuyết cơ sở dữ liệu - Nguyễn Thị Ngọc Mai , Nhà xuất bản Lao động xãhội.
Trang 23DANH MỤC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN KINH
NGHIỆM SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO XẾP LOẠI
Họ và tên tác giả: Nguyễn Thị Đào
Năm học đánh giá xếp loại
1
Nâng cao hiệu quả dạy
học theo dự án môn tin
học
Sở GD&ĐT Thanh
2
Lựa chọn thuật toán tối ưu
trong giải bài toán Pascal