Bài viết đưa ra những nội dung cần bồi dưỡng cho giáo viên trong dạy Tiếng Việt lớp 1 theo mô hình phát triển năng lực, đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông mới nhằm giúp giáo viên tự tin và vững vàng hơn trong giảng dạy.
Trang 1BỒI DƯỠNG CHO GIÁO VIÊN TIỂU HỌC TRONG DẠY TIẾNG VIỆT LỚP 1 THEO MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐÁP ỨNG CHƯƠNG
TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI
ThS Nguyễn Thị Hoài An
Khoa Tiểu học, Trường CĐSP Nghệ An
Tóm tắt: Từ việc so sánh Chương trình sách giáo khoa cũ ( SGK 2006) với Chương
trình sách giáo khoa mới ( là SGK năm 2018), chúng tôi đã tìm ra điểm tương đồng
và khác biệt của hai chương trình sách giáo khoa cũ và mới Sự khác biệt của chương trình sách giáo khoa mới kéo theo sự thay đổi trong phương pháp và hình thức tổ chức dạy học của giáo viên Đặc biệt, là giáo viên dạy lớp 1 tiểu học cần thiết phải được bồi dưỡng sớm, tránh bỡ ngỡ khi sách giáo khoa được đưa vào giảng dạy năm 2020-2021
Vì thế, bài viết đưa ra những nội dung cần bồi dưỡng cho giáo viên trong dạy Tiếng Việt lớp 1 theo mô hình phát triển năng lực, đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông mới nhằm giúp giáo viên tự tin và vững vàng hơn trong giảng dạy
1 Đặt vấn đề
Hiện nay, cả nước nói chung và ngành Sư phạm nói riêng đang đứng trước một thách thức lớn lao, nhưng đầy hy vọng cho tương lai là thay sách giáo khoa (SGK) mới Cuộc cải cách này mang một tư tưởng đổi mới giáo dục lớn lao: Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Và quan trọng nhất, năm 2020-2021 sách giáo khoa cho lớp 1
sẽ được đưa vào thực hiện ở bậc tiểu học Đây cũng là vấn đề mà nhiều giáo viên (GV) băn khoăn, lo lắng, khi muốn có một hành trang chu đáo, đầy đủ để giảng dạy cho học sinh (HS) lớp 1 Vì vậy, với bài viết này, tôi muốn đề xuất một hướng bồi dưỡng cho giáo viên Tiểu học, góp phần nhân lên khát vọng được cống hiến của giáo viên cho học sinh trong giai đoạn đổi mới giáo dục nước nhà
2 Giải quyết vấn đề
2.1 Sách giáo khoa theo mô hình phát triển năng lực
a SGK theo mô hình truyền thống
Mục tiêu dạy học của chương trình SGK cũ đang chú trọng cung cấp kiến thức cho người học Điều này thể hiện từ yêu cầu, mục tiêu cần đạt ở đầu mỗi bài học đến nội dung các mục trong mỗi bài học
Phương pháp dạy học của SGK 2006 thiên về truyền thụ kiến thức Phương pháp dạy học không thể hiện rõ quy trình tổ chức dạy học thông qua hoạt động, trong đó hoạt động học của HS đóng vai trò trung tâm
Kiểm tra, đánh giá của chương trình SGK 2006 chỉ tập trung vào khả năng ghi nhớ và trình bày lại kiến thức đã học
Cách tiếp cận truyền thụ kiến thức không phải không giúp người học phát triển năng lực Nhưng dẫn đến chỗ không biết kiến thức nào cần phải đưa vào nhà trường khi mà khối lượng kiến thức của nhân loại đang tăng nhanh Hậu quả là HS bị nhồi nhét kiến thức, nhưng thiếu khả năng giải quyết vấn đề của đời sống Cách khai thác
Trang 2kiến thức trong SGK truyền thống thường ít vượt ra ngoài mục tiêu giúp HS nắm được kiến thức
b SGK theo mô hình giáo dục phát triển năng lực (SGK mới 2018)
Trên thực tế, chúng ta không hề phủ nhận tầm quan trọng của kiến thức Nhưng khai thác kiến thức phải nhắm đến mục tiêu ngoài kiến thức, phải đồng nhất từ các khâu trong thiết kế quy trình dạy học, phải bắt đầu từ mục tiêu bài học đến nội dung dạy học, phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá
Như vậy, mọi yếu tố trong SGK mới đều bắt đầu từ mục tiêu dạy học của sách Mục tiêu dạy học của SGK chịu sự chi phối của mục tiêu dạy học trong chương trình Rồi mục tiêu dạy học được quy định trong chương trình lại chịu sự chi phối của kì vọng nhà trường về phẩm chất và năng lực mà người học cần có
Do mục tiêu là giúp HS phát triển năng lực, nên SGK mới nhiều điểm khác biệt so với SGK theo mô hình truyền thống, trong đó có hai đặc điểm nổi bật:
- Thiết kế các nội dung dạy học theo hướng tích hợp
- Tổ chức các nội dung dạy học theo mô hình hoạt động vì chỉ thông qua hoạt động thì các năng lực mới có điều kiện hình thành và phát triển
SGK thiết kế theo cách tạo cho HS có cơ hội tham gia các hoạt động Bài dạy tạo điều kiện để GV chuyển đổi vai trò và đổi mới phương pháp dạy học ở trong lớp: giáo viên được chuyển từ vai trò của người truyền thụ kiến thức sang vai trò của người tổ chức các hoạt động dạy học ở trong lớp
Người học cũng chuyển đổi vai trò và phương pháp học tập: Học sinh chuyển từ vai trò của người tiếp thu, ghi nhớ và trình bày lại kiến thức một cách thụ động sang vai trò của người chủ động, tích cực tham gia vào quá trình học tập, qua đó hình thành
và phát triển các phẩm chất và năng lực cần có
2.2 Định hướng biên soạn SGK Tiếng Việt 1 theo mô hình phát triển năng lực
2.2.1 Định hướng chung
- Biên soạn theo quan điểm tích hợp; tích hợp triệt để tất cả kiến thức của môn học vào trung tâm của bài học là văn bản thuộc nhiều kiểu loại văn bản đa dạng
- Thiết kế nội dung bài học thành các hoạt động đọc, viết, nói và nghe về văn bản, tạo điều kiện cho HS được phát triển năng lực giao tiếp thông qua chính hoạt động giao tiếp của các em
2.2.2 Định hướng thiết kế cấu trúc sách và bài học
- Cơ sở thiết kế hệ thống bài học sẽ phân chia và sắp xếp dựa trên các kiểu loại văn bản và đề tài
- Tỉ lệ bài các kiểu loại văn bản không chỉ tập trung vào văn bản văn học như SGK hiện hành Bên cạnh văn bản văn học chiếm tỉ lệ lớn, SGK mới sẽ có một tỉ lệ hợp lí văn bản nghị luận và văn bản thông tin
- Tỉ lệ số tiết dành cho các kĩ năng trong một bài học phải có đầy đủ các hoạt động dạy học đọc, viết, nói và nghe Các hoạt động phải tích hợp với nhau theo cách: những
gì đã đọc sẽ làm cơ sở cho viết, những gì đã đọc và viết sẽ làm cơ sở cho nói và nghe
- Dự kiến phân bố yêu cầu cần đạt và nội dung dạy học ở các bài học nhắm đến
Trang 3nhiều mục tiêu (yêu cầu cần đạt) Ngược lại, có những yêu cầu cần đạt có thể được cài đặt trong nhiều bài học Hệ thống các yêu cầu cần đạt đối với đọc, viết, nói và nghe trong chương trình theo quy định chung Tuy nhiên, cách thức tổ chức, kết nối các yêu cầu cần đạt đó vào mỗi bài học thì tùy thuộc vào từng nhóm tác giả SGK
2.2.3 Định hướng Đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá
SGK Tiếng Việt 1 sẽ được thiết kế theo cách tạo cho HS có cơ hội tham gia các hoạt động đọc, viết, nói và nghe SGK Tiếng Việt 1 cần giúp GV thực hiện tốt được vai trò của người hướng dẫn, hỗ trợ HS tự đọc, viết, nói và nghe theo kịch bản của
GV và được định hướng từ SGK
Như vậy, các bài học trong SGK mới sẽ không có “phân môn” Văn học, Tiếng Việt, Tập làm văn, mà chỉ có các hoạt động đọc, viết, nói và nghe nối tiếp nhau SGK Tiếng Việt 1 mới sẽ chú trọng đổi mới định hướng kiểm tra, đánh giá, giúp cho GV và HS đổi mới “chốt chặn” cuối cùng của quá trình dạy học này Định hướng kiểm tra, đánh giá trong SGK phải phù hợp với định hướng chung trong CT Ngữ văn 2018: mục tiêu, căn cứ, nội dung, phương pháp, hình thức Nhưng đồng thời phải mang dấu ấn cách tiếp cận riêng của từng nhóm làm sách Mở ra cơ hội cho nhiểu cách tiếp cận đa dạng Tuy vậy, đầu ra cần phải bám sát vào yêu cầu của chương trình
2.3 Những vấn đề cần bồi dưỡng cho giáo viên tiểu học khi dạy Tiếng Việt 1 theo mô hình phát triển năng lực cho học sinh.
Chương trình phát triển năng lực là một bước phát triển để làm cho những kiến thức, kỹ năng, hứng thú, niềm tin, ý chí của học sinh hợp thành một sức mạnh tổng hòa, để có thể thực hiện một loại hoạt động nào đó đạt kết quả mong muốn Hoạt động đặc thù của môn Tiếng Việt là hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ, là hoạt động tiếp nhận và tạo lập văn bản; là đọc, nghe hiểu và nói, viết sáng tạo So với chương trình 2006, Tiếng Việt lớp 1 chương trình 2018 chú trọng hơn nhiều đến mục tiêu đọc hiểu, viết sáng tạo và nói - nghe tương tác
2.3.1 Bồi dưỡng năng lực đọc
Thực ra, các yêu cầu cần đạt về đọc, các mục tiêu trung gian như kĩ năng đọc (đọc thành tiếng) của môn Tiếng Việt lớp 1 chương trình mới không có gì thay đổi so với chương trình sách giáo khoa hiện hành Chỉ duy nhất trong kỹ thuật đọc, sách giáo khoa Tiếng Việt 1 mới có thêm năng lực đọc thầm cho học sinh Vì vậy giáo viên tiểu học cần bồi dưỡng thêm kỹ thuật đọc thầm, chuẩn bị tốt để hướng dẫn, tổ chức cho học sinh lớp 1 trong giảng dạy
Cụ thể: Bảng đối chiếu nội dung, yêu cầu cẩn đạt về kỹ năng đọc trong Tiếng Việt
lớp 1 chương trình 2006 và chương trình 2018
Chủ đề/nội
dung
Mức độ cần đạt/ yêu cầu cần đạt Chương trình 2006
( 10 tiết/tuần) Chương trình 2018( 12 tiết/tuần)
Trang 4Nhìn bảng so sánh 1, ta nhận thấy, trong kĩ thuật đọc, chương trình sách 2018 Tiếng Việt 1 có thêm mục 4 và 5, yêu cầu bước đầu biết đọc thầm, nhận biết bìa sách, tên sách Đây là yêu cầu mà giáo viên dạy lớp 1 phải nhận thấy để điều chỉnh khi dạy theo chương trình sách giáo khoa mới Với quan niệm trước dây, cho rằng lớp 1 chỉ cần đọc to, rõ, trơn là đạt chuẩn Với sách giáo khoa mới, giáo viên phải cho học sinh phát triển thêm năng lực đọc thầm, năng lực nhìn và nhận biết bìa sách, loại sách, tên sách đang học
2.3.2 Bồi dưỡng năng lực viết
Bảng đối chiếu nội dung, yêu cầu cẩn đạt về Kĩ thuật viết trong Tiếng Việt lớp 1
chương trình 2006 và chương trình 2018
Nhìn bảng 2 ta nhận thấy:
Bảng 1
Bảng 2
Chủ đề/
nội dung
Mức độ cần đạt/ yêu cầu cần đạt Chương trình 2006
( 10 tiết/tuần) Chương trình 2018( 12 tiết/tuần)
Kĩ thuật viết
Viết câu, đoạn
văn ngắn
Tư thế viết Viết chữ
1 Có tư thế viết đúng
2 Viết đúng chữ viết thường
và chữ số từ 0 đến 9, tô đúng chữ cái viết hoa
Viết chính tả
4 Viết đúng chính tả bài viết
có độ dài 30 chữ/15 phút không mắc quá 5 lỗi theo hình thức nhìn – viết
Biết điền từ vào chổ trống
Tư thế viết Viết chữ
1 Ngồi viết đúng tư thế
2 Viết đúng chữ viết thường và chữ số từ 0 đến 9
3 Biết viết hoa Viết chính tả
4 Viết đúng chính tả bài viết có độ dài 30 – 35 chữ/15 phút theo hình thức nhìn – viết và nghe- viết
1 Quy trình viết Trả lời câu hỏi: viết về ai? Viết về cái gì? Việc gì?
2 Thực hành viết 2.a Biết điền từ vào chổ trống, viết câu trả lời, viết câu phù hợp dưới tranh
2.b Điền thông tin còn trống, viết câu về hình dáng Hoạt động của nhân vật dưới tranh qua chuyện đã học, dựa vào gợi ý.
2.c Viết câu trả lời viết lại câu đã nói giới thiệu bản thân theo gợi ý.
Kỹ năng đọc Đọc thành tiếng
1.Các thao tác thực hiện việc đọc
2.Đọc trơn, rõ tiếng, từ, câu
3 Đọc đúng đoạn, bài
Kỹ thuật đọc 1.Ngồi hoặc đứng thẳng lưng, sách hoặc vở mở rộng trên bàn
2 Đọc đúng âm, vần, tiếng, từ, câu
3 Đọc đúng, rõ ràng đoạn văn, văn bản ngắn
4 Bước đầu biết đọc thầm
5 Nhận biết bìa, tên sác
Trang 5Ở yêu cầu cần đạt về kĩ thuật viết ( tập viết, chính tả) của môn Tiếng Việt lớp 1 chương trình mới không có gì thay đổi so với chương trình sách giáo khoa hiện hành Chỉ có thêm một số nội dung sau, giáo viên tiểu học cần nắm bắt để bồi dưỡng về phương pháp truyền thụ và chọn hình thức tổ chức hoạt động hợp lý
- Thứ nhất, về tập viết, không chỉ yêu cầu học sinh tô đúng chữ cái viết hoa cỡ chứ lớn và cỡ chữ vừa như chương trình hiện hành mà còn yêu cầu học sinh biết viết chữ hoa GV cần được bồi dưỡng để dạy viết hoa cho học sinh lớp 1 chứ không dừng lại ở
đồ theo chữ hoa như trước đây Chương trình 2018 không chỉ yêu cầu viết đúng mẫu
tự viết hoa mà còn yêu cầu học sinh viết hoa đúng quy tắc: viết hoa chữ cái đầu câu, viết hoa tên riêng
- Thứ hai, về viết chính tả, chương trình sách giáo khoa mới yêu cầu học sinh biết viết chính tả hình thức nghe - viết trong khi chương trình 2006 chỉ dừng lại ở nhìn - viết Năng lực nghe của học sinh lớp 1 đã được phát triển, rèn luyện, nên việc trẻ trả lời được theo tranh, giới thiệu về mình và viết lại lời nói đó thể hiện năng lực của học sinh được đề cao hơn so với chương trình giảng dạy trước đây
Chính vì những thay đổi tại bảng 2, giáo viên tiểu học cần được bồi dưỡng lại để giảng dạy đáp ứng được phát triển năng lực cho học sinh Ví dụ: GV lớp 1 khi dạy nghe - viết cần bồi dưỡng năng lực đọc cho HS viết mỗi lần đọc phải chú ý số lượng chữ được đọc trong mỗi lần đọc cho HS lớp 1 chỉ từ 1đến 2 tiếng trong bài chính tả nghe - viết giai đoạn đầu, đơn vị chính tả chỉ gồm 1 tiếng, là những từ đơn Khi đoc
GV phải đọc to, rõ, không di chuyển chổ Lần đọc đầu tiên phải lên giọng ở mỗi đơn
vị chính tả GV lên giọng để HS chú ý Khi đọc nhắc lại phải hạ giọng để HS không bị giọng cô làm phân tán đánh vần của HS, nhất là ảnh hưởng đến những HS viết nhanh 2.3.3 Bồi dưỡng năng lực đọc hiểu
Bảng đối chiếu nội dung, yêu cầu cẩn đạt về Đọc hiểu Tiếng Việt lớp 1
chương trình 2006 và chương trình 2018
Trang 6Theo bảng 3, ta nhận thấy:
a Chương trình Tiếng Việt 1 năm 2018 đã đưa ra các yêu cầu đọc hiểu nội dung
và đọc hiểu hình thức văn bản
Nếu chương trình 2006 chỉ chú ý đọc hiểu nội dung văn bản, thì dựa vào các bình diện văn bản ( nội dung, hình thức ), chương trình 2018 đã đưa ra các yêu cầu đọc hiểu nội dung và đọc hiểu hình thức văn bản Chú ý đến các yếu tố ngoài văn bản, chương trình 2018 đã đưa ra yêu cầu đọc liên hệ, so sánh, kết nối Những yêu cầu này xuyên suốt từ lớp 1 đến lớp 12 với những chỉ dẫn cụ thể cho thấy sự thống nhất và phát triển của mạch đọc hiểu trong toàn bộ bậc học phổ thông GV cần bồi dưỡng để khi dạy đọc cho HS lớp 1 đạt được chuẩn năng lực đọc Cụ thể:
- GV phải phân biệt được đọc hiểu nội dung và đọc hiểu hình thức Đây là hai hoạt động khó phân biệt nhưng việc phân biệt chúng lại cần thiết trong quy trình đọc hiểu GV không những cần phân biệt thế nào là đọc hiểu nội dung thế nào là đọc hiểu hình thức mà còn phải biết sử dụng đọc hiểu hình thức như là một cách làm để hiểu nội dung Ví dụ câu Bé Kì hể hả, GV ra câu hỏi Bé kì cảm thấy thế nào? Thì đó là đọc hiểu nội dung GV quen hỏi loại câu này mà ít dùng câu hỏi hình thức Đó chính
là loại câu hỏi gợi dẫn để HS suy ra được ý, hoặc biết lập luận để bảo vệ ý kiến của
Chủ đề/
nội dung
Mức độ cần đạt/ yêu cầu cần đạt Chương trình 2006
( 10 tiết/tuần) Chương trình 2018( 12 tiết/tuần) Đọc hiểu
Viết câu,
đoạn văn
ngắn
1.Đọc hiểu nội dung 1.a Hiểu nghĩa của từ 1.b hiểu nội dung thông báo của câu, đoạn, bài.
Trả lời câu hỏi về nội dung thông báo của câu, đoạn, bài.
Văn bản văn học
1 Đọc hiểu nội dung 1.a Hỏi và trả lời đơn giản về chi tiết thể hiện tường minh 1.b Trả lời được câu hỏi về nội dung cơ bản dựa vào gợi ý,
hỗ trợ.
2 Đọc hiểu hình thức 2.a nhận biết hình dáng, hành động nhân vật qua 1 số từ ngữ theo gợi ý của GV
2.b Nhận biết lời nhân vật qua gợi ý của GV
3 Liên hệ, so sánh, kết nối 3.a Liên hệ được tranh minh họa với chi tiết trong VB 3.b Nêu được nhân vật yêu thích và giải thích vì sao.
4 Đọc mở rộng 4.a Trong năm, đọc tối thiểu 10 văn bản 4.b Thuộc 4-5 đoạn thơ
Văn bản thông tin
1 1.Đọc hiểu nội dung 1.a Hỏi, trả lời những câu hỏi đơn giản về chi tiết nổi bật 1.b.Trả lời/: VB này viết về điều gì?
2 Đọc hiểu về hình thức ( Trình tự sự việc Hiểu nghĩa 1 số tín hiệu đơn giản )
3 Đọc mở rộng ( đọc 5 VB/1 năm)
Bảng 3
Trang 7mình Vậy để hiểu câu trên bằng câu hỏi hiểu hình thức có thể có các mức độ sau: (1)
Từ nào cho em thấy bé Kì vui? ( đây là câu hỏi thuộc mức nhận biết, đồng thời giúp
HS giải nghĩa từ hể hả; (2) Từ nào cho em thấy cảm xúc của bé Kì rất vui? ( nếu hỏi nội dung là: Cảm xúc bé Kì như thế nào?); (3) Dựa vào đâu em cho rằng bé Kì vui? ( nếu như trước đó HS trả lời: Bé Kì cảm thấy rất vui)
- GV phải bồi dưỡng về dạy đọc liên hệ, kết nối, so sánh Trước hết đó là những liên hệ về hành động có trong bài đọc với bản thân HS SGK Tiếng Việt 1 đều chú ý liên hệ, so sánh, kết nối khi dạy đọc GV khi dạy phải chú ý các câu hỏi mở khi dạy
để HS có nhiều lựa chọn trả lời phong phú nhất như: Trong bài Chia quà, GV hỏi: Khi
bố chia quà, bạn sẽ nói gì?, HS có thể trả lời: Em sẽ nói Cảm ơn bố / Con cảm ơn bố
ạ / Con cảm ơn bố, con rất thích món quà này GV không áp đặt, cần tôn trọng những
sự khác nhau này
b Tiếng Việt 1 năm 2018 rất chú trọng đọc văn bản thông tin
Về kiểu loại văn bản, bên cạnh đọc văn bản văn học, chương trình môn Tiếng Việt
2018 rất chú trọng đọc văn bản thông tin Chương trình đã tách riêng yêu cầu đọc hiểu văn bản văn học và văn bản thông tin
Ví dụ: khi GV dạy văn bản thông tin, GV cần tổ chức hoạt động đọc hiểu nội dung theo nhóm, GV ra câu hỏi hiểu nội dung: Mỗi giác quan dùng để làm gì? ( Năm người bạn) và ra câu hỏi về liên hệ, so sánh: Các bạn nhỏ thường đáng răng lúc mấy tuổi? ( Răng xinh đi đâu)
c Tiếng Việt 1 năm 2018 chú ý đến văn bản đa phương thức
Về hình thức văn bản, chương trình chú ý đến văn bản đa phương thức Đay là loại văn bản có sự kết hợp giữa kênh hình và kênh chữ Những yêu cầu về đọc hiểu văn bản đa phương thức cũng được nêu rõ trong chương trình Cụ thể: GV hướng dẫn HS đọc tiêu đề, đọc chữ kết hợp với đọc tranh theo thứ tự để tìm ra thông tin cần thiết Ví dụ: Biển báo nào cho biết có nhà vệ sinh? ( Sử dụng nhà vệ sinh)
Như vậy, GV khi dạy Tiếng Việt 1 cần được bồi dưỡng trước về những kĩ năng, hình thức tổ chức dạy học khi dạy cho học sinh lớp 1 về đọc hiểu nội dung, đọc hiểu hình thức văn bản, đọc hiểu liên hệ, so sánh, kết nối; đọc hiểu văn bản thông tin,văn bản đa phương thức Đây là những vấn đề cần bồi dưỡng để GV khi đi vào dạy đọc hiểu ở lớp 1mà chương trình Tiếng Việt 1 năm 2006 chưa được thực hiện Ngoài ra, chương trình có thêm yêu cầu đọc mở rộng Nó không chỉ quy định số lượng văn bản được đọc thêm, được học thuộc lòng mà còn là một lưu ý về việc khai thác các nguồn đọc
2.3.4 Bồi dưỡng về viết câu, đoạn văn ngắn
Viết câu, đoạn văn ngắn là một yêu cầu hoàn toàn mới cho GV khi dạy Tiếng Việt
1 Chương trình 2006 không đặt ra yêu cầu này, Chương trình môn Ngữ văn 2018 quy định rất rõ sau kiểu văn bản học sinh cần viết suốt bậc học phổ thông là tự sự (thuật, kể chuyện ) miêu tả, biểu cảm, thuyết minh, nghị luận, nhật dụng ( loại văn bản sử dụng nhiều trong công việc hành chính, công vụ, giao dịch hằng ngày) Văn bản chương trình 2018 đã yêu ra yêu cầu đồng thời cũng là những chỉ dẫn về quy trình viết và thực
Trang 8hành viết các kiểu văn bản cụ thể Về kiểu văn bản và nội dung viết, chương trình lớp
1 mới bước đầu yêu cầu học sinh viết một vài câu thuộc kiểu văn bản kể chuyện có nội dung phù hợp với câu chuyện đã đọc, đã nghe; viết câu tả hình dáng, hoạt động của nhân vặt có trong câu chuyện đã đọc, viết câu kiểu thuyết minh nhằm giới thiệu
về bản thân Về cách thức thực hiện, học sinh được gợi ý, hỗ trợ khá nhiều: điền thông tin còn trống, viết câu trả lời, viết câu dưới tranh, viết lại câu đã nói dựa vào gợi ý Giáo viên được bồi dưỡng trước khi sách giáo khoa ra đời sẽ tự tin hơn khi giúp học sinh lớp 1 phát triển những năng lực trước đây chưa chú ý đến
Về dấu câu, chương trình quy định học sinh phải sử dụng được dấu chấm, dấu chấm hỏi đánh dấu kết thúc câu
2.3.5 Bồi dưỡng năng lực nói và nghe
Chương trình 2006 chỉ chú ý nội dung, kết quả nghe còn chương trình 2018 rất chú
ý đến tương tác và tính chủ động trong khi nghe - nói Chương trình đã chỉ dẫn và cũng đồng thời đặt ra yêu cầu về thái độ và một vài quy tắc nghe, nói: Có thói quen nghe người khác nói ( nhìn vào người nói, có tư thế nghe phù hợp ); biết đưa tay xin phát biểu, chờ đến lượt được phát biểu, biết trao đổi trong nhóm, biết đặt một vài câu hỏi để lại những điều chưa rõ; biết nói và đáp lại được lời chào hỏi, xin phép, cảm ơn, xin lỗi, phù hợp với đối tượng người nghe Bởi vậy, GV phải được trang bị kĩ năng nói
và nghe, chủ động để bản thân không bở ngỡ khi dạy lớp 1 theo sách giáo khoa phát triển năng lực cho học sinh
Ví dụ: GV cho HS đóng vai Mặt trăng và Cú chào nhau:
Cú: Chào bạn, tớ là Cú
Mặt Trăng; Chào Cú, tớ là Mặt Trăng
GV cho nhiều cặp HS làm để phát triển năng lực ngôn ngữ cho HS
3 Kết luận
Chương trình sách giáo khoa Tiếng Việt 1 theo mô hình phát triển năng lực cho học sinh là thành quả rất có ý nghĩa của Việt Nam trong lĩnh vực xây dựng Chương trình giáo dục phổ thông mới Biên soạn SGK theo mô hình mới là một công đoạn
có ý nghĩa quyết định đến thành công của việc triển khai thực hiện chương trình Mô hình SGK Tiếng Việt lớp 1 mới đang được định hình dần Tuy vậy, để mô hình này trở nên quen thuộc và GV có thể vận dụng thuần thục vào thực tiễn dạy học, cần có nhiều trao đổi, đặc biệt là tập huấn, bồi dưỡng dạy học SGK mới Việc đón đầu bồi dưỡng cho giáo viên sẽ giúp cho họ vững vàng hơn trong giảng dạy, nhất là giảng dạy cho học sinh Lớp 1 vào năm học 2020-2021
Trang 9Tài liệu tham khảo
[1] PGS.TS Bùi Mạnh Hùng (2019), Từ chương trình 2018 đến sách giáo khoa
theo mô hình phát triển năng lực - Hội thảo Đổi mới dạy học Ngữ văn, Đại học Vinh.
[2] Lê Phương Nga (2019), Dạy học môn Tiếng Việt lớp 1, NXB Đại học sư phạm.
[3] Trần Thị Hiền Lương (chủ biên), Lý Quốc Biên, Bạch Ngọc Diệp, Xuân Thị Nguyệt Hà, Nguyễn Thị Việt Hà, Nguyễn Thị Hạnh, Nguyễn Đức Mạnh, Nguyễn Tuyết Nga, Trần Thúy Ngà, Hà Văn Quỳnh, Phạm Thanh Tâm, Lưu Thu Thủy, Vũ
Thị Thư, Lưu Anh Tuấn (2018 ), Dạy học lớp 1 theo hướng phát triển năng lực học
sinh, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
[4] Bộ Giáo dục và Đào tạo, Chương trình giáo dục phổ thông 2018