Cách mạng khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hóa nửa sau thế kỉ XX Lịch sử lớp 12, nếu áp dụng phương pháp, nội dung, thời lượng như cũ, sau bài học, học sinh chỉ hiểu được những kiến
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN Kính gửi : Hội đồng sáng kiến ngành Giáo dục và đào tạo Ninh Bình
Tôi là: Nguyễn Thị Hương.
Sinh ngày: 03/02/1983.
Nơi công tác: Trường THPT Kim Sơn A – Huyện Kim sơn – Tỉnh Ninh
Bình.
Chức vụ: Giáo viên.
Trình độ chuyên môn: Cử nhân Lịch sử.
Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến: 100%
I Tên sáng kiến, lĩnh vực áp dụng
1 Tên sáng kiến: “Tổ chức dạy học dự án chủ đề giải quyết ô nhiễm nhựa và nilon thông qua dạy học trong dạy học bài 10 Cách mạng khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hóa nửa sau thế kỉ XX” (Lịch sử lớp 12)
2 Lĩnh vực áp dụng:
Sáng kiến có thể áp dụng trong giáo dục và trong đời sống hàng ngày
II Nội dung sáng kiến
1 Giải pháp cũ thường làm:
Việc dạy học Lịch sử hiện nay ở ở hầu hết các trường THPT trong chương trình chính khóa chủ yếu đang diễn ra như sau:
* Về phía Giáo viên:
- Trong phương pháp dạy học
+ Hầu hết các giáo viên vẫn mang nặng phương pháp truyền thụ, thuyết trình, thông báo
+ Giáo viên chưa coi trọng việc soạn và thiết kế bài giảng theo hướng phát triển năng lực của học sinh Mỗi hoạt động dạy học diễn ra theo tiến trình: giáo viên phát vấn, phân tích; học sinh đọc sách giáo khoa, trả lời; giáo viên kết luận; học sinh ghi kiến thức vào vở
Việc thiết kế giáo án không làm hoặc làm không rõ ràng các hoạt động của giáo viên và học sinh trong mỗi hoạt động dạy học, vai trò tổ chức, định hướng của giáo viên chưa được thể hiện rõ
+ Hoạt động của giáo viên cơ bản là mô tả, giải thích, giảng giải rồi đi đến kết luận về kiến thức mới Chưa chú trọng đến việc phát huy các năng lực cho học sinh đặc biệt là năng lực tư duy thực tiễn, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
+ Việc tổ chức dạy học dự án chưa được áp dụng nhiều hoặc mang tính hình thức, hiệu quả chưa cao Giáo viên con lúng túng trong việc giao nhiệm vụ, hướng dẫn học sinh thực hiện nhiệm vụ; đánh giá sản phẩm học sinh còn chung chung, hình thức
+ Chưa tổ chức được các hoạt động ngoại khóa, hoạt động trải nghiệm sáng tạo về lịch sử Học sinh không được thể hiện năng lực của mình trước đông người, nhất là trên quy mô lớn như trước toàn trường Học sinh chỉ được giáo viên gọi đứng lên trình bày nhanh chóng hoặc đọc tài liệu trước lớp
- Về nội dung
+ Nội dung giáo án là tóm tắt sách giáo khoa, không có nội dung thực tiễn
Trang 2+ Dạy học lịch sử xa rời thực tiễn, chưa có nhiều liên hệ thực tế, chưa gắn kết kiến thức lịch sử với thực tiễn, hoặc mức độ liên hệ còn nông, không vận dụng
để giải quyết vấn đề đang tồn tại trong thực tiễn, đặc biệt là lịch sử địa phương; không hiểu mối liên hệ giữa lịch sử thế giới, lịch sử dân tộc với lịch sử địa phương
Trong dạy học bài 10 Cách mạng khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hóa nửa sau thế kỉ XX (Lịch sử lớp 12), nếu áp dụng phương pháp, nội dung, thời
lượng như cũ, sau bài học, học sinh chỉ hiểu được những kiến thức cơ bản về cuộc cách nạng khoa học kĩ thuật và xu thế toàn cầu hóa nửa sau thế kỉ XX, không thể hiểu rõ tác động của cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật đối với hiện tại, đặc biệt là hiện tại ở huyện Kim Sơn, càng không thể đưa ra giải pháp giải quyết những tác động tiêu cực của cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật đối với đời sống, như vấn đề ô nhiễm nhựa và nilon
Ô nhiễm nhựa và nilon là vấn đề thực tiễn của cả thế giới, là chủ đề của môi trường thế giới năm 2018 Thực tế ở Việt Nam và huyên Kim Sơn đang sử dụng nhựa và nilon rất nhiều, gây hậu quả xấu đến sức khỏe và môi trường Có người không biết, có người hiểu không rõ tác hại của nhựa và nilon, có nhiều người biết nhưng không có giải pháp giải quyết
Trên thế giới có nhiều quốc gia đã đưa ra giải pháp giải quyết ô nhiễm nhựa
và nilon, nhưng chi phí cao, không hoàn toàn phù hợp với điều kiện Việt Nam và huyện Kim Sơn
Ở Việt Nam đã phát động một phong trào giải quyết ô nhiễm nhựa và nilon khắp các tỉnh thành nhưng ứng dụng thực tiễn còn hạn chế Nhiều trường học đã tổ chức các chủ đề về ô nhiễm nhựa và nilon nhưng thừng tổ chức thành các chủ đề riêng, hoặc mang nặng tính lí luận về nhựa và nilon (điều đương nhiên đã được khoa học chứng minh) mà nhẹ về giải pháp giải quyết, hoặc chỉ tập trung vào một
số giải pháp, hoặc giải pháp không phù hợp, không toàn diện, làm ra nó phải mất nhiều thời gian
- Trong kiểm tra đánh giá
Giáo viên nặng về kiểm tra trí nhớ, chưa đề cao việc kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề, việc kiểm tra hầu hết đơn phương do giáo viên tự ra đề, chấm và đánh giá
* Về phía học sinh:
- Các em phải tiếp nhận một chiều kiến thức trong sách giáo khoa hoặc giáo viên cung cấp, không được tự tìm hiểu, mở rộng
- Các em không thấy được tính thực tiễn của môn lịch sử, không kết hợp giữa lí thuyết và thực hành, thực tiễn nên không hiểu ý nghĩa của môn học
- Các em cho rằng môn lịch sử chỉ cần học thuộc nội dung tóm tắt trong sách giáo khoa Lịch sử lại có rất nhiều sự kiện nên thấy rất khô khan, áp lực khiến các
em thấy ngại học môn này Vì không hiểu bản chất của lịch sử nên học thuộc xong
là quên luôn
Cách học trên dẫn đến các bài thi hay kiểm lịch sử có độ phân hóa cao (như
đề thi THPTQG) có số điểm cực thấp Vì câu hỏi liên quan đến kiến thức chi tiết thì học sinh không nhớ được (do kiến thức lịch sử nhiều, không hiểu sẽ không nhớ được), câu hỏi tư duy, vận dụng thì không làm được (do không hiểu bản chất vấn đề) Các em không làm được bài nên càng ngại học lịch sử
Trang 3- Các em không được trao đổi, trình bày, bảo vệ quan điểm của mình nên các em không tự tin, mạnh dạn, không phát hiện ra và không phát triển được năng lực của bản thân
* Ưu điểm:
- Đảm bảo thời lượng chương trình
- Học sinh nắm được kiến thức cơ bản theo tiến trình lịch sử
- Làm được những bài tập cơ bản hoặc đơn giản
* Nhược điểm:
- Học sinh phải công nhận kiến thức chứ không được tự tìm hiểu, khám phá Các em thấy kiến thức lịch sử, đặc biệt là cuộc cách mạng khoa học công nghệ rất cao siêu, xa lạ, không biết vận dụng vào thực tiễn
- Dạy học lịch sử xa rời thực tiễn Không có kĩ năng vận dụng kiến thức lịch
sử đã học vào giải quyết các vấn đề trong đời sống Hoạt động chủ yếu của học sinh là học thuộc kiến thức tóm tắt trong sách giáo khoa Các em không biết vẫn đề
đó, kiến thức đó có còn trong đời sống không, nếu còn trong đời sống hiện tại thì
nó ở đâu, có cần giải quyết vấn đề đó hay không và giải quyết bằng cách nào? Do
đó, cơ hội để các em hiểu sâu kiến thức, rèn luyện kĩ năng là không nhiều Học sinh không phát triển được năng lực sáng tạo
- Các em không thấy được lịch sử địa phương có mối liên hệ với lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới, không thấy được các mối liên hệ ấy trong thực tế không
- Hình thức, địa điểm dạy học toàn là đàm thoại trên lớp nên bài học rất khô khan, khó hiểu Giờ học trên lớp nặng nề, không gây được hứng thú học tập cho học sinh cho nên có nhiều học sinh thụ động trong việc tiếp thu kiến thức: lười suy nghĩ, lười hoạt động, chỉ ngồi nghe thầy giảng rồi ghi chép lại, ít hứng thú; rất ít học sinh mạnh dạn đặt câu hỏi cho giáo viên về vấn đề đã được học, hay vấn đề các em chưa hiểu
- Các em không biết cách thực hiện một nhiệm vụ học tập, từ xác định mục đích, lập kế hoạch, thu thập, phân tích dữ liệu, trình bày, đánh giá
- Khả năng làm việc tự lực, sinh hoạt nhóm, diễn đạt về một vấn đề của học sinh còn rất kém, thường lúng túng khi diễn đạt ý tưởng của mình hoặc điều muốn hỏi, do các em ít được trao đổi, tranh luận với bạn bè và thầy cô, không tự tin trức đám đông
- Học sinh không có cơ hội hình thành và phát triển kĩ năng và năng lực như: năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự học, tự nghiên cứu, kĩ năng nói trước đám đông, kĩ năng hợp tác
- Hầu hết giáo viên dạy lịch sử không tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo hoặc tổ chức nhưng mất nhiều thời gian và tiền bạc, nhất là không nắm được phương pháp tổ chức thế nào cho hiệu quả
- Việc đánh giá học sinh chủ yếu do giáo viên đánh giá Học sinh không được tự đánh giá bản thân và đánh giá lẫn nhau nên việc đánh giá cũng chưa khách quan và chưa phát huy năng lực của học sinh
Vì vậy tôi nhận thấy phương pháp dạy học hiện nay chưa phát triển được tính sáng tạo và các năng lực cần thiết của học sinh mà toàn ngành giáo dục cả nước đang hướng tới
2 Giải pháp mới cải tiến.
Trang 4Chương trình đổi mới giáo dục môn Lịch sử dự thảo năm 2018 xây dựng theo định hướng phát triển năng lực học sinh Phương pháp dạy học chủ đạo là tích cực hóa hoạt động của người học, tổ chức cho học sinh học tập gắn với những tình huống của cuộc sống Học sinh vận dụng sáng tạo kiến thức lịch sử đã học trong những tình huống cụ thể, để giải quyết những vấn đề tồn tại của thực tiễn, phát triển các phẩm chất và năng lực
Sáng kiến: “Tổ chức dạy học dự án chủ đề giải quyết ô nhiễm nhựa và nilon thông qua dạy học trong dạy học bài 10 Cách mạng khoa học công nghệ
và xu thế toàn cầu hóa nửa sau thế kỉ XX” (Lịch sử lớp 12) đáp ứng những mục
tiêu của chương trình đổi mới giáo dục môn Lịch sử.
Để đạt mục tiêu trên phù hợp với đặc thù bộ môn, phải thay đổi phương pháp dạy học, cùng với thay đổi nội dung, hình thức dạy học, thời lượng chương trình
Về bản chất: Sáng kiến của tôi là chuyển từ việc dạy học bài 10: “Cách
mạng khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hóa nửa sau thế kỉ XX”(Lịch sử lớp
12)
sang tổ chức dạy học sự án, xây dựng thành chủ đề dạy học nhan đề: “Tổ chức dạy học dự án chủ đề giải quyết ô nhiễm nhựa và nilon thông qua dạy học trong dạy học bài 10 Cách mạng khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hóa nửa sau thế
kỉ XX” (Lịch sử lớp 12) Trong chủ đề mới xây dựng, tôi đã sử dụng phương pháp
dạy học dạy học dự án nhằm giải quyết vấn dề thực tiễn ở địa phương cũng như trên thế giới là ô nhiễm nhựa và nilon
Tính mới của sáng kiến ở chỗ tôi đã thay đổi về thời lượng, phương pháp,
nội dung, hình thức dạy học, hình thức kiểm tra đánh giá của chủ đề mới (dự án) nhằm giải quyết vấn đề thự tiễn, cụ thể:
Về thời lượng, tăng từ 1 tiết ở bài 10: “Cách mạng khoa học công nghệ và
xu thế toàn cầu hóa nửa sau thế kỉ XX”(Lịch sử lớp 12) lên thành 2 tiết trong chủ
đề mới.
Về phương pháp, chuyển từ dạy học truyền thống như đàm thoại, gợi mở sang dạy học dự án, trong đó có sử dụng kết hợp phương pháp dạy học theo nhóm, dạy học trải nghiệm với mục tiêu giả quyết vấn đề thực tiễn là ô nhiễm nhựa và nilon
Về hình thức, chuyển từ dạy học trên lớp sang kết hợp cả dạy học trên lớp và
ở nhà, trong thực tiễn, chú trọng hình thức sân khấu hóa
Về nội dung, chuyển từ học toàn nội dung trong sách vở sang đưa nội dung sách vở vào thực tiễn Nội dung thực tiễn là giải quyết ô nhiễm nhựa và nilon
Về kiểm tra đánh giá, kết hợp đánh giá của giáo viên và học sinh, đánh giá một quá trình thực hiện nhiệm vụ học tập
Tính sáng tạo của sáng kiến ở chỗ
Về nội dung, sáng kiến góp phần giải quyết vấn đề thực tiễn chưa giải quyết được là ô nhiễm nhựa và nilon, có ngay tại địa phương và khắp mọi nơi trên thế giới nên tính thực tiễn và giá trị giải quyết càng cao
Đặc biệt vấn đề ô nhiễm nhựa và nilon gắn liền với bài học trong chương trình, có mối quan hệ, đi ra từ bài học nhưng kiến thức cụ thể lại hoàn toàn không
có trong chương trình mà mang tính sáng tạo cao
Trang 5Nội dung thực tiễn (do giáo viên và học sinh tìm hiểu, xây dựng) chiếm tỉ cao hơn (2 trong 3 hoạt động chính) nội dung trong sách vở
Để giải quyết vấn đề thực tiễn là ô nhiễm nhựa và nilon, chủ đề tập trung vào giải pháp giải quyết, giải pháp đưa ra giải quyết toàn diện, đồng bộ, căn bản, hiệu quả, không tốn kém, phù hợp với huyện Kim Sơn
Về hình thức: hình thức mới hoàn toàn sáng tạo là sân khấu hóa, trong đó mỗi nội dung lại được thể hiện bằng một hình thức khác nhau Bản thân hình thức sân khấu hóa cũng sáng tạo, là một chuỗi hoạt động liên hoàn và logic, nhấn mạnh giải pháp giải quyết ô nhiễm nhựa và nilon
Về kiểm tra đánh giá, chú trọng đánh giá năng lực thực hành, trình bày Dạy học dự án giúp hình thành, phát triển các năng lực đặc thù cho học sinh: năng lực tổ chức hoat động, năng lực thực hành, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự nhận thức và tích cực hoá bản thân, năng lực định hướng và lựa chọn nghề nghiệp và giải quyết được các vấn đề thực tiễn
Trong quá trình giảng dạy và tìm hiểu chương trình Lịch sử 12, tôi thấy mục tiêu về kiến thức, kĩ năng, thái độ và năng lực cần hình thành bài 10: “Cách mạng khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hóa nửa sau thế kỉ XX” có nhiều kiến thức thực tiễn và phù hợp với phương pháp dạy học dự án Hệ quả của cách mạng khoa học - công nghệ đặc biệt hệ quả tiêu cực vẫn đang diễn ra ngay xung quanh chúng
ta và khắp nơi trên thế giới gây ảnh hưởng xấu đến đời sống Một trong những vấn
đề nổi bật là ô nhiễm nhựa và nilon
Các em có thể hiểu được vấn đề, giảm và loại bỏ sử dụng nhựa và nilon, góp phần giải quyết vấn đề ô nhiễm nhựa và nilon ở gia đình, môi trường xung quanh các em Qua đó có thể hình thành và phát triển được rất nhiều năng lực ở học sinh
(Xem phụ lục 1 đính kèm)
Để vận dụng kiến thức bài 10: “Cách mạng khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hóa nửa sau thế kỉ XX” nhằm giải quyết vấn đề ô nhiễm nhựa và nilon, tôi
đã sử dụng hình thức dạy học dự án Giáo viên giao nhiệm vụ cho các em Các em
tự tìm hiểu thực tiễn, chú trọng thực tiễn ở huyện Kim Sơn, đánh giá tác hại của việc sử dụng nhựa và nilon, tìm ra giải pháp giải quyết ô nhiễm nhựa và nilon phù hợp với thực tế của huyện, viết báo cáo trình bày trước toàn trường dưới hình thức sân khấu hóa
Để làm ra sản phẩm, học sinh phải thực hiện qua các giai đoạn:
Giai đoạn nhận nhiệm vụ của giáo viên, thành lập nhóm, phân chia công việc cho các thành viên; Lập kế hoạch hoạt động nhóm.
Giai đoạn tìm kiếm thông tin: chủ yếu bằng đi thực tế, kết hợp với tìm số
liệu qua tài liệu địa phương, sách báo, internet Hiệu quả của hoạt động này phụ thuộc vào khả năng tổ chức, sắp xếp của các em Việc này không khó khăn, không mất nhiều thời gian và khống gây tốn kém cho các em vì thực tế ô nhiễm môi trường do nhựa và nilon rất phổ biến ở huyện Kim Sơn Các em không chỉ tìm nội dung mà phải có minh chứng bằng hình ảnh, video Vì vậy đòi hỏi khả năng phối hợp tổ chức, sắp xếp công việc trong nhóm, chọn lọc thông tin, hình ảnh như chụp ảnh nào để nói lên nội dung gì Qua đây, các em được rèn luyện kĩ năng, thao tác thực hành, kĩ năng tổ chức và lập kế hoạch làm việc nhóm, biết ứng dụng kiến thức vào trong đời sống, điều này làm cho việc hiểu kiến thức của học sinh trở nên sâu sắc và bền vững
Trang 6Giai đoạn xử lí thông tin, sắp xếp, lựa chọn người thực hiện
Học sinh họp nhóm thống nhất thông tin tìm kiếm để đi đến thống nhất chung về nội dung kiến thức Nôi dung phải đủ nhưng chọn lọc, ngắn gọn dễ hiểu,
dễ trình bày Tổng hợp kết qủa dưới hình thức sơ văn bản, lựa chọ hình thức trình bày, lựa chọn người thể hiện, tính toán vật liệu, trang phục đi kèm Phần giải pháp giải quyết ô nhiễm nhựa và nilon thì ngoài kiến thức thực tế đòi hỏi sự sáng tạo trong sử dụng và trình bày
Giai đoạn hoàn thiện báo cáo sản phẩm.
Học sinh lựa chọn, xử lí thông tin, hình ảnh lần cuối, sắp xếp cho phù hợp với cấu trúc bài báo cáo Đây là giai đoạn khó Người làm giai đoạn xử lí và hoàn thiện thông tin phải có khả năng tổng hợp cao Nên giao cho một số bạn có năng lực tốt làm việc này, những bạn khác góp ý để chỉnh sửa, hoàn thiện
Nếu là tác phẩm nghệ thuật như hát, múa, trình diễn thời trang thì phải tập luyện song song với chỉnh sử, chuẩn bị phụ kiện đi kèm
Giai đoạn báo cáo sản phẩm.
Các nhóm căn cứ vào năng lực các thành viên phân công người thực hiện,
hình thức trình diễn sao cho hấp dẫn nhất trước toàn trường (Xem phụ lục 5).
Trong quá trình thực hiện dự án, các nhóm trưởng thường xuyên báo cáo tiến độ thực hiện với giáo viên qua email, zalo, điện thoại nhờ giáo viên tháo gỡ khó khăn nếu có Học sinh có thể trao đổi thêm với giáo viên ngoài giờ lên lớp Giáo viên thường xuyên theo dõi tiến trình hoạt động của học sinh, giúp các em giải quyết vướng mắc, góp ý, chỉnh sửa sản phẩm cho học sinh
Thông qua việc tham gia vào dự án, học sinh phát huy vai trò chủ thể, tính tích cực, chủ động, tự giác và sáng tạo của bản thân Các em được chủ động tham gia vào tất cả các bước của quá trình hoạt động: từ việc tìm kiếm thông tin, xử lí thông tin, thiết kế sản phẩm báo cáo, trình bày sản phẩm, theo dõi đánh giá kết quả hoạt động Các em được trải nghiệm, được bày tỏ quan điểm, ý tưởng, được đánh giá và lựa chọn hình thức thể hiện, được thể hiện, tự khẳng định bản thân, được tự đánh giá và đánh giá kết quả hoạt động của bản thân, của nhóm mình và của bạn bè,…Từ đó, giúp các em hình thành và phát hiện, phát triển giá trị của bản thân và các năng lực cần thiết
Vè kiểm tra đánh giá, sáng kiến chú trọng đánh giá năng lực thực tiễn, năng lực tư duy sáng tạo của cá nhân trong hoạt động tập thế (nhóm) Cụ thể:
* Tiêu chí đánh giá về sản phẩm
- Báo cáo sản phẩm rõ ràng, mạch lạc, khoa học, có tính sáng tạo cao, trình bày hấp dẫn, đảm bảo nội dung
* Tiêu chí đánh giá hoạt động (năng lực)
- Có sự phân công nhiệm vụ hoạt động rõ ràng, cụ thể cho các thành viên trong nhóm
- Các thành viên được trải nghiệm thực tiễn: tìm kiếm thông tin, thảo luận,
đề xuất giải pháp giải quyết ô nhiễm nhựa và nilon, biết hệ thống hoá thông tin tìm kiếm, xử lí thông tin tốt và xây dựng, thiết kế hình thức trình bày …
Các nhóm hoạt động tích cực, không có thành viên ỉ lại, hoàn thành đúng tiến độ
* Hình thức đánh giá
Trang 7Trong sáng kiến này tôi xây dựng cách đánh giá bằng 2 hình thức: học sinh đánh giá và giáo viên đánh giá
+ Học sinh đánh giá: Tôi tổ chức, hướng dẫn học sinh đánh giá dựa vào các bảng tiêu chí cụ thể của từng nội dung, giải thích cụ thể các tiêu chí cho các em nếu các em còn thấy băn khoăn Sau đó tiến hành việc đánh giá, bao gồm cá nhân
tự đánh giá, nhóm đánh giá từng cá nhân, các nhóm đánh giá nhóm khác
(Xem phụ lục 2 đính kèm)
+ Giáo viên đánh giá: Căn cứ vào mục tiêu của hoạt động cần đạt được thông qua nhiệm vụ được giao; căn cứ vào bài báo cáo và sản phẩm báo báo cáo của các nhóm để đánh giá các nhóm, căn cứ vào bài kiểm tra cá nhân sau dự án để
đánh giá từng học sinh theo mẫu (phụ lục 2 đính kèm)
- Việc kiếm tra đánh giá trên có tác dụng:
+ Tạo ra tính khách quan cho kết quả học tập thông qua việc học sinh tự đánh giá nhau và giáo viên đánh giá học sinh Điều này khác với trước đây là điểm học sinh chỉ do giáo viên dạy đánh giá và cho điểm
+ Không đánh đồng kết quả hoạt động nhóm với kết quả của từng cá nhân + Đánh giá được mức độ thành công của sáng kiến: giúp học sinh vừa khắc sâu kiến thức học trên lớp, vừa liên hệ giải quyết vấn đề thực tiễn ở địa phương; hình thành được nhiều kĩ năng; có thái độ tích cực học tập và lao động
+ Các em vừa nắm vững nhiệm vụ của nhóm mình, vừa nắm kiến thức chung của tất cả các nhóm, của toàn chủ đề
Để thực hiện dự án thành công và mang lại hiệu quả cao đối với việc giải quyết vấn đề ô nhiễm nhựa và nilon, hình thành năng lực, phát triển tư duy và khả năng sáng tạo của học sinh, tôi đã tổ chức như sau:
Tuần 1 (Tiết 1) Hoạt động 1 Dạy học bài 10: “Cách mạng khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hóa nửa sau thế kỉ XX” và giao nhiệm vụ cho học sinh nhằm giải
quyết một số vấn đề ô nhiễm nhựa và nilon
Buổi này tiến hành trong 1 tiết trên lớp Sau khi dạy học nội dung bài 10:
“Cách mạng khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hóa nửa sau thế kỉ XX” (Xem phụ lục 3 đính kèm), giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh, phân chia nhóm về
nhà tiến hành trải nghiệm, tìm hểu vấn đề ô nhiễm nhựa và nilon, tìm ra giải pháp giải quyết ô nhiễm nhựa và nilon Các nhóm học sinh bầu nhóm trưởng, thư kí, lập
kế hoạch sơ bộ cho kì hoạt động Tôi đã trình bày mục tiêu, cách thức tổ chức hoạt
động, dự kiến sản phẩm đạt được (Xem phụ lục 4 đính kèm).
Từ tuân 1 đến tuần 2 (Học sinh và nhóm học sinh làm việc ở nhà) Hoạt động 2 Học sinh thực hiện nhiệm vụ nhằm giải quyết ô nhiễm nhựa và nilon.
Trong thời gian 1 tuần, học sinh hoạt động theo nhóm đi trải nghiệm thực tế, tìm kiếm thông tin, viết báo với nội dung: giải quyết ô nhiễm nhựa và nilon Các
em phải đưa trước kế hoạch trải nghiệm cho giáo viên duyệt Với nhóm học sinh kém hơn, giáo viên cần hướng dẫn chi tiết hơn hay tham gia trải nghiệm, chỉnh sửa, duyệt từng nội dung cùng các em Học sinh báo cáo tiến trình, kết quả trải nghiệm cho giáo viên, ý kiến với giáo viên về những khó khăn nếu có Sau khi tìm hiểu nội dung, các em lựa chọn hình thức trình bày, phân công nhiệm vụ cho các
Trang 8thành viên, tiến hành tập luyện, chuẩn bị vật liệu cho nội dung trình bày (nếu có)
Để hoàn thành nhiệm vụ đúng thời gian đòi hỏi các thành viên làm việc có kế hoạch, phối hợp nhịp nhàng Giáo viên giám sát và chỉnh sửa kịp thời
(Xem phụ lục 5 đính kèm)
Tuần 2 (Tiết 2) Hoạt động 3 Báo cáo kết quả nghiên cứu
Giáo viên lập kế hoạch chi tiết cho buổi báo cáo, chuyển trước kế hoạch cho các nhóm và đến từng học sinh nếu thấy cần thiết, giáo viên phát cho học sinh phiếu đánh giá bài báo cáo của các nhóm
Trong buổi trình diễn, giáo viên dẫn dắt vấn đề cho học sinh báo cáo kết quả
Các nhóm lần lượt báo cáo theo vấn đề đã chuẩn bị Nhóm khác theo dõi
nhóm trình bày, chấm điểm tương ứng với tiêu chí trong phiếu chấm điểm (Có hình ảnh và video minh chứng - Xem phụ lục 6 đính kèm)
Hoạt động 4 Đánh giá
Học sinh thống nhất chấm điểm nhóm khác sau buổi trình bày
Sau khi buổi báo cáo, tôi yêu cầu các nhóm nộp bản nhận xét, đánh giá sản phẩm của các nhóm, các nhóm hoàn thiện các phiếu đánh giá cá nhân, bản tự cá nhân đánh giá để tổng hợp kết quả cho mỗi thành viên
Sau buổi trình bày trước sân trường, cả lớp nhận xét, đánh giá, rút kinh nghiệm các nhóm tại lớp Cuối cùng, giáo viên cho lớp làm bài kiểm tra lấy điểm tra lấy điểm cá nhân (thực hiện trong đầu giờ tiết học tiếp theo)
Toàn bộ mục tiêu, tiến trình hoạt động và sản phẩm tôi đã trình bày chi tiết
(Xem phụ lục 7 đính kèm)
Đây là chủ đề dạy học dự án nhằm nhằm giải quyết vấn đề ô nhiễm nhựa và nilon mà tôi đã tổ chức cho học sinh lớp 12 tôi được phân công giảng dạy năm học
2019 – 2020 và đạt được hiệu quả tốt theo những mục tiêu đặt ra Học sinh sau khi tham gia hoạt động phấn khởi, yêu bộ môn hơn, hiểu bài hơn và đặt biệt là trong mỗi các em đều được khơi dậy ý thức trách nhiệm bảo vệ môi trường xanh, sạch, đẹp
Thực hiện sáng kiến: “Tổ chức dạy học dự án chủ đề giải quyết ô nhiễm nhựa và nilon thông qua dạy học trong dạy học bài 10 Cách mạng khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hóa nửa sau thế kỉ XX”, tôi và cá em học sinh lớp
12 trường THPT Kim Sơn A mong muốn góp phần đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử ở trường THPT nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học môn Lịch sử để đáp ứng công cuộc đổi mới giáo dục của toàn ngành, mong muốn góp một phần bảo vệ môi trường và sức khỏe con người
III Hiệu quả kinh tế, xã hội dự kiến đạt được
1 Hiệu quả kinh tế:
Sáng kiến mang lại những lợi ích như:
Trong dạy học, chi phí thực hiện sáng kiến không nhiều, các em có thể mượn trang phục để trình diễn, sử dụng vật liệu có sẵn trong tự nhiên, chỉ bổ sung một số chất liệu mới để thay thế nhựa và nilon (với số lượng ít để trình diễn), vật liệu loại bỏ đồ nhựa sử dụng một lần thì được tính vào giá sản phẩm để bán hàng
Phạm vi ứng dụng rộng Vấn đề giải quyết ô nhiễm nhựa và nilon mang tính thực tiễn cao, sử dụng kiến thức thực tế và kiến thức ngoài xã hội, phù hợp với
Trang 9nhiều đối tượng (toàn bộ học sinh trong trường) Sáng kiến được thực hiện cho học sinh toàn trường dưới hình thức sân khấu hóa, từ đó lan tỏa trong gia đình các em
và xã hội nên đỡ tốn thời gian, công sức, chỉ cần làm 1 lần nên tiết kiệm tiền mà hiệu quả cao, có tính giáo dục sâu rộng
Việc tổ chức dạy học dự án có ý nghĩa thiết thực trong thực tiễn dạy học, có thể tiến hành trong nhiều tiết học lịch sử trên lớp Nhiều giáo viên lúng túng khi tổ chức dạy học dự án Sáng kiến là một mô hình nhân rộng ra tất cả các trường trong
và ngoài Tỉnh để giáo viên thực sự hiểu đầy đủ về dạy học dự án mà không cần tham gia các lớp tập huấn hay bồi dưỡng, như vậy có thể mang lại lợi nhuận lớn cho ngân sách nhà nước
Học sinh có thể tiếp cận tư liệu lịch sử dễ dàng qua việc đi thực tế ở huyện Kim Sơn, qua mạng, đặc biệt ngay tại nhà các em Học sinh không phải đi xa để tìm hiểu nên tiết kiệm nguồn kinh phí lớn Nếu tổ chức một chuyến đi thực tế mỗi lớp cũng tiêu tốn khoảng 3 đến 5 triệu đồng, vậy 33 lớp tham gia thì tiêu tốn khoảng 99 đến 165 triệu đồng, đó là số tiền không nhỏ giảm tải chi tiêu cho phụ huynh học sinh
Hình thức dạy học sân khấu hóa đang là một xu thế được nhiều trường lựa chon khi dạy học theo chủ đề Với môn lịch sử, dạy học trên sân khấu làm tăng tính hấp dẫn, hiệu quả dạy học cao Tuy nhiên thực tế việc dạy học trên sân khấu chưa được tiến hành hiệu quả Một là là năng về nội dung, dài dòng, thiếu hấp dẫn gây nhàm chán, mệt mỏi cho người xem Hai là tổ chức những buổi trình diễn nặng
về hình thức cồng kềnh, tốn kém nhưng không lột tả được nội dung, kiến thức nông, rời rạc thiếu logic, học xong không đọng lại gì Có nhiều chủ đề tổ chức dưới sân khấu tốn kém hàng chục triệu, thậm chí cả trăm triệu nhưng không đảm bảo cả hình thức lẫn nội dung Việc dạy học dự án để giải quyết ô nhiễm nhựa và nilon ở sân trường cho học sinh toàn trường tiết kiệm chi phí hàng chục triệu so với việc tổ chức riêng lẻ ở từng lớp mà vẫn đảm bảo nội dung, tăng tính hấp dẫn vì học sinh có hứng thú hơn khi thể hiện trước đông người, được cổ vũ
Học sinh được kiểm tra đánh giá với nhiều hình thức khác nhau Giáo viên chấm điểm thực hiện chủ đề của học sinh để lấy điểm kiểm tra để đỡ tốn thời gian kiểm tra trên lớp
Với việc chia nhóm, phân công nhiệm vụ cụ thể cho nhóm và cho từng thành viên phù hợp với năng lực, một lượng kiến thức, công việc lớn được chia sẻ Từng học sinh đỡ tốn thời gian, công sức, tiền bạc nhưng vẫn được tiếp cận kiến thức chuyên sâu, phong phú
2 Hiệu quả xã hội:
Với cộng đồng, xã hội:
Phát triển những ngành chế tạo vật liệu thân thiện với môi trường, bảo vệ sức khỏe con người mang lại năng suất lao động cao vì được ưa chuộng, tạo công
ăn, việc làm, bảo vệ môi trường, sức khỏe cộng đồng, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh
Trong đời sống, con người đã và đang phải trả giá cho việc sử dụng nhựa và nilon quá mức Đó là tình trạng ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu, bệnh tật đặc biệt là ung thư tiêu tốn hàng trăm triệu cho mỗi người gây hoang mang đau đầu cho xã hội mà không có cách giải quyết toàn diện Việt Nam là 1 trong 5 nước đang chịu ảnh hưởng nặng nhất của biến đổi khí hậu, là một trong những quốc gia
Trang 10dẫn đầu thế giới về rác thải đổ ra biển Mỗi năm, Việt Nam có khoảng 165.000 người mắc bệnh ung thư, cướp đi sinh mạng và làm kiệt quệ kinh tế của biết bao gia đình Sử dụng nhựa và nilon là nguyên nhân gây ô bệnh ung thư và nhiều căn bệnh khác, gây ô nhiễm môi trường làm biến đổi khí hậu
Việt Nam là quốc gia phát triển kinh tế du lịch, có bờ biển chạy dài lãnh thổ, là điểm du lịch hấp dẫn trên trế giới, doanh thu hàng trăm tỉ đồng (năm 2019
là 726.000 tỉ đồng), Việt Nam cần giữ gìn môi trường để phát triển bền vững Vì vậy Việt Nam phải thay những vật liệu nhựa và nilon độc hại đến môi trường và sức khỏe bằng những sản phẩm thân thiện với môi trường mà ít tốn kém như lá chuối, lá dong, cói kết hợp với những vật liệu mới ứng dụng khoa học kĩ thuật như túi tự phân hủy, túi làm từ lá dứa như trên thế giới đã dùng và dùng tiết kiệm để tăng tính tiện ích khi sử dụng
Việt Nam sẽ loại bỏ được hoàn toàn nhựa và nilon mà không tốn kém, lại tạo công ăn việc làm cho người dân và phát triển nhiều ngành nghề Việc thay thế nhựa và nilon bằng những vật liệu thân thiện với môi trường và an toàn cho sức khỏe nên tiến hành bằng các cách sau:
Một là sử dụng những vật liệu có sẵn trong tự nhiên Ưu điểm của cách làm
này là đơn giản, không đòi hỏi trình độ quá cao, chi phí sản xuất thấp, sử dụng vật liệu sẵn có Nếu phát triển những ngành sản xuất đồ đựng từ vật liệu tự nhiên sẽ mang lại thu nhập đáng kể, tạo nhiều việc làm cho người dân Huyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình có tiềm năng phát triển theo hướng này
Ở huyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình có nhiều chất liệu từ tự nhiên như lá chuối, dây, bẹ chuối để bó rau, gói đồ ăn thay túi nilon; dùng rổ, giá tre, giỏ, túi bằng mây, tre, nứa thay túi nilon và đồ nhựa; dùng hộp, giỏ, chiếu cói Ngành chiếu cói của huyện Kim Sơn đang mang thu nhập mỗi ngày khoảng 100.000đ/1 người, là thu nhập chính của nhiều gia đình Hàng cói của Kim Sơn được ưa chuộng ở những thị trường khó tính như châu Âu và Nhật Bản, doanh thu hàng nghìn tỉ đồng mỗi năm
Một số siêu thị ở thành phố Hồ Chí Minh sử dụng lá chuối để gói rau…hứa
hẹ triển vọng nâng cao năng suất của những vật liệu từ tự nhiên Những vật liệu trên cần được sử dụng nhiều hơn tại thị trường Kim Sơn và Việt Nam vì phù hợp với tự nhiên sẵn có của Kim Sơn nên ít tốn kém, đó là đất mặn để trồng cói, có nhiều bờ đê, bờ sông, bờ ao để trồng chuối, tre…mang lại hàng triệu đồng cho mỗi người dân mỗi tháng
Hai là đẩy mạnh sản xuất nhiều sản phẩm thay nhựa và nilon từ vật liệu đã
có từ lâu như thủy tinh, inox, sành sứ…Những vật liệu trên đã có từ lâu, nên được
sử dụng với nhiều mẫu mã phù hợp với nhu cầu của người sử dụng như những chai , lọ, hộp bằng thủy tinh, inox, sứ đựng gia vị, đồ ăn, đồ uống, sang trọng, đẹp mắt nhưng không đắt vì dùng rất lâu dài Việc sử dụng chai thủy tinh nhỏ để uống nước thay cho chai nhựa đang được nhiều người lựa chọn Người bán chỉ mua 5000đ/1 chai nhưng bán ra từ 10.000 - 15.000đ/1 chai
Với hai giải pháp trên vẫn chưa tạo ra những đồ đựng tiện ích ở mọi lúc mọi nơi
Ba là ứng dụng những thành tựu khoa học tiên tiến tạo ra những chiếc túi
bảo vệ môi trường và sức khỏe lại nhẹ, chắc chắn, bền Ở Việt Nam có nhiều nhà máy sản xuất được túi tự phân hủy, giá thành không quá cao, hiện đang cao hơn