Báo phát thanh sử dụng cho các lớp văn học, báo chí truyền thông, cao đẳng truyền hình

Có 2 dạng tiếng động: + Tiếng động tự nhiên + Tiếng động nhân tạo Trong tác phẩm, tiếng động có vai trò như: + Là một kênh để chuyển tải nội dung thông tin + Là một kênh thông tin để bổ trợ cho lời nói + Góp phần làm cho tác phẩm trở nên chân thực, mang tính khách quan cho thông tin; tạo hình ảnh cho một bài phát thanh. + Tiếng động góp phần cung cấp thông tin về thời gian, không gian, về hoàn cảnh hay tâm trạng, tính cách của nhân vật. Thiếu tiếng động, tác phẩm báo chí sẽ dễ đơn điệu, thiếu hơi thở chân thực của cuộc sống. + Góp phần làm cho tác phẩm trở nên sinh động và hấp dẫn hơn, thể hiện những sắc thái biểu cảm cho tác phẩm. 1.3.4.3. Âm nhạc Âm nhạc với tư cách là một thành tố của ngôn ngữ báo phát thanh, bao gồm nhạc hiệu, nhạc cắt, nhạc nền, nhạc chuyên mục… Nhạc hiệu, nhạc tiết mục là dấu hiệu để nhận biết chương trình, tiết mục; nhạc cắt làm nhiệm vụ phân cách các tin bài, tiết mục; nhạc nền bổ sung ý nghĩa chủ đề cho tác phẩm, tạo cảm xúc Vai trò của Âm nhạc: + Âm nhạc cũng là một kênh để chuyển tải nội dung thông tin + Âm nhạc tạo ra không khí thông tin và được coi là một yếu tố góp phần làm tăng hiệu quả thông tin + Âm nhạc làm tăng sự hứng thú, hưng phấn, thoải mái để thính gia tiếp nhận chương trình có hiệu quả hơn. Việc sử dụng các loại nhạc trên còn có tác dụng đem lại sự sống động cho tác phẩm, tạo khoảng nghỉ ngơi ngắn mà tích cực cho thính giả. Những dạng nhạc này tự thân không tồn tại độc lập trong chương trình tin tức thời sự, mà phải đi cùng lời nói. Từ những đặc điểm về Báo phát thanh nêu trên, có thể đưa ra những điểm tương đồng và khác biệt giữa phát thanh và truyền hình như sau: Điểm tương đồng: Cả Phát thanh và Truyền hình đều có chung những điểm đặc thù của báo chí, đó là “tính thời sự”. Đối tượng phản ánh đều là những sự kiện, sự việc, con người, những vấn đề điển hình, độc đáo, mang tính thời sự nóng hổi. Tính phổ cập và quảng bá: đều là phương tiện truyền thông đại chúng Có khả năng tác động dư luận và khả năng trở thành diễn đàn của nhân dân Ngôn ngữ phát thanh, cũng như ngôn ngữ truyền hình, có tính hình tuyến Ngôn ngữ có tính hình tuyến nghĩa là: Các tín hiệu của ngôn ngữ xuất hiện lần lượt, cái này tiếp theo sau cái kia, tạo thành dòng chảy liên tục, theo bề rộng một chiều của thời gian. Và người nghe, người xem phải tiếp nhận chúng một cách tức thời cho nên họ không có khả năng quay lại với điều chưa hiểu hoặc đầu tư thời gian để nghiền ngẫm thấu đáo điều đã lĩnh hội được. Như vậy khả năng tiếp nhận thông tin sẽ bị gián đoạn. Để khắc phục những hạn chế đó thì cả phát thanh và truyền hình đều liên tục đổi mới nội dung cũng như hình thức thể hiện sao cho ngắn gọn, đơn giản, dễ hiểu, dễ nhớ. Bên cạnh đó là việc đổi mới công nghệ hiện đại để người nghe, người xem có thể xem lại, nghe lại chương trình mà họ bỏ qua. Cả phát thanh và truyền hình đều sử dụng âm thanh tổng hợp bao gồm (lời nói, tiếng động, âm nhạc). Phát thanh và truyền hình có khả năng tương tác cao. Điểm khác biệt: Nội dung so sánh Phát thanh Truyền hình Ngôn ngữ và phương tiện chuyển tải thông tin Ngôn ngữ phát thanh không có khả năng được minh hoạ bằng hình ảnh. Công chúng chỉ tiếp nhận thông tin qua một phương tiện duy nhất là thính giác (nghe). Ngôn ngữ hình ảnh và âm thanh, được chuyển tải cùng một lúc. Công chúng tiếp cận thông tin bằng cả thị giác và thính giác. Có nghĩa là nhìn và nghe cùng lúc. Qua nghiên cứu tổng kết thì có tới 70% lượng thông tin con người thu được là qua thị giác và 20% qua thính giác. Do vậy truyền hình có ưu thế riêng đặc biệt trong các loại hình báo chí. Diện phủ sóng Phát thanh tỏa sóng rộng khắp tới 100% bạn nghe đài Truyền hình phủ sóng khoảng 95% Tính thuyết phục Phát thanh do chỉ nghe bằng tai nên trong chừng mực nào đó thì khả năng thuyết phục công chúng và khả năng tác động dư luận có thể không nhanh và mạnh mẽ như Truyền hình. Truyền hình ảnh đi xa cho công chúng xem nên có tính thuyết phục hơn, khả năng tác động dư luận mạnh mẽ hơn. Sự tiện lợi, kinh tế Công chúng phát thanh được hưởng sự tiện lợi và kinh tế: Phát thanh sẽ tạo ra sự thư giãn giải trí cũng như tiếp nhận thông tin tiện lợi bất cứ ở đâu (vào bếp, lên rừng, ngoài biển...) và bất cứ lúc nào, kể cả khi đang nghỉ ngơi cũng như đang làm việc mà các loại hình báo chí khác không thể có được. Hơn nữa người ta chỉ bỏ ra vài chục ngàn đồng Việt Nam là có thể mua được 1 chiếc radio nhỏ gọn nhưng vẫn chất lượng. Truyền hình không tiện lợi và rẻ tiền như phát thanh. Người ta khó có thể xem truyền hình ở bất cứ đâu (kể cả khi truyền hình xem trên điện thoại), như ở trên rừng, trên biển, hay người khiếm thị thì không thể xem được). Để mua được một thiết bị xem truyền hình thì cũng phải bỏ ra một số tiền lớn hơn. Để khắc phục những hạn chế của loại hình, cả phát thanh và truyền hình đang phát huy cao độ thế mạnh của mình và cố gắng đổi mới cả về nội dung và kỹ thuật, cung cấp các chương trình hay với chất lượng hình ảnh và âm thanh vượt trội mà các công nghệ khác khó sánh bằng. Cung cấp nội dung chương trình phát thanh, truyền hình trên các thiết bị khác nhau (TV, Internet, điện thoại di động) và trên các ứng dụng công nghệ tương tác, công nghệ thông minh… Phát thanh đã và đang tận dụng thế mạnh riêng và công chúng riêng. Thế mạnh của phát thanh không chỉ ở tin tức nhanh, trực tiếp, đa dạng và phong phú, mà bằng lời nói, âm nhạc và tiếng động, phát thanh đưa người nghe tới gần hơn sự kiện, nhân vật, như được hòa mình, được cảm nhận đầy đủ sự kiện, nhân vật đó. Và đặc biệt, chỉ phát thanh mới có thể giúp người nghe hình dung về sự kiện, nhân vật như là của riêng họ, chỉ của riêng họ mà thôi. 1.4. Công chúng phát thanh 1.4.1. Khái niệm công chúng phát thanh Công chúng phát thanh còn được gọi là thính giả, là nhóm lớn xã hội được chương trình phát thanh tác động, hoặc nhóm người mà chương trình phát thanh hướng vào để tác động. 1.4.2. Vai trò của công chúng phát thanh Công chúng phát thanh có vai trò đặc biệt quan trọng, họ không chỉ là đối tượng tiếp nhận, đối tượng tác động, mà còn là nguồn đề tài phong phú vô tận của phát thanh. Họ là người trực tiếp tham gia các chương trình phát thanh, với những vấn đề liên quan đến đời sống xã hội và đến chính bản thân họ. Công chúng là đối tượng đầu tiên quan trọng và quyết định nhất cho việc thiết kế thông điệp, cho việc sáng tạo tác phẩm và các chương trình phát thanh. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã hơn một lần căn dặn các nhà báo luôn luôn phải đặt câu hỏi: Viết cho ai? Viết để làm gì? Và sau đó mới là: Viết như thế nào? Công chúng phát thanh là người nuôi dưỡng chương trình phát thanh, là người đánh giá, thẩm định cuối cùng chất lượng chương trình phát sóng. Công chúng là nguồn sinh lực phong phú, là ngọn nguồn tươi mới của chương trình phát thanh. 1.4.3. Nghiên cứu, thu hút công chúng tham gia vào sản xuất chương trình Trong môi trường truyền thông mới, quy trình truyền thông đơn nhất đã thay đổi, ranh giới giữa nhà báo và công chúng dần bị xóa nhòa, công chúng ngày càng chủ động và tích cực hơn, khiến chủ thể của truyền thông được chuyển từ sự “lũng đoạn độc quyền” của phóng viên chuyên nghiệp thành phóng viên và công chúng cùng chia sẻ, mô hình truyền thông được chuyển từ (đơn nhất) một chiều sang truyền thông tương tác (đa chiều). Sự nhất thể hóa giữa người truyền thông và công chúng đã trở thành nét đặc trưng chủ yếu của mô hình truyền thông mới trong kỷ nguyên truyền thông hội tụ.

BÀI 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ BÁO PHÁT THANH 1.1 Khái niệm Báo phát thanh

Phát thanh (radio) là loại hình truyền thông đại chúng, trong đó nội dung thôngtin được chuyển tải qua âm thanh (lời nói, tiếng động, âm nhạc) nhờ sử dụng kỹ thuậtsóng điện từ và hệ thống truyền thanh, tác động vào thính giác

sự kiện thuộc đủ các lĩnh vực và mọi nơi trên trái đất một cách trực tiếp

Một số nhà nghiên cứu về báo chí phát thanh trên thế giới lại đưa ra những dựđoán sáng sủa về tương lai của phát thanh trong bối cảnh bùng nổ các phương tiệntruyền thông đầu thế kỷ XXI Cơ sở của quan niệm này trước hết dựa trên những ưu

thế của phát thanh như tính tiện lợi, kỹ thuật đơn giản, thiết bị gọn nhẹ và phương thức tiếp nhận thông tin rất linh hoạt (đang trong ô tô, trên giường ngủ, đang làm việc…

đều có thể nghe phát thanh) Sự đơn giản, gọn nhẹ của thiết bị thu nhận thông tin phátthanh là một ưu thế nổi bật của phát thanh so với các báo khác trong cùng một điềukiện như nhau Khi cuộc sống ngày càng phát triển, con người ngày càng chịu nhiều áplực của nhịp sống khẩn trương, hiện đại thì những ưu thế này lại càng phát huy tácdụng

Phát thanh hiện đại ngày nay không tự nảy sinh mà là sự kế thừa và phát triển củaphát thanh truyền thống Đó là sự thay đổi phương thức trong sản xuất các chươngtrình phát thanh cho phù hợp với tình hình mới và đáp ứng nhu cầu của công chúng

Sự thay đổi của phương thức sản xuất không chỉ dựa trên nền tảng của công nghệ, kỹ

thuật mới mà còn đòi hỏi kỹ năng mới để tạo ra được chất lượng nội dung và hình thứcmới và qua đó có thể hình thành công chúng mới… Trong phương thức sản xuất cácchương trình phát thanh hiện đại, những ưu điểm của phát thanh truyền thống (như:tính tức thời và tỏa khắp; tính thân mật cá nhân; thông điệp có sức lan tỏa và có khảnăng tác động nhanh; dễ tác động vào tình cảm; sinh động trong cách thể hiện; sựthuyết phục, lôi kéo của lời nói tác động vào thính giác; kích thích trí tưởng tượng,buộc thính giả phải tự hình dung, liên tưởng; thiết bị rẻ tiền, đơn giản, dễ phổ biến…)vẫn tiếp tục được phát huy mạnh mẽ và lại được sự hỗ trợ đắc lực của công nghệ mớinên càng trở nên hấp dẫn hơn, hiệu quả hơn.

Trong phát thanh hiện đại, sự xuất hiện của các phóng viên, biên tập viên vàngười dẫn làm cho chương trình có nhiều màu sắc, sinh động, gần gũi, hấp dẫn côngchúng hơn Việc sử dụng nhiều giọng nói và âm thanh phong phú - trong đó có nhiềutiếng nói của người dân và việc sử dụng phương thức nói với ngôn ngữ đời sống bình

dị có thể tạo ra cảm giác gần gũi, thân mật cho thính giả Bên cạnh đó, việc xây dựngcác dạng chương trình mở, trong đó thính giả có thể tham gia trực tiếp vào chươngtrình (ở những mức độ khác nhau) cũng là những ưu thế của phương thức sản xuất cácchương trình phát thanh hiện đại

Các phương thức sản xuất chương trình hiện đại, mới mẻ như phát thanh có hình,phát thanh trên mạng, phát thanh tương tác, phát thanh thực tế… thực sự là một cuộccách mạng giúp cho nó đổi mới toàn diện trong nỗ lực thích ứng để tồn tại, phát triển.Phương thức sản xuất các chương trình phát thanh hiện đại cũng hạn chế đượcnhững nhược điểm, hạn chế của phát thanh truyền thống (như: công chúng chỉ tiếpnhận thông tin qua duy nhất một giác quan là tai nghe; nặng tính độc thoại; khó diễn tảđược những hình ảnh phức tạp; độ xác thực của thông tin không cao; thính giả khó nhớđược toàn bộ thông tin do tính chất hình tuyến; nghe càng nhiều, độ ghi nhớ cànggiảm )

Công chúng của phát thanh hiện đại không chỉ nghe mà còn có thể nhìn (phátthanh có hình), không chỉ nghe một lần một cách bị động mà có thể nghe nhiều lầnmột cách chủ động (phát thanh trên mạng); không chỉ tiếp nhận thông tin một chiều mà

có thể trực tiếp tham gia vào các chương trình đang phát sóng (phát thanh tương tác,phát thanh thực tế) v.v

Theo xu hướng biến đổi của ngôn ngữ truyền thông, ngôn ngữ đa giọng của phátthanh hiện đại phù hợp với tâm lý và nhu cầu hưởng thụ thông tin của công chúng báochí nhiều hơn Trong cuộc sống hiện đại, tác phong công nghiệp tạo ra áp lực rất lớn vềcông việc và thời gian cho con người, báo phát thanh sẽ tạo ra sự thư giãn giải trí cũngnhư tiếp nhận thông tin tiện lợi bất cứ ở đâu và bất cứ lúc nào, kể cả khi đang nghỉngơi cũng như đang làm việc mà các loại hình báo chí khác không thể có được Vớithế mạnh riêng của mình, báo phát thanh sẽ không ngừng củng cố vị trí của mình trong

hệ thống báo chí, truyền thông

Tóm lại, phát thanh hiện đại phải hội đủ các yếu tố cơ bản: Có cơ sở hạ tầng sảnxuất chương trình phát thanh, truyền dẫn phát sóng, tin học viễn thông đủ mạnh, hệthống dây chuyền đã được số hóa; điều kiện làm việc của cán bộ công chức, viên chức,phóng viên, kỹ thuật viên, ca sỹ, nhạc sỹ…đầy đủ, tiên tiến; trụ sở làm việc đáp ứngđược mọi nhu cầu công việc, công năng mạnh, hiệu quả, thông minh Trình độ cán bộ,công chức, viên chức, phóng viên, kỹ thuật viên chuyên nghiệp; kíp làm chương trình

có sự phối hợp chặt chẽ giữa tổng đạo diễn, dẫn chương trình, biên tập viên, phóngviên, kỹ thuật viên, phát thanh viên… cùng tạo ra sản phẩm tương thích với thế giới

1.3 Đặc điểm Báo Phát thanh

Phát thanh cho đến nay vẫn luôn giữ được vai trò là loại hình báo chí có khả năngthông tin thời sự nhanh nhất, nhạy bén nhất Người ta đã đưa ra một so sánh đầy hìnhảnh: Khi một sự kiện xảy ra, phát thanh đưa tin, truyền hình diễn tả và báo in phântích, giảng giải Điều đó cho thấy, nhanh chóng tức thời là một yếu tố quan trọng có

thể giúp cho phát thanh cạnh tranh với các loại hình báo chí khác trong bối cảnh củađời sống báo chí hiện đại.

1.3.1 Toả sóng rộng khắp

Là sự quảng bá nhờ phủ sóng điện từ trên phạm vi rộng lớn với tốc độ tươngđương tốc độ của ánh sáng (xấp xỉ 300.000km/s) Có thể nói phát thanh không có giớihạn về khoảng cách, vì thế nó mang tính xã hội hoá rất cao Thông tin được xã hội hoácũng có khả năng tạo ra hành động có tính xã hội hoá lớn

1.3.2 Thông tin phụ thuộc vào quy luật thời gian

Khi đọc báo, người đọc có thể chủ động xem những tác phẩm mà mình quan tâm

ở bất cứ trạng thái nào Không giống như vậy, thính giả phát thanh bị phụ thuộc hoàntoàn vào quá trình thông tin của radio Họ phải nghe chương trình một cách tuần tự từđầu đến cuối một cách hoàn toàn bị động

1.3.3 Sống động, riêng tư, thân mật

Đặc điểm này thể hiện rõ nhất khi so sánh phát thanh và báo in Đối với phátthanh, thính giả được nghe thông tin qua giọng đọc Nghĩa là thông tin đuợc truyềnđến với họ, thông qua giọng nói của những con người cụ thể nên gắn liền với những kỹnăng như cao độ, cường độ và đặc biệt là tiết tấu, ngữ điệu giọng nói tự nó có sứcthuyết phục bởi tính chất sôi động và tạo ra sự hấp dẫn, lôi kéo thính giả đến vớichương trình Điều đó đòi hỏi những người thực hiện chương trình phát thanh phải lựa

chọn cách nói sao cho thật riêng tư, thân mật như đang nói với từng người

1.3.4 Sử dụng ngôn ngữ âm thanh tổng hợp (gồm lời nói, tiếng động, âm nhạc) để chuyển tải nội dung thông tin

Công chúng của báo phát thanh là rộng lớn và đa dạng Đó là quần thể dân cưkhông phân biệt trình độ học vấn Mọi đối tượng (chỉ trừ người điếc) đều có thể tiếpnhận thông tin qua radio Âm thanh không bị phụ thuộc vào hình ảnh và chữ in nên cónhiều thuận lợi trong khai thác, sử dụng Âm thanh có thể kích thích trí tưởng tượng,gây không khí và gợi lên những tâm trạng Bởi lẽ đó, nếu xét riêng trong sự so sánh

với truyền hình, báo phát thanh nổi lên ở việc quan trọng nhất là sử dụng âm thanhtổng hợp bao gồm lời nói, tiếng động âm nhạc tác động vào thính giác Như vậy, đâykhông phải là phương thức tác động duy nhất mà còn là đặc trưng cơ bản của báo phátthanh tương quan so sánh với những loại hình báo chí khác.

hiện chức năng thông tin, tuyên truyền Chúng đồng thời cũng là phương tiện cơ bảnnhất để nhà báo sáng tạo tác phẩm

- Bằng cách đan dệt ngôn từ thành câu, thành bài, bằng khả năng sử dụng giọngđọc, giọng nói truyền cảm, nhà báo phát thanh có thể vẽ lên trong tâm trí thính giả mộtthế giới hiện thực vô cùng sống động, phong phú, có thể đưa người nghe đến bất cứnơi đâu, gặp gỡ bất kỳ ai

- Trong báo phát thanh hiện đại, chủ thể lời nói rất đa dạng, bao gồm Phóng viên(PV), Biên tập viên (BTV), Phát thanh viên (PTV), cộng tác viên, khách mời và cácnhân chứng Cụ thể:

+ Lời nói của phóng viên, biên tập viên

PV là những người làm công tác thu thập thông tin, sáng tạo tác phẩm BTV làchức danh để chỉ những người làm công việc biên tập tác phẩm, chương trình TrênĐài TNVN hiện nay, do yêu cầu công việc, nhiều người vừa là PV, vừa là BTV

Ngoài lời nói của PV, BTV, trên sóng phát thanh hiện nay còn có sự xuất hiệndạng lời nói của người dẫn chương trình Chức danh này được thiết lập là do sự ra đời

của một loạt các chương trình tọa đàm, giao lưu, tương tác trực tiếp (như Giờ cao điểm

của VOV giao thông)

+ Lời nói của phát thanh viên

Yêu cầu chung đối với lời nói của PTV là chất giọng đẹp, có nghệ thuật đọc, nóidiễn cảm Nhờ chất giọng chuẩn, cách phát âm chuẩn, lời nói của nhiều “nghệ sĩ phátthanh” đã góp phần nâng đỡ tích cực cho nội dung của hàng triệu tác phẩm, trở thànhmẫu mực cho cách phát âm của người dân trên khắp mọi miền đất nước

+ Lời nói của công chúng

Trên sóng phát thanh hiện nay, lời nói của công chúng (lời nhân chứng, lời củakhách mời trong các tác phẩm) được xuất hiện với tần suất khá cao Lời nói đó cungcấp thông tin, quan điểm, ý kiến, làm cho báo phát thanh trở nên ấm nóng hơi thở cuộcsống, tăng tính chính xác, khách quan, đồng thời, là chất xúc tác để công chúng quantâm hơn tới phát thanh Chính lời nói của nhân chứng cũng góp phần tăng cường tínhđời thường của lời nói trên sóng phát thanh hiện đại

+ Lời nói của cộng tác viên

Cộng tác viên là những người tham gia cộng tác, đưa tin tức cho Đài Thôngthường, họ cộng tác bằng cách gửi văn bản viết cho các nhà báo Nhưng trong một sốchương trình phát thanh trực tiếp, phát thanh tương tác, tiếng nói của họ được trực tiếpxuất hiện trên sóng để cung cấp thông tin từ hiện trường về phòng thu Chẳng hạn,

hiện nay, nhiều người đã trở thành cộng tác viên thường xuyên trong chương trình Giờ cao điểm (VOVGT)

+ Tiếng động nhân tạo

- Trong tác phẩm, tiếng động có vai trò như:

+ Là một kênh để chuyển tải nội dung thông tin

+ Là một kênh thông tin để bổ trợ cho lời nói

+ Góp phần làm cho tác phẩm trở nên chân thực, mang tính khách quan cho thôngtin; tạo hình ảnh cho một bài phát thanh

+ Tiếng động góp phần cung cấp thông tin về thời gian, không gian, về hoàn cảnhhay tâm trạng, tính cách của nhân vật Thiếu tiếng động, tác phẩm báo chí sẽ dễ đơnđiệu, thiếu hơi thở chân thực của cuộc sống

+ Góp phần làm cho tác phẩm trở nên sinh động và hấp dẫn hơn, thể hiện nhữngsắc thái biểu cảm cho tác phẩm

- Vai trò của Âm nhạc:

+ Âm nhạc cũng là một kênh để chuyển tải nội dung thông tin

+ Âm nhạc tạo ra không khí thông tin và được coi là một yếu tố góp phần làmtăng hiệu quả thông tin

+ Âm nhạc làm tăng sự hứng thú, hưng phấn, thoải mái để thính gia tiếp nhậnchương trình có hiệu quả hơn

- Việc sử dụng các loại nhạc trên còn có tác dụng đem lại sự sống động cho tácphẩm, tạo khoảng nghỉ ngơi ngắn mà tích cực cho thính giả

- Những dạng nhạc này tự thân không tồn tại độc lập trong chương trình tin tứcthời sự, mà phải đi cùng lời nói

* Từ những đặc điểm về Báo phát thanh nêu trên, có thể đưa ra những điểm tương đồng và khác biệt giữa phát thanh và truyền hình như sau:

Điểm tương đồng:

- Cả Phát thanh và Truyền hình đều có chung những điểm đặc thù của báo chí,

đó là “tính thời sự”

- Đối tượng phản ánh đều là những sự kiện, sự việc, con người, những vấn đề điển hình, độc đáo, mang tính thời sự nóng hổi

- Tính phổ cập và quảng bá: đều là phương tiện truyền thông đại chúng

- Có khả năng tác động dư luận và khả năng trở thành diễn đàn của nhân dân

- Ngôn ngữ phát thanh, cũng như ngôn ngữ truyền hình, có tính hình tuyến Ngôn ngữ có tính hình tuyến nghĩa là: Các tín hiệu của ngôn ngữ xuất hiện lầnlượt, cái này tiếp theo sau cái kia, tạo thành dòng chảy liên tục, theo bề rộng một chiềucủa thời gian Và người nghe, người xem phải tiếp nhận chúng một cách tức thời chonên họ không có khả năng quay lại với điều chưa hiểu hoặc đầu tư thời gian để nghiềnngẫm thấu đáo điều đã lĩnh hội được Như vậy khả năng tiếp nhận thông tin sẽ bị giánđoạn Để khắc phục những hạn chế đó thì cả phát thanh và truyền hình đều liên tục đổimới nội dung cũng như hình thức thể hiện sao cho ngắn gọn, đơn giản, dễ hiểu, dễnhớ Bên cạnh đó là việc đổi mới công nghệ hiện đại để người nghe, người xem có thểxem lại, nghe lại chương trình mà họ bỏ qua

- Cả phát thanh và truyền hình đều sử dụng âm thanh tổng hợp bao gồm (lời nói,tiếng động, âm nhạc)

- Phát thanh và truyền hình có khả năng tương tác cao

Ngôn ngữ phát thanh không

có khả năng được minh hoạ bằng hình ảnh Công chúng chỉ tiếp nhận thông tin qua một phương tiện duy nhất làthính giác (nghe)

Ngôn ngữ hình ảnh và âm thanh, được chuyển tải cùng một lúc Công chúng tiếp cận thông tin bằng cả thị giác và thính giác Có nghĩa là nhìn vànghe cùng lúc

Qua nghiên cứu tổng kết thì có

tới 70% lượng thông tin con người thu được là qua thị giác

và 20% qua thính giác Do vậytruyền hình có ưu thế riêng đặcbiệt trong các loại hình báo chí

Diện phủ sóng Phát thanh tỏa sóng rộng

khắp tới 100% bạn nghe đài

Truyền hình phủ sóng khoảng 95%

Tính thuyết phục Phát thanh do chỉ nghe bằng

tai nên trong chừng mực nào đó thì khả năng thuyết phục công chúng và khả năng tác động dư luận có thể không nhanh và mạnh

mẽ như Truyền hình

Truyền hình ảnh đi xa cho công chúng xem nên có tính thuyết phục hơn, khả năng tác động dư luận mạnh mẽ hơn

Sự tiện lợi, kinh tế Công chúng phát thanh

được hưởng sự tiện lợi và kinh tế: Phát thanh sẽ tạo ra

sự thư giãn giải trí cũng nhưtiếp nhận thông tin tiện lợi bất cứ ở đâu (vào bếp, lên rừng, ngoài biển ) và bất

cứ lúc nào, kể cả khi đang nghỉ ngơi cũng như đang làm việc mà các loại hình báo chí khác không thể có được Hơn nữa người ta chỉ

bỏ ra vài chục ngàn đồng

Truyền hình không tiện lợi và

rẻ tiền như phát thanh Người

Việt Nam là có thể mua được 1 chiếc radio nhỏ gọn nhưng vẫn chất lượng.

Để khắc phục những hạn chế của loại hình, cả phát thanh và truyền hình đangphát huy cao độ thế mạnh của mình và cố gắng đổi mới cả về nội dung và kỹ thuật,cung cấp các chương trình hay với chất lượng hình ảnh và âm thanh vượt trội mà cáccông nghệ khác khó sánh bằng

Cung cấp nội dung chương trình phát thanh, truyền hình trên các thiết bị khácnhau (TV, Internet, điện thoại di động) và trên các ứng dụng công nghệ tương tác, côngnghệ thông minh…

Phát thanh đã và đang tận dụng thế mạnh riêng và công chúng riêng Thế mạnhcủa phát thanh không chỉ ở tin tức nhanh, trực tiếp, đa dạng và phong phú, mà bằng lờinói, âm nhạc và tiếng động, phát thanh đưa người nghe tới gần hơn sự kiện, nhân vật,như được hòa mình, được cảm nhận đầy đủ sự kiện, nhân vật đó Và đặc biệt, chỉ phátthanh mới có thể giúp người nghe hình dung về sự kiện, nhân vật như là của riêng họ,chỉ của riêng họ mà thôi

1.4 Công chúng phát thanh

1.4.1 Khái niệm công chúng phát thanh

Công chúng phát thanh còn được gọi là thính giả, là nhóm lớn xã hội đượcchương trình phát thanh tác động, hoặc nhóm người mà chương trình phát thanhhướng vào để tác động

1.4.2 Vai trò của công chúng phát thanh

Công chúng phát thanh có vai trò đặc biệt quan trọng, họ không chỉ là đốitượng tiếp nhận, đối tượng tác động, mà còn là nguồn đề tài phong phú vô tận của

phát thanh Họ là người trực tiếp tham gia các chương trình phát thanh, với nhữngvấn đề liên quan đến đời sống xã hội và đến chính bản thân họ.

Công chúng là đối tượng đầu tiên quan trọng và quyết định nhất cho việcthiết kế thông điệp, cho việc sáng tạo tác phẩm và các chương trình phát thanh Chủtịch Hồ Chí Minh đã hơn một lần căn dặn các nhà báo luôn luôn phải đặt câu hỏi:Viết cho ai? Viết để làm gì? Và sau đó mới là: Viết như thế nào?

Công chúng phát thanh là người nuôi dưỡng chương trình phát thanh, làngười đánh giá, thẩm định cuối cùng chất lượng chương trình phát sóng Công

chúng là nguồn sinh lực phong phú, là ngọn nguồn tươi mới của chương trình phát

thanh

1.4.3 Nghiên cứu, thu hút công chúng tham gia vào sản xuất chương trình

Trong môi trường truyền thông mới, quy trình truyền thông đơn nhất đã thayđổi, ranh giới giữa nhà báo và công chúng dần bị xóa nhòa, công chúng ngày càng chủđộng và tích cực hơn, khiến chủ thể của truyền thông được chuyển từ sự “lũng đoạnđộc quyền” của phóng viên chuyên nghiệp thành phóng viên và công chúng cùng chia

sẻ, mô hình truyền thông được chuyển từ (đơn nhất) một chiều sang truyền thôngtương tác (đa chiều) Sự nhất thể hóa giữa người truyền thông và công chúng đã trởthành nét đặc trưng chủ yếu của mô hình truyền thông mới trong kỷ nguyên truyềnthông hội tụ

So với các loại hình truyền thông mới thì phát thanh có những thế mạnh khôngthua kém, đó là có thể đưa thông tin tức thì; công chúng có thể cùng làm tin; cùng bìnhluận về một vấn đề nào đó; công chúng có thể trực tiếp tương tác với người làmchương trình và tương tác với nhau; công chúng có thể tiếp cận thông tin khi đang dichuyển… Hơn các loại hình báo chí khác, dù đang làm bất cứ việc gì, bất cứ ở đâu?

Chính vì vậy, cần tìm hiểu thực trạng nhận thức của công chúng, nghiên cứu nhucầu và sở thích của công chúng trong việc tiếp nhận các sản phẩm phát thanh; cần phải

có quy trình nghiên cứu công chúng với sự trợ giúp của các trung tâm nghiên cứu Đây

là nhu cầu và xu thế tất yếu của phát thanh hiện đại, nhằm thu hút công chúng tham giatrực tiếp vào quá trình sản xuất chương trình

1.5 Phát thanh trong xu thế hội tụ truyền thông

Cùng với sự phát triển của Internet, hàng loạt sản phẩm công nghệ truyền thôngmới được phát triển như công nghệ di động, các thiết bị đầu cuối theo xu hướng diđộng hóa, cá nhân hóa cao độ, tạo nên một sức mạnh to lớn mà các loại hình truyềnthống khó cạnh tranh nổi

Công chúng Việt Nam, đặc biệt là giới trẻ, có khả năng thích ứng với sản phẩmtruyền thông công nghệ Họ chủ động và có năng lực tương tác mạnh trong môi trườngtruyền thông internet, sẵn sàng tham gia tryền thông xã hội Hợp tác quốc tế, thu hútđầu tư từ các doanh nghiệp truyền thông nước ngoài trong sản xuất và kinh doanh cácsản phẩm truyền thông, đặc biệt là nhóm sản phẩm truyền thông văn hoá, giáo dục,công nghệ và giải trí được sự khuyến khích mạnh mẽ của chính phủ Việt Nam Cơ sở

hạ tầng kỹ thuật cũng là một ưu điểm lớn cho sự phát triển công nghệ truyền thông,

truyền thông đa phương tiện và các dòng sản phẩm truyền thông tích hợp ở thị trườngViệt Nam.

1.5.1.2 Thách thức

Thị trường truyền thông Việt Nam hiện còn nhiều khoảng trống Ở các vùngnông thôn, miền núi, hải đảo Việt Nam vẫn còn sự mất cân đối lớn trong mối quan hệcung – cầu Việt Nam đang là thị trường tiềm năng cho các hoạt động đầu tư sản xuấtdòng sản phẩm truyền thông số, trên nền tảng công nghệ và tích hợp công nghệ

Việt Nam đang thiếu trầm trọng nhân lực quản lý truyền thông và chuyên giatruyền thông cấp cao, có khả năng quản trị và tư vấn truyền thông trong chính phủ, các

cơ quan báo chí truyền thông, các tập đoàn kinh tế và các doanh nghiệp loại vừa Hiệntại các doanh nghiệp nhỏ gần như chưa có sự tham gia của các nhân viên truyền thông Như vậy, nhu cầu đào tạo nhân lực trong nước là rất lớn, do đó rất cần có sự đầu

tư phát triển lĩnh vực đào tạo nhân lực cho các lĩnh vực truyền thông và quản lý truyềnthông, đặc biệt là truyền thông chính phủ và truyền thông doanh nghiệp

Trong xu thế hội tụ truyền thông, phát thanh cũng đang phải đối mặt với nhữngthách thức, về công nghệ, về con người, phải chia sẻ công chúng cho các loại hình báochí khác Nghe phát thanh thì lại chỉ có một cách duy nhất qua con đường thính giác,nên để công chúng lựa chọn phát thanh thì không còn con đường nào khác là phải đổimới thì mới có thể tồn tại và phát triển

Có thể thấy rõ rằng: những biến đổi có tính gốc rễ trên tất cả các yếu tố căn bảncủa thị trường truyền thông trong môi trường kỷ nguyên số hiện nay tạo ra cơ hội vàthách thức mới với các cơ quan báo chí và các cơ sở truyền thông Việt Nam Yêu cầuđổi mới nền báo chí truyền thông là tất yếu và cấp bách Giải pháp đổi mới tập trungvào xây dựng cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, truyền thông cho các cơ quan báo chí

và cơ sở truyền thông, đào tạo và đào tạo lại nguồn nhân lực ngành truyền thông đápứng yêu cầu của khoa học công nghệ 4.0, bao gồm đồng bộ hoá đội ngũ nhà báo công

nghệ 4.0 và nhà quản lý báo chí truyền thông đủ đủ bản lĩnh, nhân cách và năng lựctương ứng, nhằm hướng tới phát triển kinh tế báo chí truyền thông dựa trên quy luật vàthực trạng quan hệ cung cầu và đặc thù công chúng truyền thông của quốc gia và từngđịa phương

1.5.2 Xu hướng phát triển

1.5.2.1 Vài nét về hội tụ truyền thông

Mạng Internet ra đời và phát triển khiến “môi trường sinh thái” của các phươngtiện truyền thông truyền thống thay đổi mạnh mẽ Vài năm gần đây, hội tụ truyềnthông được giới nghiên cứu lý luận cũng như các nhà báo trong và ngoài nước đề cậpkhá nhiều Thực tiễn cho thấy, hội tụ truyền thông là “điểm đến” của các cơ quan báochí - truyền thông, tiến trình này đến sớm hay muộn phụ thuộc vào từng quốc gia Và,hội tụ truyền thông đang trở thành xu thế vận động và phát triển tất yếu của báo chí,truyền thông hiện đại

Hiện nay, khái niệm hội tụ truyền thông không còn xa lạ với giới báo chí, cácnhà báo và nhà nghiên cứu báo chí truyền thông, tuy nhiên, vì quá trình hội tụ truyềnthông vẫn đang ở những bước đi đầu tiên, nên các học giả trong và ngoài nước vẫn cònmột số ý kiến trái chiều xung quanh vấn đề này Theo PGS.TS Nguyễn Đức Dũng, hội

tụ truyền thông là để chỉ sự tích hợp các phương tiện báo chí khác nhau vào trong mộtphương thức hoạt động Như vậy, các phương tiện truyền thông truyền thống và mới sẽtương tác và hỗ trợ cho nhau, mở ra kỷ nguyên mới của truyền thông đa phương tiện Xét từ giác độ kỹ thuật, sự tương tác, hội tụ giữa báo in và mạng Internet đã

“sản sinh” ra báo mạng điện tử; sự hội tụ giữa truyền hình và Internet cho “ra đời”truyền hình giao thức (IPTV); và sự hội tụ giữa phát thanh và Internet tạo ra phát thanhtrên mạng Internet (Podcasting)

Nếu nhìn rộng hơn, hội tụ truyền thông bao gồm sự kết hợp tất cả các phươngtiện truyền thông, không chỉ về loại hình truyền thông, mà còn là sự hội tụ cả về chứcnăng, phương thức đưa tin, sở hữu nguồn tin, cơ cấu tổ chức của các cơ quan báo chí,truyền thông… Nói cách khác, hội tụ truyền thông là quá trình phát triển tiệm tiến từthấp đến cao của báo chí hiện đại.

Thực tiễn cho thấy, hiện nay, tính năng hội tụ của các phương tiện truyền thôngtrên mạng Internet không ngừng nâng cao, cách thức, hình thức tiếp nhận và truyềnphát thông tin ngày càng đa dạng và phong phú Sự xuất hiện của thời đại 4G khiếnbáo chí mobile, online trên điện thoại di động, truyền hình mobile đã thúc đẩy ipad,laptop, màn hình ngoài trời không dây phát triển mạnh mẽ Có thể thấy, mạngInternet và điện thoại di động đã làm thay đổi cuộc sống của con người, đồng thờicũng làm thay đổi “môi trường sinh thái” của các phương tiện truyền thông, khiến cáchthức tổ chức của các phương tiện truyền thông mới và cũ có nhiều thay đổi Sự thayđổi về hình thức và phương thức truyền thông mới khiến cách thức hợp nhất và tái tạonội dung truyền thông ngày càng trở nên khó khăn hơn Đặc biệt, các phương tiệntruyền thông mới đã phá bỏ “biên giới cứng” về thời gian, không gian của các phươngtiện truyền thông truyền thống vốn tồn tại đơn lẻ trước đây như báo in, phát thanh vàtruyền hình

Do đó, trong môi trường hội tụ truyền thông, sự “sinh tồn” của các phương tiệntruyền thông truyền thống luôn phải đối mặt với những thách thức chưa từng có do sựtác động của các phương tiện truyền thông mới Do vậy, làm thế nào để định vị chínhxác về nội dung, lựa chọn thích hợp các phương tiện truyền thông để truyền tải thôngtin, kiểm soát và quản lý một cách hiệu quả quy trình truyền thông đã trở thành bàitoán khó mà các phương tiện thuyền thông, trong đó có phát thanh đang đi tìm lời giải

1.5.2.2 Xây dựng đội ngũ nhà báo “đa kỹ năng”

Trong tòa soạn hội tụ, phóng viên, biên tập viên, phóng viên ảnh cùng hợp táclàm tin, bài thay vì hoạt động độc lập như trước Nói một cách đơn giản, khi xảy ra sựkiện có tính thời sự, một nhóm phóng viên cùng thu thập tin tức, đồng thời chia sẻnhững thông tin đã thu thập được và thống nhất chọn cách tốt nhất để đưa tin.

Mô hình tòa soạn điển hình theo kiểu này là tờ Osterreich (Áo) Theo thiết kế,tòa soạn đã xây dựng một phòng tin tức theo mô hình bánh xe Bàn siêu biên tập haycòn gọi là “sở chỉ huy” được đặt ở trung tâm Với cách sắp xếp đó, phóng viên viết chobáo in và báo mạng điện tử cùng làm việc trong một môi trường, có thể hỗ trợ nhautrong công việc, thay vì mỗi bên chỉ quan tâm sản xuất nội dung cho kênh của mìnhnhư trước kia

Khi (phòng) ban báo in họp bàn về nội dung, những phóng viên của báo mạngđiện tử cũng biết chính xác vấn đề gì đang được thảo luận để chủ động tổ chức tin bài,mặc dù hai ban này được tổ chức riêng rẽ

Ngoài ra, phóng viên báo in hoàn toàn có thể sử dụng tư liệu, ảnh trong bài viết,phóng viên truyền hình có thể sử dụng phần text của báo in làm lời dẫn cho clip củamình… Các bản tin trên truyền hình cũng có thể sử dụng đồ họa hay các số liệu củabáo in và báo mạng đã đăng tải Đối với báo mạng điện tử có thể sử dụng những sảnphẩm của truyền hình và file audio của phát thanh Trong quá trình tác nghiệp, tòasoạn thường xuyên tổ chức các khóa bồi dưỡng và đào tạo cho phóng viên báo in biếtcách tường thuật tin tức trên truyền hình; đối với phóng viên ảnh không chỉ biết chụpảnh, mà còn có thể quay phim và tiến hành các cuộc phỏng vấn

Nói cách khác, khi làm việc trong tòa soạn hội tụ, các nhà báo sẽ phải làm việc

“đa năng” hơn và phải đối mặt với hình thức hội tụ đa phương tiện, dù bản tin đó chỉ làmột mẩu tin của kênh truyền hình, hay báo mạng hoặc tờ báo in Nhà báo tác nghiệp

trong môi trường này phải chuẩn bị những bản tin đó một cách đa dạng hơn để có thểđăng tải trên nhiều phương tiện truyền thông khác nhau.

Qua đó có thể thấy, muốn làm tốt nội dung hội tụ, phóng viên, biên tập viên củatòa soạn hội tụ phải là phóng viên “đa năng”, vừa có kỹ năng viết bài, vừa biết sử dụngcác thiết bị kỹ thuật cho cơ quan báo chí đa phương tiện

Sự chuyển đổi từ kỷ nguyên in ấn sang thời đại số khiến hoạt động cạnh tranhcủa báo chí truyền thông không chỉ bó hẹp trong phạm vi thu thập và đưa tin, mà cònthông qua việc hợp nhất các sản phẩm truyền thông để nâng cao chất lượng và giá trịthông tin, từ đó tạo ra sản phẩm truyền thông mới, hình thành các chuỗi sản phẩm vàchuỗi giá trị trong các cơ quan báo chí - truyền thông Nếu xét từ ý nghĩa đó, trình độ

và kỹ năng tác nghiệp hiện nay của nhà báo đang trở nên lạc hậu, đòi hỏi nhà báo phải

“đa kỹ năng”, hiểu về truyền thông, biết lập kế hoạch, viết, biên tập tốt, quay phim vàchụp ảnh giỏi

Mặt khác, nhà báo “đa kỹ năng” cần phải hiểu công chúng và kiểm chứng thôngtin từ truyền thông xã hội Một trong những sợi chỉ quan trọng kết nối giữa nhà báo vớicông chúng là có thể thu thập được rất nhiều kiến thức và giá trị từ công chúng

và công chúng luôn sẵn sàng chia sẻ những giá trị đó Một ví dụ điển hình: Một cơnbão tuyết xảy ra ở Thành phố New York (Mỹ) khiến toàn thành phố gần như bị tê liệthoàn toàn Ba sân bay chính, một ga tàu hỏa, và một số tuyến tàu điện ngầm của thànhphố phải đóng cửa, phương tiện cấp cứu như xe cứu thương, xe tải chữa cháy khôngthể di chuyển

Trong khi đó, ông Michael R Bloomberg - thị trưởng thành phố New York lạithông báo rằng, tất cả các đường phố đã được khơi thông Tuy nhiên, bản đồ do Đàiphát thanh địa phương WNYC cung cấp cho thấy rằng, các con đường vẫn bị chôn vùitrong tuyết Với cách làm mới, WNYC đã mời thính giả tường thuật những khu vực

mà đường phố vẫn chưa được dọn tuyết, cản trở xe hơi, ngăn cản xe buýt và cácphương tiện cấp cứu đến với người dân Để gửi bài tường thuật về sự kiện này, ngườidân chỉ cần gửi tin nhắn từ bất kỳ điện thoại di động nào Mỗi bài tường thuật đượcgắn với một bản đồ Google, đăng trên website của đài phát thanh WNYC Có thể thấy,công chúng là người trực tiếp giúp các nhà báo đưa tin khách quan và nhanh nhất; nhàbáo cần phải suy nghĩ sáng tạo để có thể sử sụng nguồn tin do công chúng cung cấphiệu quả; vai trò của truyền thông xã hội khá quan trọng khi nhà báo đưa tin về thiêntai, hoặc khủng hoảng.

Chính vì vậy, một trong những yếu tố quan trọng là nhà báo cần thu hút sự hợptác và cùng tham gia của công chúng Trong thực tế, quy trình truyền thông truyềnthống diễn ra như sau: sự kiện được nhà báo truyền tải tới công chúng thông qua cácphương tiện truyền thông Trong quá trình truyền thông đó, nhà báo đóng vai trò làngười chủ động tích cực, còn công chúng thường ở vị trí bị động hơn Do đó, vai tròcủa nhà báo trong quá trình tổng hợp và chắt lọc thông tin, đem đến cho công chúngnhững sản phẩm truyền thông chất lượng, giảm thiểu những khó khăn cho công chúngtrong vấn đề tiếp nhận những thông tin hữu ích, làm tốt vài trò của “người gác cổng” làrất cần thiết; đưa thông tin nhanh nhưng phải chính xác Đặc biệt, nhà báo cần có tưduy đa phương tiện

Hiện nay, nhiều hãng truyền thông lớn trên thế giới đều yêu cầu nhà báo cùng lúcphải cung cấp các nội dung cho nhiều loại hh́nh truyền thông khác nhau, một phóngviên làm việc trong cơ quan truyền thông đa phương tiện, sau khi phỏng vấn một sựkiện, cần hoàn thành rất nhiều công việc như viết tin cho báo giấy, gửi sản phẩm chotruyền hình và phát thanh, thậm chí cả Internet bao gồm video, ảnh, bản tin viết chođiện thoại di động

Tuy nhiên, yêu cầu đối với nhà báo “đa kỹ năng” cần phải phải linh hoạt để vừa

có thông tin, vừa có hình ảnh tĩnh và hình ảnh động, và điều quan trọng là luôn ý thức

về việc gửi về tòa soạn một cách nhanh nhất Theo nhà báo Lê Quốc Minh, Tổng Biêntập báo điện tử Vietnamplus, làm báo trên điện thoại di động sẽ là xu hướng chủ đạo,

vì thế việc tác nghiệp bằng mobile cũng sẽ trở nên phổ biến trong tương lai để phục vụthể loại mobile news Đây là một thể loại mới, có thể bổ sung cho báo in, phát thanh vàtruyền hình Tuy nhiên, nhà báo cần chú ý đưa tin nhanh, nhưng phải phản ánh đầy đủ

sự thật, bởi không phải cái gì nhanh cũng đúng

Tóm lại, để thích ứng trong môi trường truyền thông mới, nhà báo “đa kỹ năng”ngoài việc nắm bắt các công nghệ làm báo truyền thống, phải biết xử lý ảnh và video,đặc biệt biết sử dụng mạng xã hội để tăng giá trị cho tờ báo điện tử của mình và coicông chúng là đối tác trong quá trình tác nghiệp.Tuy nhiên, nhà báo luôn phải tỉnh táo,biết kiểm chứng khi đọc thông tin trên mạng xã hội, hãy luôn nhớ và tìm trả lời các câuhỏi: Ai là nguồn tin? Có phải họ thực sự là người họ tự nhận? Nhà báo có thể chắcchắn rằng những người đó đang đứng ở địa điểm đó? Thông tin này có nhất quán vớicác báo khác không? Thông tin đó có vẻ đáng ngờ không?

1.5.2.3 Đổi mới phát thanh để thu hút công chúng

“Công nghệ thay đổi, công chúng thay đổi, phát thanh cũng phải thay đổi đểkhẳng định vị thế của mình” - Đó là quan điểm cuả Ông Nguyễn Thế Kỷ, Ủy viênTrung ương Đảng, Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam (TNVN) Ông Nguyễn Thế

Kỷ khẳng định: Ở Việt Nam, phát thanh đã và đang là loại hình báo chí rất quan trọng.Khi xuất hiện mạng xã hội và các phương tiện thông tin khác trên internet, với thôngtin đa dạng, đa chiều, thật có, giả có, thật giả lẫn lộn, thì sóng phát thanh của ĐàiTNVN và đài phát thanh các địa phương luôn là lựa chọn của công chúng vì độ tin cậy

và trung thực của thông tin Ở các nước phát triển, phát thanh vẫn có chỗ đứng rấtvững chắc”

Cùng với sóng FM, phát thanh đã và đang chuyển sang phát sóng kỹ thuật sốmặt đất và phát trên nền tảng internet băng thông rộng đến với phần lớn dân số trên thếgiới

So với các loại hình truyền thông mới thì phát thanh có những thế mạnh khôngthua kém, đó là có thể đưa thông tin tức thì; công chúng có thể cùng làm tin; cùng bìnhluận về một vấn đề nào đó; công chúng có thể trực tiếp tương tác với người làmchương trình và tương tác với nhau; công chúng có thể tiếp cận thông tin khi đang dichuyển… Hơn các loại hình báo chí khác, dù đang làm bất cứ việc gì, bất cứ ở đâu(không cần phải nhìn như truyền hình, hay dùng tay để lật trang như trang báo in haybáo điện tử) công chúng cũng có thể nghe được phát thanh

Ngày nay, công chúng tiếp cận thông tin ở đâu thì phát thanh có mặt ở đó…Ngoài chiếc radio truyền thống, phát thanh đã có mặt trên internet, mobile phone, vàđặc biệt là phát thanh số có thể cho người ta có nhiều kênh sóng để lựa chọn Bên cạnh

đó, nhu cầu tiếp nhận thông tin trên đài cũng khác trước rất nhiều Ví dụ những người

đi trên ô tô, vì trong trạng thái di chuyển, nên họ cần cái gì đó ngắn gọn, trực tiếp, cầnnhững quan điểm chính thống, cần những ý kiến đa chiều… Người ta không còn ngheđài cả ngày nữa, mà lúc nào tiện thì nghe, lên ô tô thì nghe… Ở vùng nông thôn, miềnnúi, người ta còn nghe Đài TNVN, đài địa phương qua loa truyền thanh

Công nghệ phát triển mạnh mẽ tác động đến công chúng - đó vừa là thách thức,vừa là cơ hội Nhưng có lẽ thách thức nhiều hơn, bởi công nghệ phát triển khiến côngchúng có nhiều sự lựa chọn Một người dân là dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xacũng có thể tiếp cận thông tin qua điện thoại di động, qua internet Thông tin lại rấtnhanh và đa dạng Đó là chưa nói đến truyền hình - công nghệ ngày càng hiện đại,người làm truyền hình lại “chiều” người xem hết cỡ

Trong khi đó, nghe phát thanh thì lại chỉ có một cách duy nhất qua con đườngthính giác nên để công chúng lựa chọn phát thanh,

Đài TNVN đã và đang từng bước tháo gỡ khó khăn để hòa mình vào các xuhướng của truyền thông thế giới để phát triển Cùng với việc đổi mới công nghệ, ĐàiTNVN sẽ tập trung đổi mới toàn diện nội dung đối với các khối biên tập: hướng đếntiêu chí “lấy thính giả, khán giả, độc giả” làm trung tâm Sản xuất và phát sóng những

gì công chúng cần chứ không sản xuất và phát sóng những gì Đài có Luôn luôn coinội dung hấp dẫn là những tài sản đắt giá, quí hiếm và làm nên thương hiệu ĐàiTNVN VOV cũng sẽ phát huy lợi thế của mạng xã hội để quảng bá và làm tăng giá trịcủa các sản phẩm phát thanh, truyền hình báo in và báo điện tử

Cùng với Đài tiếng nói Việt Nam, hệ thống đài phát thanh – truyền hình các tỉnhcũng đang từng bước đổi mới để hòa nhập, trong đó tập trung vào 2 xu hướng là xuhướng đổi mới công nghệ và xu hướng đổi mới về nội dung

Xu hướng đổi mới về công nghệ

* Đơn giản về kỹ thuật, rẻ tiền về phương tiện

Chỉ cần một thiết bị thu tín hiệu nhỏ là công chúng đã có thể hưởng thụ cácchương trình phát thanh ở bất cứ đâu, bất cứ khi nào Nếu đọc báo in thì cần phải cóánh sáng, xem truyền hình, đọc báo mạng điện tử thì phải có một chiếc tivi, có máytính hoặc phương tiện nối mạng internet… Hơn nữa tất cả các phương tiện này đòi hỏichúng ta phải tập trung cao độ trong một điều kiện không gian tương đối ổn định thìmới có thể hưởng thụ trọn vẹn thông tin Nhưng phát thanh đơn giản hơn thế rất nhiều.Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh nhỏ gọn, chúng ta có thể liên lạc, nghe đài,xem Truyền hình, đọc báo, chụp ảnh, quay video đặc biệt với phát thanh, thính giả có

thể vừa nghe chương trình phát thanh vừa làm mọi công việc, kể cả lái xe ô tô hay đi

bộ tập thể dục trong công viên…

Nếu xét ở phương diện phủ sóng rộng thì phát thanh luôn vững vàng ở vị trí sốmột so với tất cả các loại hình báo chí khác như báo in, báo hình, báo mạng điện tử.Chính vì đặc điểm đơn giản về kỹ thuật, rẻ tiền về phương tiện mà ở Việt Nam, từmiền núi đến hải đảo xa xôi hay nông thôn đều có sự hiện hữu của chiếc radio

* Về việc tăng cường tính chất đa phương tiện, hiện đại hóa kỹ thuật

Các đài địa phương đã xây dựng một website trên mạng để hỗ trợ cho các

chương trình phát thanh Website cũng là một thư viện online, giúp công chúng phát thanh tra cứu tư liệu khi cần thiết Hiện nay, kênh VOV Giao thông của Đài Tiếng nói Việt Nam đang kết hợp phát trên sóng phát thanh tần số 91MHz và phát trên Hệ phát thanh có hình vào những giờ cao điểm Sự kết hợp mang tính chất đa phương tiện này

là một nét mới mẻ, cho thấy ưu thế của báo phát thanh hiện nay

Các đài phát thanh trung ương và địa phương cũng đang nỗ lực đổi mới, hiện đạihóa kỹ thuật nhằm giúp tiết kiệm thời gian cho quá trình xử lý, biên tập thông tin, giúpthông tin nhanh chóng được đến với công chúng

Việc đưa ứng dụng kĩ thuật số vào các khâu (trang bị phương tiện tác nghiệp chophóng viên, xử lí, dựng các tác phẩm hoàn chỉnh, truyền phát sóng…), giúp cho đàiphát thanh mở rộng diện phủ sóng, nâng cao chất lượng âm thanh và giúp cho quátrình truyền tin không bị gián đoạn

Để thực hiện được các chương trình phát thanh mở, phát thanh tương tác, phát

thanh thực tế và nhất là phát thanh có hình, đòi hỏi không chỉ về thiết bị kỹ thuật hiện đại mà còn phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng của những người làm chương trình và tính chuyên nghiệp của ekip thực hiện

Trong bối cảnh bùng nổ các phương tiện truyền thông đại chúng hiện nay, muốn

có chỗ đứng của mình, phát thanh cần phải phát huy tối đa những ưu thế của mình đểvượt lên trong việc cung cấp thông tin nhanh, chính xác với một phưong thức sinhđộng, gần gũi với công chúng

Xu hướng đổi mới về nội dung

* Nâng cao chất lượng nội dung, hình thức và cách thể hiện các chương trình

Những người làm phát thanh đang tập trung đầu tư nhiều hơn nữa vào nội dungcác chương trình phát thanh; nâng cao chất lượng nội dung, hình thức và cách thể hiệncác chương trình theo hướng mới mẻ, hấp dẫn, thân mật, gần gũi và bổ ích; bám sát thịhiếu, các mối quan tâm của người dân; giúp cho thính giả luôn được tiếp cận vớinhững thông tin mới mẻ, hấp dẫn, lôi cuốn nhất

Một chương trình phát thanh hiện đại cần phải có nội dung mới, sự kiện nónghổi, tức thì, kết hợp hài hòa giữa thông tin và yếu tố giải trí, đồng thời có định hướng

dư luận và định hướng thẩm mỹ; được phát sóng trong chương trình và khung giờ phùhợp với đối tượng công chúng; phương thức truyền tin nhanh gọn (như phát thanh trựctiếp); ngôn ngữ trong sáng, dễ hiểu, diễn đạt phổ thông; giọng đọc phù hợp với chươngtrình và thính giả; khai thác, sử dụng tốt các yếu tố bổ trợ cho giọng nói (âm nhạc,tiếng động) một cách hiệu quả

* Phát huy khả năng thông tin thời sự nhanh nhạy

Như đã nêu ở trên, ưu thế nổi bật đầu tiên của phát thanh là kỹ thuật đơn giảntiện lợi Thế nhưng, ưu thế đặc thù khiến cho phát thanh hiện đại cạnh tranh được vớicác loại hình báo chí truyền thông khác là sự nhanh nhạy trong thông tin

Thông tin nhanh là một yêu cầu sống còn đối với một đài phát thanh hiện đại Sovới các loại hình báo chí, truyền thông đại chúng khác, sự vượt trội của phát thanhtrước hết là khả năng cung cấp cho bạn nghe đài những thông tin mới nhất, nóng hổinhất, những thông tin vừa mới xảy ra, đang xảy ra, hoặc sẽ xảy ra mà chưa có ai biết.

Về ưu thế này, hiện nay chỉ có báo mạng điện tử mới có thể cạnh tranh được với báophát thanh mà thôi Tuy nhiên, do đặc điểm của báo mạng là phụ thuộc vào đườngtruyền và phương tiện cồng kềnh, kỹ thuật phức tạp nên sự tiện lợi của chiếc radio vẫn

có những ưu thế do luôn đồng hành cùng với mỗi cá nhân trong mọi địa hình, mọihoàn cảnh

Theo PGS, TS Đức Dũng thì “trong cuộc cạnh tranh giữa các phương tiện thôngtin đại chúng hiện nay, ai nắm vững thông tin mới nhất và truyền tải thông tin một cáchnhanh nhất thì người đó sẽ chiến thắng” Riêng với báo phát thanh, xét về khía cạnhnội dung thông tin và hình thức giao tiếp với thính giả, việc đưa thông tin nhanh sẽlàm tăng tính trực tiếp, rút ngắn thời điểm sự kiện xảy ra với thời điểm công chúng tiếpnhận sự kiện Hiện nay, cũng giống như nhiều Đài phát thanh trên thế giới, ở Hệ Thời

sự - Chính trị tổng hợp của Đài Tiếng nói Việt Nam, cứ sau mỗi giờ đồng hồ lại cómột bản tin 5 phút để cập nhật những thông tin mới nhất, phản ánh kịp thời về những

sự kiện nóng hổi nhất

* Gần gũi công chúng, hiệu quả tác động cao

Một trong những thế mạnh của báo phát thanh được thính giả đánh giá cao lànhững người làm báo phát thanh biết cách tôn trọng người nghe và tác động nhanh,hiệu quả đến công chúng Nói cách khác, sức hấp dẫn của báo phát thanh chính là ở là

sự thân mật, gần gũi với công chúng thính giả

Với mục tiêu thu hút thính giả, tạo ra sức sống cho làn sóng phát thanh, nhữngngười làm báo phát thanh hiện đại không chỉ quan tâm đến việc đem lại cho công