Bai du thi Kon Tum 100 nam Lich su va phat trien

Hiệu lực, hiệu quả các hoạt động của Hội đồng nhân dân các cấp được nâng lên rõ rệt, nhất là trong việc quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương và đã thực sự là cơ[r]

BÀI DỰ THI TÌM HIỂU KON TUM - 100 NĂM LỊCH SỬ VÀ PHÁT TRIỂN

Người tham dự: TRẦN KIÊN CƯỜNG

1 Nguồn gốc tên gọi "Kon Tum":

Theo truyền thuyết của dân tộc Bana, Kon Tum ban đầu chỉ là một làng củangười Bana Thuở ấy, vùng đồng bào dân tộc Bana (nay thuộc thành phố KonTum) có làng người địa phương ở gần bên dòng sông Đăkbla với tên gọi KonTrang - OR Lúc ấy, làng Kon Trang - OR rất thịnh vượng với dân số khá đông.Bấy giờ, giữa các làng luôn gây chiến với nhau để chiếm đoạt của cải và bắt ngườivề làm nô lệ Hai con trai của Ja Xi - một trong số những người đứng đầu làng KonTrang - OR tên là Jơ Rông và Uông không thích cảnh chiến tranh đã làm nhà ởriêng gần chỗ có hồ nước, cạnh dòng Đăkbla Vùng đất này rất thuận lợi chophương thức sống định cư, nên dần dần có nhiều người đến ở, mỗi ngày một pháttriển thêm đông, lập thành làng mới có tên gọi là Kon Tum Từ đó, Kon Tum trởthành tên gọi chính thức cho một làng mới lập của người Bana, cạnh dòng Đăkbla,nơi có nhiều hồ nước trũng Theo tiếng Kinh, Kon Tum có nghĩa là Làng Hồ (Konlà làng, Tum là hồ, ao, bàu nước, )

Do vị trí đặc biệt, Kon Tum là vùng đất bằng, được dòng Đăkbla uốn quanhbồi đắp phù sa màu mỡ Trải qua những biến động, thăng trầm của lịch sử, vùngđất này có nhiều biến đổi, đồng bào các dân tộc tụ hội về đây ngày một đông.Người Kinh khi đến Tây Nguyên cũng chọn vùng đất Kon Tum làm nơi định cư.Từ đó, Kon Tum trở thành vùng đất cộng cư của nhiều dân tộc

Phát huy những thuận lợi về điều kiện tự nhiên với sự cần cù lao động củacon người, vùng đất Kon Tum ngày càng phát triển thịnh vượng, không chỉ mộtlàng mà nhiều làng, bao quát cả vùng đất đai rộng lớn Vùng đất này khi thành lậpthị xã cũng mang tên gọi chính thức là Kon Tum Khi đơn vị hành chính cấp tỉnhđược thành lập, Kon Tum vẫn chính thức được dùng làm tên gọi của tỉnh Đây làvùng địa lý hành chính được hình thành sớm nhất ở Tây Nguyên

2 Những biến đổi về địa giới quản lý hành chính tỉnh Kon Tum từ năm

1913 đến nay:

Kon Tum thuở xưa còn rất hoang vắng, người thưa, đất rộng Các dân tộcbản địa gồm Xơ Đăng, Bana, Gia Rai, Jẻ - Triêng, Brâu, Rơ Măm Mỗi dân tộc gắnvới một vùng cư trú khác nhau Nét đặc biệt trong thiết chế xã hội cổ truyền củacác dân tộc ở tỉnh Kon Tum là tổ chức xã hội duy nhất chỉ có làng Làng được xemnhư đơn vị hành chính mang tính bao quát và cụ thể, chi phối mọi hoạt động trong

đời sống xã hội Mỗi làng mang tính độc lập riêng biệt, do một chủ làng là ngườicó uy tín nhất trong làng đứng đầu.

Ngày 9-2-1913, thực dân Pháp chính thức thành lập tỉnh Kon Tum, bao gồmđại lý hành chính Kon Tum tách ra từ Bình Định, đại lý hành chính Cheo Reo tách

ra từ Phú Yên, đại lý hành chính Buôn Ma Thuột (Buôn Ma Thuột trước đó là mộttỉnh riêng, nhưng đến năm 1913 giảm từ tỉnh xuống thành đại lý hành chính, sápnhập vào tỉnh Kon Tum)

Năm 1917, thực dân Pháp thành lập tòa đại lý hành chính An Khê, gồmhuyện Tân An và khu vực người dân tộc thiểu số đặt dưới quyền cai trị của công sứtỉnh Kon Tum

Ngày 2-7-1923, đại lý Buôn Ma Thuột được tách khỏi tỉnh Kon Tum đểthành lập tỉnh Đắk Lắk

Ngày 3-12-1929, thành lập thành phố Kon Tum (thực tế lúc đó chỉ là thịtrấn, gồm tổng Tân Hương và một số làng dân tộc thiểu số phụ cận)

Ngày 25-5-1932, tách đại lý Pleiku ra khỏi tỉnh Kon Tum, thành lập tỉnhPleiku (nay thuộc tỉnh Gia Lai) Đến ngày 9-8-1943, đại lý hành chính An Khêđược tách khỏi tỉnh Kon Tum, sáp nhập vào tỉnh Pleiku Tỉnh Kon Tum lúc bấygiờ chỉ còn lại tổng Tân Hương và toàn bộ đất đai vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Tổng Tân Hương là tên gọi tiền thân của thành phố Kon Tum hiện nay.Tổng Tân Hương là nơi hội tụ của các làng người Kinh lên lập nghiệp tại KonTum Theo thứ tự, các làng của tổng Tân Hương được thành lập theo thời gian vàtên gọi như sau: Tân Hương (năm 1874); Phương Nghĩa (năm 1882); Phương Quý(năm 1887); Phương Hòa (năm 1892); Trung Lương (năm 1914); Phụng Sơn (năm1924); Ngô Thạnh (năm 1925); Ngô Trang (năm 1925); Phước Cần (năm 1927);Lương Khế (năm1927)

Ngày 3-2-1929, theo nghị định của Khâm sứ Trung Kỳ, tổng Tân Hươngđược lập thành thị trấn Kon Tum, từ đó thị trấn Kon Tum trở thành trung tâmchính trị - kinh tế - xã hội của tỉnh Kon Tum Theo thời gian, mảnh đất nơi đâykhông ngừng được mở rộng và phát triển Ngoài các làng của người Kinh lập nên,về sau có thêm nhiều làng của người dân tộc thiểu số vùng ven như các làng KonRbàng, KonM'nai, ChưHreng, cũng nằm trong phạm vi quản lý hành chính của thịtrấn Kon Tum

Tháng 8-1945, cùng với cả nước, ngày 25-8-1945, nhân dân Kon Tum đãnổi dậy giành chính quyền Chính quyền cách mạng tổ chức lại tỉnh Kon Tumthành 4 đơn vị hành chính gồm các huyện Đăk Glei, Đăk Tô, Konplong và thànhphố Kon Tum Chính quyền cách mạng lâm thời tỉnh Kon Tum được thành lậpđóng trụ sở tại thành phố Kon Tum để lãnh đạo nhân dân bắt tay vào xây dựngcuộc sống mới

Ngày 26-6-1946, thực dân Pháp tấn công và chiếm lại Kon Tum, thiết lậptrở lại bộ máy cai trị vùng này So với trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, bộmáy thống trị và chính sách cai trị của Pháp từ tỉnh tới làng không mấy thay đổi.Đứng đầu bộ máy hành chính cấp tỉnh là một công sứ người Pháp, bên dưới có cáchuyện thường do tên đồn trưởng người Pháp nắm giữ rồi đến làng Thực dân Phápđã tập hợp bọn tay sai người địa phương, đặc biệt là dụ dỗ, mua chuộc, lôi kéo cácchủ làng để nắm giữ bộ máy quyền lực ở cơ sở

Về phía cách mạng, sau khi thực dân Pháp tái chiếm Kon Tum, chính quyềncách mạng lâm thời tan rã, tổ chức Đảng bị phân tán, thất lạc Trong thời gian này,tỉnh Kon Tum chịu sự quản lý chỉ đạo về hành chính của xứ ủy Trung Kỳ và Phânban vận động quốc dân thiểu số Nam Trung Bộ.

Tháng 1-1947, thành lập Phân khu 15, trong đó nòng cốt là tỉnh Kon Tum vàcác huyện miền Tây của hai tỉnh Quảng Nam và Quảng Ngãi Trên thực tế, tổ chứchành chính của Kon Tum vẫn giữ nguyên, nhưng chịu sự quản lý và chi phối củaPhân khu 15 về hoạt động quân sự Tháng 8-1947, Khu 15 Tây Nguyên được thànhlập, tỉnh Kon Tum là một trong những đơn vị hành chính trực thuộc Khu 15 Tháng3-1950, theo chủ trương của Liên Khu ủy V, tỉnh Kon Tum và tỉnh Gia Lai đượcsáp nhập thành tỉnh Gia - Kon Ban cán sự Gia - Kon ra quyết định thành lập 7 khu(huyện) Địa bàn tỉnh Kon Tum tổ chức thành 3 khu: khu 1 (Đăk Glei); khu 2 (ĐăkTô); khu 3 (Konplong)

Tháng 10-1951, theo quyết định của Liên Khu uỷ V, tỉnh Kon Tum và cáchuyện phía tây Quảng Ngãi hợp nhất thành Mặt trận miền Tây

Tháng 2-1954, Kon Tum là tỉnh đầu tiên và duy nhất ở Tây Nguyên đượchoàn toàn giải phóng Một thời gian sau, Mặt trận miền Tây cũng được giải thể.Theo tinh thần Hiệp định Giơnevơ ký ngày 20-7-1954, tỉnh Kon Tum bước vàothời kỳ lịch sử mới

Về phía địch, sau khi Hiệp định Giơnevơ được ký kết, Mỹ - ngụy tiếp quảnKon Tum Năm 1958, chúng chia bộ máy hành chính tỉnh Kon Tum thành tòa hànhchính Kon Tum - bộ máy hành chính cấp tỉnh, bên dưới gồm các quận Kon Tum,Đăk Tô, Konplong và Đăk Sút

Năm 1958, nguỵ quyền thành lập quận Toumơrông Năm 1959, nguỵ quyềnthành lập thêm quận Chương Nghĩa Năm 1960, quận Konplong bị xóa bỏ Nhưvậy, thực tế quận Toumơrông và quận Chương Nghĩa chiếm gần trọn diện tích củaquận Konplong trước đó Một phần đất còn lại của quận Konplong không thuộcphạm vi của hai quận mới này được sáp nhập về quận Kon Tum

Năm 1961, quận Chương Nghĩa bao gồm phần đất phía đông sông ĐăkNghé, giáp với Ba Tơ (Quảng Ngãi) được cắt về tỉnh Quảng Ngãi Tỉnh Kon Tumcòn lại 4 đơn vị hành chính cấp quận: Kon Tum, Đăk Tô, Đăk Sút, Toumơrông

Sau năm 1965, phân cấp hành chính của Nguỵ quyền Sài Gòn tại Kon Tumcó sự thay đổi Đối với khu vực thị xã, thị trấn đông dân, chúng vẫn giữ nguyêncấp quận; những nơi xa xôi, ít dân cư hơn, chúng giảm quận đặt thành phái viênhành chính

Năm 1970, bộ máy hành chính của địch ngoài tòa hành chính và các ty, sở ởtỉnh, bên dưới có các cấp sau: quận Kon Tum, quận Đăk Tô, phái viên hành chínhĐăk Sút, phái viên hành chính Măng Buk, phái viên hành chính Chương Nghĩa(quận Chương Nghĩa chuyển về Quảng Ngãi một thời gian sau đó được nhập trởlại tỉnh Kon Tum)

Năm 1972, nguỵ quyền cải danh chi khu Đăk Pét thành quận Đăk Sút để mởrộng chức năng về hành chính

Sau chiến dịch xuân hè năm 1972, quân cách mạng giải phóng Đăk Tô Tân Cảnh và đại bộ phận các vùng nông thôn, vùng kiểm soát của địch bị thu hẹpđáng kể; quận lỵ Đăk Tô của địch phải lưu vong về đèo Sao Mai (đông nam thành

-phố Kon Tum); các chi khu Đăk Pét, Măng Đen, Măng Buk bị cô lập giữa vùnggiải phóng của ta Địch chỉ còn co cụm phần lớn tại khu vực thành phố Kon Tum.

Năm 1974, quân ta tấn công tiêu diệt hoàn toàn các chi khu Đăk Pét, MăngĐen, Măng Buk Tận dụng thời cơ thắng lớn ở Buôn Ma Thuột, ngày 17-3-1975,quân và dân trong tỉnh đã nổi dậy tấn công vào đầu não của địch ở nội thị, giảiphóng thành phố và toàn tỉnh Kon Tum

Về phía ta, đầu năm 1955, toàn tỉnh đuợc chia thành 6 khu nông thôn (tươngđương huyện) và một thành phố

Khu 1: lúc đầu là vùng đông và bắc thành phố Kon Tum, từ bờ sông Pô Kô(phía tây) đến bờ sông Đăk Nghé (phía đông)

Khu 2: bao gồm toàn huyện Konplong ngày nay

Khu 3: gồm một số vùng thuộc huyện Đăk Glei và một số vùng của Đăk Tô(nay thuộc huyện Đăk Hà) giáp với khu 6 và giáp với huyện Konplong ngày nay

Khu 4: vùng tây huyện Đăk Glei từ giáp Quảng Nam đến Đăk Nây Pui, phíatây giáp biên giới Lào

Khu 5: được hình thành và giải thể trước khi có hiệp định Giơnevơ nênkhông còn Một phần khu 5 nhập vào khu 4, phần còn lại nhập vào khu 6

Khu 6: từ Vơmơna, phía đông giáp Măng Buk đến vùng Kayong giáp biêngiới Lào, phía bắc giáp vùng Đăk Hà, phía nam đến Konplong

Khu 7: thuộc huyện Sa Thầy ngày nay

Cuối năm 1956, đầu năm 1957, các khu vực được sắp xếp lại và chuyển đổithành huyện: cắt một phần khu 3 giáp khu 6 thành khu 8; cắt một phần nam khu 2thành khu 9; giải thể khu 6 Hình thành nên các huyện: khu 1 và một phần khu 6sáp nhập thành huyện H16; khu 2 và khu 9 sáp nhập thành huyện H29; khu 3chuyển thành huyện H30; khu 8 và một phần khu 6 sáp nhập thành huyện H80;khu 4 thành huyện H40; khu 7 và một phần khu 6 sáp nhập thành huyện H67

Trong thời kỳ kháng chiến chống đế quốc Mỹ, các huyện trong tỉnh KonTum đều được gọi theo tên mật danh như: H16, H29, H30, H40, H67, H80 Riêngthành phố Kon Tum lúc đó mang mật danh là H5 Vùng KonHring (nay thuộchuyện Đăk Hà) mang mật danh H9

ứng với mỗi mật danh có tên gọi cụ thể là: H16 (Konpraih); H29(Konplong); H80 (Đăk Tô); H5 (thành phố Kon Tum); H30 (phía đông Đăk Glei);H40 (phía tây Đăk Glei); H67 (Sa Thầy); H9 (Kon Hring)

Sau khi tỉnh Kon Tum được giải phóng (17-3-1975), toàn tỉnh có thànhphố Kon Tum và 6 huyện là H30, H40, H16, H29, H80, H67

Tháng 10-1975, tỉnh Kon Tum sáp nhập với tỉnh Gia Lai thành tỉnh Gia Lai

- Kon Tum, trên địa bàn tỉnh có các huyện: huyện Konplong (H16 + H29), huyệnĐăk Glei (H30 + H40), thành phố Kon Tum (H5 + H9), huyện Đăk Tô (H80) Năm

1979, thành lập huyện Sa Thầy trên cơ sở phần đất của H67 cũ

Tháng 10-1991, tỉnh Kon Tum được tái lập trên cơ sở chia tách tỉnh Gia Lai

- Kon Tum Theo đó, một số huyện mới được thành lập như Ngọc Hồi (năm 1992);Đăk Hà (năm 1994), huyện Kon Rẫy (năm 2002), huyện Tu Mơ Rông (năm 2005)

Đến năm 2005, tỉnh Kon Tum có 01 thành phố và 8 huyện Trong đó, thànhphố Kon Tum là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội của tỉnh

Câu 2: Hiện nay, tỉnh Kon Tum có bao nhiêu Di tích lịch sử cách mạng, văn hoá, danh lam thắng cảnh cấp quốc gia và cấp tỉnh? Hãy nêu sơ lược nội dung các di tích?

Vị trí: Nhà tù Kon Tum nằm ở phía tây thị xã Kon Tum

Đặc điểm: Do người Pháp xây dựng để giam giữ tù chính trị, các chiến sỹcách mạng của ta trong thời kỳ năm 1930 - 1931

Di tích lịch sử Ngục Kon Tum đã được xếp hạng là di tích lịch sử Quốc gia,

di tích nằm trên địa bàn thành phố Kon Tum Đây là nơi thực dân Pháp đã giamgiữ các chiến sỹ cách mạng của ta trong thời kỳ năm 1930 - 1931 Những ngôi mộcủa những chiến sỹ vô danh, nhà ngục, các vật chứng tàn bạo của nhà ngục, nhữngdấu tích của nó được thể hiện ngay trước mắt chúng ta, về một minh chứng hùnghồn về một cuộc đấu tranh đầy đau thương và mất mát, hy sinh nhưng vô cùngkiên cường, anh dũng của dân tộc ta trên con đường giải phóng dân tộc thống nhấtđất nước

2 Di tích khảo cổ học Lung Leng:

Di chỉ khảo cổ học Lung Leng nằm ở thôn Lung Leng, xã Sa Bình, huyện SaThầy, tỉnh Kon Tum Lung Leng đã cung cấp một hệ thống di tích và hiện vật vôcùng phong phú Bước đầu, một xã hội Tây Nguyên thời tiền sử đã tái hiện Qua khai quật, người ta thấy Lung Leng là di chỉ có tầng văn hóa nguyên vẹn phảnánh các giai đoạn phát triển cơ bản từ thời đại đá cũ đến thời đá mới, qua thời kìkim khí, thậm chí cả thời kì trung đại Dấu tích cư dân hậu kỳ đá cũ tìm thấy tronglớp đất laterite hóa ở dưới độ sâu từ 1,4 mét đến 1,6 mét với những công cụ ghèđẽo thô sơ, kích thước lớn làm từ cuội thạch anh hoặc đá bazan như các công cụmũi nhọn, công cụ chặt rìa lưới dọc, công cụ nạo hình múi bưới Kết quả phân tíchniên đại cho thấy lớp đất này tương ứng với thời kỳ cách tân (pleistocene) cách đâytrên một vạn năm

Gần chúng ta hơn, ngay lớp đất trên là vết tích văn hóa hậu kì đá mới - sơ kìkim khí, tương ứng với niên đại toàn tân (holocen), từ 2.000 năm đến 4.000 nămtrước Đây là nơi tập trung với mật độ cao nhiều loại hình di vật, di tích như rìubôn đá mài toàn thân, bàn mài, hòn ghè, hòn nghiền, đồ gốm, than tro, lọ nung, mộtáng

Qua khai quật hàng loạt, phát hiện mới được ghi nhận, đặc biệt là di cốt và dấu vếtvỏ trấu, cho thấy tục táng người chết của cư dân cổ, đồng thời xác nhận nghề trồnglúa đã xuất hiện rất sớm tại Tây Nguyên

Những phát hiện bước đầu ở Di chỉ khảo cổ học Lung Leng đã được giớithiệu nghiên cứu, khảo cổ đánh giá cao Mới đây, thủ tướng chính phủ đã có quyếtđịnh giao cho trung tâm nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn quốc gia phốihợp với bộ khoa học - công nghệ và bộ văn hóa - thông tin tiếp tục triển khaithực lên giai đoạn 2 (đánh giá, phân loại, bảo quản di vật và hồ sơ khoa học) dự án

“Khai quật di chỉ Lung Leng (Kon Tum)” thuộc dự án “Thủy điện YaLy”

Di chỉ khảo cổ hạc Lung Leng là một trong những di sản văn hóa lớn của cảnước Qua di chỉ văn hóa này, chứng tỏ người tiền sử đã có mặt, sinh sống ở đây từtrước một vạn năm.

3 Di tích lịch sử chiến thắng Đăk Tô - Tân Cảnh:

Di tích lịch sử chiến thắng Đăk Tô - Tân Cảnh nằm trên một quả đồi có độcao 600 m, cách thị trấn Đăk Tô 1 km về hướng Tây Nam Di tích nằm trên quốclộ 14 đoạn từ Đăk Tô đi Ngọc Hồi Đây là chiến trường ác liệt nhất của khu vựcTây Nguyên, là căn cứ mạnh nhất của Mỹ và quân nguỵ Sài Gòn ở Bắc TâyNguyên được giải phóng tháng 4 năm 1972

Hiện nay di tích lịch sử chiến thắng Đăk Tô - Tân Cảnh đã được xếp hạng ditích lịch sử Quốc gia, du khách đến thăm quan sẽ thấy sừng sững giữa trung tâmthị trấn Đăk Tô đài tưởng niệm chiến thắng thể hiện sự đoàn kết, chung sức chunglòng của nhân dân các dân tộc Tây Nguyên với đảng, là nơi tưởng niệm các chiếnsỹ cách mạng đã hy sinh tại nơi này, từ trung tâm thị trấn du khách sẽ nhìn thấytấm bia lớn ghi lại chiến tích lẫy lừng của chiến thắng Đăk Tô - Tân Cảnh, sân bayPhượng Hoàng được Mỹ xây dựng trải dài trên 2 km theo đường đi huyện NgọcHồi

Với các dữ liệu lịch sử sinh động, hấp dẫn hiện đang được huyện Đăk Tôtôn tạo, bảo quản sẽ giúp rất nhiều cho các du khách muốn tìm hiểu về chiếntrường Tây Nguyên, về truyền thống đấu tranh, truyền thống văn hoá của nhân dâncác dân tộc tỉnh Kon Tum và đặc biệt du khách đến thăm quan, nghiên cứu, tìmhiểu còn được thăm quan nét đặc trưng văn hoá của dân tộc Tây Nguyên (nhàRông, các lễ hội, văn hoá, văn nghệ dân gian ) và nghỉ ngơi, thư giãn tại suốinước nóng Đăk Tô, Thác Đăk Lung thuộc địa phận xã Kon Đào

Tượng đài chiến thắng Đăt Tô - Tân Cảnh

4 Ngọc Đăk GLei:

Ngục Đăk Glei nằm ở phía Bắc thị trấn Đăk Glei, đi theo quốc lộ 14 ngụcđược xây dựng năm 1932 là nơi thực dân pháp đã giam giữ các chiến sỹ cách mạngViệt Nam trong những năm 1932 – 1954, trong đó có Nhà thơ Tố Hữu Di tíchngục Đăk Glei đã được xếp hạng là di tích lịch sử Quốc gia, nơi đây hàng năm vẫnlà điểm hẹn của các cán bộ lão thành ôn lại những kỷ niêm của thời đã qua Dukhách thăm quan khu du lịch này như thấy lại được tinh thần và ý chí cách mạngquật cường của những chiến sỹ cộng sản bị giam giữ, tù đày tại các nhà lao, nhàngục của bon thực dân đế quốc

5 Nhà mồ Tây Nguyên:

Nhà Mồ Tây nguyên:Nhà Mồ, và Tượng Mồ, là mảng đặc sắc của văn hóacổ truyền Tây Nguyên (Nam Trung bộ, Việt Nam) Trong thời gian gần đây, truyềnthống dựng nhà mồ-tượng mồ chỉ còn thấy tập trung ở các dân tộc Ba na, Ê đê, Giarai, Mnông, Xơ Đăng

Nhà mồ được xây trùm trên nấm mộ và là trung tâm của lễ bỏ mả Nhà mồcó nhiều loại khác nhau Trang trí nhà mồ thường sử dụng 3 màu: đen, đỏ vàtrắng

Tượng mồ là loại tác phẩm điêu khắc độc đáo bậc nhất của vùng đất này, trong đótượng mồ Gia rai, Ba na phong phú và đặc sắc hơn cả

6 Nhà thờ gỗ Kon Tum:

Nhà thờ Gỗ ở thành phố Kon Tum được xây dựng gần 90 năm Công trình là

sự kết hợp giữa phong cách châu Âu và nét văn hóa Tây Nguyên

Thành phố Kon Tum nằm trên một đồng bằng nhỏ, có độ cao 525m so vớimặt biển, bên bờ sông ĐakBla, một nhánh nhỏ của sông Pôcô hùng vĩ Đây làtrung tâm hành chính cũ của Pháp ở Tây nguyên, các cố đạo truyền giáo đến đây từrất sớm

Nhà thờ Chánh tòa Kon Tum, người dân gọi gần gũi là nhà thờ Gỗ, đượcxây dựng ở trung tâm thị xã từ năm 1913, tới năm 1918 thì hoàn thành Nhà thờđược làm hoàn toàn bằng gỗ cà chít, theo phong cách Roman kết hợp với kiến trúcnhà sàn của người Ba Na, là một công trình khép kín gồm: giáo đường, nhà tiếpkhách, nhà trưng bày các sản phẩm dân tộc và tôn giáo, nhà rông Ngoài ra, trongkhuôn viên nhà thờ còn có cô nhi viện, cơ sở thủ công mỹ nghệ của đồng bào dântộc Tuy gồm nhiều công trình nhưng do sắp xếp hài hòa nên bố cục tổng thể nhàthờ không bị phá vỡ, ngược lại thánh đường còn được tôn thêm vẻ đẹp nhờ khuhoa viên với nhà rông cao vút, điểm xuyết các bức tượng làm bằng rễ cây có tínhmỹ thuật cao

Đứng từ rất xa, du khách đã có thể nhìn thấy tháp chuông nhà thờ với mầunâu ấm áp nổi bật trên nền trời xanh trong của cao nguyên Qua các đường phố, tảnbộ trên đường Nguyễn Huệ, du khách bước vào giáo đường thênh thang và cảmgiác đầu tiên có thể cảm nhận là mình thật nhỏ bé bên hàng cột gỗ hai người ômkhông xuể giờ đã ngả mầu đen bóng Cung thánh nhà thờ được trang trí hoa vănnghệ thuật mang bản sắc Tây Nguyên, tạo ấn tượng vừa trang nghiêm huyền bí vừahết sức gần gũi

Hệ thống cột gỗ, rui mè trong nhà thờ tuy không chạm khắc tỉ mỉ, công phunhư ở các nhà rường cổ của người Kinh nhưng chính những hoa văn có đường nét

phóng khoáng đã thể hiện được cái chất của người Tây Nguyên, hồn nhiên và khỏemạnh Thánh đường có rất nhiều khung cửa piarô kính mầu vẽ các điển tích trongkinh thánh, các khung cửa này vừa có tác dụng lấy ánh sáng vừa tạo thêm vẻ rựcrỡ, tráng lệ cho giáo đường Không bêtông cốt thép, không một chút vôi vữa, nétđộc đáo của ấn tích này là tất cả các bức tường đều được xây bằng đất trộn rơm -kiểu làm nhà của người miền trung, dù gần một thế kỷ trôi qua vẫn vững vàng, bềnđẹp.

Một vị linh mục cho biết, nhà thờ Gỗ được dựng lên hoàn toàn bằng phươngpháp thủ công, bàn tay tài hoa của các nghệ nhân người Kinh từ Bình Định, QuảngNam và cả từ miền bắc vào đã làm nên điều kỳ diệu đó Đến với nhà thờ Gỗ KonTum, du khách được ngắm một công trình nghệ thuật đã tồn tại cả trăm năm

*Các danh lam thắng cảnh:

1 Cầu treo Kon KLor:

Cầu treo Kon Klor thuộc địa phận làng Kon Klor, thị xã Kon Tum, chiếc cầutreo công nghiệp to đẹp nhất khu vực Tây Nguyên, nối liền hai bờ của dòng sôngĐăk Bla, huyền thoại những dòng sông chảy ngược về Tây của đất Tây nguyên,chảy từ Quảng Ngãi về đến thuỷ điện Yaly, nối thị xã Kon Tum với vùng kinh tếmới

Cầu có chiều dài 292m, rộng 4,5m, xây dựng vào ngày 3/2/1993 và hoànthành ngày 1/5/1994, có màu vàng cam thật nổi bật trong cái nắng vàng oi ả Dòngsông Đăk Bla mùa nắng trơ ra những hòn đá cuội bên lòng sông êm ả, hài hòa,bóng chiếc cầu uy nghi in dưới dòng nước phẳng lặng Dưới cái nắng chiều tà từngđoàn xe bò chở đầy ắp những củ khoai mì vừa mới đươc thu hoạch trong ngày,những người nông dân vội vã trở về nhà sau một ngày lao động vất vả và bọn trẻđang nô đùa trong làn nước mát lạnh, trong lành, tạo ra một không khí thanh bìnhcủa núi rừng Tây Nguyên hùng vĩ

Bao quanh Kon Klor là những ngọn núi được bao phủ bởi những nương dâuxanh rì của người dân nơi đây Cầu Kon Klor đã bắt nhịp đôi bờ sông đưa mọingười đến gần nhau hơn, chiếc cầu được đưa vào sử dụng thì cũng chấm dứt luônnhững chuyến đò ngang bằng xuồng độc mộc đã từng bao năm qua lại đôi bờ

Đến đây, du khách có thể ghé thăm làng dân tộc Bah Nar - Kon Klor ở hữungạn dòng sông, uống với họ can rượu cần rồi lên đường vượt dòng sông qua cầutreo để đến một vùng đất phù sa trù phú Đó là những vườn chuối, vườn cà phê vàcác loại cây ăn quả Vượt con đường quanh co khoảng 6km, du khách đến làngKonKơtu, một làng dân tộc Bah Nar còn giữ nguyên được những nét sinh hoạt vàcảnh vật thiên nhiên hoang sơ

2 Khu bảo tồn Ngọc Linh:

Khu Bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh thuộc địa phận hai huyện Đắk Glei và

Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum, cách thành phố Kon Tum khoảng 150km về phía bắc.Đây không chỉ là nơi có bầu không khí trong lành, mát mẻ mà còn có hệ động thựcvật vô cùng phong phú, đa dạng; trong đó có cây sâm quý - sâm Ngọc Linh Nơiđây được xem là kho tàng đa dạng sinh học lớn của Việt Nam

Khu Bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh có diện tích 41.420ha và được xem làmột trong bốn kho tàng đa dạng sinh học lớn của Việt Nam

Khu Bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh có 874 loài thực vật bậc cao thuộc 537chi, họ; 309 loài động vật hoang dã Khu bảo tồn có kiến tạo địa chất lâu đời, còntồn tại nhiều loài loài thực vật cổ xưa như các họ ngọc lan, họ na, họ chè, họ cáng

lồ và các họ thực vật ôn đới Có 9 loài thực vật đặc hữu, trong đó sâm Ngọc Linh(Panax vietnamensis) là cực kỳ quý hiếm Khu bảo tồn có nhiều kiểu rừng nhưrừng cây lá rộng, lá kim… Động vật có 5 loài thú được ghi trong Sách Đỏ thế giới:Khỉ mặt đỏ, khỉ đuôi lợn, báo gấm, hổ, nhím đuôi ngắn và 15 loài được ghi trongSách Đỏ Việt Nam Trong khu hệ chim phát hiện hai loài mới là khướu đầu hung,khướu đuôi vằn; khu hệ bò sát có 3 loài đặc hữu là thằn lằn đuôi đỏ, rùa hộp tránvàng và ếch da cóc…

Năm 2008, trong một khảo sát tại địa bàn xã Đăk Choong (Đăk Glei), cácnhà khoa học đã khám phá 39 loài thực vật mà họ chưa từng thấy ở các địa phươngkhác Cuối tháng 3 đầu tháng 4-2009, các nhà khoa học tiếp tục thu thập được 50loài thực vật quý hiếm

Với sự đang dạng đó, khu Bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh là một điểm dulịch sinh thái, nghiên cứu hấp dẫn

3 Khu du lịch Măng Đen:

Từ thị xã Kon Tum, đi dọc Quốc lộ 24 (về hướng Quảng Ngãi) khoảng50km, du khách sẽ đến Khu du lịch sinh thái Măng Đen (Kon Plông - Kon Tum),điểm khởi đầu của tuyến du lịch Con đường xanh Tây Nguyên Với phong cảnhthiên nhiên vừa hùng vĩ vừa hữu tình, Măng Đen được du khách ví là “nàng tiên”giữa đại ngàn

Cảm giác thú vị bất ngờ xâm chiếm sau hành trình dài giữa đại ngàn hùngvĩ, du khách thấy Măng Đen đột ngột hiện ra ở độ cao hơn 1.000m so với mựcnước biển Bốn phía được bao bọc bởi sương mù, rừng thông, biệt thự và cái lạnhnhè nhẹ

Không chỉ hấp dẫn du khách bởi mức nhiệt trung bình khoảng 20 độ C,Măng Đen còn đặc biệt quyến rũ bởi rừng thông từ 30 - 70 năm tuổi Ngoài bạtngàn cây xanh, ở Măng Đen thỉnh thoảng bạn còn bắt gặp nhiều suối, thác đẹp nổitiếng như: Paish, Dakke, Lô Ba và những hồ thơ mộng: Toong Zơri, Toong Pô,Toong Đam Nếu là người ưa khám phá, bạn nên thả bộ dưới tán thông vi vu gió,ngắm những dò lan rừng đua nhau toả hương, khoe sắc Nơi đây còn có vườn thúvới nhiều loài như heo rừng, nai, gà, nhím Đẹp nhất là khu vườn thực nghiệmtrồng rất nhiều loại rau, hoa xứ lạnh để phục vụ nhu cầu của người dân và dukhách Người dân ở đây cũng bắt đầu nuôi cá hồi với lời tuyên bố: “Khí hậu MăngĐen thích hợp nhất cho giống cá hồi trên đất nước Việt Nam”

4 Lòng hồ Ya Ly:

Ya Ly đã thực sự là một cái tên rất quen thuộc đối với du khách trên mọimiền đất nước, khi nói đến Ya Ly người ta thường nghĩ đến cảnh đẹp, núi nonhùng vĩ và là nơi tiềm ẩn những huyền thoại.Thuỷ điện Ya Ly đã hình thành mộtkhu vực lòng hồ rộng lớn Du khách có thể xuất phát từ làng du lịch ĐăkBlà ( thịxã Kon Tum) xuôi về làng văn hoá dân tộc Jarai ( phía trên đập thuỷ điện) nơi đâycòn nguyên nét văn hoá sơ khai của dân tộc Tây Nguyên Với cảnh quan thiênnhiên, con người, khu vực lòng hồ Ya Ly thực sự là nơi thăm quan, du lịch lýtưởng với những người yêu thích thiên nhiên, tìm về cuội nguồn.

ra nét phong phú, sinh động cho một khu du lịch sinh thái

Với những thuận lợi về phát triển du lịch, rừng đặc dụng Đăk Uy hiện nay lànơi thu hút đông đảo du khách đến thăm quan, tổ chức các hoạt động văn hoá vănnghệ và đặc biệt các trường học trên địa bàn tỉnh thường xuyên tổ chức cho các emhọc sinh đến đây để thăm quan, tìm hiểu về các loại gỗ quí, các loại động vật thựcvật nhằm nâng cao ý thức bảo vệ rừng, bảo vệ thiên nhiên, môi trường sinh tháicủa học sinh

6 Vườn quốc gia Chư - mo - ray:

Với tổng diện tích 48.658ha thuộc huyện Sa Thầy và huyện Ngọc Hồi, cáchthành phố Kon Tum 55km về phía Tây Vườn quốc gia Chư Mom Ray là nơi bảotồn đa dạng sinh học, các loài động, thực vật rừng quý hiếm, các thảm thực vậtrừng nguyên sinh, các sinh cảnh quan trọng Bảo vệ, phục hồi rừng phòng hộ đầunguồn thuỷ điện Ya Ly, các con sông trong vùng, bảo đảm an ninh môi trường vàphát triển bền vững kinh tế tự nhiên Xây dựng cơ sở vật chất, kỹ thuật phục vụcông tác đào tạo, nghiên cứu khoa học và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên vùng bắcTây Nguyên Chuẩn bị cơ sở vật chất, cơ sở hạ tầng để phát triển du lịch sinh thái,góp phần nâng cao đời sống cộng đồng Tham gia hợp tác quốc tế về bảo tồn tàinguyên thiên nhiên liên biên giới Việt Nam – Lào-Campuchia

Câu 3: Hãy nêu bối cảnh, diễn biến, kết quả và ý nghĩa lịch sử của chiến thắng Đăk Tô – Tân cảnh ( 24 – 4 – 1972 )

đoàn Biệt động quân cùng các chi đoàn xe tăng, pháo, không quân chiến thuật.Ngoài ra còn có sự yểm trợ bằng B-52 của Hoa Kỳ.

Về phía Quân đội Nhân dân Việt Nam, để thực hiện Chiến dịch Bắc TâyNguyên, Thiếu tướng Hoàng Minh Thảo, Tư lệnh Mặt trận B3, đã điều động binhlực của 2 sư đoàn là Sư đoàn 320 (gồm 3 Trung đoàn 52, 64 và 48) và Sư đoàn 2(gồm 2 Trung đoàn 1 và 141), 4 trung đoàn bộ binh độc lập (66, 95, 28 và 24),Trung đoàn đặc công 400, 2 trung đoàn pháo binh, 1 tiểu đoàn xe tăng và 6 tiểuđoàn pháo phòng không Ngoài ra còn có sự tham gia của các lực lượng vũ trangtại địa phương Tổng binh lực tham gia khoảng 20.000 người Riêng tại mặt trậnĐắk Tô - Tân Cảnh, lực lượng gồm các đơn vị: Trung đoàn 28, Trung đoàn 66,Trung đoàn 95, Trung đoàn 24B (Sư đoàn 10 sau này) phối hợp với bộ đội địaphương tỉnh Kon Tum [1] do Phó tư lệnh mặt trân Tây Nguyên Nguyễn MạnhQuân trực tiếp chỉ huy

Diễn biến

Đúng 15 giờ ngày 23 tháng 4 năm 1972, pháo binh QĐNDVN nã đạn dồndập vào căn cứ Tân Cảnh, cứ điểm mạnh nhất của QLVNCH Vào lúc 1 giờ sángngày 24 tháng 4 năm 1972, xe tăng T-54 xông thẳng qua thị trấn Tân Cảnh, lao lênmở cửa phía Đông căn cứ Tân Cảnh Chớp thời cơ đối phương hoảng loạn, Tiểuđoàn 9 của Quân Giải phóng cùng đội công tác tỉnh Kon Tum kêu gọi nhân dân nổidậy Cho đến 5 giờ 55 phút ngày 24 tháng 4 năm 1972, QĐNDVN đã chiếm đượcthị trấn Tân Cảnh Lúc này cuộc chiến đấu ở căn cứ E42 Tân Cảnh diễn ra dữ dội

Một mình chiếc xe tăng T-54 mang số hiệu 377 của QĐNDVN đã tiêu diệt 7 xe

tăng địch trước khi bị QLVNCH bắn cháy bằng súng chống tăng QĐNDVN dầndần làm chủ tình hình Đến lúc 11 giờ trưa ngày 24 tháng 4 năm 1972, Trung đoàn

66 QĐNDVN đã làm chủ căn cứ Tân Cảnh Theo phía QĐNDVN, họ bắn rơi 8máy bay, thu 9 xe tăng, 20 pháo 105 mm, gần 100 xe quân sự, hàng vạn quả pháovà toàn bộ phương tiện chiến tranh của địch, bắt 429 tù binh

Ngay khi Tân Cảnh sắp bị tiêu diệt, Bộ tư lệnh QĐNDVN mặt trận cánhĐông đã cho pháo binh bắn phá căn cứ Đăk Tô 2 (sân bay Phượng Hoàng) Vàolúc 8 giờ sáng ngày 24 tháng 4 năm 1972, Trung đoàn 1 Sư đoàn 2 đánh thẳng vàosở chỉ huy E47 ngay ở sân bay Phượng Hoàng, 4 xe tăng T-54 và một pháo tựhành cấp tốc rời căn cứ Tân Cảnh chi viện cho mũi tấn công tại căn cứ Đăk Tô 2.Sức kháng cự của E47 nhanh chóng bị đè bẹp, QĐNDVN làm chủ căn cứ Đăk Tô2

Cụm phòng ngự mạnh của QLVNCH ở căn cứ Tân Cảnh - Đăk Tô 2 bị tiêudiệt Đại tá Lê Đức Đạt, Tư lệnh Sư đoàn 22 QLVNCH tử trận, phần còn lại của sưđoàn rút vào rừng tìm đường về Kon Tum QLVNCH đóng ở các căn cứ NgokBlêng, Ngok Rinh Rua, Tri Lễ, quận Đăk Tô cũng bắt đầu rút chạy trong hoảngloạn Một vùng đất từ Diên Bình, qua Tân Cảnh đến Đăk Tô, về Đăk Mốt đã hoàntoàn nằm trong tay QĐNDVN Tuy nhiên, sau trận đánh bản thân họ cũng bị thiệthại đáng kể, nhiều xe tăng bị cháy, hậu cần thiếu, đặc biệt là đạn pháo nên 20 ngàysau mới tổ chức tấn công tiếp vào Kon Tum

Kết quả

Sau khi tiêu diệt cụm phòng ngự Đắk Tô - Tân Cảnh, một căn cứ phòng ngựquy mô sư đoàn của VNCH, QĐNDVN đã làm chủ một vùng tương đối rộng, đồng

thời gây ra bầu không khí hoang mang cao độ cho lực lượng phòng ngự ở thị xãKon Tum Lúc này, lực lượng VNCH ở thị xã Kon Tum rất mỏng và yếu, trong thịxã chỉ có hai tiểu đoàn chủ lực và một số đơn vị Địa phương quân Điều này đã tạođiều kiện hết sức thuận lợi cho cuộc tiến công quyết định vào thị xã Nhưng lúc đóBộ tư lệnh chiến dịch [Tướng Hoàng Minh Thảo] lại nhận định:

“Tuy địch ở Kon Tum rất hoang mang, sơ hở và mỏng yếu, nhưng ta chưa

có đủ điều kiện để phát triển tiến công một cách nhanh chóng, mạnh mẽ vì đường

cơ động chưa làm xong, việc bảo đảm cơ sở vật chất và triển khai binh khí kỹ thuật gặp khó khăn, nên quyết định mở đường để vận chuyển vật chất, đồng thời

bổ sung cơ sở vật chất cho các đơn vị chuẩn bị tiến công Kon Tum”.

Chính do sự chậm trễ này mà QĐNDVN đã đánh mất thời cơ để đánh chiếmthị xã Kon Tum, tạo điều kiện để QLVNCH có thời gian để kịp xốc lại tinh thần và

bố trị lại lực lượng phòng ngự Cuộc tiến công của QĐNDVN vào thị xã Kon Tumsau đó rút cục đã thất bại

Ý nghĩa

Thắng lợi trên đã cổ vũ lòng dân và thúc đẩy công cuộc đấutranh của cả nước thêm mạnh mẽ, góp phần vào sự nghiệp giảiphóng toàn bộ Tây Nguyên sau này Với ý nghĩa to lớn đó, Đăk Tô -Tân Cảnh đã được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia, làniềm tự hào của người Kon Tum và cả khu vực Tây Nguyên

Câu 4: Nêu tóm tắt những thành tựu cơ bản của tỉnh Kon Tum sau 20 năm thành lập lại tỉnh

Trả lời :

Những thành tựu cơ bản sau 20 năm thành lập lại tỉnh.

Ngày 12 tháng 8 năm 1991, kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa VIII đã ra Nghịquyết giải thể tỉnh Gia Lai- Kon Tum và thành lập 2 tỉnh Gia Lai và Kon Tum.Việc thành lập lại tỉnh Kon Tum xuất phát từ yêu cầu phát triển chung của đấtnước trong thời kỳ đổi mới, xu thế và điều kiện phát triển của khu vực Tây Nguyênvà tâm tư, nguyện vọng của nhân dân các dân tộc tỉnh Kon Tum Từ khi thành lậplại, trong điều kiện còn nhiều khó khăn của một tỉnh miền núi, vùng cao, biên giới;đời sống nhân dân còn rất nhiều khó khăn, thiếu thốn, thiên tai, dịch bệnh liên tiếpxảy ra, đặc biệt cơn bão số 9 (năm 2009) đã làm ảnh hưởng và thiệt hại 11.834 hađất sản xuất nông nghiệp và nhiều tài sản của nhân dân Song, được sự quan tâmlãnh đạo, chỉ đạo sâu sát và hỗ trợ kịp thời của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Chínhphủ và các bộ, ngành Trung ương; với tinh thần tự lực, tự cường, cần cù, sáng tạo,Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc trong tỉnh đoàn kết một lòng, đồngtâm hiệp lực, phát huy truyền thống cách mạng và những tiềm năng, thế mạnh sẵncó, tranh thủ sự hỗ trợ đầu tư của Trung ương, xây dựng tỉnh Kon Tum phát triển

Sau 20 năm thành lập lại tỉnh, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dântộc trong tỉnh đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa quan trọng, tạo đượcnhững dấu ấn khá rõ nét về phát triển kinh tế - văn hóa, xã hội; củng cố quốcphòng - an ninh; kiện toàn hệ thống chính trị, góp phần vào thành tựu chung của cảnước trong công cuộc dổi mới vì mục tiêu dân giàu, nươc mạnh, dân chủ, côngbằng, văn minh