Áp dụng các kĩ thuật dạy học tích cực để nâng cao hiệu quả các tiết học theo chủ đề môn lịch sử 8 ở trường trung học cơ sở hà châu

Vậy mà trong tiềm thức của phần đông thế hệ học sinh lại cho rằng lịch sử là môn học phụ nên các em học lơ là, trong các giờ học không nghe giảng, không chuẩn bị bài, nếu có cũng chỉ qua

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GD&ĐT HÀ TRUNG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ÁP DỤNG CÁC KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÁC TIẾT HỌC THEO CHỦ ĐỀ MÔN LỊCH SỬ 8 Ở TRƯỜNG THCS HÀ CHÂU.

Người thực hiện: Phạm Thị Nhung Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THCS Hà Châu SKKN thuộc môn: Lịch sử

THANH HOÁ NĂM 2021

PHỤ LỤC

1

1.1

Mở đầu

Lí do chọn đề tài

2

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến 4

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 6

2.4 Hiệu quả của SKKN đối với hoạt động giáo dục, bản

thân, đồng nghiệp và nhà trường

13

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài:

Lịch sử là bài ca ca ngợi sức chiến đấu, chiến thắng của trí tuệ con người trong lao động và sản xuất, lịch sử không chỉ thuộc về quá khứ mà còn mang dáng hình của tương lai Chúng ta rất tự hào là một trong những cái nôi của xã hội loài người, với lịch sử lâu đời hàng ngìn năm dựng nước và giữ nước Dạy

và học lịch sử giờ đây không chỉ để ghi nhớ sự kiện hay ghi nhớ công lao của những người làm nên sự kiện đó, mà học lịch sử để giúp các em hiểu biết về quá khứ, cội nguồn tổ tiên, ông cha, đất nước Chính vì vậy mà việc giảng dạy môn lịch sử có ý nghĩa quan trong việc giáo dục thế hệ trẻ có ý thức trách nhiệm, gìn giữ, bảo tồn phát huy các giá trị truyền thống, ý thức trách nhiệm với quê hương, đất nước nhất là trong việc hội nhập với cộng đồng thế giới thì chúng ta cần phải

có ý thức hơn về dân tộc mình, tự hào với những thành tựu dựng nước và giữ nước của cha ông

Vậy mà trong tiềm thức của phần đông thế hệ học sinh lại cho rằng lịch sử

là môn học phụ nên các em học lơ là, trong các giờ học không nghe giảng, không chuẩn bị bài, nếu có cũng chỉ qua loa Còn phần lớn các giáo viên thì dạy học chủ yếu vẫn là truyền thụ một chiều, thông báo kiến thức mang tính đồng loạt, rời xa thực tiễn chưa quan tâm đến việc hình thành thói quen tự học, tự khám phá kiến thức, năng lực giải quyết vấn đề cho người học Trong khi đó chương trình môn lịch sử 8 có nhiều bài, nội dung kiến thức nhiều, bao gồm cả một giai đoạn lớn quan trọng của lịch sử dân tộc và thế giới Trong khi

đó nhiều bài được gộp lại thành chủ đề mà học sinh thì lười học, không tự tìm hiểu kiến thức trong SGK Với lượng kiến thức nhiều, đòi hỏi ở học sinh phải có mức độ tư duy cao song kĩ năng phân tích, nhớ kiến kiến thức, xâu chuỗi sự kiện của các em còn yếu Thật đáng buồn hơn là trong xu thế phát triển của xã hội ngày nay thì học lịch sử không biết để làm gì ? Điều đó đã làm cho chất lượng môn học giảm sút, và đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc hình thành nhân cách của học sinh, đáng báo động cho cả một dân tộc khi mà các em đang quên dần và rời xa lịch sử dân tộc mình Vậy dạy và học như thế nào để đạt hiệu quả học tập tốt nhất là điều mong muốn của mỗi giáo viên chúng ta, làm thế nào để học sinh có thể làm chủ, tự học, tự chiếm lĩnh kiến thức, tích cực, chủ động, sáng tạo có khả năng giải quyết các vấn đề và yêu thích môn lịch sử đó là một thách thức lớn đối với mỗi giáo viên Để đạt được mực tiêu đó, thì mỗi giáo viên phải yêu nghề, đầu tư nhiều thời gian và trí tuệ trong bài dạy, phải có

phương pháp dạy học phù hợp mang tính tích cực, trong đó bao gồm nhiều hình thức, kĩ thuật dạy học cụ thể nhằm tăng cường sự tham gia của người học Từ

những lí do trên tôi đã lựa chọn đề tài « Áp dụng các kĩ thuật dạy học tích cực

để nâng cao hiệu quả các tiết học theo chủ đề môn lịch sử 8 ở trường THCS

Hà Châu »

1.2 Mục đích nghiên cứu

Dạy học theo chủ đề là hình thức tìm tòi khái niệm, tư tưởng, đơn vị kiến thức, nội dung bài học, chủ đề có sự giao thoa, tương đồng lẫn nhau, dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn dược đề cập đến trong các môn học hoặc trong các học phần của môn học đó (tức là con đường tích hợp từ những nội dung từ một số đơn vị, bài học, môn học có liên hệ với nhau) làm thành nội dung bài học trong một chủ đề có ý nghĩa hơn, thực tế hơn, nhờ đó học sinh có thể tự hoạt động nhiều hơn để tìm ra kiến thức và vận dụng vào thực tiễn Dạy học theo chủ đề là sự kết hợp giữa mô hình dạy học truyền thống và hiện đại, ở

đó giáo viên không dạy học chỉ bằng cách truyền thụ kiến thức mà chủ yếu là hướng dẫn học sinh tự lực tìm kiếm thông tin, sử dụng kiến thức vào giải quyết các nhiệm vụ có ý nghĩa thực tiễn Vậy để các tiết học theo chủ đề môn lịch sử lớp 8 đạt hiệu quả cao thì người giáo viên cần sử dụng linh hoạt các kĩ thuật dạy học tích cực vào từng mục sẽ đem lại sự hứng thú học tập cho các em

1.3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu:

Học sinh khối 8 (năm học 2019-2020); và khối 8 (Năm học 2020 - 2021) tại Trường THCS Hà Châu- Hà Trung- Thanh Hóa

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp sưu tầm tài liệu

- Phương pháp phân tích,tổng hợp, khái quát

- Dạy thử nghiệm trên lớp

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.

2.1.Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm :

Dạy học theo chủ đề là tích hợp những nội dung từ một số đơn vị bài giảng, môn học có liên hệ với nhau làm thành nội dung bài học có ý nghĩa, thực tế hơn Theo đó, dạy học theo chủ đề giúp học sinh có thể tự hoạt động nhiều hơn

để tìm ra kiến thức và vận dụng vào thực tiễn Chính vì vậy mà mỗi giáo viên cần đổi mới phương pháp dạy học

Để đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực đạt hiệu quả cao, thì việc áp dụng các kĩ thuật dạy học để đưa học sinh tham gia vào hoạt động học

có hiệu quả là mối quan tâm hàng đầu của mỗi giáo viên, trong quá trình dạy hoc chúng ta luôn đặt ra câu hỏi :

- Giáo viên dạy như thế nào ?

- Học sinh học như thế nào thì hiệu quả ?

- Điều gì tạo nên động cơ thúc đẩy học sinh học tích cực ?

Như vậy, vấn đề quan trọng không chỉ là « học sinh nên biết gì ? » mà thêm vào đó là « điều gì sẽ xảy ra với học sinh » khi các em tham gia vào quá trình học tập Để hướng các em có cách thức học tập tích cực, tự chủ, chúng ta không chỉ giúp các em khám phá kiến thức mới mà còn hệ thống được kiến thức đó Từ

đó tạo điều kiện cho các em được tự do sáng tạo, được học trong môi trường học tập thân thiện, không căng thẳng, không nặng nề, không áp lực tạo không khí thoải mái, tạo cơ hội cho các em giao tiếp, thể hiện ước mơ, chia sẻ kinh nghiệm và hợp tác trong hoạt động học tập Việc áp dụng các kĩ thuật dạy học tích cực giúp giáo viên và học sinh trình bày ý tưởng một cách rõ ràng, suy nghĩ sáng tạo, tích cực trong các hoạt động, hệ thống kiến thức, tăng cường khả năng ghi nhớ, đưa ra ý tưởng thể hiện quan điểm cá nhân trong giao tiếp với tập thể để chiếm lĩnh kiến thức sẽ phát huy tối đa cơ sở vật chất của nhà trường Giáo viên và học sinh có thể thực hiện linh hoạt tùy từng bài, từng lớp với phương tiện và đồ dùng có sẵn hay tự chuẩn bị với sự hỗ trợ của của các phần mềm công nghệ thông tin Khai thác và sử dụng một cách hiệu quả các kĩ thuật dạy học tích cực sẽ góp phần đổi mới phương pháp dạy học một cách thành công mang tính thiết thực, phù hợp với mục tiêu chương trình

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

2.2.1 Đối với giáo viên :

Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy phần lớn giáo viên chưa tâm huyết với

nghề và cũng cho rằng môn lịch sử là môn học phụ, không nghiên cứu đào sâu

suy nghĩ, chưa trăn trở với môn học Trong khi nội dung chương trình lịch sử 6 nhiều kiến thức, khó nhớ, hơn nữa trang thiết bị phục vụ cho môn học còn yếu, kênh hình ít chưa có màu sắc, nhiều bài được gộp lại thành chủ đề, giáo viên ngại nghiên cứu khi soạn, khi dạy phải theo dõi hướng dẫn HS qua nhiều mục nhiều bài Vậy nếu giáo viên chỉ sử dụng phương pháp truyền thống, áp đặt, ngại đổi mới phương pháp dạy học, phần lớn trong các giờ học vẫn là thầy giảng trò ghi, bài giảng chỉ là tóm tắt sách giáo khoa, hơn nữa ở trường THCS Hà Châu vẫn còn một bộ phận học sinh lười học thì với cách dạy truyền thống

đó sẽ gây cho học sinh cảm giác thụ động, chán học, biết nhưng không hiểu từ

đó hứng thú bộ môn giảm đi, học sinh không thích học môn sử, thậm chí có những suy nghĩ sai lầm lệch lạc như « học sử chỉ cần học thuộc lòng, không đòi hỏi trí thông minh », « không cần bài tập, thực hành » Do đó việc dạy và học lịch sử sẽ gặp nhiều khó khăn Đặc biệt trong năm học này môn lịch sử lớp 8 đã

có nhiều bài gộp lại thành 1 chủ đề, trong khi đó các em vẫn phải sử dụng SGK

cũ đã cải cách 20 năm nay Phương pháp và cách tiếp cận thay đổi, nhưng sách chưa thay đổi Vậy các em sẽ học như thế nào ?

Nhưng ngược lại trong quá trình giảng dạy lịch sử với phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm, giáo viên vận dụng các phương pháp dạy học tích cực linh hoạt nhuần nhuyễn, kết hợp và sử dụng tối đa các kĩ thuật dạy học tích cực phù hợp với từng nội dung, từng kiểu bài, ở các khâu của quá trình dạy

và học như kiểm tra bài cũ, bài mới hay bài ôn tập chương thì mỗi giáo viên chúng ta đã thổi vào bài giảng vốn khô khan với những con số và sự kiện một linh hồn, một sức hút rồi từ đó không những gây được hứng thú học tập bộ môn

mà còn phát huy năng lực và trí tuệ của học sinh, nâng cao chất lượng môn học

2.2.2 Đối với học sinh.

Thực tế hiện nay ở trường THCS Hà Châu cho thấy, phần lớn học sinh có xu

hướng không muốn học môn lịch sử vì phải ghi chép nhiều, khó nhớ, biết không

đúng lịch sử hoặc như chúng ta thường nói là không thuộc sự kiện, các em

thường học bài nào biết bài đó, học phần sau không biết liên hệ với phần trước, không hệ thống được kiến thức, không liên kết kiến thức với nhau

Một số em học tập chăm chỉ nhưng thành tích không cao Các em chưa biết cách học, chưa biết ghi nhớ kiến thức mà chỉ học thuộc lòng, học vẹt, thuộc và nhớ kiến thức nhưng không hiểu bản chất của kiến thức, không nắm được những sự kiện nổi bật trong mối quan hệ giữa các phần, các bài và các chương Mà yêu

cầu của học lịch sử nếu chỉ biết thôi chưa đủ mà quan trọng hơn là phải hiểu lịch

sử Dĩ nhiên không biết thì không thể hiểu, nhưng không phải biết đã là hiểu.

Biết để hiểu, có hiểu thì mới biết sâu sắc, vững chắc, từ đó mới có thể học, học

giỏi môn lịch sử

*Kết quả thực trạng.

Qua khảo sát cuối năm học 2019-2020, kết quả thu được như sau

Số HS

Khối 8

Từ thực trạng trên, tôi thấy kết quả học tập môn lịch sử ở trường THCS Hà Châu còn thấp, Vậy do đâu mà chất lượng lại thấp? đó cũng chính là điều mà tôi luôn

suy nghĩ trăn trở, và thấy cần thiết phải áp dụng một số kĩ thuật dạy học tích cực

để nâng cao chất lượng các tiết học theo chủ đề môn lịch sử

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Sử dụng các kĩ thuật dạy học tích cực để kiểm tra bài cũ.

Trong quá trình dạy học thì kiểm tra bài cũ là việc làm thường xuyên và có tác

dụng tốt, thời gian không nhiều nên giáo viên thường yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi liên quan đến nội dung kiến thức đã học Giáo viên chấm điểm tùy vào mức độ trả lời câu hỏi của học sinh Cách kiểm tra truyền thống này đã làm cho học sinh chỉ học thuộc lòng mà không hiểu được bản chất của sự kiện, không phát huy được khả năng sáng tạo trong việc nắm kiến thức đã học Do đó mỗi giáo viên chúng ta cần đổi mới trong việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học bằng nhiều hình thức khác nhau

Ví dụ 1 : Sử dụng kĩ thuật KWL

Trước khi học bài mới, giáo viên thường kiểm tra những kiến thức bài học trước, nhưng có nhiều bài thì kiến thức bài trước không liên quan đến nội dung bài mới, nên thay vào đó giáo viên tìm những nội dung có liên quan đến bài học

để đưa em vào bài một cách hứng thú hơn, qua đó đánh giá được sự hiểu biết, kĩ năng sống, kĩ năng giải quyết các vấn đề thực tiễn sẽ làm cho bài học hay hơn, các em thấy thích thú hơn trong tiết học Khi giáo viên sử dụng kĩ thuật KWL để kiểm tra bài cũ cũng chính là đã định hướng các em tiếp cận với nội dung bài mới mà các em sẽ được tìm hiểu trong tiết học

-Ví dụ trước khi học chủ đề 2 : Sự phát triển của KHKT,văn hóa cuối thế kỉ XVIII- XIX, thông thường giáo viên kiểm tra bài cũ với câu hỏi ở tiết học

trước như vậy không gây hứng thú và không phù hợp với nội dung của chủ đề

Để vào bài hay hơn lôi cuốn HS, giáo viên sử dụng công nghệ thông tin để trình

chiếu cho các em xem một số hình ảnh về các nhà bác học : Niu-tơn, Anh-xtanh, hay các hình ảnh tàu thủy Phơn – tơn, máy điện tín, đầu máy xe lửa nhưng giáo viên cố gắng lựa chọn những hình ảnh đặc sắc mang yếu tố khoa học kĩ thuật mà các em đã được nghe, được xem qua tivi

Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát các hình ảnh( khoảng 1 phút) và hỏi :

? Em hãy cho biết nội dung của những bức ảnh trên

- Học sinh trả lời.

- Giáo viên kết luận Vậy dựa vào nội dung các bức ảnh đó và kiến thức đã học,

em hãy hoàn thành phiếu học tập sau(GV phát phiếu học tập cho học sinh):

Những điều em đã biết về sự phát triển của KHKT ( phần K)

Trong khoảng thời gian 2 phút, giáo viên thu phiếu và nhận xét kết quả của 3-4 học sinh Như vậy giáo viên có thể kiểm tra cùng một lúc được nhiều em, qua đó

có thể nắm bắt học sinh có sự hiểu biết thực tế và có liên hệ kiến thức đã học để trả lời câu hỏi được không Với cách kiểm tra này học sinh được thể hiện hiểu biết của mình và tác dụng tốt khi giáo viên vào bài, và trong quá trình dạy học giáo viên có thể hoàn thiện phần các em muốn biết (W) và các em đã học được (L)

-Khi dạy chủ đề 3 : Những chuyển biến kinh tế xã hội VN mục 3 : Phong trào yêu nước chống pháp từ đầu thế kỉ XX đến năm 1918 : Gv cũng sử

dụng công nghệ thông tin để trình chiếu một số hình ảnh về Nguyễn Tất

Thành-ở bến Nhà Rồng, trên con tàu Đô-đốc- La-tu-sơ-tơ-rê-vin , hay ảnh về Làng Sen

Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát

Sau khi các em quan sát giáo viên hỏi

? Em hãy cho biết những hình ảnh trên nói về ai.

- Học sinh quan sát và trả lời

- Giáo viên kết luận Vậy dựa vào nội dung các bức ảnh đó và kiến thức đã học,

em hãy hoàn thành phiếu học tập sau(GV phát phiếu học tập cho học sinh):

Những điều em đã biết về Nguyễn Tất Thành.

Như vậy với cách kiểm tra bài cũ bằng kĩ thuật KWL như trên buộc học sinh phải chú ý ngay từ đầu tiết học, qua đó tạo điều kiện cho các em phát triển tư duy, năng lực hiểu biết cá nhân và mỗi giáo viên phải chuẩn bị kĩ bài, phải có kiến thức và năng lực hiểu biết xã hội, biết khai thác công nghệ thông tin phục

vụ cho tiết dạy thì sẽ đem lại hiệu quả cao trong dạy học

Ví dụ 2 : Sử dụng sơ đồ tư duy

Việc sử dụng bản đồ tư duy trong kiểm tra bài cũ sẽ giúp học sinh trình bày kiến thức một cách lôgic, hệ thống, khoa học và được tự do phát triển các ý tưởng Với cách kiểm tra này sẽ đánh giá được việc nắm kiến thức một cách khái quát của học sinh, và sẽ tạo điều kiện cho cả những học sinh còn rụt rè, ngại giao tiếp có thể tham gia Qua đó giúp giáo viên đánh giá được khả năng nắm kiến thức

đã học của học sinh

- Ví dụ trước khi học chủ đề 3: Những chuyển biến về kinh tế xã hội Việt nam , giáo viên yêu cầu học sinh lên bảng điền các thông tin còn thiếu vào bản

đồ tư duy để biết được những nguyên nhân dẫn đến phong trào yêu nước cuối thế kỉ XIX thất bại

Giáo viên chuẩn bị bản đồ tư duy còn thiếu nội dung, và gọi 1 học sinh lên bảng hoàn thiện

Nguyên nhân dẫn đến phong

trào yêu nước

cuối thế kỉ 19 thất bại

Bản đồ tư duy về nguyên nhân dẫn đến phong trào yêu nước cuối thế kỉ 19 thất bại(thiếu thông tin)

Giáo viên gọi 2-3 học sinh khác nhận xét và sau đó đưa ra kết luận

Nguyên nhân dẫn đến phong

trào yêu nước

cuối thế kỉ 19 thất bại

Những người lãnh đạo chưa đưa ra được chiến lược, chiến thuật đúng đắn….

Chưa phát huy được sức mạnh toàn dân tộc, diễn ra lẻ tẻ…

Thực dân Pháp còn mạnh….

Sự thất bại của phong trào

chứng tỏ

Bản đồ tư duy về nguyên nhân dẫn đến phong trào yêu nước cuối thế kỉ 19 thất bại(đầy đủ thông tin).

Sau khi học sinh hoàn thiện, giáo viên yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi :

? Vậy phong trào yêu nước cuối thế kỉ 19 để lại bài học kinh nghiệm gì.

Học sinh trả lời được đó chính là phần các em đã hiểu bài, qua đó giáo viên đánh giá được mức độ nắm kiến thức của học sinh

Như vậy việc hoàn thiện bản đồ tư duy là yêu cầu đơn giản, dễ nhớ, giúp các em khắc sâu kiến thức Với cách kiểm tra này đã đánh giá được năng lực tư duy và khả năng nhớ kiến thức của học sinh một cách tốt nhất và Gv vào bài mới hay nhất

2.3.2 Áp dụng các kĩ thuật dạy học tích cực trong việc giảng bài mới.

Sử dụng các kĩ thuật dạy học tích cực là một cách trình bày bài mới hiệu quả Giáo viên vận dụng linh hoạt với từng kiểu bài để tạo điều kiện học sinh được khám phá kiến thức mới, được tiếp cận với các phương pháp học tập mới, qua đó các em tự chiếm lĩnh kiến thức mới, được thể hiện quan điểm cá nhân, được hoạt động tập thể, biết chia sẻ với bạn bè, tạo bầu không khí thân thiện, lớp học không căng thẳng và tránh được cách dạy thụ động cô đọc trò ghi

Ví dụ 1 : sử dụng bản đồ tư duy.

Nếu như trước đây giáo viên thường trình bày nội dung bài học bằng các ý ghi trên bảng, học sinh lúc nào cũng chú ý ghi chép, nhưng không hiểu vấn đề, không nắm được bản chất của bài học, khó nhớ, thì khi giáo viên sử dụng bản đồ

tư duy để hệ thống kiến thức trong từng phần, hay toàn bộ nội dung một cách khoa học, dễ nhớ Với cách học này cả giáo viên và học sinh đều tham gia vào quá trình học tập tích cực Giáo viên vừa giảng vừa tổ chức cho học sinh hoàn