Trong định hướng chiến lược phát triển sự nghiệp giáo dục thời kì đổi mới đất nước cũng nêu rõ “tiếp tục đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục đào tạo...” Để đáp ứng yêu cầu của đất n
Trang 11 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài
Giáo dục là nền tảng của xã hội, là tiền đề quyết định sự phồn thịnh của đất nước Giáo dục không chỉ cung cấp những hiểu biết về khoa học và cuộc sống trong kho tàng tri thức nhân loại, mà còn góp phần hình thành, bồi dưỡng nhân cách tốt đẹp cho người học Ngày nay, cùng với sự phát triển như vũ bão của cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại, Việt Nam đang đẩy mạnh công cuộc đổi mới và hội nhập vào nền kinh tế thế giới Sự thành công trong sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước phụ thuộc vào nhiều yếu tố, một trong những yếu tố đóng vai trò then chốt là nguồn lực con người Do vậy, để phát huy tối đa nguồn lực này, đồng thời có thể đáp ứng được những yêu cầu của đất nước trong thời kì đổi mới và hội nhập, đòi hỏi hệ thống giáo dục nước nhà phải không ngừng đổi mới Trong định hướng chiến lược phát triển sự nghiệp giáo dục thời kì đổi mới đất nước cũng nêu rõ “tiếp tục đổi mới nội dung
và phương pháp giáo dục đào tạo ”
Để đáp ứng yêu cầu của đất nước nói chung và nền giáo dục nước nhà nói riêng, Luật giáo dục Việt Nam năm 2005 đã qui định tại điều 2: Mục tiêu đầu tiên của giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, sức khỏe, năng lực, trí tuệ, biết vận dụng xử lí linh hoạt và thích ứng với sự phát triển nhanh chóng của khoa học kĩ thuật, kinh tế xã hội Nhằm thực hiện mục tiêu trên, Luật giáo dục nhấn mạnh “sự cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực” và đề ra: Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng năng lực tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập và ý chí vươn lên của học sinh [1]1 Trong xu thế đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, kĩ thuật dạy học đóng vai trò rất quan trọng Việc người dạy sử dụng những phương pháp, kĩ thuật dạy học phù hợp với mục tiêu giáo dục đang là yêu cầu cấp thiết, đòi hỏi người dạy phải đảm bảo học sinh trở thành trung tâm của quá trình nhận thức, giáo viên trở thành người hướng dẫn cho học sinh tìm tòi chiếm lĩnh kiến thức Rèn luyện để nâng cao năng lực sử dụng các kĩ thuật dạy học khác nhau là nhiệm vụ, là vấn đề cần thiết của mỗi giáo viên nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng dạy và học ở nhà trường
Từ năm học 2020 – 2021, Bộ giáo dục và đào tạo đã ban hành một loạt các văn bản mới như Thông tư 26 về đổi mới kiểm tra, đánh giá; Thông tư 32 điều lệ trường trung học; Công văn 2384,3280 về điều chỉnh nội dung dạy học,
…thúc đẩy việc dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh Vì vậy tôi nghĩ, bản thân mỗi giáo viên cần phải đẩy mạnh việc dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh để nâng cao chất lượng bộ môn trong đó trước hết là lựa chọn phương pháp và kỹ thuật dạy học phù hợp
1 [1]: Tham khảo tài liệu số 1
Trang 2Trong thực tiễn dạy học hiện nay, đa phần giáo viên đã cố gắng đổi mới phương pháp dạy học, áp dụng nhiều phương pháp dạy học mới vào giảng dạy; nhiều kĩ thuật dạy và học theo hướng tích cực được nghiên cứu triển khai và áp dụng, tạo điều kiện để học sinh tích cực học tập, được nói nhiều hơn, được làm việc nhiều hơn, học sinh đã tích cực thực hiện nhiệm vụ theo sự điều khiển của giáo viên Tuy nhiên, theo nhận định của nhiều đồng nghiệp và đánh giá một cách nghiêm túc hiệu quả dạy và học theo hướng tích cực ở nhiều trường, nhiều môn học chưa thật sự cao, đôi khi còn mang tính hình thức, rập khuôn máy móc, ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục học sinh Thậm chí nhiều giáo viên còn
dè dặt trong việc nghiên cứu và sử dụng các kĩ thuật dạy học mới, chưa thực sự thông hiểu và nghiệp vụ triển khai kĩ thuật còn lúng túng Để áp dụng các kĩ thuật trong dạy học đạt hiệu quả cao, tích cực hóa học sinh, ngoài việc tuân thủ các qui trình mang tính đặc trưng của kĩ thuật dạy học còn đòi hỏi sự thuần thục, linh hoạt, sáng tạo và nghệ thuật sư phạm của giáo viên Điều này không phải giáo viên nào, trường nào cũng đã làm tốt
Đối với môn Địa lí nói riêng, việc vận dụng các kĩ thuật dạy học tích cực không phải là vấn đề đơn giản, nó phụ thuộc khá nhiều vào yếu tố khách quan như: cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, trình độ học sinh, …Vì vậy, với nhiều giáo viên ở nhiều trường, nhiều địa phương (nhất là các trường ở miền núi thuộc vùng đặc biệt khó khăn như Trường THCS & THPT Quan Hóa mà bản thân đang trực tiếp giảng dạy) thì các kĩ thuật dạy học tích cực vẫn là vấn đề khá mới
mẻ, việc vận dụng chưa thật thường xuyên, nhiều khi vẫn mang tính hình thức trong các tiết thao giảng dự giờ,…
Nhằm góp phần khắc phục những hạn chế trên, giải pháp của tôi là sử dụng một trong số các kĩ thuật dạy và học tích cực đã được triển khai trong các nhà trường thông qua chương trình dự án “Việt – Bỉ” vào các tình huống, các hoạt động cụ thể Thực tế bản thân đã áp dụng nhiều kĩ thuật dạy và học tích cực vào các giờ học, trong đó có kĩ thuật các mảnh ghép, tôi nhận thấy việc sử dụng tốt các kĩ thuật dạy học đã đem lại hiệu quả cao trong dạy và học, góp phần vào quá trình đổi mới phương pháp dạy học Dựa trên kinh nghiệm của bản thân được rút ra trong quá trình giảng dạy, trong khuôn khổ một sáng kiến kinh nghiệm tôi mạnh dạn chọn đề tài nghiên cứu: “Sử dụng kĩ thuật các mảnh ghép trong dạy học qua bài 3 - Địa lí 11” (Cơ bản) Mặc dù đề tài chỉ nghiên cứu một
kĩ thuật dạy học nhỏ nhưng theo tôi là quan trọng và cấp thiết vì sự thành công của một phương pháp dạy học mang bình diện vĩ mô cần có sự đóng góp của các
kĩ thuật dạy học mang bình diện vi mô
1.2 Mục đích của đề tài
- Rèn luyện khả năng tự học, tự nghiên cứu, tăng cường tính độc lập, chủ động, sáng tạo, tinh thần trách nhiệm của cá nhân học sinh
- Tạo hứng thú, khơi dậy niềm đam mê, kích thích thúc đẩy sự tham gia tích cực của học sinh trong các giờ học
- Phát triển mô hình có sự tương tác giữa học sinh với học sinh
Trang 3- Nâng cao năng lực tư duy tổng hợp, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác, năng lực giao tiếp…
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu về kĩ thuật các mảnh ghép trong dạy và học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, độc lập và trách nhiệm của học sinh trong học tập môn Địa lí qua bài 3 – Địa lí 11 và ứng dụng tại các lớp 11A, 11C năm học: 2020 – 2021 của trường THCS & THPT Quan Hóa, Thanh Hóa
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế
- Phương pháp thu thập thông tin, phỏng vấn
- Phương pháp thống kê, xử lí số liệu
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận
2.1.1 Một số vấn đề lí luận cơ bản về dạy và học tích cực
2.1.1.1 Thực trạng dạy học
Ngày nay với tốc độ phát triển như vũ bão của cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại, nhiều thành tựu đã ra đời trên nhiều lĩnh vực Vì vậy, hệ thống giáo dục của nhân loại nói chung và nước ta nói riêng cũng đặt ra nhiều yêu cầu cần đổi mới Trước đòi hỏi của thực tiễn, nước ta lại đang trên con đường hội nhập và phát triển thì đổi mới giáo dục, trong đó đổi mới phương pháp dạy và học là hết sức cần thiết Luật giáo dục năm 2005, điều 28.2 có ghi
“Phương pháp dạy học phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” Đổi mới giáo dục đòi hỏi nhà trường không chỉ trang bị cho học sinh những kiến thức đã có của nhân loại mà còn phải bồi dưỡng, hình thành
ở học sinh tính năng động, óc tư duy sáng tạo và kĩ năng thực hành áp dụng Để thực hiện các yêu cầu đó, giáo dục Việt Nam đã trải qua các cuộc cải cách với nhiều thành tựu Tuy nhiên, vẫn còn không ít tồn tại cần từng bước khắc phục, chạy theo thành tích… do vậy việc dạy học phần nhiều vẫn còn thiên về lí thuyết, xa rời thực tiễn, truyền thụ một chiều, tập trung ôn luyện kiến thức đáp ứng kiểm tra thi cử, chưa thực sự quan tâm đến việc hình thành thói quen tự học,
tự khám phá kiến thức, phát triển tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề… cho người học [2]2
2.1.1.2 Sự cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng tích cực
* Những đòi hỏi từ sự phát thiển của xã hội
Với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, ngày nay kiến thức không còn là tài sản riêng của trường học bởi học sinh có thể tiếp nhận thông tin
từ nhiều kênh, nguồn khác nhau Công nghệ thông tin không chỉ có chức năng
2 [2]: Tham khảo tài liệu số 2
Trang 4cung cấp thông tin, mà còn là công cụ hỗ trợ tích cực trong dạy và học, là phương tiện dạy học hiện đại, hữu ích và hiệu quả Vì vậy, đặt giáo dục trước yêu cầu cấp bách là phải đổi mới cách dạy và học để học sinh có thể làm chủ, tự lực chiếm lĩnh kiến thức, tích cực, chủ động, sáng tạo, có năng lực giải quyết những vấn đề nảy sinh trong cuộc sống
* Những đòi hỏi từ sự phát triển kinh tế
Nghị Quyết Đại hội lần thứ VIII của Đảng Cộng Sản Việt Nam đã đề ra: Phấn đấu đến năm 2030 Việt Nam là nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao Để thực hiện nhiệm vụ trên trong bối cảnh hội nhập quốc tế, đòi hỏi nước ta cần có nguồn nhân lực năng động, sáng tạo, có kiến thức và năng lực giải quyết các vấn đề Muốn vậy phải đầu tư cho giáo dục, giáo dục phải không ngừng đổi mới, đặc biệt là đổi mới phương pháp dạy và học
để tạo ra nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội
* Những đòi hỏi khi tính đến đặc điểm tâm – sinh lí của người học:
Ngày nay, công nghệ số có ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống xã hội của học sinh Mạng Internet toàn cầu, điện thoại di động, truyền thông đa phương tiện… đang ngày càng có ảnh hưởng đến sự truyền đạt thông tin Học sinh ngày nay thu lượm thông tin rất nhanh và chia sẻ thông tin trong xã hội với tốc độ chóng mặt Việc sử dụng công nghệ mới khiến trẻ có khả năng giải quyết vấn đề
và xử lí nhiều thông tin cùng một lúc Tuy nhiên, mỗi học sinh có phong cách học khác nhau Nếu dạy học không quan tâm đến đặc điểm của người học mà chỉ truyền thụ một chiều thì sẽ hạn chế khả năng tiếp thu của người học, người học sẽ thụ động trong việc lĩnh hội kiến thức Do đó cần phải thay đổi từ dạy học thụ động sang dạy học chủ động Muốn vậy, một trong những yếu tố quan trọng là quan tâm đến phong cách người học – tức dạy phù hợp với từng đối tượng học sinh [2]3
2.1.2 Một số kĩ thuật dạy và học tích cực
2.1.2.1 Một số kĩ thuật dạy học tích cực chủ yếu
3 [2]: Tham khảo tài liệu số 2
Trang 5- Theo “Dạy và Học Tích Cực” của Dự án Việt – Bỉ, phương pháp dạy học có thể chia 3 cấp độ:
+ Cấp độ vĩ mô – Quan điểm dạy học: Là những định hướng mang tính chiến lược, cương lĩnh, là mô hình lí thuyết của phương pháp dạy học
+ Cấp độ trung gian – Phương pháp dạy học cụ thể: Là những cách thức, con đường dẫn tới mục tiêu của bài học
+ Cấp độ vi mô – Kĩ thuật dạy học: Là những biện pháp, cách thức hành động của giáo viên và học sinh trong các tình huống/hoạt động nhằm thực hiện giải quyết một số nhiệm vụ/nội dung cụ thể
- Một số kĩ thuật dạy học tích cực chủ yếu:
2.1.2.2 Kĩ thuật các mảnh ghép
Trang 6- Là hình thức học tập hợp tác kết hợp giữa cá nhân, nhóm và liên kết giữa các nhóm nhằm:
+ Giải quyết một nhiệm vụ phức hợp (có nhiều chủ đề)
+ Kích thích sự tham gia tích cực của học sinh:
+ Nâng cao vai trò của cá nhân trong quá trình hợp tác (không chỉ hoàn thành nhiệm vụ ở vòng 1 mà còn phải truyền đạt lại kết quả vòng 1 và hoàn thành nhiệm vụ ở vòng 2)
- Cách tiến hành kĩ thuật "Các mảnh ghép"
VÒNG 1: Nhóm chuyên gia
+ Hoạt động theo nhóm 4 đến 8 người [số nhóm được chia = số chủ đề x n (n = 1,2,…)]
+ Mỗi nhóm được giao một nhiệm vụ [(Ví dụ: + Nhóm 1: Nhiệm vụ A;+
+ Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút, suy nghĩ về câu hỏi, chủ đề và ghi lại những ý kiến của mình
+ Khi thảo luận nhóm phải đảm bảo mỗi thành viên trong từng nhóm đều trả lời được tất cả các câu hỏi trong nhiệm vụ được giao và trở thành “chuyên gia” của lĩnh vực đã tìm hiểu và có khả năng trình bày lại câu trả lời của nhóm ở vòng 2
VÒNG 2: Nhóm các mảnh ghép
+ Hình thành nhóm 4 đến 8 người mới
(1 – 2 người từ nhóm 1, 1 – 2 người từ nhóm 2, 1 – 2 người từ nhóm 3…)
+ Các câu trả lời và thông tin của vòng 1 được các thành viên trong nhóm mới chia sẻ đầy đủ với nhau
+ Khi mọi thành viên trong nhóm mới đều hiểu được tất cả nội dung ở vòng 1 thì nhiệm vụ mới sẽ được giao cho các nhóm để giải quyết
+ Các nhóm mới thực hiện nhiệm vụ, trình bày và chia sẻ kết quả
Sơ đồ kỹ thuật " Các mảnh ghép"
- Một số lưu ý khi sử dụng kĩ thuật "Các mảnh ghép"
Trang 7+ Kĩ thuật này áp dụng cho hoạt động nhóm với nhiều chủ đề nhỏ trong tiết học, học sinh được chia nhóm ở vòng 1 (chuyên gia) cùng nghiên cứu một chủ đề
+ Phiếu học tập mỗi chủ đề nên sử dụng trên giấy cùng màu có đánh số 1,2,…,n (nếu không có giấy màu có thể đánh thêm kí tự A, B, C, Ví dụ A1, A2, An, B1, B2, , Bn, C1, C2, , Cn)
+ Số lượng mảnh ghép không nên quá lớn để đảm bảo các thành viên có thể truyền đạt lại kiến thức cho nhau
+ Sau khi các nhóm ở vòng 1 hoàn tất công việc giáo viên hình thành nhóm mới (mảnh ghép) theo số đã đánh, có thể có nhiều số trong 1 nhóm mới Bước này phải tiến hành một cách cẩn thận tránh làm cho học sinh ghép nhầm nhóm
+ Nhiệm vụ nêu ra phải hết sức cụ thể, đảm bảo tất cả mọi học sinh đều hiểu rõ và có khả năng hoàn thành nhiệm vụ
+ Khi học sinh thực hiện nhiệm vụ tại các nhóm “chuyên gia”, các chuyên gia ở vòng 1 có thể có trình độ khác nhau, giáo viên cần quan sát và hỗ trợ kịp thời để đảm bảo các nhóm hoàn thành nhiệm vụ đúng thời gian quy định và các thành viên đều có khả năng trình bày lại kết quả thảo luận của nhóm ở vòng 1, chuẩn bị cho vòng 2
+ Thành lập nhóm mới – “mảnh ghép” cần đảm bảo có đủ thành viên của các nhóm “ chuyên gia”
+ Khi các nhóm “ mảnh ghép” hoạt động, giáo viên cần quan sát và hỗ trợ
để đảm bảo các thành viên nắm được đầy đủ nội dung từ các nhóm “chuyên gia” Sau đó, giáo viên giao nhiệm vụ mới, nhiệm vụ mới mang tính khái quát, tổng hợp kiến thức, học sinh đã nắm được từ các nhóm “chuyên gia” Cần đảm bảo những thông tin từ các mảnh ghép lại với nhau có thể hiểu được bức tranh toàn cảnh của một vấn đề và là cơ sở để giải quyết một nhiệm vụ phức hợp ở vòng 2
+ Đặc điểm của nhiệm vụ mới ở vòng 2 là một nhiệm vụ phức hợp và chỉ
có thể giải quyết được trên cơ sở nắm vững những kiến thức đã có ở vòng 1 Do
đó cần xác định rõ những yếu tố cần thiết về kiến thức, kĩ năng, thông tin,… cũng như các yếu tố hỗ trợ cần thiết để giải quyết nhiệm vụ phức hợp này
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng Sáng kiến kinh nghiệm
Khảo sát thực tế qua nhiều năm giảng dạy, dự giờ thăm lớp của bản thân
và ý kiến đóng góp của đồng nghiệp cho thấy: Việc dạy học các môn ở trường phổ thông nói chung và môn Địa lí nói riêng, giáo viên đã có nhiều cố gắng trong đổi mới phương pháp dạy và học, tạo điều kiện để học sinh chủ động tích cực học tập, được nói nhiều hơn, được làm việc nhiều hơn, thể hiện năng lực sáng tạo của bản thân rõ ràng hơn Đặc biệt, học sinh đã được làm quen nhiều với phương pháp dạy học hợp tác (dạy học theo nhóm hay thảo luận nhóm) bởi phương pháp này được triển khai khá phổ biến ở nhiều môn học Tuy nhiên, phương pháp này chưa thật sự đem lại hiệu quả do một số hạn chế sau đây:
Một: Do không gian lớp học, lớp đông học sinh, phòng học hẹp, khó tổ chức.
Trang 8Hai: Do quỹ thời gian, cần nhiều thời gian cho thảo luận nhưng giờ học chỉ có
45 phút
Ba: Nếu không tổ chức tốt, một số thành viên trong nhóm có tính tự giác chưa
cao, thường thụ động, hay ỷ lại, trông chờ, “nghỉ ngơi” như người ngoài cuộc hoặc như một quan sát viên (nhất là học sinh yếu) vì đã có một số thành viên tích cực làm việc, một số học sinh giỏi đại diện nhóm thảo luận, trình bày báo cáo kết quả
Những hạn chế trên ảnh hưởng rất nhiều đến hiệu quả dạy và học, đặc biệt
là hạn chế thứ ba Bản thân tôi đã nhiều năm sử dụng phương pháp dạy học hợp tác cho các đối tượng học sinh ở cả lớp mũi nhọn và lớp thường, tôi nhận thấy đây là phương pháp dạy học tích cực, có thể áp dụng với nhiều ưu điểm như:
+ Tăng cường sự tham gia tích cực của học sinh: học sinh được chủ động tham gia, bày tỏ ý kiến, quan điểm, được diễn đạt những ý tưởng của mình và được tôn trọng…
+ Mở rộng suy nghĩ và thực hành những kĩ năng tư duy (so sánh, phân tích, tổng hợp, đánh giá)
+ Đem lại cho học sinh cơ hội được sử dụng kiến thức và kĩ năng mà các
em được lĩnh hội
+ Rèn luyện và phát triển kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng giao tiếp, tạo điều kiện cho HS học hỏi lẫn nhau, phát huy vai trò có trách nhiệm, tính tích cực trên cơ sở hợp tác
+ Làm việc theo nhóm giúp hình thành và phát triển mối liên hệ qua lại giữa học sinh, đem lại bầu không khí đoàn kết trong học tập
+ Nâng cao hiệu quả học tập
Tuy nhiên, trong dạy học hợp tác (theo nhóm) nếu tổ chức không tốt, không khắc phục được những hạn chế của nó sẽ mất nhiều thời gian và hiệu quả học tập không cao Một số học sinh trong nhóm sẽ phụ thuộc vào ý kiến của các bạn tích cực Trong điều kiện phòng học hiện nay việc ghép nhóm vòng 2 dễ gây mất trật tự lớp học Kết quả thảo luận phụ thuộc vòng 1, nếu vòng 1 không
có chất lượng thì quá trình tiếp theo không có hiệu quả
2.3 Giải pháp đã thực hiện để giải quyết vấn đề
Để góp phần khắc phục những tồn tại trên, trong khuôn khổ một đề tài nghiên cứu khoa học tôi mạnh dạn chọn giải pháp “Sử dụng kĩ thuật các mảnh ghép trong dạy học qua bài 3 - Địa lí 11” (Cơ bản) ở trường THCS & THPT Quan Hóa năm học 2020– 2021
* Kĩ thuật các mảnh ghép có vai trò:
- Kích thích, thúc đẩy sự tham gia chủ động, tích cực của học sinh
- Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân học sinh
- Phát triển mô hình có sự tương tác giữa học sinh với học sinh
* Kĩ thuật các mảnh ghép có tác dụng và hiệu quả đối với học sinh:
- Học sinh học được cách tiếp cận với nhiều giải pháp và chiến lược khác nhau
- Rèn luyện kĩ năng suy nghĩ, quyết định và giải quyết vấn đề
Trang 9- Học sinh đạt được mục tiêu học tập cá nhân cũng như hợp tác.
- Sự phối hợp làm việc cá nhân và làm việc theo nhóm nhỏ tạo cơ hội nhiều hơn cho học tập có sự phân hóa
- Nâng cao mối quan hệ giữa học sinh Tăng cường sự hợp tác, giao tiếp, học cách chia sẻ kinh nghiệm và tôn trọng lẫn nhau
- Nâng cao hiệu quả học tập [1].
* Sáng kiến kinh nghiệm cụ thể:
“Sử dụng kĩ thuật các mảnh ghép trong dạy học qua bài 3 - Địa lí 11” (Cơ bản) tại các lớp 11A, 11C Trường THCS & THPT Quan Hóa năm học 2020 –
2021
Kế hoạch bài dạy
ĐỊA LÍ 11 - BÀI 3: MỘT SỐ VẤN ĐỀ MANG TÍNH TOÀN CẦU
I MỤC TIÊU: Sau bài học này học sinh cần nắm được:
1 Kiến thức:
- Giải thích được bùng nổ dân số ở các nước đang phát triển và già hóa dân số ở các nước phát triển
- Biết và giải thích được đặc điểm dân số của thế giới, của nhóm nước phát triển, nhóm nước đang phát triển và hệ quả của nó
- Trình bày được một số biểu hiện, nguyên nhân và phân tích được hậu quả của ô nhiễm môi trường, nhận thức được sự cần thiết phải bảo vệ môi trường
- Hiểu được nguy cơ chiến tranh và sự cần thiết phải bảo vệ hòa bình
2 Kĩ năng:
- Thu thập và xử lí thông tin, viết báo cáo ngắn gọn về một số vấn đề mang tính toàn cầu
- Phân tích biểu đồ, các bảng số liệu và liên hệ thực tế
3 Thái độ:
Nhận thức được việc giải quyết các vấn đề toàn cầu cần có sự đoàn kết và hợp tác tham gia của toàn nhân loại (tất cả các cá nhân)
4 Định hướng hình thành năng lực:
- Năng lực chung: Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác; năng lực giao tiếp, năng lực sử dụng công nghệ thông tin; năng lực sử dụng ngôn ngữ
- Năng lực chuyên biệt: Năng lực tư duy tổng hợp theo lãnh thổ; năng lực
sử dụng bản đồ: năng lực sử dụng số liệu thống kê; năng lực khảo sát thực tế
II PHƯƠNG PHÁP
- Nêu và giải quyết vấn đề, đàm thoại gợi mở, thảo luận nhóm
III CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1 Chuẩn bị của giáo viên:
- Giáo án, sách giáo khoa địa lí 11
- Một số hình ảnh về dân số, biểu đồ dân số từ đầu Công nguyên và dự báo đến năm 2050, Bảng tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên trung bình năm
- Một số hình ảnh về ô nhiễm môi trường trên Thế giới và ở Việt Nam
Trang 10- Một số hình ảnh về sự suy giảm đa dạng sinh vật (tê giác 2 sừng, vượn tay trắng… gần như đã tuyệt chủng ở Việt Nam)
- Một số tin, ảnh về xung đột, chiến tranh khu vực và nạn khủng bố trên thế giới
- Phiếu học tập, máy tính, máy chiếu, bảng phụ, bút lông, nam châm…
2 Chuẩn bị của học sinh:
- Vở ghi, sách giáo khoa, đọc trước nội dung bài mới ở nhà
- Sưu tầm tư liệu, tranh ảnh có nội dung các kịch bản về biến đổi khí hậu
ở thế giới và Việt Nam, các vấn đề mang tính toàn cầu
III TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
1 Ổn định tổ chức lớp:
2 Kiểm tra bài cũ: ? Trình bày các biểu hiện chủ yếu của toàn cầu hóa kinh tế?
3 Các hoạt động học tập:
Khởi động:
Giáo viên cho học sinh viết ra giấy nháp những vấn đề cần quan tâm hiện nay của nhân loại Học sinh thực hiện nhiệm vụ, Giáo viên lấy một vài bài trả lời của học sinh để chốt hoạt động
Ngày nay bên cạnh những thành tựu vượt bậc về khoa học kĩ thuật, kinh tế
- xã hội, bên cạnh xu hướng Toàn cầu hóa và Khu vực hóa, nhân loại đang phải đối mặt với một số vấn đề chung, là những thách thức mang tính toàn cầu, chúng gây ra những hậu quả nghiêm trọng, cần sự hợp tác chung sức của toàn nhân loại để giải quyết như vấn đề dân số, môi trường, chiến tranh… Đó chính là những vấn đề mang tính toàn cầu, cũng là nội dung chính của bài học hôm nay
HOẠT ĐỘNG 1: TÌM HIỂU VẤN ĐỀ DÂN SỐ
1 Mục tiêu:
- Giải thích được bùng nổ dân số ở các nước đang phát triển và già hóa dân số ở các nước phát triển
- Biết và giải thích được đặc điểm dân số của thế giới, của nhóm nước phát triển, nhóm nước đang phát triển và hệ quả của nó
- Rèn luyện kỹ năng hoạt động nhóm, liên hệ thực tế
2 Phương thức:
- Phương pháp thảo luận nhóm, giải quyết vấn đề, thuyết trình
- Hình thức làm việc: cá nhân/nhóm
Hoạt động của Giáo Viên và Học Sinh Nội dung kiến thức
Vòng 1: Hình thành nhóm chuyên gia
Bước 1: Giáo viên chia học sinh ra thành các
nhóm chuyên gia (mỗi nhóm gồm 4 đến 8
người, mỗi thành viên trong nhóm được đánh
theo thứ tự từ 1 đến hết), phát phiếu học tập
cho các nhóm, yêu cầu mỗi nhóm cử ra một
nhóm trưởng
I DÂN SỐ
(Thông tin phản hồi Phiếu học tập
1, phần phụ lục)
1 Bùng nổ dân số
2 Già hóa dân số