Hợp tác xã kiểu mới trong quá trình xây dựng nông thôn mới tại huyện yên thủy, tỉnh hòa bình

Từ khi Luật Hợp tác xã đi vào thực tiễn cùng với cả nước, HTX kiểu mới trên địa bàn huyện Yên Thủy đã có những bước phát triển đáng ghi nhận, đáp ứng được một phần nhu cầu của những ngườ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP

TRẦN TRUNG KIÊN

HỢP TÁC XÃ KIỂU MỚI TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI

HUYỆN YÊN THỦY, TỈNH HÒA BÌNH

CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

MÃM NGÀNH: 8620115

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS TRẦN THỊ THU HÀ

Hà Nội, 2020

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các tư liệu,

số liệu sử dụng trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng Các kết quả nghiên cứu trong luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào

Hà Nội, ngày 30 tháng 10 năm 2020

Người cam đoan

Trần Trung Kiên

LỜI CẢM ƠN

Với tất cả sự kính trọng và biết ơn sâu sắc nhất, tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn của mình tới PGS.TSTrần Thị Thu Hà đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, các thầy cô giáo Khoa Kinh tế

và Quản trị kinh doanh và phòng Đào tạo sau đại học - Trường Đại học Lâm nghiệp đã chỉ bảo, giảng dạy trong suốt thời gian học tập tại trường

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các phòng, ban chức năng của UBND huyện Yên Thủy đã cung cấp thông tin, giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã hỗ trợ và chia sẻ trong quá trình thực hiện đề tài

Mặc dù luận văn đã hoàn thiện với tất cả sự cố gắng cũng như năng lực của mình, tuy nhiên không thể tránh khỏi những thiếu sót Vì vậy, tôi rất mong nhận được sự góp ý, chỉ bảo của quý thầy cô, bạn bè, đồng nghiệp đó chính là sự giúp đỡ quý báu mà tôi mong muốn nhất để cố gắng hoàn thiện hơn trong quá trình nghiên cứu và công tác sau này

Xin chân thành cảm ơn./

Hà Nội, ngày 30 tháng 10 năm 2020

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Trần Trung Kiên

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT v

DANH MỤC CÁC BẢNG vi

DANH MỤC CÁC HÌNH vii

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP KIỂU MỚI 5

1.1 Cơ sở lý luận về phát triển HTX kiểu mới 5

1.1.1 Khái niệm và vai trò HTX kiểu mới 5

1.1.2 Nội dung phát triển HTX nông nghiệp kiểu mới 14

1.1.3 Hiệu quả hoạt động của HTX kiểu mới trong xây dựng NTM 16

1.1.4 Sự cần thiết xây dựng và phát triển HTX kiểu mới trong xây dựng NTM 17 1.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển HTX NN kiểu mới 18

1.2 Cơ sở thực tiễn về HTX kiểu mới trong xây dựng NTM 23

1.2.1 Kinh nghiệm của của một số địa phương về phát triển HTX kiểu mới trong xây dựng nông thôn mới 23

1.2.2 Bài học rút ra cho huyện Yên Thủy về phát triển HTX NN kiểu mới trong xây dựng NTM 26

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 29

2.1 Đặc điểm cơ bản của huyện Yên Thủy, tỉnh Hoà Bình 29

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên 29

2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội 31

2.2 Những điều kiện thuận lợi cho phát triển các HTX nông nghiệp trên địa bàn huyện Yên Thủy 36

2.3 Phương pháp nghiên cứu 37

2.3.1 Phươngpháp thu thập số liệu 37

2.3.2 Phương pháp xử lý và phân tích số liệu 38

2.4 Các chỉ tiêu đánh giá sử dụng trong luận văn 39

2.4.1 Phản ảnh về số lượng HTX NN được thể hiện bằng các chỉ tiêu sau: 39

2.4.2 Phản ánh phát triển về chất lượng của HTX Nông nghiệp 39

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 41

3.1 Tình hình phát triển HTX nông nghiệp kiểu mới trong xây dựng NTM ở huyện Yên Thủy 41

3.1.1 Khái quát tình hình phát triển nông nghiệp của huyện Yên Thủy 41

3.1.2 Tình hình phát triển HTX kiểu mới trong quá trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Yên Thủy 46

3.1.3 Kết quả phát triển HTX nông nghiệp kiểu mới trong quá trình xây dựng nông thôn mới 57

3.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình hình thành, phát triển và hiệu quả hoạt động của các HTX kiểu mới ở huyện Yên Thủy 67

3.2.1 Các yếu tố bên trong 67

3.2.2 Các yếu tố bên ngoài 73

3.3 Đánh giá chungvề HTX kiểu mới trong quá trình xây dựng NTM của huyện Yên Thủy 79

3.3.1 Những thành công 79

3.3.2 Những hạn chế và nguyên nhân 81

3.4 Giải pháp phát triển HTX kiểu mới trong quá trình xây dựng NTM ở huyện Yên Thủy 82

3.4.1 Định hướng phát triển HTX nông nghiệp kiểu mới 82

3.4.2 Giải pháp phát triển HTX nông nghiệp kiểu mới 83

KẾT LUẬN 89

TÀI LIỆU THAM KHẢO 92

PHỤ LỤC 94

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 So sánh HTX trước đổi mới và HTX kiểu mới 9

Bảng 2.1 Dân số huyện Yên Thủy năm 2019 32

Bảng 2.2 Kết quả phát triển các ngành kinh tế huyện Yên Thủy 35

Bảng 3.1 Giá trị sản xuất và cơ cấu giá trị sản xuất nông nghiệp của huyện Yên Thủy giai đoạn 2017 - 2019 45

Bảng 3.2 Tình hình số lượng các loại hình HTX NN kiểu mới (năm 2019) 48

Bảng 3.3 Bảng tổng hợp quy mô vốn của các HTX NN kiểu mới 59

Bảng 3.4 Doanh thu và lợi nhuận các HTX NN huyện Yên Thủy 60

Bảng 3.5 Doanh thu và lợi nhuận của các HTX kiểu mới theo loại hình 61

Bảng 3.6 Tình hình chia lãi theo vốn góp bình quân trong HTX NN 62

Bảng 3.7 Hiệu quả sản xuất kinh doanh của các HTX NN 63

Bảng 3.8 Tổng hợp cơ cấu trình độ cán bộ quản lý HTXNN 63

Bảng 3.9 Mức độ đáp ứng nhu cầu xã viên của các dịch vụ trong năm 2019 64

Bảng 3.10 Xuất phát điểm hình thành HTX kiểu mới của huyện Yên Thủy (N=90) 68

Bảng 3.11 Đánh giá năng lực nội tại của HTX ảnh hưởng tới hiệu quả của HTX kiểu mới (N=90) 71

Bảng 3.12 Đánh giá về mức độ tiếp cận chính sách ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của HTX nông nghiệpkiểu mới (N=90) 74

Bảng 3.13 Đánh giá về khả năng liên kết thị trường của các HTX nông nghiệp kiểu mới (N=90) 76

Bảng 3.14 Đánh giá về hoạt động xúc tiến thương mại của các HTX nông nghiệp kiểu mới (N=90) 77

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 2.1 Bản đồ hành chính tỉnh Hòa Bình 29Hình 3.1 Sơ đồ loại hình HTX NN kiểu mới ở huyện Yên Thủy 47Hình 3.2 Lô gô sản phẩm của một số HTX của huyện Yên Thủy 78

MỞ ĐẦU

1 Sự cần thiết của vấn đề nghiên cứu

Trong quá trình phát triển kinh tế tập thể mà nòng cốt là các hợp tác xã (HTX) có vai trò quan trọng, cùng với kinh tế nhà nước ngày càng trở thành nền tảng của nền kinh tế quốc dân Cần khẳng định, hoạt động của HTX phát triển sẽ đóng góp thành công cho mục tiêu phát triển ngành nông nghiệp Trong đó có một yếu tố đặc biệt quan trọng là cá nhân, hộ gia đình trong xã hội cần được tổ chức trong các Hợp tác xã, tổ chức kinh tế tự giác, tự quản, bình đẳng, dân chủ cùng giúp đỡ nhau cải thiện mọi đời sống vật chất, tinh thần của từng thành viên nói riêng và cả cộng đồng nói chung, góp phần bảo đảm an sinh xã hội

Thực tế đã cho ta thấy rất rõ kinh tế hợp tác ở nước ta trải qua nhiều bước thăng trầm Tuy vậy, sau một thời gian hoạt động đặc biệt là giai đoạn xây dựng đất nước thời bình mô hình HTX kiểu cũ đã ngày càng tỏ ra không phù hợp với yêu cầu lịch sử phát triển kinh tế trong điêù kiện mới Số HTX làm ăn có hiệu quả chiếm tỷ lệ thấp, đa số không thích ứng được với nền kinh tế thị trường sôi động, nhạy bén

Từ khi thực hiện Quyết định 800/QĐ-TTg ngày 04/6/2010 của Thủ tướng Chính phủ về Phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoại 2010 – 2020; Đồng thời triển khai thực hiện Luật HTX năm 2012, HTX kiểu mới nói chung và HTX Nông nghiệp kiểu mới trên địa bàn huyện Yên Thủy, huyện Yên Thủy có bước phát triển mới, đã đáp ứng được một phần nhu cầu của những người lao động, hộ sản xuất - kinh doanh nông nghiệp, đóng góp quan trọng vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội của huyện Tuy nhiên, HTX Nông nghiệp kiểu mới trên địa bàn huyện hiện nay còn yếu kém nhiều mặt, một số HTX chuyển đổi còn mang tính hình thức, năng lực nội tại hạn chế, số HTX làm ăn hiệu quả còn ít, lợi ích đem lại cho các thành viên chưa nhiều, HTX Nông nghiệp kiểu mới phát triển chưa tương xứng với tiềm năng và vai trò kinh tế - xã hội vốn có của nó

Những hạn chế, yếu kém của HTX Nông nghiệp kiểu mới trên địa bàn huyện có nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân cả về khách quan, chủ quan; cả về kinh tế, chính trị, xã hội; đòi hỏi phải được nghiên cứu, giải quyết Đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh đổi mới HTX Nông nghiệp cả về nội dung và phương thức hoạt động theo Luật HTX năm 2012 cho phù hợp với yêu cầu thực tiễn của huyện

Huyện Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình là huyện nông nghiệp ở vùng Trung du miền núi Bắc Bộ có nhiều điều kiện tự nhiên và xã hội thuận lợi cho việc phát triển một nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa Từ khi Luật Hợp tác xã đi vào thực tiễn cùng với cả nước, HTX kiểu mới trên địa bàn huyện Yên Thủy đã có những bước phát triển đáng ghi nhận, đáp ứng được một phần nhu cầu của những người lao động, hộ sản xuất kinh doanh nông nghiệp, đóng góp quan trọng vào quá trình phát triển kinh tế- xã hội của địa phương Tuy nhiên trong quá trình hoạt động, HTX kiểu mới ở huyện Yên Thủy còn bộc lộ nhiều hạn chế và yếu kém Thực tế, việc chuyển đổi của nhiều HTX còn mang nặng tính hình thức, phát triển chậm chạp, lợi ích đem lại cho các thành viên chưa nhiều,

số người lao động thực sự tham gia còn ít…

Có nhiều nguyên nhân để lí giải cho thực trạng đó của HTX kiểu mới ở Yên Thủy và khắc phục được những khó khăn này sẽ giúp HTX phát triển có hiệu quả, phát huy vai trò hỗ trợ đắc lực cho kinh tế hộ và trang trại, gắn với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn Với lí do đó, tôi chọn đề tài:

“Hợp tác xã kiểu mới trong quá trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình” làm luận văn thạc sĩ kinh tế, nhằm góp phần giải quyết những vấn

đề đang đặt ra trong quá trình phát triển kinh tế- xã hội ở địa phương

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu tổng quát

Mục tiêu tổng quát của luận văn là trên cơ sở phân tích thực trạng tổ chức

và quản lý HTX kiểu mới; đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm phát triển HTX kiểu mới trong quá trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Yên Thủy, tỉnh Hoà Bình

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là quá trình tổ chức và quản lý HTX nông nghiệp kiểu mới tại huyện Yên Thủy, tỉnh Hoà Bình

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi về nội dung: Do loại hình HTX có thể hình thành trong nhiều lĩnh vực, nhưng với nghiên cứu này, chúng tôi chỉ tập trung vào HTX kiểu mới trong lĩnh vực nông nghiệp

Phạm vi về không gian: Đề tài nghiên cứu tại huyện Yên Thủy, huyện Yên Thủy

Phạm vi về thời gian: Đánh giá thực trạng các HTX kiểu mới của giai đoạn 2017-2019 Số liệu sơ cấp được thu thập trong năm 2020

4 Nội dung nghiên cứu

- Cơ sở lý luận và thực tiễn về kinh tế hợp tác và mô hình HTX nông nghiệp kiểu mới trong xây dựng nông thôn mới;

- Quá trình hình thành và phát triển HTX nông nghiệp kiểu mới trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Yên Thủy, tỉnh Hoà Bình những năm vừa qua;

- Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả và hiệu quả hoạt động của các mô hình HTX nông nghiệp kiểu mới ở huyện Yên Thủy, tỉnh Hoà Bình;

- Đề xuất những giải pháp để phát triển HTX nông nghiệp kiểu mới trong quá trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Yên Thủy, tỉnh Hoà Bình trong thời gian tới

5 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được kết cấu gồm 3 chương gồm:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về kinh tế hợp tác và phát triển HTX kiểu mới;

Chương 2: Đặc điểm địa bàn và phương pháp nghiên cứu;

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN HỢP TÁC XÃ

NÔNG NGHIỆP KIỂU MỚI 1.1 Cơ sở lý luận về phát triển HTX kiểu mới

1.1.1 Khái niệm và vai trò HTX kiểu mới

1.1.1.1 Khái niệm

Hợp tác xã xuất hiện trong nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa (giữa thế kỉ XIX), bởi trong nền kinh tế tự do cạnh tranh, để có thể tồn tại và phát triển, những người sản xuất nhỏ cần phải hợp sức, hợp vốn với nhau chống lại

sự chèn ép, khống chế và bần cùng hoá của tư bản lớn Từ đây đã tạo cơ sở cho

sự liên kết, hợp tác giữa những người lao động tự nguyện, dân chủ, bình đẳng Trên thực tế, ở mỗi nước có những điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau nên sự

ra đời và phát triển của các hợp tác xã có những đặc điểm khác nhau nhưng nói chung, hợp tác xã là động lực kinh tế - xã hội quan trọng, có nhiều đóng góp vào phúc lợi của dân chúng ở nhiều quốc gia

Được thành lập từ tháng 8/1895 tại Luân Đôn (Anh), liên minh Hợp tác xã quốc tế (International Cooperative Alliance - ICA) đã định nghĩa hợp tác xã như sau: “Hợp tác xã là một hình thức tự trị của những người tự nguyện liên hiệp lại

để đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng chung của họ về kinh tế, xã hội và văn hoá thông qua một xí nghiệp cùng sở hữu và quản lý dân chủ” [15] Nước ta, khi bắt đầu công cuộc xây dựng CNXH, chúng ta thường dùng các khái niệm: tổ đổi công, tập đoàn sản xuất, HTX bậc thấp, bậc cao Vào thời kỳ này, kinh tế HTX phát triển mạnh và đã có nhiều đóng góp quan trọng trong xây dựng nông thôn và phát triển cộng đồng Sau khoán 10, các HTX và tập đoàn sản xuất bắt đầu tan rã, trên diễn đàn khoa học và đời sống hàng ngày, khái niệm "hợp tác xã" ít được đề cập đến Nhiều nhận thức không đúng về kinh tế hợp tác cùng với những lúng túng trong việc tìm tòi, thử nghiệm mô hình HTX kiểu mới đã đặt ra yêu cầu phải đổi mới cả về nội dung và phương thức hoạt động của HTX cho phù hợp với cơ chế kinh tế mới khi đất nước bước vào thời kỳ đổi mới

Trước yêu cầu đó của thực tiễn, nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII (1996) đã đề ra nhiệm vụ phải xây dựng HTX kiểu mới Tháng 3/1996, tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khoá IX đã ban hành Luật HTX để tạo cơ sở pháp lý cho việc tổ chức và hoạt động của HTX trong nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà vước theo định hướng XHCN

Theo Luật này, HTX được định nghĩa: Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tự chủ do những người lao động có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện cùng góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của pháp luật để phát huy sức mạnh của tập thể và của từng xã viên nhằm giúp nhau thực hiện có hiệu quả hơn các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và cải thiện đời sống, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước [13]

Luật HTX năm 2012 (khoản 1, điều 3) định nghĩa: “Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã”

Hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới có thể được hiểu: “Hợp tác xã nông

nghiệp là một trong các hình thức cụ thể của kinh tế hợp tác trong nông nghiệp,

là tổ chức kinh tế của những người nông dân có cùng nhu cầu và nguyện vọng,

tự nguyện liên kết lại để phối hợp giúp nhau phát triển kinh tế hoặc đáp ứng tốt hơn nhu cầu về đời sống của mỗi thành viên, tổ chức và hoạt động theo các nguyên tắc luật pháp quy định, có tư cách pháp nhân” [5]

Các HTX hoạt động theo Luật HTX năm 2012 được gọi chung là HTX kiểu mới (để phân biệt với mô hình HTX trước đổi mới), tuỳ từng ngành nghề, lĩnh vực kinh tế mà hình thành các mô hình có tính đặc trưng, đặc thù riêng biệt

1.1.1.2 Đặc điểm của HTX nông nghiệp kiểu mới

HTX là tổ chức kinh tế tập thể Các xã viên là chủ của HTX, có toàn quyền quyết định những vấn đề tổ chức, hoạt động và phân phối lợi ích trong

HTX trên cơ sở những quy định của Luật HTX và những văn bản có liên quan; HTX có thể được thành lập khi có số lượng thành viên từ 7 trở lên, được đăng

ký và hoạt động tất cả các ngành, nghề mà pháp luật không cấm

Khác với HTX kiểu cũ, thành viên HTX chỉ gồm các cá nhân, HTX kiểu mới là một tổ chức kinh tế do các thành viên, bao gồm cả cá nhân, hộ gia đình

và pháp nhân (người lao động, cán bộ, công chức, các hộ sản xuất, kinh doanh, trang trại, doanh nghiệp nhỏ và vừa thuộc các thành phần kinh tế ), cả người có

ít vốn và người có nhiều vốn có nhu cầu tự nguyện cùng nhau góp vốn hoặc có thể góp sức lập ra và tự chịu trách nhiệm về các hoạt động của mình theo quy định của pháp luật về HTX, HTX không thủ tiêu tính tự chủ SX - KD của các thành viên, mà chỉ làm những gì mỗi thành viên riêng lẻ không làm được hoặc làm không có hiệu quả để hỗ trợ cho các thành viên phát triển Thành viên tham gia HTX vẫn là những “đơn vị kinh tế tự chủ”

HTX có tư cách pháp nhân, hoạt động như một loại hình doanh nghiệp, bình đẳng với các doanh nghiệp khác Hợp tác xã tự chủ, tự chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ tài chính trong phạm vi vốn điều lệ, vốn tích lũy và các nguồn vốn khác của HTX theo quy định của pháp luật; HTX là tổ chức mang tính xã hội, rộng mở cho tất cả những ai có nguyện vọng trở thành thành viên HTX HTX ra đời dựa trên nguyên tắc dân chủ, bình đẳng, công khai và đoàn kết mỗi xã viên

có 1 phiếu bầu; Mục tiêu hoạt động của HTX là mang lại lợi ích vật chất và tinh thần cho tất cả các xã viên, tập thể và cộng đồng; Thành viên có trách nhiệm và nghĩa vụ tuân thủ, thực hiện tốt những quy định trong Điều lệ của HTX, hợp tác, xây dựng và phát triển HTX

Khi tham gia HTX, xã viên hợp tác xã bắt buộc phải góp vốn, còn việc góp sức là tuỳ thuộc vào từng loại hình HTX, vào yêu cầu của HTX và nguyện vọng của thành viên, không bắt buộc thành viên phải góp sức Việc thành lập HTX dựa trên cơ sở hoàn toàn tự nguyện xuất phát từ nhu cầu, lợi ích chung, các thành viên liên kết lại với nhau để phát huy sức mạnh tập thể của từng thành viên, cùng giúp đỡ lẫn nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinh doanh và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của từng thành viên

HTX có tư cách pháp nhân và chỉ chịu trách nhiệm trả nợ trong giới hạn vốn điều lệ, vốn tích lũy và các nguồn vốn khác của HTX tại thời điểm tuyên bố phá sản Thành viên cũng chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ trong phạm vi vốn góp của mình Được thành lập để tiến hành các hoạt động sản xuất, kinh doanh và dịch vụ nông nghiệp; Là một tổ chức kinh tế của nông dân, có đặc trưng gắn với hộ nông dân HTX NN trước hết là để đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng của nông dân về sản xuất, kinh doanh và dịch vụ nông nghiệp; Nông dân gia nhập hợp tác xã vì họ cần được HTX phục vụ, cần HTX trợ giúp những việc mà họ không thể tự làm hoặc làm một mình không có hiệu quả, khắc phục được những nhược điểm và hạn chế khi sản xuất kinh doanh đơn lẻ; Hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ nông nghiệp của HTX chỉ là công cụ nhằm làm tăng thêm lợi ích, hiệu quả sản xuất kinh doanh của hộ nông dân; Mục tiêu của HTX là phục vụ nhu cầu, lợi ích chung của thành viên, không phải vì lợi nhuận Như vậy, HTX là một tổ chức kinh tế mang tính hợp tác có tính xã hội sâu sắc, hỗ trợ các hộ nông dân tăng cạnh tranh trong kinh tế thị trường;

HTX là một tổ chức dân chủ, xã hội cao của nông dân, trong đó các thành viên được bình đẳng, phát huy vai trò của cộng đồng dân cư nông nghiệp trong quản lí xã hội, kinh doanh Đối tượng tham gia HTX bao gồm tất cả những người nông dân, hộ nông dân và pháp nhân Đối tượng sản xuất của nông nghiệp là cây trồng, vật nuôi cho nên quá trình hoạt động không những HTX

NN bị chi phối bởi các quy luật kinh tế mà lại còn bị ảnh hưởng bởi điều kiện tự nhiên Đây là những đặc điểm có ảnh hưởng nhất định đến kết quả hoạt động của HTX NN mà cán bộ lãnh đạo, quản lý phải quan tâm để có biện pháp giúp

đỡ, hỗ trợ HTX NN phát triển [25]

Bảng 1.1 So sánh HTX trước đổi mới và HTX kiểu mới

Môi trường hoạt động đã khác hẳn, quan hệ hành chính, độc quyền được thay bằng quan hệ kinh tế đa phương,

tự nguyện HTX phải tự chủ, tự chịu trách nhiệm, tự bù đắp, bảo toàn và phát triển vốn, phải hoạt động trong môi trường cạnh tranh của nền kinh tế nhiều thành phần, giao lưu kinh tế, từng bước phát triển trên cơ sở luật pháp của Nhà nước

Thành viên tham gia Chỉ gồm các cá nhân

Thành viên gồm cả cá nhân, hộ gia đình và pháp nhân (người lao động, cán bộ, công chức, các hộ sản xuất kinh doanh, trang trại, doanh nghiệp nhỏ và vừa thuộc các thành phần kinh tế…); cả người có ít vốn và người

có nhiều vốn nếu có nhu cầu tự nguyện cùng nhau lập

ra và tự chịu trách nhiệm về hoạt động của mình theo quy định của pháp luật về HTX

tập thể và sở hữu cá thể của thành viên

Nội dung HTX trước đổi mới HTX kiểu mới

Tổ chức bộ máy

quản lý HTX

Chức năng quản lý và điều hành trong HTX được lồng ghép Bộ máy quản lý của HTX bao gồm: Ban quản trị, Ban kiểm soát, Trưởng ban quản trị kiêm chủ nhiệm HTX Công tác cán bộ HTX được đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng uỷ và chính quyền địa phương, các chức danh chủ chốt của HTX do Đảng uỷ chỉ định và người trong nội bộ HTX nắm giữ

Chức năng quản lý và điều hành được tách biệt, rõ ràng Bộ máy quản lý của HTX bao gồm Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát, Ban Giám đốc Giám đốc HTX

có thể do Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm nhiệm hoặc

là người do HTX thuê HTX được quyền tự chủ trong công tác cán bộ của mình, các chức danh chủ chốt không nhất thiết phải do đảng viên hay người trong nội

bộ HTX nắm giữ

HTX

Nội dung hoạt động

Trực tiếp tổ chức sản xuất, lao động tập trung, thủ tiêu

sự độc lập của kinh tế hộ

Nội dung hoạt động đa dạng có thể làm dịch vụ, hoặc vừa làm dịch vụ vừa sản xuất kinh doanh đa ngành nghề, song đều hướng vào hỗ trợ kinh tế hộ tự chủ phát triển

Thực hiện các

(Nguồn: Tổng hợp từ các tài liệu tham khảo)

Theo Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ, HTX kiểu mới không đơn giản là sự thay đổi “từ chức danh ông chủ nhiệm HTX thành Chủ tịch hội đồng quản trị, Tổng giám đốc HTX, mà là sự thay đổi từ bản chất"; khẳng định kinh tế hộ gia đình không bị “thui chột, mất động lực” khi tham gia HTX mà HTX kiểu mới còn làm gia tăng giá trị kinh tế của hộ gia đình Vậy HTX kiểu cũ và HTX kiểu mới có điểm

gì khác nhau? [5]

Về đối tượng tham gia, trong HTX nông nghiệp kiểu cũ, thành viên chỉ gồm các cá nhân Trong HTX nông nghiệp kiểu mới, thành viên gồm cả cá nhân, hộ gia đình và pháp nhân (người lao động, cán bộ, công chức, các hộ sản xuất kinh doanh, trang trại, doanh nghiệp nhỏ và vừa thuộc các thành phần kinh tế…); cả người có ít vốn và người có nhiều vốn nếu có nhu cầu tự nguyện cùng nhau lập ra và tự chịu trách nhiệm về hoạt động của mình theo quy định của pháp luật về HTX

Về sở hữu, trong HTX nông nghiệp kiểu cũ, sở hữu cá nhân của người nông dân không được thừa nhận, sở hữu của các hộ gia đình bị xóa bỏ, chỉ thừa nhận chế

độ sở hữu tập thể về tư liệu sản xuất; người nông dân vào HTX phải góp ruộng đất trâu bò, công cụ sản xuất chủ yếu 5

Trong HTX kiểu mới, sở hữu tập thể và sở hữu cá nhân của thành viên được phân định rõ Sở hữu tập thể (sở hữu của HTX) bao gồm các nguồn vốn tích lũy tái đầu tư, các tài sản do tập thể mua sắm để dùng cho hoạt động của HTX, tài sản trước đây được giao lại cho tập thể sử dụng và tài sản do nhà nước hoặc các tổ chức, các nhân trong và ngoài nước tài trợ làm tài sản không chia và các quỹ không chia

Thành viên khi tham gia HTX nông nghiệp kiểu mới không phải góp ruộng đất và các công cụ sản xuất mà điều kiện tiên quyết là phải góp vốn theo quy định của Điều lệ Hợp tác xã Suất vốn góp không hạn chế, song không được vượt quá 20% so với tổng số vốn góp của thành viên (Vốn Điều lệ của Hợp tác xã) Vốn góp của thành viên được chia lãi hàng năm theo quy định của Điều lệ và được rút khi thành viên ra khỏi HTX [5]

Về quan hệ giữa xã viên với HTX, trong các HTX nông nghiệp kiểu cũ, quan hệ giữa xã viên với HTX là quan hệ phụ thuộc Xã viên bị tách khỏi tư liệu sản xuất, trở thành người lao động làm công theo sự điều hành của HTX, tính chất hợp tác đích thực không còn

Trong các HTX kiểu mới, quan hệ giữa HTX và thành viên là quan hệ bình đẳng, thỏa thuận, tự nguyện, cùng có lợi và cùng chịu rủi ro trong sản xuất, kinh doanh Hộ xã viên là đơn vị kinh tế tự chủ, tự điều hành lao động của gia đình, tự quyết định bố trí sản xuất cây trồng, vật nuôi phù hợp với thế mạnh của từng hộ, tự mua vật tư để đầu tư vào sản xuất, thuê dịch vụ, bán sản phẩm làm ra theo cơ chế thuận mua vừa bán Ban quản trị HTX không can thiệp trực tiếp vào quyền chủ động sản xuất, kinh doanh của hộ xã viên, không điều hành, chỉ huy từng khâu, từng việc hàng ngày như trước, mà chuyển sang làm dịch vụ theo yêu cầu của hộ gia đình

Về quan hệ giữa Nhà nước với HTX, trong các HTX kiểu cũ, mọi hoạt động sản xuất, kinh doanh, hạch toán lỗ lãi, phân phối, giá cả… đều theo sự chỉ huy của

cơ quan quản lý cấp trên và theo kế hoạch của nhà nước [5]

Trong các HTX kiểu mới, mọi trói buộc cứng nhắc của cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp đã được tháo bỏ Các HTX kiểu mới đã thực sự là một

tổ chức kinh tế độc lập, tự chủ có đầy đủ tư cách pháp nhân trong cơ chế thị trường, bình đẳng trước pháp luật như các doanh nghiệp, tự quyết định và tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ; đảm bảo hoàn thành nghĩa vụ đối với nhà nước và trách nhiệm đối với thành viên Nhà nước tôn trọng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và không can thiệp trực tiếp vào các hoạt động của HTX Nhà nước quản lý thông qua việc ban hành pháp luật và các chính sách khuyến khích phát triển HTX

Về phân phối thu nhập, trong các HTX kiểu cũ, chế độ phân phối mang nặng tính bình quân, bao cấp, chủ yếu phân phối theo công lao động, việc phân phối theo vốn góp gần như không được thực hiện (vì việc góp vốn chỉ mang tính hình thức)

Vì vậy, không khuyến khích được người lao động hăng hái, tích cực làm việc, xã viên thiếu gắn bó với HTX, dành công sức làm kinh tế gia đình

Trong các HTX kiểu mới, hình thức phân phối được thể hiện trên nguyên tắc công bằng, cùng có lợi, vừa theo vốn góp và theo mức độ sử dụng dịch vụ Đây là động lực khuyến khích thành viên gắn bó với HTX Trong quá trình phân phối, các HTX còn tạo ra được các quỹ không chia Một mặt, để mở rộng sản xuất, kinh doanh; mặt khác, tạo nên phúc lợi công cộng để mọi thành viên trong HTX được

hưởng chung, kết hợp chặt chẽ giữa lợi ích cá nhân với lợi ích tập thể, giữa lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài

Về phạm vi hoạt động, trong các HTX nông nghiệp kiểu cũ, hoạt động thường bị giới hạn trong địa giới thôn hoặc liên thôn, xã hoặc liên xã và chủ yếu là canh tác nông nghiệp theo mô hình sản xuất tập trung

Trong các HTX nông nghiệp kiểu mới, quy mô và phạm vi hoạt động đã không còn bị giới hạn như trước Mỗi HTX có thể hoạt động ở nhiều lĩnh vực, ngành khác nhau, không giới hạn địa giới hành chính Mô hình HTX linh hoạt, đa dạng về hình thức, phù hợp với đặc điểm của từng vùng, từng ngành; với nhiều trình độ phát triển, từ thấp đến cao, từ làm dịch vụ đầu vào, đầu ra phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của các thành viên, mở mang ngành nghề, vươn lên kinh doanh tổng hợp và hình thành các doanh nghiệp trực thuộc; từ HTX phát triển thành các liên hiệp HTX

Về nghĩa vụ xã hội, vì nhiều lý do, các HTX kiểu cũ trước đây phải gánh vác nghĩa vụ xã hội rất nặng Hợp tác xã đăng ký hoạt động theo Luật Hợp tác xã 2012 tuy vẫn mang tính xã hội, nhưng trước hết là một tổ chức kinh tế HTX chỉ thực hiện nghĩa vụ xã hội trên cơ sở hoạt động kinh tế có hiệu quả; những chăm lo về mặt xã hội trước hết cũng dành cho các thành viên của HTX Đây cũng là đặc điểm mới mà chính quyền các cấp phải lưu ý trong khi thực hiện chức năng quản lý Nhà nước đối với HTX

Có thể thấy, Luật Hợp tác xã năm 2012 đã thể hiện tư duy mới về mô hình HTX kiểu mới với hạt nhân là “hợp tác”, góp phần hoàn thiện quan hệ sản xuất, phù hợp với cơ chế thị trường trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và cạnh tranh ngày càng gay gắt như hiện nay [5]

1.1.1.3 Các loại hình HTX nông nghiệp kiểu mới

Hiện nay có 3 loại hình HTX NN kiểu mới

HTX dịch vụ đơn thuần: Là HTX chỉ làm được 2 - 3 khâu dịch vụ thiết yếu mang tính phục vụ cộng đồng trên địa bàn thôn như: Dịch vụ thủy nông, dịch vụ bảo vệ thực vật, dịch vụ bảo vệ đồng ruộng Các khâu dịch vụ của HTX hoạt động không có lãi chỉ phục vụ sản xuất của hộ thành viên là chính

HTX dịch vụ kinh doanh tổng hợp: Ngoài việc bảo đảm từ 3 - 4 khâu dịch

vụ thiết yếu cho hộ thành viên, các HTX còn huy động vốn để tổ chức sản xuất kinh doanh tổng hợp tạo ra lợi nhuận cao hơn Qua đó các HTX có điều kiện cung cấp dịch vụ cho thành viên tốt hơn HTX có xu hướng mở rộng hoạt động sang lĩnh vực khác như kinh doanh thương mại, dịch vụ tín dụng nội bộ, kinh doanh khai thác và quản lý chợ…

HTX chuyên ngành: Là HTX tổ chức sản xuất kinh doanh và phục vụ sản xuất kinh doanh cho các hộ thành viên thuộc các ngành như trồng trọt, chăn nuôi

và thủy sản Các HTX này đã đáp ứng yêu cầu sản xuất hàng hóa theo cơ chế thị trường hiện nay

Căn cứ vào những hình thức HTXNN nêu trên, cần lựa chọn mô hình HTX phù hợp với đặc điểm của từng ngành, trình độ sản xuất của các hộ nông dân và đặc thù từng địa phương - mô hình đó hoạt động sẽ có hiệu quả

1.1.2 Nội dung phát triển HTX nông nghiệp kiểu mới

1.1.2.1 Phát triển HTX NN theo số lượng và các loại hình HTX

Phát triển HTX NN kiểu mới theo số lượng được đánh giá thông qua các chỉ tiêu: Số HTX NN biến động qua các năm; Số HTX theo các hình thức tổ chức biến động qua các năm; Nguyên nhân biến động các HTX theo từng loại hình tổ chức

1.1.2.2 Phát triển HTX theo chất lượng

Phản ánh phát triển về chất lượng của HTX NN kiểu mới được thể hiện bằng các chỉ tiêu sau:

Mức độ đáp ứng của bộ máy quản lý HTX NN kiểu mới: Đánh giá vềmô

hình tổ chức HTX và chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý HTX Qua đó đề xuất biện pháp củng cố, nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy quản lý HTX

Quy mô thành viên và sự biến động về quy mô thành viên: Đánh giá về

sốlượng thành viên trong khu vực HTX NN kiểu mới và số thành viên bình quân trên một HTX Thể hiện vai trò của HTX NN kiểu mới ở khu vực nông thôn

Quy mô nguồn vốn và sự biến động nguồn vốn theo từng loại hình HTX:

đánh giá nguồn vốn sở hữu của HTX và nguồn vốn vay Đồng thờiphân ra theo từng loại hình HTX là: HTX DVNN và HTX chuyên ngành, số vốn bình quân/HTX Qua đó đề xuất giải pháp tạo nguồn vốn cho HTX hoạt động và mở rộng dịch vụ sản xuất kinh doanh

Doanh thu và lãi hàng năm của HTX NN kiểu mới: phản ánh kết quảdịch

vụ, kết quả sản xuất kinh doanh hàng năm của HTX Trong đó phân ra theo từng loại hình HTX là HTX DVNN và HTX chuyên ngành Qua đó rút ra hiệu quả của từng loại hình HTX, từ đó đề xuất giải pháp củng cố, phát triển cho từng loại hình HTX

Thu nhập bình quân hàng năm của lao động trong HTX NN kiểu mới:

Phản ánh về việc làm và thu nhập được mang lại từ hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ của HTX

Số lãi được phân phối hàng năm: Phản ánh hình thức phân phối lãi củaHTX,

khả năng tăng tích lũy tái đầu tư cơ sở hạ tầng của HTX, mức độ phân phối lãi cho thành viên HTX thông qua vốn góp và sử dụng dịch vụ của HTX Đây là chỉ tiêu phản ánh quan hệ giữa lợi ích của HTX với lợi ích của thành viên

Số lượng dịch vụ trực tiếp mà mỗi HTX thực hiện được: Chỉ tiêu này thểhiện

mỗi một HTX đã thực hiện được bao nhiêu dịch vụ nông ngiệp cho kinh tế hộ

Mức độ đáp ứng nhu cầu của thành viên: Thể hiện bằng số % giữamức

dịch vụ thực hiện được của HTX với tổng nhu cầu thành viên tương ứng theo từng hoạt động dịch vụ Chỉ tiêu này thể hiện trình độ phục vụ đối với nhu cầu thành viên

Mức độ tiếp cận các chính sách hỗ trợ của Nhà nước: Đánh giá mức

độhưởng lợi của HTX từ các chính sách như: chính sách tín dụng, đất đai, thuế, chuyển giao ứng dụng khoa học công nghệ, xúc tiến thương mại, đào tạo nguồn nhân lực, đầu tư cơ sở hạ tầng

Mức độ hài lòng của thành viên HTX: Tỷ lệ thành viên hài lòng vớiHTX,

tỷ lệ thành viên gắn bó với HTX, tỷ lệ thành viên có ý định giới thiệu người

thân, bạn bè gia nhập HTX Đây là chỉ tiêu phản ánh mức độ HTX đáp ứng được các mong đợi của thành viên, mặt khác cũng phản ánh yêu cầu khách quan

về phát triển HTX NN kiểu mới trong thời gian tới

Mỗi một chỉ tiêu nói trên có tính độc lập tương đối và phản ánh hiệu quả hoạt động của HTX trên những khía cạnh khác nhau Ngoài ra cũng có thể sử dụng một số chỉ tiêu khác để phản ánh hiệu quả của HTX NN kiểu mới như: chỉ tiêu tăng trưởng thu nhập kinh tế hộ, chỉ tiêu lãi được chia cho 1000 đồng sử dụng dịch vụ, chỉ tiêu tỷ suất lợi nhuận trên tổng vốn của HTX.Tuy nhiên, các chỉ tiêu này đều có những mặt hạn chế và khó khăn nhất định trong công việc tính toán hoặc phản ánh hiệu quả hoạt động của HTX NN

1.1.3 Hiệu quả hoạt động của HTX kiểu mới trong xây dựng NTM

Thực tiễn xây dựng nông thôn mới (NTM) thời gian qua cho thấy, các hợp tác xã (HTX) nông nghiệp đã có những đóng góp hết sức quan trọng, không chỉ nâng cao thu nhập cho nông dân và còn là một yếu tố và động lực cơ bản góp phần tạo nền tảng thúc đẩy quá trình xây dựng NTM

Trong những năm gần đây, với yêu cầu tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp, kinh tế HTX đã có bước phát triển mới về số lượng, hiệu quả; hoạt động được nâng cao, với đủ các loại hình dịch vụ thúc đẩy sản xuất kinh doanh ở khu vực nông thôn phát triển

Kinh tế tập thể mà nòng cốt là HTX, nếu phát triển đúng hướng, sẽ là một yếu

tố và động lực cơ bản góp phần tạo nền tảng thúc đẩy quá trình xây dựng NTM

Các HTX nông nghiệp đã phát huy được vai trò tập hợp, vận động, thay đổi cách nghĩ, cách làm cho bà con nông dân, ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật, nâng cao hiệu quả sản xuất và nhất là đã thực hiện tốt việc liên doanh, liên kết, bảo đảm đầu ra ổn định cho nông sản

Trong Bộ tiêu chí Quốc gia về xây dựng nông thôn mới, tiêu chí số 13 về hình thức tổ chức sản xuất liên quan mật thiết đến các tiêu chí còn lại Thực tế cho thấy, phát triển HTX không chỉ nâng cao thu nhập, tạo đầu ra sản phẩm ổn định cho nông dân mà còn góp phần chuyển dịch lao động, chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, nông thôn

Mặc dù vai trò của HTX trong xây dựng nông thôn mới đã được khẳng định, nhưng trong quá trình phát triển, các HTX vẫn gặp không ít khó khăn về

cơ sở vật chất, phương tiện sản xuất, nguồn vốn, khoa học công nghệ, trình độ quản lý và đầu ra sản phẩm…

Vai trò của HTX trong xây dựng nông thôn mới đã được khẳng định, giúp cho các hộ dân ổn định hơn trong quá trình sản xuất, mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn

Các HTX kiểu mới đầu tư trang thiết bị, cơ sở vật chất về đường giao thông, hệ thống điện… đã giúp thúc đẩy nhanh quá trình hoàn thành tiêu chí nông thôn mới tại các địa phương

1.1.4 Sự cần thiết xây dựng và phát triển HTX kiểu mới trong xây dựng NTM

Trong quá trình xây dựng nông thôn mới (NTM), các hợp tác xã (HTX)

có vai trò hết sức quan trọng, không chỉ nâng cao thu nhập cho nông dân mà còn góp phần làm thay đổi căn bản diện mạo nông thôn thời kỳ hội nhập

Thực tiễn xây dựng NTM thời gian qua cho thấy, kinh tế tập thể mà nòng cốt là HTX, nếu phát triển đúng hướng, sẽ là một yếu tố và động lực cơ bản góp phần tạo nền tảng thúc đẩy quá trình xây dựng NTM

Ðặc biệt, trong những năm gần đây, với yêu cầu tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp, kinh tế HTX đã có bước phát triển mới về số lượng, hiệu quả; hoạt động được nâng cao, với đủ các loại hình dịch vụ thúc đẩy sản xuất kinh doanh ở khu vực nông thôn phát triển

Các HTX nông nghiệp đã phát huy được vai trò tập hợp, vận động, thay đổi cách nghĩ, cách làm cho bà con nông dân, ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật, nâng cao hiệu quả sản xuất và nhất là đã thực hiện tốt việc liên doanh, liên kết, bảo đảm đầu ra ổn định cho nông sản

Trên một số lĩnh vực, HTX đã mở rộng sản xuất, tạo thêm nhiều ngành nghề, phát triển kinh doanh tổng hợp, đầu tư trang thiết bị để nâng cao năng lực sản xuất kinh doanh, đóng góp một phần không nhỏ cho ngân sách nhà nước; đồng thời tham gia các hoạt động xã hội trên địa bàn dân cư, xóa đói, giảm

nghèo ở địa phương, giải quyết nhu cầu, lợi ích chính đáng của xã viên và người lao động như: Đóng bảo hiểm xã hội, thực hiện tốt công tác an toàn vệ sinh lao động - phòng, chống cháy nổ theo quy định của Nhà nước

Bên cạnh đó, có không ít HTX nhanh chóng thích nghi với cơ chế thị trường, tạo sự liên kết, hợp tác với nhau và với các doanh nghiệp, tổ chức kinh

tế mang lại hiệu quả kinh tế cho xã viên, góp phần làm thay đổi căn bản đời sống của người dân và bộ mặt nông thôn trong xây dựng NTM

Vai trò của HTX trong xây dựng NTM đã được khẳng định Ðược biết, khi thành lập, HTX được Nhà nước hỗ trợ kinh phí, hướng dẫn về khoa học kỹ thuật, hỗ trợ về giống cây trồng, vật nuôi và nhiều mô hình làm ăn có hiệu quả

1.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển HTX NN kiểu mới

1.1.5.1 Yếu tố bên trong

Một số yếu tố cơ bản tác động tới phát triển HTX NN, HTX NN kiểu mới

và mô hình của nó trong giai đoạn hiện nay

Yếu tố pháp lý: Đó là Luật HTX, các chính sách, văn bản liên quan và điều lệ HTX Luật HTX là văn kiện có tính chất cơ bản và quan trọng của Nhà nước nhằm tạo điều kiện pháp lý để HTX hình thành, hoạt động và phát triển Nội dung cơ bản của Luật HTX bao gồm: khái niệm về HTX; các nguyên tắc của HTX; các loại hình HTX; việc thành lập HTX; xã viên HTX, tổ chức, quản

lý trong HTX; vốn, tài sản, phân phối thu nhập của HTX; tổ chức đại diện của các HTX Các chính sách và văn bản liên quan đến HTX đều hướng vào mục đích hỗ trợ, hướng dẫn và quản lý HTX hoạt động có hiệu quả theo luật định

Về Điều lệ HTX, có điều lệ mẫu và điều lệ riêng của từng HTX nhằm quy định cụ thể các điều khoản đối với việc thành lập, hoạt động kinh tế, xã hội, tổ chức, quản lý phù hợp với đặc thù của cơ sở

Có thể khẳng định, pháp lý là điều kiện tiên quyết đối với sự hình thành

và phát triển HTX Luật, các chính sách, văn bản liên quan và điều lệ HTX luôn được bổ sung, hoàn thiện để phù hợp với điều kiện phát triển chung của nền KT

- XH đất nước và riêng của HTX Và đương nhiên sẽ xuất hiện những mô hình HTX mới phù hợp hơn

Yếu tố kinh tế: Yếu tố kinh tế bao gồm: trình độ phát triển, năng lực của kinh tế hộ, trình độ phát triển sản xuất hàng hóa trong nông nghiệp, cơ chế vận hành của nền kinh tế, trình độ phát triển kinh tế của quốc gia và thế giới, khủng hoảng kinh tế, cơ hội kinh tế, thuế, giá cả, tỷ giá, cạnh tranh trong kinh tế, lợi thế kinh doanh, đối thủ và đối tác trong kinh doanh Tất cả những nhân tố cụ thể đó đều tác động rõ rệt đến hoạt động của HTX Điều quan trọng là từng HTXNN cần kịp thời nắm bắt thông tin, dự báo tình hình cung cầu nông sản, lựa chọn sản phẩm thị trường cần, kinh doanh các ngành hàng được ưu đãi về thuế, linh hoạt tránh né những nhân tố bất lợi để kinh doanh có hiệu quả và nâng cao thu nhập cho thành viên

Thông thường những nhân tố kinh tế nằm ngoài tầm tay quản lý của HTX nên đòi hỏi phải có sự giúp đỡ, hỗ trợ và điều tiết kịp thời ở tầm vĩ mô của Nhà nước

Yếu tố khoa học công nghệ: Đây là nhân tố và cũng là điều kiện quyết định trình độ về năng lực quản lý và sản xuất, năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường Bản thân HTXNN kiểu mới cần chú trọng đầu tư về khoa học kỹ thuật nông nghiệp, quản lý kinh doanh và công nghệ sinh học Đồng thời, Nhà nước luôn có vai trò rất lớn trong việc hướng dẫn đào tạo cán bộ, bồi dưỡng tay nghề xã viên, áp dụng KH-CN tiên tiến thông qua các hoạt động của các cơ quan chức năng với nhiều hình thức phù hợp

Yếu tố văn hoá: Trình độ văn hoá thấp của thành viên HTX NN kiểu mới luôn là vật cản lớn đối với mọi yêu cầu hoạt động của nông hộ và tập thể Điều kiện văn hoá là cơ sở để nhận thức và vận dụng các nhân tố khác tác động đến hoạt động của HTX và cuộc sống của xã viên Tuy nhiên, nhân tố văn hóa không dừng lại ở cách hiểu thông thường, mà còn là hiểu biết về bản chất và yêu cầu đối với người thành lập, tham gia loại hình tổ chức HTX, nghĩa là khả năng của những xã viên trong việc hợp tác cùng nhau để phát triển HTX của họ, có thể coi đó là văn hóa HTX, thiếu nhân tố này thì cho dù trình độ văn hóa thông thường có cao bao nhiêu đi nữa cũng khó mà phát triển được HTX Văn hóa HTX là văn hóa cộng đồng, văn hóa cùng chia sẻ lợi ích và trách nhiệm một

cách tự nguyện, bình đẳng, là văn hóa không thủ tiêu lẫn nhau Để có được văn hóa này cần có một quá trình giáo dục công phu, thường xuyên và lâu dài

Yếu tố tâm lý - xã hội: Nhân tố tâm lý - xã hội thể hiện ở các khía cạnh: tâm tư, tình cảm, nguyện vọng ; dân tộc; giai cấp; tầng lớp; thế hệ, họ hàng; quan hệ đồng nghiệp, bạn bè, làng bản, cộng đồng; an ninh xã hội; nghèo đói, việc làm Các nhân tố về mặt tâm lý - xã hội luôn ảnh hưởng đến thái độ, cách làm, kết quả, chất lượng và hiệu quả hoạt động của HTXNN kiểu mới cũng như tính chất, đặc trưng của mô hình HTXNN kiểu mới

Yếu tố chính trị: Chính trị ở đây thường thể hiện rõ 2 yếu tố: Chế độ chính trị và thái độ của nhà cầm quyền Đổi mới hay bảo thủ; quan tâm hay thờ ơ; thực sự đầu tư, hỗ trợ hay chỉ nói mà không làm; năng động, sáng tạo, sâu sát thực tế hay trì trệ, quan liêu Mọi thái cực và hiện tượng đó đều tuỳ thuộc vào 2 yếu tố về chính trị đã nêu hoặc tác động tích cực hay tiêu cực đến HTXNN, mô hình HTXNN cũng như đối với đối tượng khác trong xã hội

Yếu tố môi trường quốc tế: Trong thời đại hội nhập và phát triển, sự tác động của môi trường quốc tế đối với hoạt động của HTXNN kiểu mới là rất nhanh nhạy và to lớn Đó là sự tác động về KT-XH, KH-CN, môi trường sinh thái Ngày nay sự biến động về kinh tế, chính trị, xã hội trong khu vực và trên thế giới ngày càng gia tăng và thêm phức tạp như khủng hoảng tiền tệ, giá cả, chiến tranh, khủng bố, biến đổi bất thường về thời tiết, khí hậu, dịch bệnh đã

và đang gây ra nhiều nguy cơ mới đối với xã hội nước ta

Vì vậy, các cuộc cải cách nền kinh tế nước ta sẽ mang đến những điều chỉnh cơ cấu lớn liên quan đến hộ gia đình, doanh nghiệp Trong khi toàn nền kinh tế có thể thu lợi lớn từ những điều chỉnh cơ cấu này nhưng có khả năng làm giảm sút thu nhập hộ nông dân, khoảng cách thu nhập giữa nông thôn- thành thị ngày càng xã hơn và có khả năng làm tăng tỷ lệ nghèo đói đang trên đà giảm Cuộc cạnh tranh đối với những nông dân tham gia xuất khẩu nông sản và những nông dân sản xuất phục vụ cho nhu cầu của thị trường trong nước sẽ gia tăng trên mọi phương diện, có thể dẫn đến hạ giá sản phẩm Điều đó có hại cho nông dân và có lợi cho người tiêu dùng Tuy nhiên điều đáng lưu ý là đại bộ phận dân

nghèo đang sống ở vùng nông thôn, hoặc là hộ sản xuất nhỏ hoặc là người dân không đất làm thuê

Nền kinh tế nông thôn và kế sinh nhai của người lao động phụ thuộc vào việc họ có bán được sản phẩm làm ra với một giá cả hợp lý hay không Kinh nghiệm một số nước cho thấy, việc mở cửa thị trường không nhất thiết mang lại giá

rẻ cho người nghèo thành thị; lợi nhuận dường như rơi vào túi các công ty nhập khẩu hay chế biến lớn Hơn nữa, giá lương thực rẻ của ngày hôm nay có thể gây tác động lâu dài đến khả năng tự chủ lương thực của một quốc gia trong tương lai

Yếu tố môi trường sinh thái: Môi trường sinh thái luôn ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất và hiệu quả kinh doanh của HTXNN kiểu mới Vì vậy, việc bảo vệ môi sinh cũng như phòng tránh những yếu tố tự nhiên bất lợi là nhiệm vụ tất yếu, quan trọng và thường xuyên đối với HTXNN kiểu mới

Trong thời đại kinh tế phát triển, xu hướng tăng trưởng, cạnh tranh và phát triển kinh tế bền vững đều không thể không tính đến giải pháp bảo vệ môi sinh Cho nên môi trường sinh thái vừa là nhân tố, điều kiện, vừa là mục tiêu của mọi hoạt động trong xã hội nói chung và của HTXNN nói riêng

Yếu tố năng lực nội tại của HTXNN kiểu mới và mô hình HTXNN kiểu mới: Năng lực nội tại thường bao gồm các điều kiện về lao động, vốn, đất đai và tài nguyên, cơ sở vật chất - kỹ thuật từ sự đóng góp và tạo ra trong quá trình SX-

KD của thành viên

+ Lao động (sức lao động) của thành viên vừa là chủ thể, vừa là yếu tố

"đầu vào" quyết định đến mọi hoạt động và sự phát triển của HTX Trình độ của người lao động ở HTXNN vốn có điểm xuất phát rất thấp, nên phải bằng mọi cách nâng cao chất lượng lao động về học thức, kỹ năng và sức khoẻ Đối với cán bộ HTX và các chủ hộ nông nghiệp còn cần thiết phải chú ý về khoa học quản lý Hiện nay quản lý được xem là một yếu tố "đầu vào" hết sức quan trọng của quá trình SX - KD Hiệu quả của quản lý phụ thuộc vào năng lực và phẩm chất của cán bộ và các xã viên cốt cán ở HTX Thực tế ở nuớc ta đã chứng minh điều đó, nhiều HTX kinh doanh giỏi, đáp ứng yêu cầu thị trường, nâng cao thu nhập của thành viên và cộng đồng chủ yếu là do cán bộ chủ chốt đó luôn năng

động, sáng tạo trong công tác quản lý Chính vì vậy vấn đề cán bộ và thành viên nòng cốt là điều kiện có tính quyết định đối với HTX

+ Vốn của HTX quyết định đến đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất và tái sản xuất, nhất là đối với thâm canh, áp dụng kỹ thuật tiên tiến và ứng dụng công nghệ mới

Thường nguồn vốn đóng góp ban đầu của xã viên không nhiều, nên Nhà nước phải ưu tiên đầu tư hỗ trợ qua hệ thống ngân hàng và HTX phải huy động thêm từ nhiều nguồn khác bằng nhiều hình thức hợp pháp

Để đảm bảo việc huy động và sử dụng vốn có hiệu quả, một mặt HTX phải có chiến lược kinh doanh phù hợp với thị trường, mặt khác phải chú ý nâng cao chất lượng đội ngũ nghiệp vụ kế toán của mình

Đất đai và tài nguyên của HTX là của thành viên, ngoài ra còn có trường hợp HTX đi thuê của người khác Đất đai là tư liệu sản xuất cơ bản và đặc trưng của HTXNN Đất đai và tài nguyên thể hiện lợi thế so sánh trong sản xuất của HTXNN Năng suất đất đai và giá trị sản xuất/ha phụ thuộc vào nhiều điều kiện

tự nhiên, kỹ thuật, quản lý, khoa học công nghệ

Để thoát khỏi tình trạng sản xuất thuần nông, tự cung tự cấp, manh mún, hiệu quả thấp, chưa khai thác tốt tiềm năng đất đai, HTXNN kiểu mới nhất thiết phải có giải pháp nâng cao năng lực của kinh tế hộ, năng lực quản lý, kinh doanh của mình, tập trung đất đai và chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo hướng sản xuất hàng hoá với quy mô lớn

Cơ sở vật chất - kỹ thuật thể hiện trình độ của công cụ sản xuất, dịch vụ, kết cấu hạ tầng và là điều kiện quan trọng để tăng năng suất, chất lượng sản phẩm, hợp tác, cạnh tranh của HTX Cơ sở vật chất - kỹ thuật của HTXNN ở nước ta vốn còn lạc hậu, nên cần được gia tăng đầu tư, hợp tác, liên kết và gắn với quy hoạch phát triển nông thôn Hiệu quả của việc sử dụng cơ sở vật chất -

kỹ thuật phụ thuộc vào kỹ năng, ý thức của thành viên cũng như quy chế về trang bị, sử dụng, quản lý của tập thể và cộng đồng

Năng lực nội tại của HTXNN, nhất là năng lực sản xuất của hộ nông

dân một khi đã vượt qua khỏi vạch tự cung tự cấp để đủ sức sản xuất hàng hoá theo kinh tế thị trường cùng với sự đầu tư hỗ trợ và quản lý có hiệu lực của Nhà nước là những điều kiện chủ yếu cho sự phát triển vững chắc HTXNN trong giai đoạn hiện nay

1.1.5.2 Yếu tố bên ngoài

Yếu tố về liên kết thị trường: Liên kết thị trường giúp quảng bá sản phẩm nông nghiệp, hỗ trợ tìm kiếm thị trường đầu vào và đầu ra, mang lại hiệu quả thiết thực, ổn định và nâng cao giá trị nông sản Trong đó tổ chức HTXNN là tác nhân quan trọng để nâng cấp chuỗi giá trị nông - thủy sản Khi các HTXNN thực hiện tốt chức năng nối kết với thị trường, với các hệ thống ngân hàng, với các chương trình hỗ trợ phát triển HTX thì tổ chức này sẽ phát triển mạnh, thành viên được hỗ trợ cả về nguyên liệu đầu vào lẫn sản phẩm đầu ra, thậm chí trao đổi hàng hóa đến nhiều quốc gia khác nhau trên thế giới

Liên kết sản xuất: các hợp tác xã có thể liên kết với nhau trong những khâu sản xuất, tiêu thụ và chế biến… từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động và nâng cao chuỗi giá trị sản phẩm, đồng thời có thể liên kết với nhau để cùng đáp ứng, cung cấp đa dạng các mặt hàng nông sản

Xúc tiến thương mại: Là cầu nối giữa doanh nghiệp với khách hàng hoặc giữa các doanh nghiệp với nhau trong cùng một dây chuyền sản xuất, một hệ thống phân phối sản phẩm Xúc tiến thương mại thể hiện năng lực, uy tín của HTX cho người tiêu dùng thấy HTX hoạt động uy tín và hiệu quả

1.2 Cơ sở thực tiễn về HTX kiểu mới trong xây dựng NTM

1.2.1 Kinh nghiệm của của một số địa phương về phát triển HTX kiểu mới trong xây dựng nông thôn mới

1.2.1.1 Kinh nghiệm của huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn

Để đạt được tiêu chí 13 về hình thức tổ chức sản xuất trong xây dựng nông thôn mới (NTM), xã cần có HTX hoạt động hiệu quả Đây vừa điều kiện nhưng cũng chính là động lực để hỗ trợ, thúc đẩy các HTX mà chủ yếu là các HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh phát triển Theo số liệu của Liên minh HTX tỉnh, đến nay, toàn tỉnh có 173 HTX nông nghiệp (trong đó có 160 HTX nông,

lâm nghiệp, 13 HTX thủy sản) tăng hơn 2 lần so với năm 2016 Không chỉ tăng

về số lượng, nhiều HTX nông nghiệp còn đóng vai trò quan trọng trong đổi mới hình thức tổ chức sản xuất HTX Sản xuất, kinh doanh dịch vụ nông – lâm nghiệp xã Cai Kinh, huyện Hữu Lũng là một ví dụ

Thời điểm này, một số hộ dân ở xã Cai Kinh đang hoàn thành nốt việc thu hoạch khoai tây Nếu như một số nơi, sau thu hoạch, người dân loay hoay tìm chỗ tiêu thụ, thì ở Cai Kinh, tất cả sản phẩm của bà con được bao tiêu toàn bộ Ông Trần Ngọc Oánh, Giám đốc HTX cho biết: Vụ khoai tây này, 49 thành viên của HTX tham gia trồng 10 ha và đến nay đã thu hoạch trên 90% Đối với giá khoai tây trắng vẫn duy trì được mức giá 6.700 đồng/kg như mọi năm còn khoai tây vàng giá cao hơn Trừ hết chi phí, người dân thu lãi 1,7 - 2 triệu đồng/sào khoai tây Trong khi cũng trên diện tích này, trước đây người dân bỏ không [3]

Để có được kết quả đó phải kể đến vai trò “bà đỡ” rõ nét của HTX Thay

vì để diện tích đất bỏ không vào vụ đông, HTX chủ động đi tìm hiểu thị trường, sau đó tổ chức cho bà con sản xuất Người dân chỉ cần bỏ công chăm sóc, còn lại khâu cung ứng vật tư đầu vào hay bao tiêu sản phẩm được HTX hợp đồng liên kết với doanh nghiệp Hoạt động hiệu quả, HTX không chỉ giúp đổi mới hình thức tổ chức sản xuất, nâng cao thu nhập mà còn góp phần giúp xã Cai Kinh hoàn thành tiêu chí số 13, qua đó hết năm 2019, xã Cai Kinh đã được công nhận xã đạt chuẩn NTM [3]

Tương tự như HTX tại xã Cai Kinh, sự ra đời và đi vào hoạt động của HTX Thiên Phú, xã Cường Lợi, huyện Đình Lập cũng tạo chuyển biến rõ nét trong phát triển sản xuất cho nhiều hộ dân trong xã Bà Hoàng Thị Hùng, Giám đốc HTX cho biết: Kinh tế của nhiều hộ dân trong xã dựa chủ yếu vào việc khai thác nhựa thông Tuy nhiên, việc tiêu thụ của bà con không được ổn định Từ

đó, HTX đã chủ động tìm kiếm thị trường và tổ chức thu mua với giá bằng hoặc

có thời điểm cao hơn giá thị trường

Vừa thu mua, HTX vừa triển khai trồng thông, qua đó HTX tạo việc làm mùa vụ cho khoảng 200 lao động với thu nhập trung bình 5 triệu đồng/người/tháng Không dừng lại ở đó, HTX tiếp tục mở rộng sản xuất, sơ chế

một số loại nông sản khác và hiện nay dây chuyền, thiết bị đang được triển khai lắp đặt Từ đó, HTX tiếp tục trở thành chỗ dựa tin cậy để người dân yên tâm phát triển sản xuất Hoạt động hiệu quả, ổn định của HTX cũng đã góp phần củng cố, nâng cao chất lượng các tiêu chí trên địa bàn xã NTM Cường Lợi

Cùng với 2 HTX kể trên, trong những năm qua, việc thành lập và đi vào hoạt động của nhiều HTX nông nghiệp trên địa bàn đã góp phần quan trọng vào việc đổi mới hình thức tổ chức sản xuất, nâng cao thu nhập và hoàn thành tiêu chí 13 trong xây dựng NTM Ông Vy Kim Truyền, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh cho biết: Với vai trò thành viên Ban Chỉ đạo xây dựng NTM tỉnh, Liên minh HTX tỉnh đã chủ động phối hợp, tư vấn, hỗ trợ thành lập mới HTX tại các

xã trong lộ trình đạt chuẩn NTM Bên cạnh công tác tuyên truyền, vận động, đào tạo, tập huấn, Liên minh HTX tỉnh còn có các giải pháp hỗ trợ cho các HTX nông nghiệp như vốn vay ưu đãi, hỗ trợ xúc tiến thương mại…

Bên cạnh đó, để hỗ trợ các HTX ở các xã đã đạt chuẩn và phấn đấu đạt chuẩn NTM, từ nguồn vốn hỗ trợ phát triển sản xuất của chương trình xây dựng NTM, giai đoạn 2010-2019, tỉnh đã hỗ trợ trên 117 tỷ đồng cho các xã và các xã đã lựa chọn hỗ trợ cho các HTX, tổ hợp tác tham gia thực hiện các dự án phát triển sản xuất

Đến nay, toàn tỉnh đã có 173 HTX nông nghiệp, doanh thu bình quân đạt

430 triệu đồng/HTX/năm, thu nhập bình quân từ 3,5-4 triệu đồng/lao động/tháng, tăng gần 1 triệu đồng/người/tháng so với năm 2016 Toàn tỉnh đã có

111 xã đạt tiêu chí 13 về tổ chức sản xuất [3]

1.2.1.2 Kinh nghiệm củahuyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa

Tại huyện Hậu Lộc chúng tôi ghi nhận việc quan tâm, củng cố, nâng cao chất lượng hoạt động của Hợp tác xã (HTX) nông nghiệp đã phát huy tốt vai trò

“bà đỡ”, cầu nối của kinh tế tập thể trong đồng hành cùng nông dân sản xuất nông nghiệp hàng hóa

Ban Giám đốc HTX năng động tìm kiếm đối tác, liên kết với các doanh nghiệp tổ chức sản xuất, bao tiêu các loại nông sản, rau màu cao cấp cho nông dân nên vụ đông thực sự là vụ sản xuất chính, đem lại thu nhập cao cho nông hộ

Toàn xã có 200 ha đất màu, trong đó có tới 180 ha chuyên sản xuất các loại rau, củ quả như khoai tây, ớt, dưa bao tử, rau cải bó xôi cho thu nhập bình quân 195 triệu đồng/ha HTX ký hợp đồng với bốn doanh nghiệp đầu tư ứng trước giống, phân bón, hướng dẫn, chuyển giao kỹ thuật thâm canh rau an toàn, đạt tiêu chuẩn VietGAP, cam kết thu mua sản phẩm cho nông dân nên một số diện tích thâm canh rau, màu xuất khẩu cho thu nhập từ 500 đến 700 triệu đồng/ha Đảm nhiệm sáu khâu dịch vụ, HTX đạt doanh thu 25 tỷ đồng/năm, trong đó liên kết với doanh nghiệp tổ chức sản xuất rau sạch cho doanh thu tới

10 tỷ đồng/năm

Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Hậu Lộc Nguyễn Thị Liên thông tin thêm: Tăng cường liên kết, hợp tác sản xuất nông sản hàng hóa, các địa phương, HTX trong huyện Hậu Lộc đã ký hợp đồng với các doanh nghiệp phát triển sâu rộng chuỗi liên kết, cùng đầu tư sản xuất, bao tiêu nông sản trồng trên hơn 1.000 ha canh tác Thu nhập từ mỗi ha liên kết sản xuất nông sản đã đạt từ 300 đến 500 triệu đồng/năm, cá biệt diện tích luân canh bốn

vụ rau, màu cho thu nhập từ 800 đến 900 triệu đồng/ha Huyện tiếp tục hỗ trợ, thắt chặt phương thức hợp tác, liên kết với các doanh nghiệp tổ chức sản xuất rau màu cao cấp; phát triển nông nghiệp công nghệ cao nhằm tạo thêm nguồn lực đẩy nhanh tiến độ xây dựng NTM, nâng cao chất lượng phong trào NTM

1.2.2 Bài học rút ra cho huyện Yên Thủy về phát triển HTX NN kiểu mới trong xây dựng NTM

Từ kinh nghiệm về phát triển HTX NN, HTX NN kiểu mới của một số địa phương trong nước, tôi rút ra những bài học kinh nghiệm sau:

Phát triển HTX NN kiểu mới là yêu cầu khách quan đối với sự phát triển nông nghiệp: Trên thực tế HTX không có nhiều đóng góp cho tăng trưởng, tuy nhiên HTX cần được coi là nhân tố tạo ra sự ổn định cho sự phát triển bền vững, đáp ứng nhu cầu kinh tế, văn hóa xã hội của thành viên, nhiều người có hoàn cảnh bất lợi

HTX NN cần được coi là công cụ quan trọng đảm bảo an sinh xã hội và phát triển cộng đồng:HTX không phải là hình thức tổ chức kinh tế phù hợp với

mọi hoàn cảnh, hình thức tổ chức kinh tế này chỉ phù hợp với những khu vực hay nhóm dân cư có những nhu cầu chung và khó khăn trong việc đáp ứng các nhu cầu này một cách riêng lẻ HTX là hình thức tổ chức kinh tế xã hội cần được ưu tiên phát triển đặc biệt ở khu vực nông thôn là khu vực mà người dân gặp nhiều khó khăn hay bất lợi Chính vì vậy, HTX cần được coi là tổ chức đảm bảo an sinh xã hội cho người nghèo HTX có thể thực hiện rất tốt vai trò bảo đảm mức sống tối thiểu, tạo công ăn việc làm, ưu đãi xã hội và trợ giúp xã hội HTX ở nước ta hiện nay là nơi tập hợp những người lao động nghèo, thu nhập thấp, gặp nhiều khó khăn về kinh tế Sự tồn tại và phát triển của HTX đã giúp nhóm người này cải thiện đời sống và bảo đảm mức sống tối thiểu HTX là một kênh quan trọng trong việc tạo ra công ăn việc làm ổn định cho người nghèo, có

ít cơ hội để tham gia thị trường lao động ở các khu vực khác

Phát triển HTX NN kiểu mới cần bảo đảm các nguyên tắc tự nguyện, tự chủ, dân chủ, công bằng, minh bạch trong tổ chức và hoạt động của HTX:

Phải tạo cho được sự chuyển biến trong nhận thức về phát triển HTX theo Luật HTX, nhất là đối với các HTX NN trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Xây dựng HTX NN kiểu mới phải xuất phát từ nhu cầu của nông dân, bảo đảm nguyên tắc tự nguyện gia nhập và ra HTX Tránh chủ quan, nóng vội, gò ép, áp đặt từ trên xuống Phát triển HTX trên cơ sở thu hút nhiều thành viên có tiềm lực kinh tế, có năng lực kinh doanh bao gồm cả thể nhân và pháp nhân như: Trang trại, HTX, doanh nghiệp và các trung tâm nghiên cứu chuyển giao khoa học công nghệ tham gia vào HTX Đồng thời một thành viên có thể tham gia nhiều HTX NN

Phát triển đa dạng các loại hình HTX như: HTX dịch vụ một số khâu sản xuất cho thành viên, HTX dịch vụ kết hợp sản xuất kinh doanh tổng hợp, HTX chuyên ngành trong các lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản, lâm nghiệp và HTX bảo quản, chế biến nông sản thực phẩm

Phát triển HTX cần gắn với việc đáp ứng nhu cầu hàng hóa, dịch vụ của thành viên và tạo công ăn việc làm cho người lao động: HTX NN kiểu mới cần được phát triển theo hướng tạo công ăn việc làm cho người lao động hoặc cung

cấp hàng hóa dịch vụ cho thành viên Về cơ bản, khu vực kinh tế hợp tác có hiệu quả kinh doanh thấp, vì vậy không nên coi HTX là tổ chức hoạt động vì lợi nhuận và cũng không nên coi HTX là khu vực đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, mà cần coi HTX là khu vực quan trọng trong việc đáp ứng các nhu cầu hàng hóa, dịch vụ thiết yếu và tạo công ăn việc làm cho người lao động

có hoàn cảnh khó khăn

Các HTX NN kiểu mới thực hiện chức năng chủ yếu của mình là làm dịch

vụ cho sản xuất của các hộ gia đình tạo điều kiện cho các hộ gia đình sản xuất tốt nhất Mục đích chủ yếu của HTX là phục vụ sản xuất nông nghiệp của các hộ gia đình thành viên chứ không phải kinh doanh kiếm lãi thuần tuý

Phát triển HTX NN kiểu mới đòi hỏi sự trợ giúp đặc biệt từ nhà nước:Thực trạng HTX cho thấy, HTX là một khu vực yếu kém và đang gặp rất nhiều khó khăn về nội lực như vốn, cơ sở vật chất và hiệu quả kinh doanh Những người tham gia HTX đa phần có hoàn cảnh khó khăn kinh tế Ngoài

ra, với tính chất là một tổ chức kinh tế - xã hội,khác với doanh nghiệp, HTX cần được hưởng các ưu đãi của Nhà Nước thông qua các chính sách riêng đối với HTX về thuế thu nhập, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, vốn, đất đai, phát triển

cơ sở hạ tầng

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đặc điểm cơ bản của huyện Yên Thủy, tỉnh Hoà Bình

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên

- Vị trí địa lý

Huyện Yên Thuỷ nằmở vùng Trung du phía Bắc Việt Nam, ở cực Đông nam của tỉnh Hoà Bình, cách thành phố Hoà Bình khoảng 85 km, thành phố Ninh Bình đường quốc lộ 1A khoảng 50 km, cách thủ đô Hà Nội, sân bay quốc

tế nội bài khoảng 100 km, cách thành phố Sơn la tỉnh Sơn La khoảng 250 km… phía Đông giáp huyện Lạc Thuỷ (Hoà Bình) phía tây giáp huyện Lạc Sơn (Hoà Bình), phía Nam giáp huyện Nho Quan (Ninh Bình), huyện Thạch Thành (Thanh Hoá), phía Bắc giáp huyện Kim Bôi (Hoà Bình)

Hình 2.1 Bản đồ hành chính tỉnh Hòa Bình

Yên Thuỷ có sông Lạng bắt nguồn từ xã Bảo Hiệu, Hữu Lợi chảy về sông Nho Quan, có đường quốc lộ chạy cắt giữa huyện hướng tâm tại thị trấn huyện

ly tạo thành hai trục giao thông liên kết giữahuyện với các huyện trong tỉnh và với các tỉnh bạn Huyện Yên thuỷ nằm ở vị trí cửa ngõ huyết mạch với quốc lộ 12B đi qua địa bàn huyện dài 22,0 km dọc 5 xã, thị trấn (Lạc Thịnh, Yên Lạc, Phú Lai, Yên Trị, Ngọc Lương, thị trấn Hàng Trạm) nối vùng Tây bắc với quốc

lộ 1A là nơi tiếp giáp với 2 vùng kinh tế lớn, và đường Hồ Chí Minh con đường chiến lược Bắc - Nam đi qua 4 xã, thị trấn dài 22,5 km bao gồm (Lạc Thịnh, Yên Lạc, Bảo Hiệu, Lạc Hưng, Thị trấn Hàng Trạm) đã nâng vị trí của Yên Thuỷ lên tầm chiến lược quan trọng về kinh tế cũng như quốc phòng tạo điều kiện thuận lợi cho giao thông và vận chuyển hàng hoá

- Địa hình, khí hậu, thủy văn

Yên Thuỷ là huyện duy nhất của tỉnh Hoà Bình tiếp giáp với vùng lãnh thổ: Tây Bắc - Đồng bằng sông Hồng và bắc Trung bộ Tựa lưng và dãy Trường sơn hùng vĩ cho nên Yên Thuỷ có một địa hình thuận lợi: tiếp giáp với vùng kinh tế có dân số đông, lực lưọng lao động, khoa học kỹ thuật, tài chính khả năng đầu tư lớn là những tiềm năng thuận lợi có thể khai thác phục

vụ phát triển kinh tế - xã hội Yên Thuỷ có vị trí quốc phòng rất quan trọng trong khu vực Độ cao trung bình 24 m so vơi mặt nước nước biển Chiều dài trung bình là 26.0 km, chiều rộng trung bình là 12,0 km, phân thành 3 vùng sản xuất chuyên canh:

Vùng 1: Gồm các xã Lạc Thịnh, Yên Lạc, Thị trấn là vùng trung tâm kinh tế, chính trị, sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi, tiểu thủ công nghiệp và thương mại dịch vụ của huyện

Vùng 2: Gồm các xã Đa phúc, Hữu Lợi, Đoàn kết, Yên Trị, Phú Lai, Ngọc Lương đây là vùng có diện tích rừng và vùng đệm vườn quốc gia Cúc Phương, sản xuất chủ yếu là nông nghiệp, cây ăn quả, cây công nghiệp, trồng rừng, là vùng có sản lượng lạc, ngô, mía cao nhất huyện

Vùng 3: Gồm các xã: Lạc Hưng, Bảo Hiệu, Lạc Lương, Lạc sỹ cách trung tâm huyện trên 10 km, địa hình cao, dốc, kinh tế chủ yếu là sản xuất lâm nghiệp, trồng rừng và cây ăn quả Hiện giờ đường Hồ Chí Minh đi qua hai xã Bảo Hiệu, và Lạc Hưng đã tạo thuận lợi cho phát triển kinh tế, xã hội và giao lưu hàng hoá

Đất đai:

Yên Thuỷ có tổng diện tích tự nhiên là 28.861.42 ha, bằng 6% diện tích của tỉnh Trong đó đất nông nghiệp là 7.294.79ha, đất lâm nghiệp có rừng là 14.079.46ha đất chuyên dùng là 1.347.15ha, đất ở là 2.704.66ha còn lại là đất chưa sử dụng (đồi núi đấ và sông suối)

Khí hậu:

- Khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa đông ngắn, lạnh, ít mưa, mùa hè dài, nóng, mưa nhiều Nhiệt độ trung bình hàng năm là 22,8 0C, nhiệt độ lúc cao nhất trong năm là 38,900C, thấp nhất là 2,70C Lượng mưa trung bình hàng năm là

1900 mm, năm cao nhất là 2.460 mm, năm thấp nhất là 1.300 mm, lượng mưa nhiều nhất thường xuất hiện vào tháng 7, 8 hàng năm

2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội

- Dân số và lao động:

Huyện Yên Thủy có 13 xã, thị trấn với 155 xóm, khu phố, trong đó có 6

xã đặc biệt khó khăn (ĐBKK), 3 xã thuộc khu vực II và 4 xóm ĐBKK thuộc diện đầu tư của Chương trình 135 Toàn huyện có 9.889 hộ dân tộc thiểu số (DTTS), trên 46.280 khẩu, chiếm 68,6% dân số toàn huyện Riêng dân tộc Mường chiếm 68,2%, còn lại là các dân tộc Thái, Tày, Hoa, Nùng và một số ít các dân tộc khác Với đặc điểm này, nên công tác dân tộc luôn được các cấp ủy, chính quyền huyện coi trọng lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện hiệu quả, nhất là việc

ưu tiên dành nguồn lực đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng vùng ĐBKK, giúp bà con

có cơ hội phát triển, rút ngắn khoảng cách với vùng thuận lợi

Bảng 2.1 Dân số huyện Yên Thủy năm 2019

Huyện có 01 bệnh viện đa khoa trung tâm, 02 bệnh viện đa khoa khu vực,

01 trung tâm y tế dự phòng, 13/13 trạm y tế xã, thị trấn Công tác khám chữa bệnh cho người dân, chất lượng các dịch vụ y tế ở các tuyến ngày càng được nâng cao, công tác truyền thông, tuyên truyền, kế hoạch hóa gia đình, chăm sóc giáo dục trẻ em luôn được chú trọng đổi mới, hoạt động y tế dự phòng được đẩy mạnh, công tác phòng chống dịch bệnh luôn được quan tâm Phòng y tế huyện

đã tăng cường sự quản lý nhà nước về hoạt động y tế, hạn chế hoạt động buôn