Vận dụng phương pháp trò chơi trong bài luyện tập nhóm halogen nhằm phát huy tính năng động của học sinh, gây hứng thú trong giờ học hóa học ở trường THPT quan hóa

Lí do chọn đề tài William Arthur Ward, một nhà giáo dục lỗi lạc của nước Mỹ đã từng nói “Chỉ nói thôi là thầy giáo xoàng, giảng giải là thầy giáo tốt, minh họa biểu diễn là thầy giáo gi

MỤC LỤC

Trang

1 Mở đầu…… .…… 1

1.1 Lí do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu ………… 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu ……… 2

2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm .2

2.1 Cơ sở lý luận ……… 2

2.2 Thực trạng của vấn đề 3

2.3 Các biện pháp tổ chức thực hiện 4

2.4 Hiệu quả của đề tài ……… 9

3 Kết luận và đề nghị 12

3.1 Kết luận: .12

3.2 Kiến nghị 13

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

William Arthur Ward, một nhà giáo dục lỗi lạc của nước Mỹ đã từng nói “Chỉ nói thôi là thầy giáo xoàng, giảng giải là thầy giáo tốt, minh họa biểu diễn là thầy giáo giỏi, gây hứng thú học tập là thầy giáo vĩ đại”[1]

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã nêu: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học, khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”.[2]

Đổi mới phương pháp dạy học luôn là nhiệm vụ trọng tâm của ngành giáo dục nhằm phát huy tối đa tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh Một trong số những biện pháp để đạt được mục đích trên đó là sử dụng trò chơi.Trò chơi vừa là một hoạt động giải trí vừa là một phương pháp giáo dục.Giáo dục bằng trò chơi, một phương pháp đã được nhiều nền giáo dục tiên tiến trên thế giới vận dụng Lồng ghép trò chơi trong dạy và học môn Hóa học, kết hợp với những phương pháp dạy học khác sẽ có ý nghĩa tích cực đối với yêu cầu đổi mới hiện nay

Môn hóa học lớp 10 có các kiến thức tổng quát và khá khó đối với học sinh nói chung và học sinh các trường miền núi nói riêng, tư duy của các em về các môn khoa học tự nhiên nói chung và môn hóa học nói riêng là yếu Phương pháp giáo dục môn Hóa học theo chương trình giáo dục phổ thông mới được thực hiện theo hướng tăng cường các hoạt động cho học sinh, gắn bài học với các phương pháp dạy học trực quan, trò chơi và hệ thống câu hỏi phù hợp với năng lực tư duy của học sinh là việc làm hết sức cần thiết

Đối với học sinh ở một trường miền núi như THPT Quan Hóa, việc dạy học môn hóa học lớp 10 với việc sử dụng phần mềm trình chiếu Powerpoint trong dạy học

đã trở nên phổ biến và thực sự đã đem lại rất nhiều hứng thú cho học sinh Nhưng việc áp dụng phần mềm Powerpoint trong hoạt động củng cố, luyện tập mới chỉ dừng ở việc trình chiếu kênh hình, kênh chữ (sơ đồ tư duy, bài tập trắc nghiệm…),

mà chưa khai thác được các ứng dụng của phần mềm này

Vì vậy, tôi chọn và nghiên cứu đề tài: “Vận dụng phương pháp trò chơi trong bài luyện tập nhóm halogen nhằm phát huy tính năng động của học sinh, gây hứng thú trong giờ học Hóa học ở Trường THPT Quan hóa”, rất mong nhận

được sự góp ý của các cấp lãnh đạo, ban giám hiệu, tổ chuyên môn để đề tài phát huy hiệu quả cao hơn

1.2 Mục đích nghiên cứu

Góp phần đổi mới phương pháp dạy học theo yêu cầu của trương trình phổ thông mới, nâng cao hiệu quả dạy học môn Hóa học, tạo hứng thú môn học, khắc sâu kiến thức, phát huy tính tự giác, độc lập sáng tạo của học sinh

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Cách tổ chức trò chơi trong dạy học hóa học

- Học sinh lớp 10 trường trung học phổ thông Quan Hóa

- Nội dung bài 26 tiết 46 hóa học 10

1.4 Phương pháp nghiên cứu

1.4.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Nghiên cứu tài liệu và các công trình nghiên cứu đổi mới PPDH theo hướng phát huy tính chủ động, tích cực của học sinh

- Nghiên cứu bài 26 hóa học 10: Luyện tập nhóm Halogen(Tiết 1)

Bên cạnh đó tôi còn sử dụng phương pháp quan sát nhằm thu thập các biểu hiện sinh động, khách quan về thái độ, hứng thú cũng như mức độ tham gia hoạt động trong giờ học của học sinh

1.4.2 Phương pháp thực tập sư phạm

Thực nghiệm sư phạm ở trường THPT Quan Hóa, tiến hành theo quy trình của

đề tài nghiên cứu khoa học giáo dục để đánh giá hiệu quả của đề tài nghiên cứu

1.4.3 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng phương pháp này để thống kê, xử lý, đánh giá kết quả thu được

2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lý luận

Trong Luật Giáo dục điều 24.2 đã ghi: “ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm,rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh.”[3]

Có thể nói cốt lõi của đổi mới dạy và học là hướng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động của học sinh

Căn cứ vào mục tiêu trên cùng với việc dựa vào đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi học sinh THPT: ham tìm hiểu, tiếp cận, thích cái mới lạ nhưng lại chóng chán

Do đó việc sử dụng các trò chơi học tập trong giờ học Hóa học là hết sức cần thiết

và có ích Trò chơi có tác dụng giúp học sinh:[4]

+ Tăng cường khả năng chú ý nắm bắt nội dung bài học phát huy tính năng động của các em

+ Nâng cao hứng thú cho người học, góp phần làm giảm mệt mỏi, căng thẳng trong học tập của học sinh Phát triển tính độc lập, ham hiểu biết và khả năng suy luận

+ Tăng cường khả năng thực hành, vận dụng các kiến thức đã học

+ Tăng cường khả năng giao tiếp giữa giáo viên và học sinh, và giữa học sinh với nhau, giúp học sinh rèn luyện các khả năng ứng xử, giao tiếp

+ Thu hút cả lớp theo dõi tham gia các hoạt động

Khi chơi, các em tưởng tượng, suy ngẫm, thử nghiệm, lập luận để đạt kết quả mà không nghĩ là mình đang học Kiến thức cung cấp trong giờ Hóa học sẽ được giảm nhẹ, quá trình học tập diễn ra một cách tự nhiên hơn, hấp dẫn hơn

Trò chơi là phương tiện có ý nghĩa trong việc góp phần thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, nhằm phát huy tính năng động, sáng tạo và gây hứng thú trong giờ học của học sinh Ngoài ra thông qua hoạt động trò chơi còn giúp các em phát triển được nhiều phẩm chất đạo đức như tình đoàn kết, thân ái, lòng trung thực, tinh thần cộng đồng trách nhiệm Do vậy quan điểm “Thông qua hoạt động vui chơi để tiến hành hoạt động học tập” là phù hợp với từng lứa tuổi, từng môn học

2.2 Thực trạng việc tổ chức hoạt động học tập trò chơi trong dạy học môn Hóa ở trường THPT Quan Hóa

Tại trường THPT Quan Hóa, giáo viên đã thực hiện việc đổi mới phương pháp dạy học bộ môn Hóa học theo hướng phát huy tính tích cực của HS như sử dụng phương pháp vấn đáp tìm tòi, sử dụng phương tiện trực quan, đóng vai, trò chơi, thảo luận nhóm… Tuy nhiên, việc đổi mới giảng dạy còn chưa được thực hiện một cách đồng đều và liên tục

Nguyên nhân của thực trạng

- Về phía trường học:Trường THPT Quan hóa là một trường miền núi với cơ sở vật chất còn nhiều khó khăn mãi đến năm học này nhà trường mới có được 4 phòng học có sử dụng hệ thống máy chiếu phục vụ cho giáo viên có nhu cầu giảng dạy Trong đó môn tin học là 1 phòng riêng như vậy còn 3 phòng với tổng số 20 lớp học

vì vậy vẫn chưa đáp ứng đủ với nhu cầu giảng dạy của giáo viên toàn trường

- Về giáo viên: Việc tổ chức cho học sinh học tập trò chơi đòi hỏi phải đầu tư thời gian, trí tuệ, tâm huyết, đồng thời giáo viên phải có năng lực tổ chức, điều khiển quá trình dạy học, năng lực công nghệ thông tin, đây là một trở ngại đối với giáo viên bộ môn

- Đặc điểm của HS khu vực miền núi:

Qua quá trình tìm hiểu và thực tế dạy học ở trường THPT Quan Hóa – Thanh Hóa, tôi có thể tóm tắt về một số đặc điểm của HS THPT miền núi như sau:

+ Về điều kiện kinh tế xã hội: Đa phần học sinh là con em dân tộc thiểu số, sống ở miền núi cao, địa hình hiểm trở, sống xa nhau, xa trường nên đi lại khó khăn, gây cản trở nhiều đến việc đến trường học tập của các em

+ Về ngôn ngữ tiếng Việt: Do đa phần học sinh là người dân tộc thiểu số, hoàn cảnh sống khó khăn, ít được tiếp xúc với phương tiện dạy học hiện đại nên ngôn ngữ tiếng Việt còn nghèo, nhiều khi trong lớp các em còn giao tiếp bằng ngôn ngữ

riêng của dân tộc mình, kĩ năng đọc, viết, diễn đạt câu, phát âm các thuật ngữ khoa học nhiều khi chưa chính xác

+ Về khả năng tư duy: Thường tư duy chậm, khi gặp tình huống phức tạp thường bối rối không nhanh chóng tìm ra phương án, khả năng tư duy trừu tượng,

tư duy logic biện chứng chưa cao Các em thường xem xét sự vật hiện tượng trong mối quan hệ riêng lẻ, đơn giản Các em quen tư duy cụ thể, bắt chước, dập khuôn nên gặp bài khó, phức tạp không tích cực suy nghĩ mà chờ sự hướng dẫn của giáo viên Khả năng vận dụng, liên hệ thực tế còn hạn chế, khả năng phân tích, tổng hợp, so sánh còn yếu

2.3 Các biện pháp và tổ chức thực hiện

2.3.1 Xác định nội dung dạy học trò chơi

LUYÊN TẬP NHÓM HALOGEN:TIẾT 1 2.3.2 Mục tiêu:

1.Kiến thức:HS củng cố kiến thức về nhóm halogen: Cấu tạo nguyên tử, phân tử,

tính chất hoá học của đơn chất và hợp chất halogen, phương pháp điều chế, nhận biết ion halogen

2.Kĩ năng: HS rèn luyện làm việc nhóm, kĩ năng trả lời câu hỏi, kĩ năng tham gia

các cuộc thi

3.Thái độ:

Tích cực, chủ động lĩnh hội kiến thức

4 Định hướng năng lực:

- NL phát hiện và giải quyết vấn đề qua trả lời các câu hỏi với thời gian nhanh nhất

- NL sử dụng ngôn ngữ hóa học qua gọi đúng tên halogen, hợp chất …,

- NL hợp tác qua thảo luận nhóm,

5 Phương pháp dạy học

- Dạy học bằng trò chơi

6 Phương tiện dạy học

- Giáo viên: Máy chiếu, Bảng ghi đội chơi

Hệ thống câu hỏi:[5]

- Học sinh:Ôn tập toàn bộ kiến thức của chương

7.Tiến trình dạy học

7.1 Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số, ổn định trật tự

7.2 Kiểm tra bài cũ: Kết hợp trong bài luyện tập

7.3 Bài mới:

2.3.4 Hình thức hoạt động trò chơi

VUI HÓA HỌC

Lớp chia làm 4 đội Mỗi đội cử ra 2 bạn chơi

2.3.5 Tiến trình hoạt động

Hoạt động khởi động: Chào hỏi

- Mục tiêu: Các đội thi giới thiệu được tên đội, các thành viên

+ Giới thiệu được tên đội

+ Giới thiệu tên thành viên

Lớp cử ra 2 bạn tổng kết điểm thi của các đội

c Tổ chức hoạt động

- Bước 1:

- Các đội thi về vị trí của đội mình

- Bước 2: Các đội tham gia thi

- Bước 3: BGK tổng hợp và công bố điểm, tuyên dương đội giành chiến thắng ở phần thi đầu tiên

Cuộc thi được diễn ra gồm 4 phần

Phần thứ nhất: Khởi Động

Phần thứ hai: Vượt Chướng Ngại Vật

Phần thứ ba: Tăng Tốc

Phần thứ tư: Về đích

Phần thứ nhất: Khởi Động

Có 4 gói câu hỏi,mỗi gói câu hỏi có có 3 câu tương ứng mỗi câu 10 điểm Mỗi đội chơi sẽ chọn một gói câu hỏi thời gian trả lời cho mỗi câu hỏi là 10S

Gói câu hỏi số 1:

Câu 1: Flo là đơn chất chỉ có tính

Đáp án: oxi hóa

Câu 2: Brom đơn chất tồn tại ở trạng thái…

Đáp án: Trạng thái lỏng

Câu 3: Cấu hình electron lớp ngoài cùng của clo là …

Đáp án:3s23p5

Gói câu hỏi số 2:

Câu 1: Trong công nghiệp người ta sản xuất iốt từ

Đáp án:Từ rong biển

Câu 2: Muối ăn được sản xuất trực tiếp từ …

Đáp án:Nước biển

Câu 3: Dung dịch HI gọi tên là gì?

Đáp án: Axit iothidric

Gói câu hỏi số 3:

Câu 1: Trong phân tử HClO4 clo có số oxi hóa

Đáp án: +7

Câu 2: Iot đơn chất tồn tại ở trạng thái?

Đáp án: Rắn

Câu 3: Vai trò của Br2 khi tác dụng với nước?

Đáp án: Vừa là chất khử, vừa là chất oxi hóa

Gói câu hỏi số 4:

Câu 1: Muối iot có hơn 90% khối lượng là hợp chất gì?

Đáp án: NaCl

Câu 2: Trong các ion halogenua F-, Cl-, Br-, I- ion nào có tính khử mạnh nhất?

Đáp án: I-

Câu 3: Công thức phân tử của clorua vôi?

Đáp án:CaOCl2

Phần thứ hai: Vượt Chướng Ngại Vật

Có 8 ô tương ứng, mỗi ô là một thông tin liên quan nhóm halogen, ở mỗi ô chữ lại chứa các từ chìa khóa:Giải được ô chữ các em sẽ được 10 điểm, sau khi lật mở tất cả các ô chữ sẽ có các từ trong ô chữ chìa khóa Nếu giải được ô chữ chìa khóa

sẽ được 20 điểm

Câu 1: Ô chữ số 1 là ô chữ gồm có 3 chữ cái Hóa chất dùng để nhận biết tinh bột? Trả lời : Iot: Chữ chìa khóa T

Câu 2: Ô chữ gồm 7 chữ cái:

Trong tự nhiên các Halogen chủ yếu tồn tại ở dạng nào?

Đáp án: Hợp chất :Chữ chìa khóa C

Câu 3: Ô chữ thứ 3 gồm 8 chữ cái

HF không đựng trong bình làm từ vật liệu này?

Đáp án: Thủy tinh :Chữ chìa khóa T

Câu 4: Ô chữ thứ 4 gồm có 6 chữ cái

Tính chất hóa học cơ bản của các Halogen?

Đáp án: oxihoa :Chữ chìa khóa A

Câu 5: Là ô chữ gồm có 10 chữ cái

Liên kết giữa 2 nguyên tử Halogen?

Đáp án:Cộng hóa trị :Chữ chìa khóa N,R

Câu 6: Ô chữ gồm 5 chữ cái

Tên một loại nước tẩy?

Đáp án: Javen :Chữ chìa khóa A

Câu 7: Ô chữ gồm 4 chữ cái

Ở điều kiện thường nguyên tố hóa học này ở trạng thái lỏng?

Đáp án: Brom: Chữ chìa khóa B

Câu 8: Ô chữ gồm có 9 chữ cái :Chất chỉ thị dùng nhận biết Cl2 và HCl

Đáp án: Giấy quỳ ẩm :Chữ chìa khóa:I

Ô CHỮ

I O T

Đáp án ô chữ chìa khóa

Giáo viên giới thiệu dung dịch AgNO3 để nhận biết các chất

DUNG DỊCH AgNO3 PHÂN BIỆT CÁC ION F-, Cl-, Br-, I

-• Muối chứa gốc F- không phản ứng

• NaF+AgNO3 Không tác dụng

• Các muối Cl- tạo kết tủa trắng

• NaCl + AgNO3 AgCl + NaNO3 (Trắng)

• Muối Br- tạo kết tủa vàng nhạt

NaBr + AgNO3 AgBr + NaNO3

(vàng nhạt)

• Muối I- tạo kết tủa vàng đậm

NaI + AgNO3 AgI + NaNO3

(vàng đậm)

Phần thứ ba: Tăng Tốc

Có 4 câu hỏi mỗi câu trả lời đúng được 20 điểm, các đội lần lượt trả lời vào giấy trong thời gian 10s.

Câu 1: Điền số tiếp theo vào dấu chấm (?)

19 35,5 ? 127

Đáp án: 80

Câu 2: Hãy cho biết hợp chất nước giaven có tên gọi bắt nguồn từ đâu?

Đáp án: Thành phố của nước pháp

Câu 3: Điền số thích hợp vào dấu chấm (?)

85, 53, 35, ? , 9

Đáp án: 17

Câu 4: Người điều chế thành công khí flo an toàn là người nước nào?

Đáp án: Henry Moisson ( Pháp )

Phần thứ tư: Về đích

Có 4 gói câu hỏi mỗi gói có 3 câu hỏi với các giá trị điểm là 12, 20 và 30 các đội lần lượt chọn gói câu hỏi mỗi câu hỏi có thời gian trả lời 10s Nếu đội này không trả lời được thì các đội khác sẽ giành quyền trả lời nếu trả lời đúng thì sẽ được điểm

từ đội chơi không trả lời được

Gói câu hỏi 1:

Câu 1: (10đ)

Chất dẻo có tên viết tắt PVC là hợp chất hữu cơ của halogen nào?

Đáp án:Clo

Câu 2: (20đ)

Sắp xếp các HX sau theo thứ tự tính axit giảm dần: HF, HBr, HCl, HI?

Đáp án: HI > HBr > HCl > HF

Câu 3: (30đ)

Tại sao rau luộc sẽ xanh hơn nếu ta cho thêm chút muối?

Đáp án: vì nước sẽ sôi ở nhiệt độ cao hơn 100oC một chút, diệp lục trong rau được giữ

Gói câu hỏi 2 :

Câu 1: (10đ)

Sản phẩm của phản ứng Fe+ Cl2 là chất nào?

Đáp án: FeCl3

Câu 2: (30đ)

Axit nào sau đây bốc khói mạnh trong không khí ẩm: HCl, H3PO4, HBr?

Đáp án:HCl

Gói câu hỏi 3 :

Câu 1: (10đ)

Người nông dân sản xuất muối gọi là gì?

Đáp án: Diêm dân

Câu 2: (20đ)

Trong phản ứng với nước, flo thể hiện tính chất hóa học gì?

Đáp án: oxi hóa mạnh

Câu 3: (30đ)

Bệnh gây ra do khẩu phần ăn thiếu muối iot?

Đáp án: Bướu cổ

Gói câu hỏi 4 :

Câu 1: (10đ)

Tên gọi của KI là?

Đáp án: Kali iotua

Câu 2: (20đ)

Màu của khí clo?

Đáp án: Màu vàng lục

Câu 3: (30đ)

Hiện tượng iot chuyển từ thể rắn sang thể khí gọi là?

Đáp án:Thăng hoa

Hoạt động tổng kết

- Nhận xét đánh giá kết quả của từng đội thông qua sự tích cực, sự hứng thú, sự của các đội thi và cả những kết quả mà các đội thi đạt được trong quá trình hoạt động

- Công bố điểm từng phần thi và kết quả chung cuộc

- Trao quà cho các đội