Tiếp nhận lý thuyết cấu trúc – chức năng trong đổi mới phương pháp quản lý nghiên cứu khoa học và quan điểm vận dụng ở Việt Nam

Bài viết này tập trung vào việc sử dụng cách tiếp cận lý thuyết xã hội học, mà cụ thể là trường phái cấu trúc, chức năng trong nghiên cứu đổi mới phương pháp quản lý nghiên cứu khoa học và quan điểm vận dụng ở Việt Nam hiện nay.

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org

Ti p c n lý thuy t c u trúc - ch c n ng trong đ i m i ph ng th c qu n lý nghiên c u khoa h c

và quan đi m v n d ng Vi t Nam

Nguy n Th H ng

1 t v n đ

Trong nh ng n m qua, ng và Nhà n c ta luôn quan tâm đ n phát tri n khoa h c và công ngh , coi khoa h c và công ngh là n n t ng và đ ng l c đ đ y m nh công nghi p hóa, hi n đ i hóa đ t n c H i ngh Trung ng 2 (khóa VIII) đã có ngh quy t riêng v khoa h c và công ngh , H i ngh Trung ng 6 (khóa IX) đã có k t lu n ti p t c đ y m nh phát tri n khoa h c và công ngh theo đ nh h ng đã đ c đ ra

t i H i ngh Trung ng 2 Qu c h i đã thông qua lu t khoa h c và công ngh tháng 6/2000, có hi u l c t 01/01/2001 Chính ph c ng đã ban hành và tri n khai nhi u chính sách nh m thúc đ y ho t đ ng khoa h c

và công ngh , đ c bi t là ho t đ ng khoa h c và công ngh t i các c quan, t ch c nghiên c u Cùng v i quá trình đ i m i c ch kinh t , ph ng th c qu n lý kinh t , trong nh ng n m qua ph ng th c qu n lý khoa h c và công ngh t ng b c đ c đ i m i, ho t đ ng khoa h c và công ngh đã có b c chuy n bi n

và đ t m t s ti n b và k t qu nh t đ nh, đóng góp tích c c vào s phát tri n kinh t - xã h i

Tuy nhiên, ho t đ ng khoa h c và công ngh c a n c ta hi n nay v n ch a đáp ng đ c yêu c u

c a s nghi p công nghi p hóa, hi n đ i hóa đ t n c i h i ng l n th IX đã nghiêm túc ki m đi m và

ch ra nh ng h n ch c b n c a ho t đ ng khoa h c và công ngh hi n nay là: “Ch a th c s g n k t v i nhu c u và ho t đ ng c a các ngành kinh t , xã h i; ch m đ a vào ng d ng nh ng k t qu đã đ c nghiên

c u; trình đ khoa h c và công ngh c a ta còn th p h n nhi u so v i các n c xung quanh Các C quan,

t ch c nghiên c u, các doanh nghi p và các tr ng đ i h c ch a g n k t v i nhau Vi c đ u t xây d ng c

s v t ch t k thu t thi u t p trung và d t đi m cho t ng m c tiêu Cán b khoa h c và công ngh có trình đ cao tuy còn ít, song ch a đ c s d ng t t”.1

thúc đ y ho t đ ng nghiên c u khoa h c và công ngh m t cách có hi u qu và qu n lý t t ho t

đ ng nghiên c u này là vi c làm không th ti n hành m t cách mò m m và thi u c n c khoa h c Chúng ta

đã ph i tr giá đ t cho nh ng b c đi thi u tính đ nh h ng trong nhi u n m qua Vì th , tr c yêu c u đ i

m i và h i nh p đ t n c, h n lúc nào h t ho t đ ng nghiên c u khoa h c và công ngh ph i đ c xem nh

m t chính sách qu c gia u tiên Bài vi t này t p trung vào vi c s d ng cách ti p c n lý thuy t xã h i h c,

mà c th là tr ng phái c u trúc - ch c n ng trong nghiên c u đ i m i ph ng th c qu n lý nghiên c u khoa h c và quan đi m v n d ng Vi t Nam hi n nay

2 Ti p c n lý thuy t c u trúc ch c n ng trong qu n lý nghiên c u khoa h c

Có r t nhi u cách ti p c n v m t lý thuy t, lý lu n v qu n lý nghiên c u khoa h c nh : ti p c n h

th ng coi các c quan, t ch c, c quan, t ch c nghiên c u nh m t ch nh th trong m i quan h v i các

nhóm xã h i ch c n ng khác; Ti p c n phát tri n: i m i ph ng th c qu n lý nghiên c u khoa h c t i các

c quan nghiên c u ph i đ c xem xét trong s chuy n đ i c a xã h i Vi t Nam; Ti p c n l ch s : Nghiên

c u đ i m i ph ng th c qu n lý nghiên c u khoa h c t i các c quan, t ch c nghiên c u ph i đ c đ t trong đi u ki n l ch s c th v th i gian và không gian, tình hình phát tri n c a xã h i, đ ng th i ph i xu t phát t đ i s ng th c t , v th c a khoa h c và công ngh trong s phát tri n đ t n c

Tuy nhiên, lý thuy t c u trúc- ch c n ng là m t trong nh ng h ng đ c s d ng r ng rãi trong các phân tích xã h i h c Lý thuy t này nh n m nh nh ng đóng góp ch c n ng c a m t b ph n trong xã h i đ duy trì c u trúc c ; đi u c b n là xã h i có tính tr t t và th ng nh t, s đ ng tình, đoàn k t xã h i, cân

1

ng C ng s n Vi t Nam: V n ki n i h i ng toàn qu c l n th IX Nxb Chính tr Qu c gia Hà N i - 2001 Tr 255

Ti p c n lý thuy t c u trúc - ch c n ng trong đ i m i ph ng th c qu n lý

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org

104

104

b ng n i t i đ m b o cho tr t t xã h i Lý thuy t c u trúc- ch c n ng cho r ng vi c đ i m i ph ng th c

qu n lý nghiên c u khoa h c là đáp ng s v n hành c a xã h i (m i b ph n, thành ph n, t ch c xã h i có

ch c n ng xã h i riêng) và t p trung vào s h i nh p, s n đ nh xã h i Các nhà ch c n ng lu n có đ c p

đ n s bi n đ i, ti n b v n hóa v n minh nh ng đó là s chuy n t th cân b ng c sang th cân b ng m i

và đ nh h ng cho s chuy n đ i cân b ng

Thuy t c u trúc- ch c n ng cho r ng đ i m i ph ng th c qu n lý nghiên c u khoa h c là h p lý, là

t t y u nó đ a l i s duy trì các b ph n c u trúc c Nguyên lý lý thuy t này cho phép nhìn nh n ch c n ng

c a m i b ph n trong các t ch c R&D2, các c quan, t ch c nghiên c u khoa h c trong xã h i; th y đ c

s h i nh p c ng đ ng, s n đ nh, tr t t và h p tác c a c ng đ ng khoa h c trong đ i m i ph ng th c

qu n lý nghiên c u khoa h c (qu n lý R&D) Theo nh các nhà ch c n ng lu n thì h u h t các thành viên trong c ng đ ng khoa h c đ u nh t trí v nh ng gì đáng có và đáng đ v n đ n - đó là s cam k t v các chu n m c trong khoa h c Nói cách khác là có s nh t trí v các giá tr và l i ích

Auguste Comte ch a nói đ n “ch c n ng” nh ng ông đã chu n b tr c cho phép phân tích ch c

n ng qua vi c x lý t ng t gi a c th cá nhân và xã h i Herbert Spencer c ng cho r ng “xã h i nh là c

th s ng” và so sánh nh ng t ch c c th s ng v i xã h i Theo ông, gi a các thành ph n c a c th đ u có “s

ph thu c ch c n ng” Các cá nhân là các đ n v c a c th xã h i, h tham gia vào s phát tri n c a nó dù không

nh n bi t v đi u đó

V n d ng lu n đi m này trong nghiên c u đ i m i ph ng th c qu n lý nghiên c u khoa h c c a

c ng đ ng khoa h c c n ch ra các nhân t hay các bi n s tác đ ng t i xu h ng, nh p đ c a đ i m i

ph ng th c qu n lý nghiên c u khoa h c t i các c quan, t ch c nghiên c u đa ngành, các t ch c nghiên

c u R&D

Cùng th i v i Spencer, Emile Durkheim đã góp ph n phát tri n quan đi m lý thuy t c u trúc ch c

n ng Ông đ a ra khái ni m đoàn k t xã h i (Social Solidarity) đ ch các quan h gi a các cá nhân và xã

h i, gi a cá nhân v i nhóm và gi a các cá nhân v i nhau Ông phân bi t hai hình th c c b n c a đoàn k t

xã h i là đoàn k t c h c và đoàn k t h u c và t ng ng v i nó là hai ki u xã h i Xã h i ki u c h c (truy n th ng) và xã h i ki u h u c (hi n đ i) Theo nh quan đi m c a Durkhiem, th c ch t c a vi c đ i

m i ph ng th c, c ch qu n lý nghiên c u khoa h c (qu n lý R&D) là thay đ i c ch xã h i t xã h i

ki u c h c (truy n th ng) sang xã h i ki u h u c (hi n đ i), t hình th c t ch c nghiên c u khoa h c ki u

c h c quan liêu máy móc, t ch c khoa h c quan liêu ngh nghi p, t ch c khoa h c có c u trúc gi n đ n

c a xã h i ki u c h c truy n th ng sang t ch c khoa h c có c u trúc d án và c u trúc ma tr n c a xã h i

h u c (hi n đ i) r t có hi u qu trong môi tr ng không n đ nh nh trong giai đo n chuy n đ i t c ch

qu n lý kinh t quan liêu, bao c p sang c ch th tr ng có đ nh h ng xã h i ch ngh a nh n c ta hi n nay

Kingsley Davis và Moore là các nhà xã h i h c n i ti ng trong nh ng n m 1950 Các tác gi này t p trung phân tích phân t ng mang tính c u trúc- ch c n ng Theo h , xã h i bao gi c ng t n t i nh ng v trí xã

h i khách quan quan tr ng h n nh ng v trí xã h i khác Vì th d n đ n m t s v trí d dàng đ t đ c còn

m t s v trí khác thì khó đ t t i Theo các tác gi này có hai v n đ gi i thích cho vi c ph i ti n hành đ i

m i ph ng th c qu n lý nghiên c u khoa h c t i các c quan nghiên c u: 1) M i m t xã h i đ u làm cho các cá nhân, các t ch c khoa h c phù h p v vi c chi m gi m t đ a v xã h i nh t đ nh nào đó trong c ng

đ ng khoa h c 2) Khi đ ng đ a v c a mình thì chính xã h i c ng làm cho cá nhân, t ch c khoa h c đó

th m nhu n nh ng mong đ i v vi c th c hi n nh ng đòi h i c a đ a v y ra sao, ph i làm sao hoàn thành

đ c nh ng đòi h i vai trò sao cho t ng x ng v i v trí mà cá nhân hay t ch c đang chi m đóng i v i

tr ng h p các c quan, t ch c nghiên c u khoa h c Vi t Nam, đây là nh ng t ch c khoa h c có uy tín khoa h c r t l n t i n c ta và k v ng xã h i đ i v i các t ch c khoa h c này theo đó c ng r t l n Trách nhi m và vai trò nghiên c u khoa h c c a các c quan, t ch c nghiên c u ngày càng l n đ có th ph c v

k p th i s thay đ i v m i m t c a đ t n c Nh v y, vi c đ i m i ph ng th c qu n lý nghiên c u khoa

h c là m t v n đ t t y u

V m t c u trúc, các tác gi đã gi i thích s x p đ t v trí xã h i trong b t k xã h i nào c ng do ba nguyên nhân c b n d n t i là: l) M t s đ a v giành đ c d dàng h n nh ng đ a v khác 2) Vì s t n t i

c a xã h i nên m t s đ a v s quan tr ng h n m t s đ a v khác 3) Nh ng v trí xã h i khác nhau đòi h i

nh ng kh n ng và nh ng ph m ch t khác nhau đ i v i cá nhân và các t ch c xã h i

2

Rereach and Development: Nghiên c u và Tri n khai

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org

Davis và Moore đ c bi t quan tâm đ n v trí xã h i quan tr ng h n v m t ch c n ng H cho r ng

nh ng v trí có t m quan tr ng h n đ i v i xã h i đòi h i nh ng cá nhân, nh ng t ch c có kh n ng, trình đ

đ c bi t, có n ng l c cao h n so v i v trí khác m i làm đ c, do v y xã h i ph i cho cá nhân, t ch c đó quy n l c, tài s n, tr ng th ng nh ng v trí đó Ti p c n trên quan đi m này, n u đã coi các c quan, t ch c

nghiên c u đa ngành nh c quan, t ch c Khoa h c xã h i Vi t Nam hay c quan, t ch c Khoa h c Công ngh Vi t Nam là nh ng c quan, t ch c nghiên c u có nh ng v trí quan tr ng và ph i đ m đ ng nh ng

ch c n ng mà không m t c quan, t ch c nghiên c u nào có th đ m nh n trong s nghi p khoa h c c a n c

ta thì đòi h i Nhà n c c ng ph i có nh ng đ u t t ng x ng c v v t l c, nhân l c, tài l c và tin l c cho

nh ng t ch c khoa h c này

Theo Davis và Moore, xã h i ph i do nh ng ng i có n ng l c, ph m ch t lãnh đ o Do v y, vi c đ i

m i ph ng th c qu n lý nghiên c u khoa h c trong các c quan, t ch c nghiên c u đa ngành th c ch t c n

ph i t p trung vào vi c đ i m i ph ng th c qu n lý và s d ng nhân l c khoa h c t i các các c quan khoa

h c này T o c ch , chính sách đ có th thu hút đ c nhân l c khoa h c có n ng l c và ph m ch t nghiên

c u, l a ch n nh ng ng i lãnh đ o, t ch c và qu n lý khoa h c phù h p có n ng l c ây là m t gi i pháp

có ch c n ng tích c c giúp cho xã h i tìm đ c nh ng tài n ng đ ch u trách nhi m quan tr ng trong vi c đ i

m i ph ng th c qu n lý nghiên c u khoa h c

Quan đi m c u trúc - ch c n ng c a Davis và Moore còn có m t s h n ch nh quá nh n m nh quan đi m “c nh tranh lành m nh" mà trên th c t thì không hoàn toàn nh v y Có nh ng cá nhân tài gi i,

nh ng t ch c khoa h c có n ng l c nghiên c u nh ng không đ c tr ng d ng (ph n ch c n ng) Trong s đông các c quan, t ch c nghiên c u nh ng ch có m t s đ c tr ng d ng, m t s khác đ ng im ho c đi

xu ng T i sao có hi n t ng có nh ng c quan, t ch c nghiên c u có n ng l c nghiên c u, có kh n ng

nh ng các nghiên c u khoa h c t i các c quan, t ch c này v n ch a có hi u qu , và các c quan này c ng không đ c giao nhi u nhi m v nghiên c u khoa h c Nh ng l i có các c quan, t ch c nghiên c u tuy

n ng l c nghiên c u không cao, kh n ng nghiên c u không n i tr i l i đu c giao nh ng nhi m v nghiên

c u r t quan tr ng các ông ch a gi i quy t đ c nh ng v n đ b t c p trong th c t xã h i

i di n tiêu bi u cho tr ng phái lý thuy t c u trúc - ch c n ng trong xã h i h c M có th k đ n: Robert K.Merton, Marion J.Levy Jun và Talcott Parsons Thuy t ch c n ng, hay nh Merton g i là “phân tích ch c n ng” là m t lo i ph ng pháp gi i thích có đi u ti t"; "ch c n ng xã h i liên quan t i các h qu khách quan quan sát đ c, ch không ph i các tâm tr ng ch quan (m c tiêu, lý do, ý ngh a)"

Theo Merton, m t s ch c n ng: Ch c n ng bi u hi n (là nh ng ch c n ng có m c đích và đ c

th a nh n), ch c n ng ti m tàng (không có m c đích và không đ c ghi nh n) và không ph i m i y u t xã

h i đ u góp ph n tích c c, m t s y u t có nh ng h u qu tiêu c c g i là ph n ch c n ng M t ch c n ng

ti m tàng (và tích c c c a nguyên t c hành chính là ng h c h i vi c làm bình đ ng đ i v i m i ng i, m i

t ch c Nh ng phân ch c n ng c a các nguyên t c hành chính là tính c ng nh c, không hi u qu D nhiên,

cái gì là tiêu c c cho m t b ph n này c a xã h i có th là tích c c cho b ph n khác

N u nhìn m t cách h th ng thì Levy đã x lý chu đáo nh ng giác đ c a thuy t ch c n ng xã h i

h c mà Merton đã không xét đ n: Phân tích yêu c u chính là cái đ c bi t thích h p trên bình di n xã h i Các

yêu c u ch c n ng h ng d n vi c tìm các yêu c u c u trúc, nh ng chúng không th đ c phân lo i theo

t ng đi m m t vì lý do có t ng đ ng ch c n ng.

Tr c t c a thuy t ch c n ng c u trúc trong nh ng n m 1950-1960 M là Talcott Parsons Theo ông, xã h i nh m t h th ng có th đ c nghiên c u theo b n yêu c u ch c n ng:

A (adaptation) “Thích nghi”: Kinh t

G (goal attainemt) “S đ t m c tiêu”: Chính tr

I (integration) “H i nh p”: Ki m soát xã h i /c ng đ ng

L (latent maintainance) “Duy trì ki u m u l n, mô hình”: V n hóa

Theo Parsons m i h th ng xã h i đ u duy trì b n yêu c u ch c n ng trên M i lo i xã h i có c u trúc và ch c n ng đ c thù C ng đ ng khoa h c nào, n n khoa h c c a qu c gia/xã h i nào m nh nhóm ch c

n ng nào thì khi ti n hành đ i m i ph ng th c qu n lý nghiên c u khoa h c ng i ta t p trung vào ch c

n ng đó Tu theo đ c thù xã h i, đ c thù c a c ng đ ng khoa h c c n ph i nh n m nh thành t nào thì vi c

đ i m i ph ng th c qu n lý nghiên c u khoa h c c a n n khoa h c đó s t p trung m nh vào các thành t

đó, dù t p trung vào thành t nào đi ch ng n a nh ng m i s đ i m i đ u làm cho n n khoa h c c a xã h i

đó n đ nh và phát tri n Nh v y, vi c nghiên c u đ i m i c ch qu n lý nghiên c u khoa h c t i các c

Ti p c n lý thuy t c u trúc - ch c n ng trong đ i m i ph ng th c qu n lý

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org

106

106

quan, t ch c nghiên c u đa ngành c n ph i đ c ti n hành trên c s nghiên c u th c tr ng qu n lý nghiên

c u khoa h c t i các c quan/đ n v khoa h c này, t đó m i có th phân tích và rút ra nh ng đi m m nh và

đi m y u trong công tác qu n lý nghiên c u khoa h c t i các c quan/t ch c khoa h c này Trên c s đó

m i có th đ a ra đ c các “đi m nh n” trong công tác đ i m i ph ng th c qu n lý nghiên c u khoa h c theo quan đi m c a Parsons

Parsons đ c bi t nh n m nh t i nh ng m c đích cu i cùng c a hành đ ng “M t hành đ ng đ c coi là

h p lý khi m c đích bi n minh cho s c g ng” Ph ng pháp c a ông là ph ng pháp c u trúc - ch c n ng

C u trúc là t p h p nh ng liên h t ng đ i b n v ng Còn ch c n ng thì đòi h i ph i hi u b ph n b ng m i quan h c a nó v i toàn th

Theo Parsons các c p đ xã h i đ c s p x p m t cách tr t t , rõ ràng và chúng hòa nh p v i nhau theo hai cách: 1) M i m t c p đ th p h n ph i cung c p nh ng đi u ki n và nh ng n ng l c c n thi t cho

nh ng m c đ cao h n; 2) Các c p đ cao h n ph i chi ph i, qu n lý đ c c p đ th p h n theo m t h

th ng th b c

M c tiêu chính c a thuy t ch c n ng c c u là gi i thích hi n t ng hoàn toàn không t t nhiên r ng các h th ng xã h i dù cho có y u t r t khác nhau, v n ho t đ ng m t cách đáng tin c y và t n t i lâu dài

V y đi u quan tâm chính cái đang t n t i ch không ph i ki m tra các kh n ng l a ch n

Thuy t ch c n ng c c u c c u nhìn nh n xã h i nh m t d ng c c u trong đó t ng b ph n m t

đ u có m t ch c n ng c th M i ch c n ng đó có th xác đ nh đ c nh m đ duy trì h th ng xã h i t ng

th T t c các hình thái xã h i dù l n hay bé đ u h ng t i tr ng thái cân b ng Các thành ph n trong xã h i

ph i ho t đ ng hoàn h o và không có xung đ t M i thành ph n trong xã h i đ u có m i quan h kh ng khít

v i thành ph n khác đ đ m b o s duy trì h th ng t ng th chung

Trong b i c nh c a xã h i châu Âu nhìn chung, thì nhà lý thuy t ch c n ng c c u nh n m nh vào: tr t

t , s hài hòa, h p nh t và s lành m nh xã h i i u này là không đáng ng c nhiên khi l ch s châu Âu vào

th k XX v i hai cu c chi n tranh th gi i c a nó, t i di t ch ng và nh ng xung đ t v giai c p và h t

t ng i u đáng chú ý là các nhà xã h i h c M nh Parsons ph i đ ng ý v i Durkheim r ng các quan đi m theo thuy t ch c n ng c c u là gi i thích sáng t nh t đ i v i th gi i đ ng th i đ c đ c tr ng b nh ng s

ki n nh v y i v i h thu t ch c n ng đã đ a ra m t quan đi m v n n ng v c u trúc xã h i và trong tr ng

h p c a Parsons thì thuy t v n n ng có th áp d ng đ c đ i v i m i ph m vi c a đ i s ng xã h i

V c b n "c u trúc” là h th ng n đ nh, còn "ch c n ng" là hành vi duy trì h th ng Các nhà ch c

n ng lu n có đ c p đ n s bi n đ i, ti n b - v n hóa v n minh nh ng đó là s chuy n t h cân b ng c sang cân b ng m i và đ nh h ng cho s chuy n đ i cân b ng Do v y, vi c đ i m i ph ng th c qu n lý nghiên c u khoa h c th c ch t là chuy n đ i c ch qu n lý c sang s c ch qu n lý m i trên c s có s

đ nh h ng c a Nhà n c và v n đ m b o s n đ nh c a h th ng khoa h c

3 Quan đi m v n d ng lý thuy t trong đ i m i c ch qu n lý ho t đ ng khoa h c công ngh

Vi t Nam

Qu n lý là ho t đ ng có ch đích, đ c ti n hành b i m t ch th qu n lý nh m tác đ ng lên khách

th qu n lý đ th c hi n các m c tiêu xác đ nh c a công tác qu n lý Trong m i chu trình qu n lý, ch th

ti n hành nh ng ho t đ ng theo các ch c n ng c a qu n lý nh ho ch đ nh m c tiêu, các đ ng l i th c hi n

m c tiêu, t ch c, ch huy, đi u hòa ph i h p, ki m tra, và s d ng các ngu n l c c b n nh nhân l c, v t

l c, tài l c, tin l c đ th c hi n các m c tiêu đ ra trong m t th i gian nh t đ nh

Là m t nhánh c a khoa h c qu n lý, qu n lý khoa h c và công ngh hi n đ i là m t l nh v c liên ngành, ng d ng t ng h p nh ng lý lu n và ph ng pháp c a khoa h c qu n lý và c a các b môn khoa h c khác nh kinh t h c, xã h i h c, tâm lý h c, đi u khi n h c, lý thuy t thông tin, lý thuy t h th ng, toán

h c đ ng th i hình thành h th ng lý lu n và khái ni m, ph m trù riêng c a mình

Trên th c t , qu n lý khoa h c và công ngh di n ra nhi u t ng, nhi u l p khác nhau: toàn c u, khu

v c, qu c gia, m t ngành, m t vùng, m t đ a ph ng Chính vì v y đ nghiên c u v qu n lý khoa h c và công ngh , chúng ta c n hi u rõ nh ng v n đ c b n có tính lý lu n v qu n lý và qu n lý hành chính nhà

n c v khoa h c và công ngh

ng C ng s n Vi t Nam là ng i kh i x ng s nghi p đ i m i, tr c h t là đ i m i t duy, ti n hành s nghi p đ i m i toàn di n, th c hi n công nghi p hóa - hi n đ i hóa đ t n c C ng l nh xây d ng

đ t n c trong th i k quá đ lên ch ngh a xã h i (V n ki n i h i ng l n th VII) đã đ c bi t coi tr ng

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org

T nh ng quan đi m đó c a ng và Nhà n c đã xác l p vai trò, v th xã h i c a c ng đ ng khoa

h c, đ ng th i m ra c h i th ng ti n trong ho t đ ng khoa h c “Phát tri n khoa h c và công ngh cùng

v i phát tri n giáo d c và đào t o là qu c sách hàng đ u, là n n t ng và đ ng l c đ y m nh công nghi p hóa,

hi n đ i hóa đ t n c T o l p th tr ng cho khoa h c và công ngh , đ i m i c ch tài chính nh m khuy n khích sáng t o và g n ng d ng khoa h c và công ngh vào s n xu t, kinh doanh, qu n lý, d ch v

Có chính sách khuy n khích và bu c các doanh nghi p đ u t vào nghiên c u đ i m i công ngh Có chính sách đãi ng đ c bi t đ i v i nhà khoa h c có công trình nghiên c u xu t s c; khuy n khích cán b khoa h c,

k thu t công tác t i các vùng khó kh n ”.3

V i vi c xác l p n n kinh t th tr ng đ nh h ng xã h i ch ngh a đã t ng b c hình thành th

tr ng khoa h c - công ngh ; các ch tr ng phát tri n các ngành khoa h c m i t o lu ng cho s di đ ng

c u trúc; đ y m nh ti p nh n, chuy n giao công ngh , m r ng h p tác đ u t v i n c ngoài, trao đ i chuyên gia đã t o đi u ki n cho s th ng ti n cho các nhà khoa h c T ng b c th c hi n dân ch trong khoa h c, xác l p các giá tr , chu n m c trong ho t đ ng khoa h c, b o h s h u trí tu , lu t khoa h c và công ngh đã đ c ban hành t o môi tr ng pháp lý cho ho t đ ng khoa h c và công ngh

C ch qu n lý ho t đ ng khoa h c - công ngh

Quy n s h u công nghi p

C ch

qu n lý

s n ph m khoa hoc công ngh

Quy n bán

Quy n mua

ho t đ ng tài chính

Công tác

t ch c

Ngu n: Qu n lý Nhà n c v khoa h c và công ngh , Nxb Khoa h c và k thu t, 2000

i m i c ch qu n lý ho t đ ng khoa h c và công ngh nói chung và c ch qu n lý ho t đ ng nghiên c u khoa h c nói riêng là ch tr ng c a ng, Nhà n c là nhi m v c a m i c p, m i ngành N c

ta đã tr i qua nhi u n m trong c ch quan liêu, bao c p Công cu c đ i m i đã đ t đ c nhi u ti n b Tuy nhiên, v qu n lý khoa h c và công ngh thì l i khá ch m ch p và ch a hi u qu , m c dù nhi u ch tr ng

đ i m i trong l nh v c này đã đ c đ ra ngay t nh ng n m 1980

i m i c ch qu n lý trong l nh v c khoa h c và công ngh đã đ c th ch hóa trong Lu t khoa

h c và công ngh và đ c nhi u tác gi nghiên c u các khía c nh khác nhau, theo đó, c ch qu n lý ho t

đ ng nghiên c u khoa h c, v i t cách là m t b ph n quan tr ng c a qu n lý khoa h c và công ngh , c n

đ c đ i m i các n i dung chính sau:

- Th nh t, C ch qu n lý ho t đ ng nghiên c u khoa h c c n đ c đ i m i theo h ng xoá b c ch

t p trung quan liêu, bao c p và thay vào đó là xây d ng m t c ch có s k t h p gi a vai trò qu n lý Nhà n c

3

ng C ng s n Vi t Nam: V n ki n i h i ng toàn qu c l n th IX Nxb Chính tr Qu c gia Hà N i -2001

Ti p c n lý thuy t c u trúc - ch c n ng trong đ i m i ph ng th c qu n lý

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org

108

108

v i vai trò c a th tr ng

- Th hai, i m i v k ho ch hóa ho t đ ng nghiên c u khoa h c và ph ng pháp xây d ng nhi m

v nghiên c u khoa h c Quá trình xây d ng k ho ch nghiên c u khoa h c ph i có s tham gia c a đông

đ o các thành ph n trong xã h i, đ c bi t là doanh nghi p Vi c xác đ nh nhi m v nghiên c u khoa h c ph i

k t h p v i th c ti n và yêu c u c a th tr ng Nhà n c quy t đ nh các nhi m v nghiên c u khoa h c

tr ng y u, liên ngành và dài h n; các b , ngành quy t đ nh nhi m v nghiên c u khoa h c c th g n v i

đi u ki n th c t c a mình; các t ch c khoa h c và công ngh , các doanh nghi p c n c vào yêu c u th c t

c a s n xu t, đ i s ng và k ho ch chung c a b , ngành, chính ph đ xây d ng các nhi m v nghiên c u khoa h c theo các quy đ nh c a pháp lu t

- Th ba, i m i quá trình t ch c th c hi n các nhi m v nghiên c u khoa h c C n đa d ng hóa hình th c giao nhi m v nghiên c u khoa h c s d ng ngân sách Nhà n c Tùy theo tính ch t c a t ng nhi m v nghiên c u khoa h c mà có th giao tr c ti p ho c tuy n ch n, đ u th u Quá trình xét, tuy n đ giao nhi m v , đánh giá, nghi m thu, k t qu nghiên c u ph i khách quan, chính xác, đ m b o dân ch thông qua c nh tranh lành m nh gi a các t ch c, cá nhân thu c m i thành ph n xã h i

- Th t , a d ng hóa ngu n đ u t cho ho t đ ng nghiên c u khoa h c, khuy n khích các doanh nghi p, các t ch c, cá nhân t ng ngu n l c đ u t cho nghiên c u khoa h c, th c hi n chính sách u đãi tín

d ng đ i v i ho t đ ng nghiên c u khoa h c và t ng c ng khai thác các ngu n v n n c ngoài cho ho t

đ ng này

- Th n m, i m i c ch qu n lý t ch c nghiên c u khoa h c và nhân l c nghiên c u khoa h c

T ng b c th c hi n phi hành chính hóa đ i v i các t ch c nghiên c u khoa h c và phi công ch c hóa đ i v i

t t c các cán b nghiên c u khoa h c, t ng quy n ch đ ng và t ch u trách nhi m c a các t ch c nghiên c u khoa h c

- Th sáu, Xây d ng và phát tri n th tr ng công ngh trong đó b ph n quan tr ng là th tr ng

s n ph m nghiên c u khoa h c C n xây d ng thi t ch pháp lu t quy đ nh ph ng th c v n hành c a th

tr ng, nâng cao ch t l ng, t o nhu c u và t ng ngu n cung đ i v i các s n ph m nghiên c u khoa h c -

Th b y, B o đ m g n k t gi a khoa h c và công ngh v i giáo d c và đào t o đ c th c hi n g n v i các

tr ng đ i h c, các t ch c, c quan nghiên c u và phát tri n; G n k t gi a khoa h c và công ngh l; gi a khoa h c xã h i và nhân v n, khoa h c t nhiên, khoa h c k thu t trên c s nh ng nghiên c u liên ngành

nh m gi i quy t nh ng v n đ kinh t - xã h i t ng h p và phát tri n b n v ng đ t n c

4 Thay l i k t

Nghiên c u khoa h c là m t d ng ho t đ ng đ c thù mang tính sáng t o nh t c a con ng i, là nhân

t t o ra và thúc đ y các quá trình đ i m i Qu n lý ho t đ ng nghiên c u khoa h c tr c tiên ph i đáp ng

đ c các yêu c u xu t phát t chính nh ng ho t đ ng này i m i c ch qu n lý ho t đ ng nghiên c u khoa h c c n xu t phát t m c tiêu phát tri n khoa h c và công ngh , phù h p v i tính ch t, đ c đi m c a các ho t đ ng nghiên c u khoa h c, đáp ng đ c các yêu c u c a qu n lý hi n đ i, xu th v n đ ng, đ i

m i c a h th ng khoa h c và công ngh , tình hình phát tri n kinh t - xã h i trong n c, qu c t , và ph i

c n c vào tình hình th c t c a m i t ch c, h th ng Vi c v n d ng cách ti p c n lý thuy t c u trúc - ch c

n ng vào ho t đ ng qu n lý nghiên c u n c ta trong đi u ki n hi n nay là h t s c c n thi t b i nó giúp cho c quan qu n lý, ho ch đ nh chính sách có m t cái nhìn t ng th c u trúc xã h i, mà đó khoa h c và công ngh nh là nh ng b ph n c u thành không th thi u đ cho c u trúc đó phát tri n

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org

Tài li u tham kh o

1 Chi n l c Phát tri n khoa h c và công ngh Vi t Nam đ n n m 2010 (Ban hành kèm theo Quy t đ nh

s 272/2003/Q -TTg ngày 31 tháng 12 n m 2003 c a Th t ng Chính ph

2 Pierre Ansart, Các trào l u xã h i h c hi n đ i, Nxb TPHCM, 2001

3 E.A Capitonov, Xã h i h c th k XX - L ch s và công ngh , NXB, HQG Hà N i, 2003

4 Gunter Endruweit (Ch biên), Các lý thuy t xã h i h c hi n đ i, NXB Th gi i, Hà N i, 1999

5 Hermann Korte, Nh p môn l ch s xã h i h c NXB Th gi i, 1997

6 V Quang Hà (d ch), Các lý thuy t xã h i h c, t p 1&2, NXB i h c Qu c gia Hà n i, 2001

7 Lê Ng c Hùng, L ch s và lý thuy t xã h i h c, NXB KHXH, Hà n i, 2002

8 Nguy n Kh c Vi n, T i n xã h i h c, NXB

9 T Minh (Ch biên), Nh p môn xã h i h c, Nxb Tp H Chí Minh, 2001

10 Bùi Quang D ng, Nh p Môn L ch s xã h i h c, Nxb KHXH, Hà N i, 2004

11 Hà Ngân Dung, Các nhà xã h i h c th k XX, Nxb KHXH, Hà N i, 2001

12 Tài li u H i th o “Chính sách phát tri n khoa h c xã h i, c ch ho t đ ng và qu n lý ho t đ ng khoa h c xã

h i: th c tr ng và nh ng v n đ đ t ra” Vi n Khoa h c Xã h i Vi t Nam t ch c ngày 13 tháng 2 n m 2007 Các bài phát bi u g m:

1 Các quy đ nh hi n hành v chính sách phát tri n khoa h c xã h i, v c ch ho t đ ng và

qu n lí ho t đ ng khoa h c xã h i:th c tr ng và nh ng v n đ đ t ra c a PGS.TS Võ Khánh Vinh

2 C ch xây d ng và t ch c th c hi n các nhi m v khoa h c xã h i qua các v n b n hi n nay c a PGS.TS Lê B L nh

3 Nghiên c u đ i m i c ch qu n lý và ho t đ ng c a các t ch c khoa h c xã h i - s c n thi t và các n i dung nghiên c u c a PGS.TS Mai Qu nh Nam

4 V c ch ho t đ ng c a b máy qu n lý Nhà n c v khoa h c xã h i c a PGS.TS Tr n ình H o

5 ánh giá b c đ u th c tr ng c ch đ u t phân b và s d ng ngân sách Nhà n c đ i

v i khoa h c xã h i c a TS Ph m V n Vang