Tình hình nghiên cứu đề tài
Vấn đề pháp luật liên quan đến bồi thường và hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia và công cộng đã thu hút sự quan tâm đáng kể từ nhiều tác giả nghiên cứu Nhiều công trình và bài báo tiêu biểu đã được công bố để phân tích các khía cạnh khác nhau của vấn đề này.
Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Thùy Linh (2015) tại Khoa Luật - Trường Đại học Quốc gia Hà Nội nghiên cứu sâu về các vấn đề pháp lý liên quan đến thu hồi đất, bồi thường và hỗ trợ trong giải phóng mặt bằng tại huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang Tác giả đã phân tích lý luận về định giá đất và các vấn đề chung trong pháp luật thu hồi đất, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật liên quan đến thu hồi đất, bồi thường và hỗ trợ tại địa phương.
Bài viết của Nguyễn Văn Hồng (2011) "Tài chính đất đai, giá đất và cơ chế chính sách trong bồi thường, hỗ trợ, tái định cư" đánh giá thực trạng giá đất do nhà nước quy định và đưa ra các giải pháp cải thiện Nội dung bài viết nhấn mạnh tầm quan trọng của cơ chế chính sách trong việc đảm bảo quyền lợi cho người dân trong quá trình bồi thường và tái định cư Các yếu tố tài chính đất đai cần được xem xét kỹ lưỡng để tạo ra một hệ thống công bằng và minh bạch hơn.
Hội thảo khoa học "Động viên tài chính từ đất đai để đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng" đã trình bày ý kiến của Nguyễn Thanh Lân (2011) về chính sách giá đất trong bồi thường tại Việt Nam Nghiên cứu đã phân tích pháp luật thu hồi đất, bồi thường và hỗ trợ trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia và công cộng Bài viết đánh giá toàn diện lý luận và thực trạng pháp luật bồi thường, hỗ trợ, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật Qua việc tham chiếu giữa quy định pháp luật và thực tiễn, bài viết chỉ ra những điểm phù hợp và không phù hợp, nhằm cải thiện việc thực thi pháp luật trong lĩnh vực này Các giải pháp đề xuất sẽ đáp ứng yêu cầu thực tiễn hiện tại và tương lai trong việc bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất.
Mục tiêu nghiên cứu
Nghiên cứu các vụ việc tại huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận liên quan đến thu hồi đất cần bồi thường và hỗ trợ, nhằm làm rõ các quy định pháp luật về bồi thường khi nhà nước thực hiện thu hồi đất phục vụ phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia và công cộng Bài viết cũng sẽ xem xét thực tiễn áp dụng pháp luật về bồi thường trong các trường hợp cụ thể.
Câu hỏi nghiên cứu
Luận văn cần làm rõ một số nội dung cụ thể sau:
Cần làm rõ các vấn đề lý luận liên quan đến pháp luật bồi thường và hỗ trợ khi Nhà nước thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia và công cộng, đặc biệt trong trường hợp sử dụng quỹ đất đang do người dân hoặc tổ chức khác quản lý và sử dụng.
Từ thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật về bồi thường và hỗ trợ trong lĩnh vực đất đai, bài viết đánh giá sự phù hợp và những bất cập của các quy định hiện hành Qua việc phân tích các tồn tại và vướng mắc trong quá trình thực thi, chúng ta có thể xác định nguyên nhân của những vấn đề này, từ đó đề xuất giải pháp cải thiện hiệu quả áp dụng pháp luật.
Bài viết này tập trung vào việc xác định thực trạng và nguyên nhân của các vấn đề pháp lý hiện tại, từ đó đưa ra những kiến nghị và giải pháp nhằm nâng cao tính thống nhất trong các quy định Mục tiêu là tạo ra các văn bản pháp luật hoàn thiện hơn, giúp việc áp dụng trở nên thuận lợi và đồng bộ hơn trong thực tiễn.
Các phương pháp tiến hành nghiên cứu
Để nghiên cứu một cách khoa học và hiệu quả cho đề tài trong Luận văn, tác giả áp dụng các phương pháp từ cơ bản đến nâng cao nhằm làm rõ và nổi bật nội dung chính mà luận văn muốn truyền đạt.
Phương pháp điều tra và thu thập số liệu sẽ được thực hiện thông qua việc thu thập tài liệu liên quan đến công tác bồi thường và hỗ trợ tại Trung tâm Phát triển Quỹ đất huyện, cũng như từ các giáo trình, sách và nguồn thông tin trên mạng, nhằm phục vụ cho nghiên cứu.
Phương pháp so sánh là cách thức hiệu quả để phân tích các số liệu thống kê, từ đó xác định rõ các trường hợp bồi thường về đất và tài sản Cụ thể, cần so sánh các trường hợp được bồi thường đất với những trường hợp không được bồi thường, cũng như phân tích các trường hợp được bồi thường tài sản và ngược lại Hơn nữa, việc xác định các trường hợp được bồi thường cả về đất lẫn tài sản cũng là một phần quan trọng trong quá trình này.
Phương pháp thống kê được áp dụng để điều tra và tổng hợp các tài liệu, số liệu liên quan đến việc xử lý hồ sơ bồi thường và hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất tại huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận Qua đó, nghiên cứu cung cấp cái nhìn tổng quát về thực trạng và tình hình bồi thường trong khu vực này.
Phương pháp phân tích tổng hợp giúp đánh giá ưu, nhược điểm trong quá trình phân loại và xử lý hồ sơ bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất cho các dự án đầu tư Qua việc phân tích và tổng hợp các hồ sơ bồi thường, chúng ta có cái nhìn tổng quát về tình hình và thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ tại khu vực thu hồi đất.
Phương pháp chuyên gia bao gồm việc tham khảo ý kiến từ các chuyên gia trong lĩnh vực liên quan đến dự án, cũng như ý kiến từ giảng viên hướng dẫn thuộc khoa quản lý đất đai Ngoài ra, cần thu thập ý kiến từ cán bộ của Trung tâm Phát triển quỹ đất và một số thành viên của Hội đồng bồi thường huyện Hàm Thuận Bắc để đảm bảo tính chính xác và hiệu quả của dự án.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Bài viết đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật về bồi thường và hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất tại huyện Hàm Thuận Bắc, Bình Thuận, nhằm phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia Nghiên cứu phân tích và thống kê các vấn đề lý luận liên quan đến pháp luật bồi thường, hỗ trợ trong trường hợp thu hồi đất Qua đó, bài viết đưa ra các đề xuất và kiến nghị nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.
Nghiên cứu nội dung này có thể hỗ trợ trong việc ban hành các quy định phù hợp với thực tế địa phương, đặc biệt là trong lĩnh vực đất đai liên quan đến bồi thường và hỗ trợ Hàng năm, UBND tỉnh Bình Thuận thực hiện rà soát và đánh giá kết quả, ghi nhận những khó khăn trong quá trình thực hiện Tài liệu này sẽ là nguồn tham khảo đáng tin cậy khi tỉnh hoàn thiện các quy định về bồi thường và hỗ trợ trong lĩnh vực đất đai, đồng thời cũng là nội dung kiến nghị từ huyện Hàm Thuận Bắc.
Kết cấu của luận văn
Chương 1 khám phá bản chất pháp lý của việc bồi thường và hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất nhằm phát triển kinh tế, xã hội vì lợi ích quốc gia và lợi ích công cộng Việc này không chỉ đảm bảo quyền lợi cho người dân bị ảnh hưởng mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững trong cộng đồng Chính sách bồi thường cần minh bạch và công bằng để tạo niềm tin và sự đồng thuận từ phía người dân.
Chương 2: Thực tiễn áp dụng pháp luật bồi thường và hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất nhằm phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia công cộng tại huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận đã cho thấy những thách thức và cơ hội trong việc bảo vệ quyền lợi của người dân Việc thực hiện các chính sách bồi thường cần đảm bảo tính minh bạch và công bằng, đồng thời cần có sự tham gia của cộng đồng trong quá trình ra quyết định Hệ thống pháp luật hiện hành cần được cải thiện để đáp ứng tốt hơn nhu cầu phát triển bền vững và bảo vệ quyền lợi chính đáng của các hộ gia đình bị ảnh hưởng.
BẢN CHẤT PHÁP LÝ CỦA BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT ĐỂ PHÁT TRIỂN KINH TẾ, XÃ HỘI VÌ LỢI ÍCH QUỐC GIA, LỢI ÍCH CÔNG CỘNG
Cơ sở khoa học và pháp lý của bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế xã hội, vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng
1.1.1 Chế độ sở hữu toàn dân về đất đai và thực hiện quyền đại diện của nhà nước đối với đất đai 1
Chế độ sở hữu toàn dân về đất đai được quy định từ Hiến pháp năm 1980, và từ đó, pháp luật Việt Nam đã từng bước làm rõ khái niệm này Việc phân định quyền của người sử dụng đất và quyền của Nhà nước trong lĩnh vực đất đai là cần thiết để xác định quyền và nghĩa vụ của cả hai bên Cơ sở xác định chế độ sở hữu toàn dân về đất đai xuất phát từ các quy định pháp luật hiện hành.
Theo Hiến pháp, "tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân," điều này ngụ ý rằng nhân dân phải là chủ sở hữu đất đai, tư liệu sản xuất quý giá của quốc gia Đất đai không chỉ là thành quả của sự nghiệp bảo vệ và xây dựng đất nước mà còn phải thuộc sở hữu chung của toàn dân, nhằm phục vụ lợi ích chung Sở hữu toàn dân về đất đai không đồng nghĩa với sở hữu nhà nước, mà là sự chia sẻ quyền sở hữu giữa người sử dụng đất và Nhà nước, đảm bảo sự công bằng và hợp lý trong việc quản lý và sử dụng tài nguyên này.
Sở hữu toàn dân về đất đai là một yêu cầu lịch sử, phù hợp với điều kiện hiện tại của Việt Nam Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý và sử dụng đất đai một cách hiệu quả để phục vụ lợi ích chung của toàn xã hội.
Hoàng Thị Bích Loan trong bài viết "Quan điểm đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý" đã phân tích nhận thức và thực tiễn về vấn đề sở hữu đất đai tại Việt Nam Bài viết được đăng trên Tạp chí Lý luận chính trị số 8-2018 và có thể truy cập tại địa chỉ http://lyluanchinhtri.vn/home/index.php/nguyen-cuu-ly-luan/item/2713-quan-diem-dat-dai-thuoc-so-huu-toan-dan-do-nha-nuoc-dai-dien-chu-so-huu-va-thong-nhat-quan-ly-nhan-thuc-va-thuc-tien.html vào ngày 30/10/2018.
Hoàng Xuân Nghĩa đã đóng góp vào việc hoàn thiện chế độ sở hữu đất đai tại Việt Nam, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cân bằng quyền lợi giữa người dân và Nhà nước, cũng như giữa các cơ quan nhà nước ở các cấp khác nhau Thông tin chi tiết có thể được tìm thấy tại địa chỉ: http://lapphap.vn/Pages/tintuc/tinchitiet.aspx?tintucid=7250, ngày 1/07/2013.
Luật Đất đai hiện hành trao cho người sử dụng đất gần như toàn bộ quyền của chủ sở hữu, cho phép họ đầu tư và sử dụng đất hiệu quả Tuy nhiên, có một số hạn chế như không được tự ý chuyển mục đích sử dụng đất, hạn điền, thời gian giao đất hữu hạn và phải trả lại đất cho Nhà nước cho các mục đích an ninh quốc phòng hoặc công cộng Để đảm bảo quản lý đất đai thống nhất, quyền của cơ quan nhà nước được quy định rõ ràng, bao gồm việc xác định mục đích sử dụng cho từng thửa đất thông qua quy hoạch, thu hồi đất cho các mục đích an ninh, quốc phòng và thu một số khoản phí liên quan đến đất.
Chế độ sở hữu toàn dân về đất đai đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì ổn định xã hội, tránh xung đột về quyền sở hữu đất đai nếu có chế độ tư nhân Đất đai thuộc sở hữu chung của mọi công dân Việt Nam, được quản lý bởi Nhà nước theo cơ chế ủy quyền, nhằm đảm bảo lợi ích của người sử dụng đất phù hợp với lợi ích quốc gia Việc cải cách quản lý đất đai theo hướng mở rộng quyền cho người sử dụng, đặc biệt là nông dân, là bước tiếp theo trong lịch sử, không phải là cuộc đảo lộn Duy trì sở hữu toàn dân hiện nay là giải pháp tốt nhất để ổn định kinh tế, chính trị, xã hội Nếu thừa nhận sở hữu tư nhân, sẽ dẫn đến xung đột về quyền sở hữu trong quá khứ và không mang lại lợi ích thực tế Nhà nước cần quyết định phân định quyền năng và cấu trúc quản lý đất đai để đảm bảo khai thác hiệu quả và phân chia lợi ích hợp lý, tuy nhiên thực tế cho thấy Nhà nước chưa thực hiện tốt chức năng này.
"Nhóm lợi ích" đang chi phối sở hữu đất đai toàn dân, khiến khái niệm này trở nên chỉ mang tính pháp lý mà thiếu đi nội dung kinh tế thực tiễn Để khắc phục điều này, cần hoàn thiện chế độ sở hữu đất đai toàn dân về mặt pháp lý lẫn nội dung kinh tế, đảm bảo sự phù hợp giữa hai yếu tố này Việc bổ sung nội dung kinh tế cho sở hữu đất đai toàn dân là cần thiết để thích ứng với thể chế thị trường trong nước và quốc tế.
1.1.2 Quyền của người sử dụng đất: Cơ sở của quyền được bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế xã hội, vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng
Các Luật Đất đai của Việt Nam đã từng bước cụ thể hóa quyền của người sử dụng đất Theo đó, người sử dụng đất các các quyền:
Nhà nước bảo vệ quyền tài sản liên quan đến quyền sử dụng đất thông qua việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và các tài sản khác gắn liền với đất.
- Hưởng thành quả lao động, kết quả đầu tư trên đất
- Có quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, thừa kế, tặng cho, thế chấp, góp vốn quyền sử dụng đất
- Được bồi thường khi Nhà nước thu hồi
Tuy nhiên, các quyền này chỉ được thực hiện trong các giới hạn:
Người sử dụng đất cần tuân thủ đúng mục đích sử dụng đất theo quy định của Nhà nước khi giao hoặc cho thuê đất, đồng thời phải tuân theo quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất đã được phê duyệt Việc tự ý chuyển đổi mục đích sử dụng đất là không được phép.
- Giao và cho thuê đất có kỳ hạn, trừ đất ở
- Nhà nước có quyền thu hồi quyền sử dụng đất đã giao có bồi thường cho người bị thu hồi quyền sử dụng đất
Nhà nước thu tiền sử dụng đất lần đầu và thu thuế sử dụng đất, thể hiện sự phân chia quyền giữa người sử dụng đất và tổ chức nhà nước theo Luật Đất đai năm 2013 Nhà nước giữ các quyền chủ sở hữu như giao, cho thuê, thu hồi quyền sử dụng đất và thu địa tô tuyệt đối cùng địa tô chênh lệch Những quyền này phản ánh lợi ích của toàn dân và xã hội, không thể chuyển giao cho tư nhân Người sử dụng đất có quyền lợi từ việc sử dụng đất nhưng không phải là chủ sở hữu duy nhất, vì họ chỉ nhận đất từ Nhà nước và phải trả lại khi xã hội cần Quyền sử dụng đất thường có thời hạn và phải đúng mục đích Nhà nước giao Khi Nhà nước thu hồi đất, cần bồi thường và hỗ trợ người sử dụng đất để đảm bảo cân bằng lợi ích giữa Nhà nước và người dân.
Thiệt hại do việc thu hồi đất của nhà nước: cơ sở cho việc xác định mức bồi thường và biện pháp hỗ trợ của nhà nước
1.2.1 Quyền thu hồi đất của Nhà nước
Hiến pháp năm 2013 xác định cơ sở hiến định cho việc thu hồi đất, cho phép Nhà nước thu hồi đất trong các trường hợp cần thiết vì mục đích quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng Luật Đất đai năm 2013 quy định rằng việc thu hồi đất là việc Nhà nước lấy lại quyền sử dụng đất từ người được cấp hoặc từ những người vi phạm pháp luật đất đai Điều 62 của Luật Đất đai nêu rõ ba trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, bao gồm các dự án quan trọng quốc gia, các dự án do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, và các dự án do hội đồng nhân dân cấp tỉnh chấp thuận Quy định này đã tách biệt thu hồi đất cho mục đích phát triển kinh tế - xã hội với thu hồi vì mục đích quốc phòng, an ninh, đồng thời phân loại các trường hợp thu hồi đất theo quy mô và tính chất dự án Việc thu hồi đất cần đảm bảo gắn liền với lợi ích quốc gia, công cộng và phải được thực hiện theo quy định của pháp luật, dưới sự giám sát của các cơ quan nhà nước Những yêu cầu này tạo ra cơ chế kiểm soát nhằm hạn chế lạm quyền trong thu hồi đất, bảo vệ lợi ích của quốc gia, công cộng và người dân, đồng thời đảm bảo quản trị đất đai hướng tới các mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường.
Theo Lưu Quốc Thái, thu hồi đất, mặc dù có những định nghĩa khác nhau trong Luật Đất đai, đều dẫn đến việc chấm dứt quyền sử dụng đất (QSDĐ) của người sử dụng đất (NSDĐ) hoặc quyền quản lý đất đai của các chủ thể được Nhà nước giao đất Trong mối quan hệ giữa Nhà nước và NSDĐ, thu hồi đất diễn ra ngược lại với hoạt động giao đất và cho thuê đất Khi đất bị thu hồi, NSDĐ không còn quyền chiếm hữu và tác động vào diện tích đất đó, đồng thời việc này bảo vệ quyền sở hữu toàn dân đối với đất đai, chấm dứt hành vi xâm hại đất của các chủ thể vi phạm pháp luật Thu hồi đất là một khâu quan trọng trong quá trình điều phối đất đai.
Việc "luân chuyển" đất đai giữa các chủ thể và mục đích khác nhau là phổ biến ở Việt Nam, một quốc gia đang phát triển, và thu hồi đất là công cụ quan trọng giúp Nhà nước thực hiện quá trình này Trong bối cảnh kinh tế thị trường, quyền sử dụng đất (QSDĐ) được coi là tài sản đặc biệt, do đó, thu hồi đất cần được xem như một "giao dịch" hợp lý nhằm phát triển kinh tế - xã hội Cần có cơ chế đảm bảo quyền lợi cho các bên liên quan trong các dự án đầu tư bị thu hồi đất, và việc bồi thường phải được xác định bởi tổ chức thẩm định giá độc lập, thay vì do Chủ tịch UBND tỉnh quyết định, để đảm bảo tính khách quan Nhà nước cũng nên can thiệp trong trường hợp nhà đầu tư không thể thỏa thuận với người sử dụng đất trong khu vực quy hoạch Nếu nhà đầu tư đã thương lượng thành công với phần lớn người sử dụng đất (từ 80% trở lên) mà vẫn còn phần không thương lượng, Nhà nước cần thực hiện "giao dịch bắt buộc" để thu hồi đất khi có sự đòi hỏi không hợp lý từ người đang sử dụng đất.
1.2.2 Thiệt hại của người sử dụng đất khi nhà nước thu hồi đất
Thiệt hại là sự mất mát hoặc tổn thất về con người, tài sản vật chất hoặc tinh thần Khi Nhà nước thu hồi đất, người dân phải gánh chịu những thiệt hại trực tiếp hoặc gián tiếp từ hoạt động này Theo Phan Trung Hiền, thiệt hại do Nhà nước thu hồi đất có thể được phân loại thành các nhóm khác nhau.
2 Lưu Quốc Thái, Bản chất, vai trò của hoạt động thu hồi đất trong điều kiện kinh tế thị trường, Tạp chí
Nghiên cứu lập pháp số 15(295), tháng 8/2015, truy cập ngày 1/08/2015tại địa chỉ: http://lapphap.vn/Pages/tintuc/tinchitiet.aspx?tintucid 8456
Bài viết của Phan Trung Hiền, đăng trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 10(314) tháng 5/2016, đề cập đến việc xác định thiệt hại và bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất Nội dung bài viết cung cấp cái nhìn sâu sắc về quy trình và các yếu tố cần xem xét trong việc bồi thường, nhằm đảm bảo quyền lợi cho người dân bị ảnh hưởng Thông tin chi tiết có thể được truy cập tại địa chỉ: http://www.lapphap.vn/Pages/tintuc/tinchitiet.aspx?tintucid=8589.
Theo Điều 167 Luật Đất đai năm 2013, người sử dụng đất (NSDĐ) có nhiều quyền như chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, thừa kế và thế chấp quyền sử dụng đất Tuy nhiên, trong giai đoạn công bố kế hoạch sử dụng đất hàng năm, các quyền này không bị hạn chế, ngoại trừ việc không được phép chuyển mục đích sử dụng đất không phù hợp với kế hoạch đã công bố và không được trồng cây lâu năm trong khu vực đó (Điều 49 Luật Đất đai năm 2013) Thiệt hại về đất và tài sản có thể xảy ra nếu các quy định này không được tuân thủ.
Thiệt hại vật chất và tinh thần do quy hoạch và thu hồi đất gây ra là rất nghiêm trọng Thiệt hại vật chất bao gồm mất đất ở, đất sản xuất, nhà ở và cây trồng, trong khi thiệt hại tinh thần liên quan đến tâm lý bất an của người dân do quy hoạch kéo dài, thay đổi phương án giải phóng mặt bằng và chậm bố trí tái định cư Việc trì hoãn trong đăng ký kinh doanh và hoàn thành thủ tục hộ khẩu cũng gây ra rắc rối cho cuộc sống của người dân Sự khống chế quyền sử dụng đất và quản lý quy hoạch cản trở nhu cầu tách hộ, khiến nhiều gia đình phải sống chung trong điều kiện tồi tàn Điều này dẫn đến khiếu nại từ những người có đất bị thu hồi, khi mà chính sách hỗ trợ và tái định cư không phản ánh đúng nhu cầu thực tế Trong quá trình thu hồi đất, công tác giải phóng mặt bằng nhằm “làm sạch” diện tích đất có thể gây thiệt hại cho cả người có đất bị thu hồi và các hộ dân lân cận, với những tác động tiêu cực như tiếng ồn, khói bụi, ảnh hưởng đến sức khỏe và giá trị bất động sản Thiệt hại này có thể là tạm thời hoặc vĩnh viễn.
Quá trình thu hồi đất gây ra nhiều thiệt hại cho người dân, bao gồm các hạn chế về quyền xây dựng, sửa chữa và nâng cấp công trình Tình trạng quy hoạch kéo dài hàng chục năm, như trong trường hợp Dự án Làng Đại học Đà Nẵng, đã ảnh hưởng đến gần 1.420 hộ dân tại phường Hoà Quý và xã Điện Ngọc, khiến họ phải di dời mà không thấy tiến triển Sau 16 năm, dự án vẫn chưa được triển khai, dẫn đến nhiều hệ lụy như giao thông nông thôn không được cải thiện và nhà cửa không được xây dựng Mặc dù huyện cho phép cấp phép tạm thời cho người dân, nhưng điều kiện kèm theo là họ phải tự tháo dỡ khi dự án bắt đầu mà không được bồi thường, dẫn đến sự e ngại trong việc xây dựng và cải tạo nhà cửa.
1.2.3 Mối quan hệ giữa việc xác định thiệt hại khi nhà nước thu hồi đất với việc xác định bồi thường, hỗ trợ
Việc thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia và công cộng là quyết định của Nhà nước nhằm thu lại quyền sử dụng đất của người dân hoặc đất vi phạm pháp luật, phục vụ nhu cầu phát triển bền vững Điều này giúp thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đảm bảo mọi người đều được hưởng lợi từ giá trị đất đai sau thu hồi Đây là một giải pháp quan trọng để thúc đẩy phát triển kinh tế thông qua các dự án xây dựng khu công nghiệp, khu chế xuất, và khu đô thị mới Nhà nước cũng tổ chức thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để tạo quỹ “đất sạch” cho các dự án đầu tư, đồng thời khuyến khích nhà đầu tư tạo quỹ đất thông qua thỏa thuận với người bị thu hồi, đảm bảo lợi ích hợp pháp cho họ.
Cân bằng giữa thiệt hại thực tế và giá trị đất, cũng như các tổn thất khác do thu hồi đất là rất quan trọng Việc xác định thiệt hại trước khi bồi thường giúp tránh độ vênh giữa thiệt hại và mức bồi thường, đồng thời hỗ trợ người sử dụng đất một cách công bằng Đảm bảo sự minh bạch và công khai trong quy trình bồi thường giúp người dân nắm rõ quy hoạch và có quyền phản ánh thiệt hại của mình, từ đó yêu cầu bồi thường hợp lý Đây là nền tảng cho một xã hội văn minh, phục vụ lợi ích của con người.
Cân bằng giữa thiệt hại thực tế và giá trị đất là yếu tố quan trọng để lựa chọn mức bồi thường và phương án hỗ trợ phù hợp Việc xác định thiệt hại cần xem xét tính chất, mức độ, và chủ thể bị thiệt hại, đồng thời cũng cần lưu ý đến nguồn gốc phát sinh thiệt hại Từ đó, có thể xây dựng các phương pháp bồi thường hiệu quả, bao gồm cả bồi thường theo quy định pháp luật và chính sách địa phương Thiệt hại có thể cần bồi thường một lần hoặc lâu dài, và có thể bồi thường bằng tiền hoặc hình thức khác Đặc biệt, nhiều thiệt hại có thể được giảm thiểu nếu được chú ý và điều chỉnh ngay từ giai đoạn đầu của quy hoạch và quy trình thu hồi đất.
Cân bằng giữa thiệt hại thực tế và giá trị đất là yếu tố quan trọng để thúc đẩy các dự án thu hồi đất diễn ra thuận lợi Khi các dự án thu hồi đất được thực hiện một cách có kế hoạch, đúng pháp luật và xem xét từ nhiều góc độ, đặc biệt là từ phía người bị thiệt hại, sẽ giảm thiểu được những bất cập Nếu chính quyền địa phương thể hiện trách nhiệm với thiệt hại của dân trong các dự án trước, thì sẽ dễ dàng nhận được sự đồng thuận cao từ người dân trong các dự án sau Ngoài ra, việc kéo dài thời gian thực hiện dự án sẽ dẫn đến thiệt hại không nhỏ cho nhiều bên liên quan, bao gồm người dân, chủ đầu tư và chính quyền địa phương, do không đạt được các mục tiêu kinh tế - xã hội đã đề ra.
1.3 Nội dung pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế xã hội, vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng
1.3.1 Các văn bản áp dụng thực hiện bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng Để thuận lợi hơn cho công tác bồi thường và hỗ trợ khi thu hồi đất theo pháp luật thì Nhà nước đã xây dựng và ban hành các bộ luật, các văn bản luật Tuy nhiên, theo thời gian thì nhu cầu sử dụng đất, yêu cầu thu hồi đất cũng có nhiều thay đổi nên Nhà nước đã tiến hành chỉnh sửa, bổ sung cho phù hợp với thực tại Theo tinh thần đảm bảo phù hợp với địa phương, mỗi tỉnh, thành phố lại tiến hành đưa ra các quyết định liên quan đến bồi thường và hỗ trợ cho phù hợp với địa phương dựa trên các văn bản luật do Nhà nước ban hành nhằm giúp cho việc bồi thường, hỗ trợ và thu hồi đất diễn ra đúng pháp luật, minh bạch, công bằng, đạt hiệu quả cao và hạn chế được các khiếu nại tranh chấp liên quan Tại Bình Thuận, có thể nói đến một số quy định như: Quyết định số 08/2015/QĐ-UBND ngày 02/3/2015 của UBND tỉnh Bình Thuận; Quyết định số 05/2018/QĐ-UBND ngày 25/01/2018 của UBND tỉnh Bình Thuận, về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy định ban hành kèm theo Quyết định số 08/2015/QĐ-UBND ngày 02/3/2015 của Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Thuận về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Bình Thuận
1.3.2 Nguyên tắc và điều kiện bồi thường thiệt hại về đất và tài sản gắn liền với đất:
1.3.2.1 Nguyên tắc bồi thường về đất và tài sản gắn liền với đất:
Theo quy định tại Điều 75 của Luật, người sử dụng đất có đủ điều kiện sẽ được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất Bồi thường có thể được thực hiện bằng cách giao đất có cùng mục đích sử dụng, hoặc nếu không có đất để bồi thường, sẽ được bồi thường bằng tiền theo giá đất do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tại thời điểm thu hồi Quy trình bồi thường phải đảm bảo tính dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và tuân thủ đúng quy định của pháp luật.
THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ
Khái quát chung về huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận
Huyện Hàm Thuận Bắc, nằm ở phía Tây Bắc tỉnh Bình Thuận, giáp với huyện Bắc Bình và Di Linh, cùng với các huyện Hàm Thuận Nam và thành phố Phan Thiết Huyện có hệ thống giao thông phát triển với Quốc lộ 1A dài 33km, đường sắt Bắc – Nam dài 29km và Quốc lộ 28 dài 38km Với diện tích tự nhiên 134,45km², Hàm Thuận Bắc được chia thành 15 xã và 2 thị trấn, trong đó thị trấn Ma Lâm là trung tâm hành chính của huyện.
2019, dân số trung bình toàn huyện là 184.349/48.742hộ
Hình 2.1 Bản đồ hành chính huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận
(Nguồn: Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Hàm Thuận Bắc, 2020)
2.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội
Huyện Hàm Thuận Bắc chủ yếu phát triển nông nghiệp, với đất đai màu mỡ cho phép trồng các loại cây ăn quả và cây công nghiệp có giá trị như thanh long, sầu riêng và cà phê Vị trí gần thành phố Phan Thiết và khu công nghiệp, cùng với nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú, đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế Mặc dù là huyện miền núi, hệ thống giao thông được nâng cấp với 100% đường ô tô được láng nhựa Giá trị sản xuất công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp hàng năm đạt trên 2.200 tỷ đồng, với tốc độ tăng trưởng bình quân 6,97%/năm Các sản phẩm chủ lực không ngừng tăng về số lượng và chất lượng, bao gồm cả sản phẩm mới như dây kéo và khóa Ngành công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng tại khu vực Tà-zôn (Hàm Đức) cũng đang phát triển mạnh mẽ, đáp ứng nhu cầu xây dựng trong và ngoài địa phương Các cụm công nghiệp như Phú Long, Ma Lâm và Hàm Đức đang hoạt động hiệu quả, với nhiều dự án hạ tầng được triển khai để thu hút đầu tư.
03 dự án điện năng lượng mặt trời ở Thuận Minh, Hàm Phú và trạm truyền tải Đa
Mi đã đi vào hoạt động với tỷ lệ hộ sử dụng điện đạt 99% nhờ vào nhiều công trình điện trung, hạ thế hoàn thành Ngành chế biến truyền thống như bún, bánh hỏi, bánh phở và mộc dân dụng phát triển ổn định, với một số cơ sở đầu tư máy móc và ứng dụng công nghệ để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm Hoạt động thương mại và dịch vụ tiếp tục mở rộng, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm 12,17%, vượt chỉ tiêu đề ra, chiếm 27,96% trong tổng sản phẩm địa phương (GRDP) Khu thương mại-dịch vụ Bến Lội-Lại An phát triển mạnh mẽ, đóng góp tích cực cho ngân sách huyện, trong khi khu dân cư-tiểu thủ công nghiệp-thương mại-dịch vụ Hàm Thắng-Hàm Liêm đang triển khai giai đoạn đầu tư mới.
Giai đoạn 1 (20 ha) và giai đoạn 2 (9,8 ha) đang thu hút nhiều nhà đầu tư chuẩn bị cho các bước tiếp theo Hệ thống chợ nông thôn tiếp tục được đầu tư xây dựng và nâng cấp với nguồn ngân sách nhà nước, doanh nghiệp và đóng góp của tiểu thương, tổng kinh phí lên đến hơn 100 tỷ đồng Thị trấn Ma Lâm cũng đã bổ sung thêm các siêu thị như điện máy và bách hóa xanh, cung cấp vật tư và hàng hóa thiết yếu cho đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao Giá trị xuất khẩu hàng năm đạt trên 52 triệu USD, có sự gia tăng đáng kể.
* Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội:
Hàm Thuận Bắc có vị trí địa lý chiến lược với tiềm năng kinh tế lớn, nhờ vào quốc lộ 1A và gần thành phố Phan Thiết, nơi có nền kinh tế phát triển Huyện còn có khu công nghiệp Phan Thiết-Hàm Liêm và hệ thống giao thông thuận lợi, tạo điều kiện cho giao lưu với các địa phương khác Điều kiện thủy văn ở đây cũng hỗ trợ phát triển ngư nghiệp, cung cấp nguồn hải sản dồi dào Với nguồn lao động phong phú và chính sách đầu tư phát triển, huyện đang từng bước cải tạo hệ thống sản xuất nông nghiệp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng trưởng công nghiệp và dịch vụ, giảm tỷ trọng nông nghiệp.
Khí hậu khắc nghiệt gây khó khăn cho huyện trong việc sử dụng đất nông nghiệp, dẫn đến thiệt hại cho cây trồng và vật nuôi Kinh tế chuyển dịch chậm, tỉ lệ hàng hóa thấp, và ngành công nghiệp - dịch vụ còn tự phát với cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ Cơ sở vật chất nghèo nàn không đáp ứng nhu cầu sản xuất hàng hóa tập trung, trong khi lao động nông nghiệp chiếm tỷ lệ cao và thu nhập thấp Trình độ dân cư chưa được nâng cao, tình trạng thất nghiệp vẫn tồn tại, và đời sống người dân còn khó khăn Cần có nguồn vốn đầu tư để cải thiện cơ sở vật chất và kỹ thuật hạ tầng, đồng thời mở thêm lớp đào tạo nghề để nâng cao trình độ và nhận thức của người dân địa phương.
Thực tiễn thực thi pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng tại huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận
2.2.1 Xây dựng quy trình thực hiện thu hồi đất, lập và phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ tại huyện Hàm Thuận Bắc Để thuận lợi và thống nhất trong toàn bộ tiến trình thực hiện dự án, công trình, kế thừa các quy định, hướng dẫn chung của pháp luật, theo điều kiện cụ thể của tỉnh Bình Thuận, các Sở chuyên ngành nghiên cứu, tham mưu UBND tỉnh ban hành văn bản quy định (8) chi tiết, hướng dẫn cụ thể, rõ ràng từng nội dung có liên quan đến bồi thường, hỗ trợ khi thực hiện thu hồi đất, trong đó nói rõ về trình tự thế nào, thủ tục ra làm sao và hồ sơ mỗi giai đoạn cần những gì, từ đó, công tác này được thực hiện một cách có thời gian, lộ trình chi tiết, có thể biểu thị thành sơ đồ sau:
8 Quyết định số 08/2015/QĐ-UBND ngày 02/3/2025; Quyết định số 05/2018/QĐ-UBND ngày 25/01/2018
Sơ đồ 2.1: Quy trình thực hiện bồi thường và hỗ trợ các dự án tai huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận
Bước 1: Thông báo và phê duyệt kế hoạch thu hồi đất
Sau khi hoàn tất hồ sơ đầu tư công trình, trong trường hợp Nhà nước thu hồi đất, cần thông báo cho người có đất đang sản xuất về việc thực hiện dự án Nhiệm vụ này thuộc về cơ quan được giao, cụ thể là chủ đầu tư phải nộp hồ sơ đề xuất.
Phát tờ khai, thu thập giấy tờ về đất đai
Kiểm tra tờ khai, kiểm đếm tài sản trên đất
Xác định đối tượng, nguồn gốc sử dụng đất; thu thập đầy đủ hồ sơ; họp Hội đồng bồi thường cấp huyện
Lập, công khai, niêm yết phương án bồi thường, hỗ trợ
Trình thẩm định, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và hồ sơ đề nghị thu hồi đất
Bàn giao quyết định thu hồi đất và cho người dân nhận các khoản tiền đã phê duyệt
Tổ chức bàn giao mặt bằng và giao đất tái định cư theo quy định tại Điều 66, Luật Đất đai năm 2013, cần kèm theo dự thảo Kế hoạch thực hiện các công đoạn, đảm bảo đầy đủ nội dung theo mẫu Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT Sau khi thẩm tra hồ sơ hợp lệ, cơ quan có thẩm quyền sẽ tham mưu UBND ban hành thông báo thu hồi đất, trong đó nêu rõ thông tin liên quan và giao nhiệm vụ cụ thể cho từng cá nhân, tổ chức, nhằm đảm bảo hiệu quả, đặc biệt là cho người dân có đất bị thu hồi.
Thông báo này quy định rõ thời gian tối thiểu cho từng loại đất (nông nghiệp, phi nông nghiệp) từ ngày có thông báo thu hồi đất, nhằm tránh gây bất ngờ cho người dân Cụ thể, quyết định thu hồi đất sẽ được ban hành sau một khoảng thời gian nhất định kể từ thông báo Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho Nhà nước và chủ đầu tư trong việc thực hiện các dự án, đồng thời nếu người sử dụng đất đồng ý thu hồi trước thời hạn quy định, UBND cấp có thẩm quyền có thể ra quyết định thu hồi mà không lo ngại về thủ tục hay khiếu nại từ người dân, vì đã có sự đồng thuận từ họ.
Bước 2: Phát tờ khai, thu thập giấy tờ về đất đai
Sau khi có kế hoạch thu hồi đất và bồi thường cho toàn bộ công trình, đơn vị thực hiện sẽ thông báo thu hồi đất đến từng người sử dụng Tiếp theo, người có đất sẽ kê khai thông tin theo mẫu quy định, ký xác nhận và nộp lại cho đơn vị thực hiện Người kê khai sẽ chịu trách nhiệm về các thông tin đã cung cấp.
Bước 3: Kiểm tra tờ khai, điều tra, khảo sát, kiểm đếm đất đai, tài sản gắn liền với đất
Khi nhận tờ khai từ người sử dụng đất, cần kiểm tra nội dung kê khai để đảm bảo tính chính xác và đầy đủ theo yêu cầu.
Quyết định số 08/2025/QĐ-UBND ngày 03/02/2015 của UBND tỉnh Bình Thuận quy định về việc kiểm đếm tài sản trên đất bị thu hồi, bao gồm nhà cửa, vật kiến trúc, cây trái và hoa màu Các bên tham gia kiểm đếm phải đầy đủ theo quy định, và thời gian thực hiện phải thông báo bằng văn bản cho người có đất Biên bản kiểm đếm cần được lập và xác nhận bởi tất cả thành viên tham gia, nêu rõ nội dung theo quy định Sau khi hoàn tất, ba bản biên bản sẽ được lập, có chữ ký của các thành viên và người có đất Một bản sẽ được giao cho người có đất, hai bản còn lại sẽ được gửi đến UBND cấp xã để xác nhận và đóng dấu Người có đất cũng có trách nhiệm nộp lại các giấy tờ liên quan theo yêu cầu.
Khi không nhận được sự hợp tác từ chủ sử dụng đất trong việc kiểm đếm tài sản, cần thuyết phục và tạo điều kiện cho họ hiểu rõ quy định pháp luật và sự cần thiết của dự án Nếu sau ít nhất 3 lần vận động, mỗi lần cách nhau ít nhất 10 ngày mà họ vẫn không tham gia, cần tiến hành các thủ tục kiểm đếm bắt buộc để xác định tài sản, từ đó tạo nguồn dữ liệu cho việc áp giá và lập phương án bồi thường, hỗ trợ theo quy định.
Trong quá trình kiểm đếm đất đai và tài sản của hộ gia đình, cá nhân, nếu phát hiện sai sót trên bản đồ địa chính khu đất, Tổ chức thực hiện bồi thường sẽ phối hợp với Chủ đầu tư và đơn vị đo đạc để hoàn chỉnh bản đồ và hồ sơ liên quan, theo quy định tại khoản 6 Điều 44 của Quyết định 08/2015/QĐ-UBND do UBND tỉnh Bình Thuận ban hành ngày 02/03/2015.
Bước 4: Xác định đối tượng, nguồn gốc sử dụng đất; thu thập đầy đủ hồ sơ; họp Hội đồng bồi thường cấp huyện
Để xác định đối tượng và điều kiện hỗ trợ bồi thường, UBND cấp xã cần thành lập hội đồng xét duyệt nguồn gốc và quá trình sử dụng đất dựa trên thông tin hộ dân và các giấy tờ liên quan Nội dung xét duyệt phải đầy đủ theo mẫu giấy xác nhận nguồn gốc đất cho diện tích thu hồi, bao gồm tên người sử dụng đất, tài sản, tình trạng hồ sơ, số tờ, số thửa, diện tích và loại đất trong hồ sơ địa chính Đồng thời, cần ghi rõ thông tin về diện tích, loại đất nằm ngoài phạm vi thu hồi, và lý do nếu có sự thay đổi giữa bản đồ trích đo và giấy tờ quyền sử dụng đất.
Dựa trên tiến độ thực hiện dự án và các yếu tố thực tế như quy mô, số lượng hồ sơ, đối tượng, diện tích đất và vị trí địa lý, việc chuyển hồ sơ kiểm đếm theo từng đợt là cần thiết Điều này nhằm đảm bảo tiến độ dự án và tạo thuận lợi cho việc xét duyệt của UBND cấp xã cùng các cá nhân, tổ chức liên quan.
Trong vòng bảy ngày làm việc kể từ khi nhận kết quả xác định nguồn gốc, thời điểm sử dụng đất và quyền sở hữu tài sản từ UBND cấp xã, tổ chức thực hiện bồi thường phải hoàn thiện hồ sơ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho từng hộ gia đình, cá nhân, tổ chức Hồ sơ này sẽ được trình lên Hội đồng bồi thường cấp huyện để xem xét và kết luận về điều kiện bồi thường đất đai và tài sản, cũng như các khoản hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi và điều kiện tái định cư theo quy định.
Bước 5: Lập, công khai, niêm yết phương án bồi thường, hỗ trợ
Sau khi nhận được kết luận từ Hội đồng cấp huyện, Tổ chức thực hiện nhiệm vụ bồi thường sẽ lập phương án chi tiết, tính toán các khoản hỗ trợ và bồi thường cho từng trường hợp đất thu hồi Các nội dung này phải được thể hiện cụ thể theo quy định tại Điều 28 Nghị định số 47/2014/NĐ-CP.
Sau khi tổ chức lấy ý kiến về phương án thu hồi đất, UBND cấp xã sẽ tổ chức họp trực tiếp với người dân và các bên liên quan để thu thập ý kiến đồng ý hoặc không đồng ý Tất cả ý kiến của cá nhân và tổ chức sẽ được ghi nhận trong biên bản cuộc họp Đảm bảo tính công bằng và dân chủ, UBND sẽ kịp thời tiếp nhận ý kiến của người dân khi họ thay đổi mong muốn hoặc có thắc mắc Phương án bồi thường sẽ được công khai và niêm yết tại trụ sở để mọi người đều có thể tiếp cận thông tin.
UBND cấp xã là địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư có đất thu hồi Việc kết thúc niêm yết chỉ được thực hiện sau ít nhất 20 ngày kể từ ngày niêm yết, nhằm đảm bảo hoàn chỉnh quy trình Dù có hay không có ý kiến góp ý, UBND xã vẫn phải lập biên bản kết thúc.
Bước 6: Trình thẩm định, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và hồ sơ đề nghị thu hồi đất
Các kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất để phát triển kin tế - xã hội vì lơi ích quốc gia, công cộng
2.4.1 Cần chú trọng hơn hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm
Chính sách hỗ trợ sau thu hồi đất là yếu tố quan trọng giúp người dân ổn định cuộc sống, đặc biệt là trong việc đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm Điều này thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với đời sống của người dân, nhất là những hộ có thu nhập chủ yếu từ nông nghiệp Tuy nhiên, hiện nay chính sách này chưa được triển khai hiệu quả, dẫn đến việc người dân thường nhận tiền hỗ trợ mà không có việc làm, gây ra tình trạng thất nghiệp Do đó, cần đầu tư xây dựng thêm các trường và trung tâm dạy nghề tại các xã thu nhập thấp, tổ chức các buổi tư vấn về nghề để nâng cao nhận thức và khuyến khích người dân tham gia học nghề, từ đó tạo điều kiện cho họ ổn định cuộc sống và nâng cao chất lượng lao động.
2.4.2 Tăng cường hiệu quả tổ chức thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế, xã hội, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng của chính quyền huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận
Trong nền kinh tế Việt Nam, quản lý đất đai đóng vai trò quan trọng, ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực khác Việc quản lý lỏng lẻo tại một số địa phương dẫn đến khó khăn trong thu hồi đất và bồi thường khi Nhà nước cần Các cơ quan thực hiện thu hồi đất cần đảm bảo tính công bằng và minh bạch, tránh lạm dụng quyền lực Cần thiết lập sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị, kiểm tra tình trạng đất bị lấn chiếm và nguồn gốc đất dự án Đồng thời, cần nhanh chóng số hóa hồ sơ pháp lý về đất đai, đặc biệt ở cấp xã, để giảm thiểu rủi ro mất mát tài liệu Việc xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai chính xác và đầy đủ sẽ giúp theo dõi tình hình sử dụng đất, đồng thời tăng cường thanh tra để phát hiện và ngăn chặn hành vi sử dụng đất trái phép kịp thời.
Cần lập kế hoạch phân công rõ ràng chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm của từng ngành, quy định trình tự, thủ tục và thời gian giải quyết công việc theo đúng quy định Tổ chức khen thưởng và nâng cao tinh thần trách nhiệm, năng động, sáng tạo của cán bộ, luôn đặt lợi ích của người dân lên hàng đầu và xử lý nghiêm cán bộ lạm dụng quyền hạn Đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị, ban ngành để thực hiện thống nhất, hiệu quả, tránh thiếu sót ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân và gây tốn kém thời gian Đồng thời, cần tổ chức nhiều buổi tập huấn và khóa đào tạo cho cán bộ các cấp, tăng cường công tác quản lý, điều hành liên quan đến quản lý đất đai và giải phóng mặt bằng, nhằm đảm bảo hiệu quả cho các kế hoạch phát triển mà Nhà nước đề ra.
Từ những vấn đề phân tích nêu trên, Tác giả luận văn kiến nghị:
Một là , đẩy nhanh việc lập hồ sơ bồi thường, hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi ở huyện Hàm Thuận Bắc
Việc lập quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất là cần thiết để quản lý tài nguyên đất một cách thống nhất và hiệu quả, tuy nhiên, công tác lập hồ sơ bồi thường và hỗ trợ trong quá trình giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất lại gặp nhiều khó khăn Những vấn đề như tính chủ quan trong kiểm kê, sai lệch diện tích, xác định đối tượng không chính xác, cùng với việc xác minh nguồn gốc kéo dài và giá trị bồi thường thấp đã ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân Hơn nữa, sự thiếu quan tâm đến việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp cho những người mất tư liệu sản xuất và sự yếu kém trong bộ máy thực hiện công tác bồi thường cũng làm trầm trọng thêm tình hình Do đó, Nhà nước cần có những giải pháp thiết thực hơn để đáp ứng nguyện vọng của người dân và nhanh chóng giải quyết bồi thường, hỗ trợ, giúp họ ổn định cuộc sống.
Để tránh biến động giá đất do triển khai các dự án tại huyện Hàm Thuận Bắc, cần đẩy nhanh tiến độ xử lý hồ sơ bồi thường và hỗ trợ liên quan đến đất đai và tài sản.
Trong quá trình xử lý hồ sơ và áp giá bồi thường, việc tính toán các khoản hỗ trợ về đất và tài sản của từng hộ dân đã được thực hiện đúng quy trình và thủ tục, sử dụng các bảng giá phù hợp Tuy nhiên, vẫn tồn tại một số khó khăn, dẫn đến việc một số hộ dân khiếu nại và không đồng ý bàn giao mặt bằng, gây cản trở cho tiến độ thực hiện dự án Điều này cũng ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân, khiến họ không thể nhận được các chính sách khuyến khích như khen thưởng khi bàn giao mặt bằng trước thời hạn.
Nghiên cứu thực tiễn cho thấy một số loại tài sản được áp dụng đơn giá bồi thường thiệt hại vẫn thấp hơn giá thị trường tại thời điểm thu hồi đất Hơn nữa, quá trình kiểm đếm tài sản trên đất còn thiếu sót và chưa hoàn chỉnh, điều này ảnh hưởng đến quyền lợi của chủ sở hữu.
Cần sớm hoàn thiện quy trình xử lý hồ sơ bồi thường đất và tài sản gắn liền với đất, thực hiện các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả công tác này.
Quá trình kiểm kê diện tích đất và tài sản trên đất cần được thực hiện chính xác và đầy đủ theo quy định của Chính phủ và UBND tỉnh, với sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan và dưới sự giám sát của người dân Điều này đảm bảo tính công khai, minh bạch và tuân thủ pháp luật, nhằm bảo vệ quyền lợi của người dân và củng cố niềm tin vào Đảng và Nhà nước.
Để đảm bảo sự hợp tác của người dân trong dự án, cần đưa ra mức bồi thường hợp lý về đất và tài sản đúng tiến độ Việc hoàn thiện công tác định giá tài sản trên đất là rất quan trọng nhằm rút ngắn sự chênh lệch giữa giá bồi thường và giá thị trường thực tế Điều này sẽ giúp giảm thiểu sự khác biệt về mức giá bồi thường tại thời điểm thực hiện, từ đó thúc đẩy tiến độ của dự án.
Công tác thu hồi đất, bồi thường và hỗ trợ đóng vai trò quan trọng trong quản lý Nhà nước về đất đai, là yêu cầu thiết yếu trong quá trình đổi mới Việc bồi thường và hỗ trợ hiệu quả không chỉ thúc đẩy phát triển kinh tế mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân bị thu hồi đất Quá trình này thể hiện quyền lực của Nhà nước và tính dân chủ, công bằng trong thu hồi đất, do đó cần tăng cường tuyên truyền, vận động người dân di dời và bàn giao mặt bằng Hơn nữa, việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và ổn định đời sống cho người dân là rất cần thiết Tuy nhiên, nghiên cứu về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất vẫn gặp nhiều khó khăn Đề tài đã kiến nghị các giải pháp như hoàn thiện giá bồi thường, tái định cư, nâng cao nhận thức của người dân và cải thiện tổ chức quản lý Các địa phương nên áp dụng những giải pháp này để khắc phục tình trạng khó khăn, đảm bảo quá trình thực hiện diễn ra công bằng và hiệu quả, góp phần vào sự phát triển của địa phương.
Nghiên cứu về "Pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng" tại huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận cho thấy mức độ ảnh hưởng đến các chủ thể trong việc lập kế hoạch đầu tư và thực hiện dự án sử dụng đất Đặc biệt, việc Nhà nước trao quyền quản lý và sử dụng đất cho người dân đã tạo ra cả thuận lợi và khó khăn trong quá trình triển khai các công trình, dự án.
Việc xử lý quỹ đất để thực hiện công trình, dự án là rất quan trọng, bắt đầu từ việc Nhà nước thu hồi quyền sử dụng đất đã cấp cho người dân hoặc tổ chức Cần tính toán các lợi ích mà người dân nhận được khi trả lại quyền sử dụng đất, bao gồm bồi thường và hỗ trợ từ Nhà nước để phát triển kinh tế - xã hội Việc xây dựng và áp dụng các quy định pháp luật liên quan là cần thiết, nhằm đảm bảo tính hợp lý và dân chủ trong công tác bồi thường, hỗ trợ khi thu hồi đất Quy trình bồi thường và tái định cư cần diễn ra công khai, đúng thời gian, với sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị liên quan Tuy nhiên, vẫn còn một số bất cập khi một số hộ dân không đồng ý với giá bồi thường do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định, dẫn đến khó khăn trong việc ổn định đời sống cho các hộ gia đình bị thu hồi đất nông nghiệp.
Công tác bồi thường và hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội hiện nay Nghiên cứu này sẽ góp phần vào việc hoàn thiện hồ sơ bồi thường, hỗ trợ, từ đó cải thiện các văn bản quy định ở cấp huyện phù hợp với điều kiện của từng địa phương Để đạt được điều này, cần thực hiện nhiều nghiên cứu hơn và hoàn thiện các quy định để tránh lúng túng trong quá trình thu hồi đất, đồng thời đảm bảo việc bồi thường và hỗ trợ diễn ra một cách thuận lợi và hợp lý.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Tài liệu văn bản quy phạm Pháp luật
Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ, quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai;
Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ, quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;
Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính Phủ, quy định về giá đất;