Sử dụng kỷ thuật mảnh ghép và trạm trong dạy học bài 40 quần xã sinh vật và các đặc trưng cơ bản của quần xã sinh học 12 nhăm phát triển một số năng lực chung cho học sinh THPT nông cống i

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT NÔNG CỐNG I SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM SỬ DỤNG KỸ THUẬT MẢNH GHÉP VÀ TRẠM TRONG DẠY HỌC BÀI 40 “QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ CÁC ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT NÔNG CỐNG I

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

SỬ DỤNG KỸ THUẬT MẢNH GHÉP VÀ TRẠM TRONG DẠY HỌC BÀI 40 “QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ CÁC ĐẶC

TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÔ- SINH HỌC 12

NHẰM PHÁT TRIỂN MỘT SỐ “NĂNG LỰC CHUNG”

CHO HỌC SINH THPT NÔNG CỐNG I

Người thực hiện: Trịnh Thị Oanh Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực: Sinh học

MỤC LỤC

Phần I MỞ ĐẦU 3

1 Lí do chọn đề tài 3

2 Mục đích nghiên cứu 5

3 Đối tượng nghiên cứu 5

4 Phương pháp nghiên cứu 5

4.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết 5

4.2 Phương pháp chuyên gia 5

4.3 Phương pháp thực tập sư phạm 5

4.4 Phương pháp thống kê toán học 5

PHẦN II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 6

1.Cơ sở lý luận 6

1.1.Một số khái niệm cơ bản 6

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 10

2.1 Thực trạng dạy học Sinh học 12 ở trường THPT 10

2.2 Những nguyên nhân của thực trạng dạy và học Sinh học 12 ở trường THPT hiện nay 11

3 Áp dụng phương pháp trạm vào dạy học bài 40 “Quần xã sinh vật và các đặc trưng cơ bản của quần xã” 11

4 Hiệu quả của SKKN 15

Phần III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 20

1 Kết luận 20

2 Đề xuất: 20

TÀI LIỆU THAM KHẢO 22

Một số chữ viết tắt trong sáng kiến THPT Trung học phổ thông

Phần I MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Sự phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh toàn cầu hoá đặt ra những yêucầu mới đối với người lao động, do đó cũng đặt ra những yêu cầu mới cho sựnghiệp giáo dục thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực Một trong những địnhhướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục mang tínhhàn lâm, kinh viện, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng việc hìnhthành năng lực hành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học Địnhhướng quan trọng trong đổi mới PPDH là phát huy tính tích cực, tự lực và sángtạo, phát triển năng lực hành động, năng lực cộng tác làm việc của người học

Đó cũng là những xu hướng quốc tế trong cải cách PPDH ở nhà trường phổthông

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diệngiáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và họctheo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiếnthức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớmáy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở đểngười học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển

từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạtđộng xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ

thông tin và truyền thông trong dạy và học” [8] 1 Để thực hiện tốt mục tiêu về

đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT theo Nghị quyết số 29-NQ/TW, cần cónhận thức đúng về bản chất của đổi mới phương pháp dạy học theo định hướngphát triển năng lực người học và một số biện pháp đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học đang thực hiện bước chuyển từ chươngtrình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là

từ chỗ quan tâm đến việc HS học được cái gì đến chỗ quan tâm HS vận dụngđược cái gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, phải thực hiện chuyển từphương pháp dạy học theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy cách học, cáchvận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất Tăngcường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên - học sinh theohướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội Bên cạnhviệc học tập những tri thức và kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môncần bổ sung các chủ đề học tập tích hợp liên môn nhằm phát triển năng lực gảiquyết các vấn đề phức hợp Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động củangười học, hình thành và phát triển năng lực tự học (sử dụng sách giáo khoa,nghe, ghi chép, tìm kiếm thông tin ), trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linhhoạt, độc lập, sáng tạo của tư duy Có thể chọn lựa một cách linh hoạt các

1 Đoạn từ “Nghị quyết Hội nghị Trung ương dạy và học” trích dẫn từ TLTK 8

phương pháp chung và phương pháp đặc thù của môn học để thực hiện Tuynhiên dù sử dụng bất kỳ phương pháp nào cũng phải đảm bảo được nguyên tắc

“Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thức với sự tổ chức, hướng dẫn

của giáo viên” [8] 2

Trong tất cả các môn học của chương trình THPT, có thể nói Sinhhọc là môn học mà HS ngại học nhất và khó học nhất vì đó là môn khoa họcthực nghiệm, là môn khoa học tự nhiên nhưng lượng lí thuyết nhiều và khôkhan, bài tập ít Gần như trong sách giáo khoa chỉ đề cập đến lí thuyết mà không

có các dạng bài tập cụ thể nên việc phát triển năng lực cho HS là một việc làmrất khó khăn với giáo viên Mặt khác trong những năm gần đây, xu thế đề thimôn Sinh trong kỳ thi THPT Quốc gia ngày càng dài và khó, HS thi khối B thìmục tiêu hàng đầu là vào các trường thuộc khối Y – Dược nhưng những trườngnày điểm chuẩn rất cao, những trường khác thì cơ hội tìm kiếm việc làm khi ratrường là rất thấp, do đó số HS chọn thi đại học khối B ngày càng ít, môn Sinhlại càng không quan trọng với các em học sinh (có nhiều em có tâm lí đó là mônphụ nên chỉ cần cố gắng để đạt điểm trung bình là tốt) Vì vậy việc tạo hứng thúcho học sinh khi học Sinh học là rất quan trọng, đòi hỏi mỗi thầy cô giáo tìmđược những phương pháp dạy học phù hợp, kích thích được tư duy tìm tòi, sángtạo của HS từ đó hình thành nên sự đam mê và tình yêu đối với bộ môn Sinhhọc, để học sinh không quay lưng lại với môn Sinh học nói riêng và khối B nóichung Do đó nếu người dạy không đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) theohướng cho học sinh (HS) tìm tòi khám phá, từ đó tìm ra tri thức và tiếp nhận trithức một cách chủ động mà cứ giảng dạy theo phương pháp truyền thống sẽ gâynhàm chán cho học sinh

Xác định được nhiệm vụ trên, đội ngũ giáo viên ở các cấp học đã khôngngừng đổi mới phương pháp nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạocủa HS Hiện nay có rất nhiều phương pháp dạy học khác nhau áp dụng chotừng đối tượng học sinh và từng bài giảng Mỗi phương pháp và kĩ thuật đều cónhững điểm mạnh và điểm yếu, phục vụ cho những mục đích khác nhau Khôngmột phương pháp nào là vạn năng và sử dụng trong toàn bộ quá trình dạy học,

mà tùy vào nội dung bài giảng mà ta có thể phối hợp đa dạng các phương pháp

và kĩ thuật

Qua thời gian giảng dạy, tự tìm tòi, tham khảo, học tập của bản thân thôngqua việc dự giờ đồng nghiệp, qua các buổi tập huấn về phương pháp dạy học

mới và những kĩ thuật dạy học tích cực, trong đó kĩ thuật dạy học mảnh ghép và

trạm là kĩ thuật thể hiện quan điểm, chiến lược dạy học hợp tác, có tác dụng

kích thích tư duy sáng tạo và tính chủ động, phát huy sự năng động của học sinh,đồng thời rèn luyện cho các em tinh thần làm việc cá nhân, làm việc tập thể, kỹnăng trình bày Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện ngoài những ưu điểm đạtđược thì tôi nhận thấy còn những điểm hạn chế của kĩ thuật khi áp dụng nên tôi

2 Đoạn từ “Đổi mới phương pháp dạy học hướng dẫn từ giáo viên” trích dẫn từ TLTK số 8

đã mạnh dạn cải tiến, vận dụng và cụ thể hóa phù hợp với định hướng, mục tiêucủa nhà trường, môn học, nội dung kiểu bài lên lớp, điều kiện thực tiễn của giáoviên và đối tượng học sinh

Xuất phát từ những lý do đó, tôi mạnh dạn chọn đề tài: “Sử dụng kỹ thuật mảnh ghép và trạm trong dạy học Bài 40 “ Quần xã sinh vật và các đặc trưng cơ bản của quần xã” - sinh học 12 nhằm phát triển một số “năng lực chung” cho HS THPT Nông Cống I” góp phần thực hiện yêu cầu đổi mới nội

dung và PPDH theo hướng phát huy tính tích cực học tập của HS ở phổ thông

2 Mục đích nghiên cứu

Thiết kế, xây dựng giáo án dạy học theo phương pháp mảnh ghép và trạm

trong dạy học bài 40“Quần xã sinh vật và các đặc trưng cơ bản của quần xã”

- Sinh học 12 nhằm phát triển mọt số “năng lực chung” cho HS như năng lực

tư duy sáng tạo, tự chủ; năng lực làm việc nhóm; năng lực giao tiếp, làm chủngôn ngữ

3 Đối tượng nghiên cứu

Phương pháp dạy học bài 40 “Quần xã sinh vật và các đặc trưng cơ bản của quần xã”

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Nghiên cứu tài liệu và các công trình nghiên cứu đổi mới PPDH theohướng tích cực hóa việc học của học sinh

- Nghiên cứu về cấu trúc và nội dung chương trình Sinh học 12

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về các phương pháp, biện pháp thiết kế và sửdụng phương pháp mảnh ghép – trạm trong nội dung bài 40 “Quần xã sinh vật

và các đặc trưng cơ bản của quần xã” theo hướng phát nâng cao năng lực họctập của học sinh

4.2 Phương pháp chuyên gia

Gặp gỡ, trao đổi, tiếp thu ý kiến của các đồng nghiệp để tham khảo ý kiếnlàm cơ sở cho việc nghiên cứu đề tài

4.3 Phương pháp thực tập sư phạm

Thực nghiệm sư phạm ở trường THPT, tiến hành theo quy trình của đề tàinghiên cứu khoa học giáo dục để đánh giá hiệu quả của đề tài nghiên cứu

4.4 Phương pháp thống kê toán học

Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng phương pháp thống kê xác suấttoán học để xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm đối với hai nhóm: Đối chứng vàthực nghiệm nhằm rút ra kết luận khái quát, chứng minh tính khả thi của đề tài

PHẦN II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 1.Cơ sở lý luận

1.1.Một số khái niệm cơ bản

1.1.1.Phương pháp dạy học tích cực

PPDH tích cực là một thuật ngữ rút gọn, được dùng ở nhiều nước để chỉnhững phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủđộng, sáng tạo của người học PPDH tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tíchcực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tínhtích cực của người học Tuy nhiên, để dạy học theo phương pháp tích cực thì

giáo viên phải nổ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động.[6] 3

Muốn đổi mới cách học phải đổi mới cách dạy Cách dạy chỉ đạo cáchhọc, nhưng ngược lại thói quen học tập của trò cũng ảnh hưởng tới cách dạy củathầy Chẳng hạn, có trường hợp HS đòi hỏi cách dạy tích cực hoạt động nhưnggiáo viên chưa đáp ứng học, hoặc có trường hợp HS đòi hỏi cách dạy tích cựchoạt động nhưng giáo viên chưa đáp ứng học, hoặc có trường hợp GV hăng hái

áp dụng PPDH tích cực nhưng không thành công vì HS chưa thích ứng, vẫnquen với lối học tập thụ động Vì vậy, GV phải kiên trì dùng cách dạy hoạt động

để dần dần xây dựng cho HS phương pháp học tập chủ động một cách vừa sức,

từ thấp lên cao Trong đổi mới PPDH phải có sự hợp tác của cả thầy và trò, sựphối hợp nhịp nhàng hoạt động dạy với hoạt động học thì mới thành công

1.1.2 Năng lực chung:

Năng lực chung là những năng lực cơ bản thiết yếu hoặc cốt lõi, làm nềntảng cho mọi hoạt động của con người trong cuộc sống và lao động nghề nghiệp.Các năng lực này được hình thành và phát triển dựa trên bản năng di truyền củacon người, quá trình giáo dục và trải nghiệm trong cuộc sống, đáp ứng yêu cầucủa nhiều loại hình hoạt động khác nhau Gồm các năng lực như: Năng lực tưduy phê phán, tư duy logic; Năng lực tư duy sáng tạo, tự chủ; Năng lực giảiquyết vấn đề; Năng lực làm việc nhóm- quan hệ với người khác; Năng lực giao

tiếp, làm chủ ngôn ngữ [8] 4

1.1.3 Phương pháp kỹ thuật mảnh ghép – trạm

1.1.3.1 Mục tiêu, nhiệm vụ của phương pháp

- Mục tiêu: Nhằm đạt được hiệu quả cao nhất trong việc đem lại tri thức,tạo hứng thú trong học tập cho học sinh giúp nâng cao chất lượng dạy và học

- Nhiệm vụ: Giới thiệu về biến thể kĩ thuật “Trạm”, kết hợp với “Mảnhghép” tóm lược cách vận dụng kĩ thuật này trong dạy học môn Sinh học ởtrường THPT Nông Cống I

1.1.3.2 Phạm vi áp dụng

3 Đoạn “Phương pháp dạy học tích cực theo phương pháp thụ động” trích dẫn từ TLTK số 6

4 Đoạn “Năng lực chung làm chủ ngôn ngữ” trích dẫn từ TLTK số 8

Biện pháp có thể áp dụng đối với những bài học, chủ đề có nội dungtương đối độc lập.

1.1.3.3 Kĩ thuật dạy học theo trạm

Dạy học theo trạm là cách dạy học nhấn mạnh vào khả năng làm việc độclập của các nhóm Lớp học được chia thành nhiều trạm, bố trí ở các vị trí khácnhau trong lớp, mỗi trạm gắn với một nhiệm vụ cụ thể độc lập các trạm khác.Sau khi thực hiện xong nhiệm vụ ở mỗi trạm, sẽ luân phiên di chuyển đến cáctrạm tiếp theo để thực hiện nhiệm vụ Khi hoàn thành nhiệm vụ sớm có thể đếncác trạm chờ Cứ như thế cho đến khi thực hiện xong nhiệm vụ ở tất cả các trạmthì sẽ lên thuyết trình

Học sinh có thể bắt đầu nhiệm vụ từ một trạm bất kỳ

a Hướng dẫn tổ chức dạy học theo trạm

Bước 1: Lựa chọn nội dung hệ thống trạm học tập Mỗi bài học hay chủ

đề được xây dựng thành các nội dung khác nhau Lớp học được chia ra thànhnhiều trạm, mỗi trạm có một nhiệm vụ độc lập tương ứng với nội dung bài học.Các kiến thức độc lập với nhau trong một bài học có thể xây dựng thành một hệthống trạm

Bước 2: Xây dựng nội dung các trạm Ở mỗi trạm học tập có thể xây dựng

các loại nhiệm vụ phong phú

Bước 3 Tổ chức dạy học theo trạm trải qua các giai đoạn:

* Chuẩn bị nguyên vật liệu cho từng trạm

* Thống nhất nội quy làm việc theo trạm với HS

* HS tiến hành các nhiệm vụ học tập trong từng trạm

* Tổng kết, hệ thống hóa các kiến thức

b Ưu điểm và hạn chế

Ưu điểm

- HS được học sâu và hiệu quả bền vững: HS được tìm hiểu nội dung họctập theo các phong cách khác nhau, theo các dạng hoạt động khác nhau, do đó,

HS hiểu sâu, kiến thức nhớ lâu

- Tăng cường sự tham gia, nâng cao hứng thú và cảm giác thoải mái củaHs

- Tạo được nhiều không gian cho thời điểm học tập mang tính tích cực:Các nhiệm vụ và hình thức học tập thay đổi tại các góc tạo cho HS nhiều cơ hộikhác nhau (khám phá, thực hành, áp dụng, sáng tạo, chơi, ) Điều này cũnggiúp gây hứng thú tích cực cho HS

- Tăng cường sự tương tác cá nhân giữa GV và HS, HS và HS; GV luôntheo dõi trợ giúp, hướng dẫn khi HS yêu cầu Điều đó tạo ra sự tương tác caogiữa GV và HS, đặc biệt là HS TB, yếu Ngoài ra HS được tạo điều kiện để hỗtrợ, hợp tác với nhau trong quá trình thực hiện nhiệm vụ học tập

- Đáp ứng được sự khác biệt của HS về sở thích, phong cách, trình độ vànhịp độ

Hạn chế

- Học theo trạm đòi hỏi không gian lớp học rộng với số lượng HS vừaphải, học sinh phải di chuyển nhiều qua các trạm dễ gây mất trật tự trong tiếthọc

1.1.3.4 Kĩ thuật dạy học mảnh ghép

Là hình thức học tập hợp tác kết hợp giữa cá nhân, nhóm và liên kết giữacác nhóm nhằm:

- Giải quyết một nhiệm vụ phức hợp (có nhiều chủ đề)

- Kích thích sự tham gia tích cực của HS

- Thay đổi cách tiếp cận kiến thức của học sinh theo tinh thần chủ độngnhất

a Cách tiến hành kĩ thuật các mảnh ghép: Kĩ thuật chia làm 2 vòng cụ thể:

VÒNG 2: Nhóm các mảnh ghép

- Hình thành nhóm 3 đến 6 người mới ( 1-2 người nhóm I, 1-2 người nhóm

II, 1-2 người nhóm III )

- Các câu hỏi và thông tin từ vòng 1 được các thành viên trong nhóm chianhau trình bày và chia sẻ đầy đủ với nhau

- Khi các thành viên trong nhóm mới đều hiểu được tất cả các vấn đề và nộidung vòng 1 thì nhiệm vụ được giải quyết

- Các nhóm mới thực hiện nhiệm vụ và trình bày, chia sẻ kết quả với nhau

Sơ đồ mô tả kĩ thuật mảnh ghép

b Ưu điểm và hạn chế

Ưu điểm

Ưu điểm của kĩ thuật dạy học mảnh ghép là giúp người học đào sâu kiếnthức trong từng lĩnh vực; Phát huy hiểu biết của người học; Phát triển tinh thầnlàm việc nhóm

Hạn chế

- Phải đảm bảo những thông tin từ các mảnh ghép lại với nhau có thể hiểuđược bức tranh toàn cảnh của một vấn đề và là cơ sở để giải quyết một nhiệm vụphức hợp ở vòng 2

- Đặc điểm của nhiệm vụ mới ở vòng 2 là một nhiệm vụ phức hợp và chỉ

có thể giải quyết được trên cơ sở nắm vững những kiến thức đã có ở vòng 1

1.1.3.5 Biến thể của kĩ thuật trạm kết hợp với mảnh ghép.

Mỗi phương pháp và kĩ thuật đều có những ưu điểm và hạn chế, phục vụcho những mục đích khác nhau Không một phương pháp nào là vạn năng và sửdụng trong toàn bộ quá trình dạy học, mà tùy vào nội dung bài giảng mà ta cóthể phối hợp đa dạng các phương pháp và kĩ thuật Biến thể của kĩ thuật trạm kếthợp mảnh ghép nhằm khắc phục những hạn chế như:

- Kĩ thuật trạm đòi hỏi không gian lớp học rộng với số lượng HS vừa phải,học sinh phải di chuyển nhiều qua các trạm dễ gây mất trật tự trong tiết học

- Kĩ thuật mảnh ghép đặc điểm của nhiệm vụ ở vòng 2 (mảnh ghép) làmột nhiệm vụ phức hợp và chỉ có thể giải quyết được trên cơ sở nhóm vòng 1(chuyên gia) phải nắm vững những kiến thức đã có

Do đó tôi khắc phục bằng cách đối với kĩ thuật trạm thực hiện “hàng đingười ở” nghĩa là học sinh ngồi tại vị trí của nhóm quy định và di chuyển nhiệm

vụ học tập của các trạm qua các nhóm trong 1 thời gian nhất định Bên cạnh đókết hợp giải quyết nhiệm vụ phức hợp dựa trên các yếu tố hỗ trợ ở mỗi trạm.Tôi thực hiện trong bài dạy cụ thể như sau:

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Thực trạng dạy học Sinh học 12 ở trường THPT

2.1.1 Thực trạng dạy học của giáo viên

Nhìn chung, giáo viên cải tiến đổi mới phương pháp như sử dụng: phươngpháp vấn đáp tìm tòi, trực quan tìm tòi, thảo luận nhóm… Tuy nhiên, việc sửdụng các phương pháp trên không thường xuyên, đa phần giáo án chủ yếu là nộidung bài học chứ chưa chú trọng đến phương pháp, rất ít câu hỏi tư duy Chỉ sửdụng hệ thống sơ đồ trong SGK để minh học cho bài học, mà không có thêm các

sơ đồ tự thiết kế từ nội dung SGK hay liên hệ thực tiễn Chưa chú ý sử dụng cácphương pháp phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh

Mặc dù việc đổi mới PPDH đã diễn ra, nhất là trong thời gian gần đây.Tuy nhiên, ở trường tôi, qua việc dự giờ thăm lớp, tôi nhận thấy vẫn còn tìnhtrạng dạy học theo phương pháp cũ và thiên về thầy đọc, trò chép,… người GV

ít chú trọng đến vấn đề phát huy tính tự học của HS, ít khi đặt ra vấn đề mangtính chất tìm tòi cho HS phát triển năng lực tư duy, tự học và tự nghiên cứu vìnghĩ rằng học sinh trường mình có tư duy không tốt, lực học nhìn chung đa số ởmức trung bình, nếu thực hiện các phương pháp dạy học tích cực thì các emcũng không làm được Một số đồng chí đã có ý thức đổi mới phương pháp dạyhọc tuy nhiên chưa chú trọng đến việc sở dụng nhiều các phươg pháp để pháttriển năng lực cho HS đặc biệt là nhóm năng lực chung Do đó, việc đổi mớiPPDH theo định hướng phát triển năng lực HS của trường tôi là cấp bách và cầnthiết, đặc biệt là nhóm năng lực chung đối với HS khối 10

2.1.2 Việc học của học sinh

Qua thực tế giảng dạy cho thấy, chất lượng giờ dạy môn Sinh học 12chiếm tỷ lệ trung bình rất cao Hoạt động các em chủ yếu là nghe giảng, ghichép chứ chưa có ý thức phát biểu xây dựng bài Một số em còn làm việc riêngtrong giờ học, có khi lớp 35 – 40 học sinh nhưng trong suốt giờ học chỉ tậptrung 4-5 em phát biểu xây dựng bài Các em hầu như không có hứng thú vàoviệc học tập môn Sinh học 12 Ở những lớp giáo viên sử dụng phương phápthuyết trình, đàm thoại tái hiện, thông báo… lớp học trầm, ít học sinh phát biểuxây dựng bài, do đó hầu như năng lực của các em ít được phát triển Ngược lại,

ở những lớp, GV sử dụng các PPDH phát huy tính tích cực như: thảo luận nhóm,phiếu học tập, sử dụng băng hình… cùng với những câu hỏi tìm tòi, kích thích

tư duy, gây tranh luận thì không khí học tập sôi nổi hẳn, các em tích cực phátbiểu xây dựng bài, từ đó các em mạnh dạn hơn trong giao tiếp, nói năng lưu loát

hơn, quản lí được thời gian tốt hơn và đặc biệt là chủ động hơn trong việc tiếpnhận kiến thức.

2.2 Những nguyên nhân của thực trạng dạy và học Sinh học 12 ở trường THPT hiện nay

Giáo viên ngại áp dụng các phương pháp mới vào quá trình dạy học Bởi

để dạy học theo các phương pháp mới phát huy được tính tích cực của HS đòihỏi phải đầu tư thời gian, trí tuệ vào việc soạn giáo án Đồng thời giáo viên phải

có năng lực tổ chức, điều khiển quá trình dạy học Ở nhiều trường THPT chưa

có đủ cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động học tập của bộ môn như: chưa cóphòng thực hành bộ môn, chưa có các đồ dùng dạy học cần thiết…

Bên cạnh đó một nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng dạy và họcSinh học 12 như trên là do hiện nay môn này không được HS coi là môn họcchính vì khó học nên rất nhiều em không sử dụng môn này để thi ĐH cũngkhông thi tốt nghiệp, (đặc biệt là đối với trường tôi đa số các em chọn các môn

xã hội để thi) Đối với các em sử dụng môn Sinh để thi thường cũng không chútrọng Từ đó đã hình thành nên suy nghĩ buông lỏng, thả trôi trong ý thức họctập của nhiều em HS

3 Áp dụng phương pháp trạm vào dạy học bài 40 “Quần xã sinh vật và các đặc trưng cơ bản của quần xã”

Đối với bài học này với thời lượng chương trình theo phân phối là 1 tiết, nên để

sử dụng phương pháp

Phần I: Khái niệm quần xã sinh vật

Phần II: Một số đặc trưng cơ bản của quần xã

Phần III: Quan hệ giữ các loài trong quần xã

Trong sáng kiến này, tôi chỉ áp dụng kỹ thuật mảnh ghép – trạm đối vớiphần III còn phần I và phần II, tôi sử dụng phương pháp vấn đáp tìm tòi và sửdụng hình ảnh trực quan Phần III tôi cho HS được tiến hành trong thời giankhoảng 25 – 30 phút trên lớp

Theo tôi, có thể áp dụng kỹ thuật mảnh ghép – trạm để dạy phần quan hệgiữa các loài trong quần xã tôi tổ chức theo trình tự như sau:

* Hoạt động 1: Khởi động (trong tiết sinh hoạt lớp 30 phút)

- Trò chơi lật mảnh ghép: Giáo viên trình chiếu giới thiệu về quần xã sinh vậtđầm lầy Mangrove Ấn Độ và giới thiệu tiết sau chúng ta sẽ tìm hiểu bài 40:Quần xã sinh vật và các đặc trưng cơ bản của quần xã

Hoạt động chuyển giao nhiệm vụ (trong tiết sinh hoạt lớp) Hình thành

nhóm chuyên gia vòng 1 (kĩ thuật mảnh ghép)

Bước 1: Hình thành nhóm chuyên gia

Giáo viên chia lớp thành 6 nhóm chuyên gia (6-7 người), tương ứng với nộidung của 6 trạm