Giáo trình Hình họa cơ bản cung cấp cho sinh viên những kiến thức về cách nhìn, cách vẽ có căn cứ khoa học và có phương pháp để dần hướng tới phối hợp một cách thống nhất nhịp nhàng giữa con mắt và bàn tay, nhằm diễn tả được đối tượng lên mặt giấy một cách chân thực và đạt giá trị thẩm mỹ.
LÝ THUYẾT CHUNG VỀ HÌNH HỌA
Lý thuyết chung về hình họa
Hình họa là một bộ môn nghệ thuật tạo hình, nghiên cứu luật xa gần và giải phẫu để mô tả các đối tượng khách quan qua hình vẽ Nó sử dụng đường nét, hình mảng, khối, và các yếu tố sáng tối để phản ánh tính chân thật của sự vật dưới góc nhìn thẩm mỹ của họa sĩ Được biết đến với nhiều tên gọi như vẽ hình họa, vẽ theo mẫu, hay vẽ tả thực, hình họa tập trung vào việc miêu tả chính xác các vật hoặc người bằng nhiều kỹ thuật và chất liệu khác nhau như chì đen, than, màu bột, và sơn dầu, tùy thuộc vào trình độ của người nghệ sĩ.
Hình 1.1 Hình họa tĩnh vật (chì)
Hình 1.2 Hình họa đầu tượng (chì)
Hình 1.3 Hình họa chân dung (than)
Hình 1.4 Hình họa màu toàn thân (sơn dầu)
1.1.2 Nguồn gốc, vai trò của hình họa
Lịch sử mỹ thuật cho thấy, các họa sĩ nổi tiếng luôn là những bậc thầy trong nghiên cứu hình họa, như Leonardo da Vinci với bức “Người Vitruvius” (1940) thể hiện sự chuẩn mực trong tỷ lệ cơ thể con người, kết quả từ nghiên cứu khoa học hình học và giải phẫu học của ông.
Hình 1.5 Người Vitruvius (1490) – Leonard da Vinci
Hình họa không chỉ là một phần quan trọng trong sáng tác nghệ thuật mà còn là môn học cơ bản trong hội họa, hỗ trợ cho các lĩnh vực mỹ thuật ứng dụng như thiết kế nội thất, thiết kế thời trang và thiết kế đồ họa Việc hiểu biết và nghiên cứu sâu về hình họa là nền tảng để tạo nên thành công cho tác phẩm, giúp họa sĩ và kỹ thuật viên tự tin hơn trong quá trình sáng tạo nghệ thuật.
Hình 1.6 Giờ học hình họa vẽ người
1.1.3 Các yếu tố nghiên cứu của hình họa
Các yếu tố nghiên cứu của hình hoạ: là nét, hình, mảng không gian sáng tối và khối
Nét, hay còn gọi là đường viền hoặc đường chu vi, là ranh giới phân định giữa các vật thể hoặc giữa một vật thể với không gian xung quanh Theo định nghĩa khoa học, đường nét được hiểu là tập hợp các điểm chuyển động.
Trong hội hoạ, "đường" và "nét" là hai khái niệm liên quan chặt chẽ, với đường tạo nên nét và ngược lại Việc sử dụng đường nét một cách hợp lý, cũng như hiểu rõ vị trí và vai trò của chúng trong quá trình học tập và sáng tác mỹ thuật, là yêu cầu cơ bản trong giảng dạy và học tập nghệ thuật.
Vẽ hình họa thường dùng đến nét để vẽ khung hình, vẽ hình và vẽ đậm nhạt Nét vẽ gồm có nét thẳng và nét cong
Nét thẳng trong môn hình họa vẽ theo mẫu là tương đối và không nhất thiết phải hoàn hảo như nét vẽ kỹ thuật Nó cần phải tự nhiên và thể hiện cảm xúc, có thể bao gồm các dạng như nét thẳng ngang, đứng, nghiêng, hoặc gấp khúc Việc lựa chọn kiểu nét thẳng phù hợp phụ thuộc vào cấu trúc của mẫu vẽ.
Nét cong cũng chỉ tương đối, không đòi hỏi đều đặn Nét cong dùng để diễn tả vật thể ở dạng tròn, mặt cong
Khi vẽ, việc chú ý đến đặc điểm hình dáng của mẫu là rất quan trọng Cần quan sát kỹ và nhận xét chính xác để thể hiện những nét đặc trưng nhất của mẫu Để thực hiện điều này hiệu quả, cần so sánh tỷ lệ giữa các bộ phận của mẫu với nhau.
Mảng là một mặt phẳng có chu vi xác định, và vẽ là nghệ thuật thể hiện trên mặt phẳng này Nghệ thuật vẽ sử dụng các phương pháp khoa học để đo tỷ lệ, khoảng cách, cũng như tác động của ánh sáng và bóng tối, nhằm tuân theo quy luật của thị giác Điều này cho phép tạo ra không gian ba chiều trên một mặt phẳng hai chiều.
Trong mỹ thuật, bố cục tranh bao gồm các yếu tố như mảng chính, mảng phụ, mảng nổi và mảng chìm, cùng với sự phân chia về độ đậm nhạt của màu sắc Những mảng này chiếm một diện tích nhất định trên bề mặt tranh, tạo thành các khu vực riêng biệt, rõ ràng khác biệt so với các mảng xung quanh.
Một bức tranh đẹp thường thể hiện sự hài hòa giữa các hình mảng trong bố cục, với ánh sáng chiếu vào tạo nên sự tương phản giữa các mảng đậm nhạt khác nhau.
Hình khối là yếu tố quan trọng giúp chúng ta nhận diện và phân biệt các vật thể trong không gian, cho phép nhìn thấy rõ ràng sự gần xa Mỗi vật thể được hình thành từ sự kết hợp của nhiều hình khối khác nhau, tạo nên cấu trúc đa dạng và phong phú.
Phương pháp vẽ hình họa
1.2.1 Phần chuẩn bị Để thực hiện được một bài vẽ tốt trước tiên người học cần trang bị các dụng cụ cần thiết, chuẩn bị đầy đủ dụng cụ vẽ sẽ hỗ trợ tốt cho người vẽ trong quá trình thực hiện bài
- Bút chì: Nên dùng loại bút chì gỗ, ruột mềm 2B, 3B, 4B, lõi to vì dễ vẽ, dễ tẩy
Mỗi loại bút chì có những đặc điểm riêng biệt, và việc sử dụng lâu dài sẽ giúp bạn nắm rõ tính chất của chúng Theo kinh nghiệm cá nhân, những người mới học nên chọn bút chì KOH vì nó dễ tẩy và không gây cảm giác "lì" khi vẽ.
- Không nên dùng bút chì kim, ngay cả bút chì khi sử dụng cũng phải gọt bằng dao, không nên sử dụng đồ chuốt
H là viết tắt của Hard (cứng),
B viết tắt cho từ Black,
F là Fine có thể gọt rất nhọn mà không làm gãy đầu chì (loại bút này rất hiếm gặp)
Phần lớn các cây bút chì phổ biến đều có độ cứng ở mức HB, tức là chúng có độ cứng và màu đen trung bình, không quá cứng cũng như không quá đậm.
Trong vẽ mỹ thuật thường dùng chì B còn trong kiến trúc hoặc nghệ thuật viết chữ thì chì H được ưa chuộng
Hình 1.8 Các loại chì vẽ
Hình 1.9 Độ đậm nhạt của chì vẽ
Trong quá trình học hình họa căn bản, việc làm quen với giấy Canson A3 mỏng là rất quan trọng Giấy Canson có nhiều loại, nhưng nên chọn loại mỏng để vẽ Khi sử dụng giấy Canson, hãy chú ý vẽ trên mặt nhám Đối với các bài hình họa sử dụng than, bút sắt hay màu nước, cần lựa chọn loại giấy phù hợp với từng chất liệu để đạt hiệu quả tốt nhất.
Để tẩy vết chì hiệu quả trong bài vẽ hình họa, bạn nên sử dụng gôm mềm 4B (có hai loại: đen hoặc vàng) hoặc gôm trắng Pentel Mỗi loại gôm này có những đặc điểm và ưu điểm riêng, nhưng gôm chì Pentel được coi là lựa chọn cơ bản và hiệu quả nhất cho việc tẩy.
Bảng vẽ khổ A3 là một tấm bảng cứng được sử dụng làm bàn đệm cho giấy trong quá trình vẽ Để tránh tình trạng giấy bị nhàu, bản vẽ nên có kích thước lớn hơn một chút so với khổ A3.
- Kẹp giấy: cần 2 hoặc 4 chiếc kẹp giấy để cố định giấy vào bảng tránh bị xô lệch trong lúc thực hiện bài vẽ
- Dao rọc giấy: dùng để gọt bút chì
Ngoài việc chuẩn bị đầy đủ dụng cụ vẽ thì người học phải tuân thủ một cách nghiêm túc các yêu cầu sau:
- Cần có mẫu thật khi vẽ
- Phải quan sát mẫu thật kĩ để thuộc mẫu về hình dáng tỉ lệ, đậm nhạt và cảm thụ vẻ đẹp của nó
- Không vẽ từ chi tiết, bộ phận mà cần vẽ từ tổng thể bên ngoài rồi mới đến chi tiết bên trong
1.2.2 Phương pháp tiến hành vẽ
Để thực hiện một bài vẽ hình họa, dù là hình khối đơn giản hay tổ hợp phức tạp, bạn cần tuân theo các bước cơ bản: quan sát mẫu vẽ, phác thảo khung hình, vẽ các nét chính, điều chỉnh độ đậm nhạt, và cuối cùng là hoàn thiện tác phẩm.
Quan sát mẫu vẽ có vai trò rất quan trọng với vẽ theo mẫu Cách quan sát như sau:
Để phân tích một mẫu, cần quan sát từ tổng thể đến chi tiết, chú trọng vào bốn yếu tố chính: hình dáng bên ngoài (bao gồm chiều cao, chiều ngang và các nét cơ bản), đặc điểm cấu trúc và kích thước, vẻ đẹp thu hút người vẽ, cùng với các mảng đậm nhạt lớn.
Khi quan sát mẫu, hãy suy nghĩ về cách bố trí hình ảnh trên giấy, lựa chọn giữa chiều ngang và chiều dọc Đảm bảo kích thước hình vẽ phù hợp và xác định vị trí đặt hình ở giữa hoặc lệch sang trái, phải, trên hoặc dưới để tạo ra bố cục cân đối và hài hòa.
Bước 1: Vẽ phác khung hình
Khung hình là giới hạn bao quanh các đặc điểm như cao, thấp, lồi lõm của mẫu vật Thông thường, khung hình có thể là hình tam giác cho lá trầu, hình tứ giác cho các đồ vật như bình hay ly tách, hình nhiều cạnh cho lá mướp hoặc lá sắn và hình tròn cho bông hoa hoặc con gà.
Tùy thuộc vào hình dáng bên ngoài của mẫu, chúng ta sẽ phác thảo khung hình phù hợp Khung hình này chỉ là sự tưởng tượng của người vẽ và không tồn tại thực tế trong mẫu.
- Khi vẽ khung hình cần chú ý:
▪ Kích thước phải tương ứng tỷ lệ với kích thước của mẫu (chiều ngang, chiều cao hay những khoảng trống của khung hình)
▪ Vẽ phác khung hình cần nét mảnh, nhẹ để sau này có thể tẩy bỏ dễ dàng
▪ Đối với mẫu cân đối (như cái chai, lá bàng…) cần vẽ trục đối xứng để vẽ hình cho đều
Đối với mẫu ghép bao gồm 2-3 vật mẫu, cần thực hiện quan sát và ước lượng tỷ lệ giữa các mẫu để so sánh Sau đó, hãy vẽ khung hình riêng cho từng vật mẫu để thể hiện sự khác biệt và đặc trưng của chúng.
Hình 1.10 Khung hình của mẫu vẽ tĩnh vật
Hình 1.11 Khung hình trong vẽ hình họa người
Bước 2: Vẽ phác nét chính
- Quan sát, ước lượng tỉ lệ các bộ phận và đánh dấu các điểm đặc trưng: cao-thấp, lồi-lõm theo chiều ngang, chiều cao mẫu
Dựa vào các điểm đã đánh dấu, hãy phác thảo các nét mờ để xác định hình dáng của mẫu Bạn có thể thử vẽ nhiều nét phác khác nhau để tìm ra nét chính xác hơn, đồng thời quan sát và điều chỉnh tỉ lệ nếu cần thiết.
- Dựa vào các nét chính đã ổn định, quan sát mẫu thật để vẽ nét các chi tiết cho đúng mẫu
Để tạo ra nét vẽ chi tiết, cần chú ý đến sự tương phản giữa đậm và nhạt theo quy luật gần rõ-xa mờ Bạn có thể vẽ nhiều nét và sau đó sử dụng tẩy để lọc ra những nét chính xác và đẹp hơn.
Bước 4: Vẽ đậm nhạt (đánh bóng)
Để xác định độ đậm nhạt của mẫu, cần quan sát kỹ các mức độ như độ đậm nhất, độ trung gian (đậm vừa) và độ sáng Nếu mẫu chứa nhiều chất liệu hoặc cấu trúc khác nhau, độ đậm nhạt sẽ phức tạp hơn, do đó cần chú ý để nhận diện rõ ràng độ đậm nhạt chính.
- Xác định vị trí và hình dáng các mảng đậm nhạt, vẽ phác bằng nét mờ
- Vẽ đậm nhạt theo mảng Cần chú ý:
KHỐI CƠ BẢN VÀ THỰC HÀNH VẼ KHỐI CƠ BẢN
Vẽ khối vuông
Hình 2.3 Khối vuông (khối lập phương)
Khối lập phương là một trong những hình khối cơ bản không thể thiếu khi làm quen với hình họa Nó đóng vai trò quan trọng trong việc rèn luyện kỹ năng hình họa cơ bản.
Khối vuông, hay còn gọi là khối lập phương, là một trong những hình khối cơ bản nhất, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhiều hình phức tạp khác Nó xuất hiện xung quanh chúng ta trong nhiều vật dụng hàng ngày như bàn, ghế, hộp, tivi, tủ lạnh và cả ngôi nhà.
- Là khối góc cạnh, dễ nhìn ra được các mảng của chiều cao, chiều ngang Dễ nhìn thấy giới hạn chiều dài của các cạnh
- Có thể nhìn rõ chiều sâu của các mặt phía trước và phía sau
- Có thể dễ dàng nhận ra các mặt sáng, mặt mờ, mặt tối, mặt đổ bóng, mặt phản quang
- Khối không có các chi tiết phức tạp cũng như không quá khó để dựng hình
Trong không gian hai chiều, khối lập phương được gọi là hình vuông, trong khi ở không gian ba chiều, nó có thêm chiều sâu bên cạnh chiều ngang và chiều cao Để vẽ khối vuông, cần có khả năng quan sát mẫu, kỹ năng so sánh tỷ lệ, hướng hình và phối cảnh Khối lập phương là nền tảng cho nhiều khối hình cơ bản và phức tạp sau này.
Khi đã tìm hiểu kỹ về khối lập phương, bạn có thể hình dung ra bất kỳ vật thể nào trong không gian này
Hình 2.4 Các bước vẽ khối vuông Bước 1:
Hình 2.5 Dựng hình khối lập phương
Để bắt đầu, hãy canh bố cục nằm giữa giấy vẽ Sử dụng que đo để xác định tỷ lệ chiều cao và chiều ngang tổng, so sánh chúng với nhau, ưu tiên lấy tỷ lệ nhỏ hơn làm chuẩn Tiếp theo, chấm ra bốn điểm tượng trưng cho chiều ngang và chiều cao tổng của khối trên giấy Cuối cùng, kiểm tra lại một lần nữa và nếu không có gì thay đổi, tiến hành phác nét ra.
Quan sát diện bên trái và bên phải để xác định diện nào nhỏ hơn, ưu tiên chọn tỉ lệ nhỏ hơn làm chuẩn Sau đó, so sánh hai diện này để phác thảo cạnh giữa một cách chính xác.
Để xác định tỉ lệ chiều sâu của diện đỉnh khối lập phương, trước tiên cần có điểm cao nhất, điểm thấp nhất, cạnh trái, cạnh phải và cạnh giữa Sau đó, ta có thể dễ dàng đo chiều sâu của diện đỉnh và so sánh với diện trái hoặc phải của khối, ưu tiên so sánh với diện nào có kích thước nhỏ hơn.
Khi đã xác định được các tỷ lệ cần thiết, chúng ta tiến hành vẽ cấu trúc khối lập phương một cách rõ ràng để xác định mặt đáy Từ mặt đáy này, chúng ta có thể phác thảo bóng đổ của khối lập phương.
- Kẻ đường cạnh bàn nhằm phân chia rõ mặt phẳng nền đứng & nền nằm nhằm tạo điều kiện cho việc vẽ nền sau này
Hình 2.6 Vẽ đậm nhạt các diện của khối vuông
- Các nét dựng hình ban đầu cần tẩy mờ đi để diễn tả đậm nhạt được chính xác.
Để xác định độ đậm nhạt của các diện khối lập phương, cần nheo mắt để phân biệt sự khác biệt về sáng tối Diện sáng nhất có thể để trắng, trong khi diện trung gian nên được đánh từ 1-2 lớp Đối với diện tối nhất, cần tăng độ đậm bằng cách sử dụng 3 lớp chì đan xen.
Sử dụng chì nhạt B để tạo độ đậm nhạt cho khối, bắt đầu từ các sắc độ đậm nhất và giảm dần Quy trình này ưu tiên theo thứ tự từ nền, bóng đổ, đỉnh khối, diện tối, diện mờ đến diện sáng.
- Để ý chì luôn chuốt nhọn vừa phải thường xuyên, đan nét theo chiều của vật thể để tạo khối khỏe và mạnh hơn
Bạn có thể bắt đầu bằng cách vẽ nền trước khi tạo khối hoặc hoàn thành khối và sau đó vẽ nền Hãy chú ý đến việc đánh nét đậm từ trong góc ra ngoài để tạo chiều sâu cho bức tranh.
Hình 2.7 Phân tích và tăng độ đậm nhạt khối vuông
- Bắt đầu tăng đậm các diện sáng tối Lưu ý câu "gần rõ - xa mờ" để tăng đậm các diện sao cho đúng quy luật viễn cận
- Ở bước này bắt đầu sử dụng chì 3B để tăng độ trung gian và tối của các diện
Để vẽ khối lập phương một cách chính xác, cần hiểu rõ về độ sáng, tối và trung gian của từng mặt Sau đó, cần phân tích từng diện để xác định độ sáng, tối và trung gian riêng biệt dựa vào nguồn sáng.
Khi so sánh độ tối (đậm) giữa nền và vật, cần xem xét độ đậm của nền so với độ đậm của vật, cũng như độ sáng của nền so với độ sáng của vật Việc này giúp xác định sự tương phản và tạo ra hiệu ứng thị giác rõ ràng hơn trong thiết kế.
Để tránh tình trạng bề mặt bài vẽ bị bóng và mất đi độ trong, cần sử dụng chì 4B hoặc 5B khi đánh vào các mảng tối Việc này giúp giữ cho nét vẽ được mềm mại và tự nhiên hơn.
Để hoàn thiện khối, cần chú ý rằng phản quang trên mặt tối không nên quá sáng, mà chỉ nên chuyển độ nhè nhẹ Đồng thời, độ đậm của nền và bóng đổ phải rõ ràng, tách biệt hẳn với mặt tối để tạo nên sự nổi bật.
Để điều chỉnh sắc độ một cách chính xác, bạn nên hình thành thói quen đặt bài vẽ dưới mẫu để có thể so sánh trực tiếp và dễ dàng điều chỉnh độ sáng tối.
- Sắc độ của mặt nền nằm không nên để quá sáng mà phải hơi trầm xuống, nhằm tách mặt nền ra khỏi mặt sáng của mẫu
Hình 2.8 Hoàn thiện khối vuông
- Lưu ý qui luật gần rõ xa mờ, tức là tương phản của nền ở xa sẽ mờ hơn (nhòe) tương phản trên vật mẫu ở gần
Vẽ khối tam giác
Khối tam giác là một hình khối đơn giản được hình thành từ bốn điểm, trong đó ba điểm nằm trên một mặt phẳng tạo thành đáy và điểm còn lại nằm ngoài mặt phẳng đó Đây là số lượng điểm tối thiểu cần thiết để tạo ra không gian ba chiều.
Trong thực tế, ba điểm đáy của khối tam giác đều nằm trên một mặt phẳng Tuy nhiên, khi thể hiện trên bản vẽ, ba điểm này sẽ có độ cao khác nhau nhằm tạo ra hiệu ứng không gian.
Hình 2.10 Các bước vẽ khối tam giác Bước 1:
Hình 2.11 Xác định điểm và dựng hình khối tam giác
Để xác định bố cục cân đối trên giấy vẽ, trước tiên cần sử dụng que đo để đo tỉ lệ chiều cao và chiều ngang tổng, ưu tiên lấy tỉ lệ nhỏ hơn làm chuẩn Tiếp theo, chấm ra bốn điểm đại diện cho chiều ngang và chiều cao tổng của khối Cuối cùng, kiểm tra lại các điểm quan trọng: điểm 1 là đỉnh, điểm 2 là cạnh đáy, điểm 3 là đường trục từ đỉnh, điểm 4 là điểm ngoài cùng bên trái, và điểm 5 là điểm ngoài cùng bên phải.
- Khi dựng hình tam giác, cần xác định độ dài, ngắn và các góc chếch của hai của đáy để xác định đúng chiều cao của hình
Quan sát diện bên trái và bên phải, xác định diện nào nhỏ hơn và ưu tiên lấy tỉ lệ nhỏ hơn làm chuẩn Sau đó, so sánh chúng để phác thảo cạnh giữa.
Khi đã xác định điểm cao nhất, điểm thấp nhất, cạnh trái, cạnh phải và cạnh giữa của khối lập phương, việc tìm tỉ lệ chiều sâu của diện đỉnh trở nên đơn giản hơn Ta chỉ cần đo chiều sâu của diện đỉnh và so sánh với diện trái hoặc phải của khối, ưu tiên so sánh với diện nào có kích thước nhỏ hơn.
Hình 2.12 Vẽ đậm nhạt khối tam giác
Để xác định độ đậm nhạt của các diện, hãy nheo mắt quan sát Diện sáng nhất có thể để trắng, diện trung gian nên đánh từ 1-2 lớp, trong khi diện tối nhất cần tăng độ đậm bằng 3 lớp chì đan xen.
Khi ánh sáng chiếu vào bề mặt của khối tam giác, nó sẽ tạo ra hai mảng sáng tối với ranh giới rõ ràng Ranh giới này thường không sắc nét như ở khối hình hộp do độ vát nhọn của mảng từ trên xuống.
Sử dụng chì nhạt B để tạo độ đậm nhạt cho khối, bắt đầu từ sắc độ đậm nhất đến nhạt dần Quy trình này bao gồm việc xác định thứ tự ưu tiên cho các diện: nền, bóng đổ, đỉnh khối, diện tối, diện mờ và diện sáng.
- Để ý chì luôn chuốt nhọn vừa phải thường xuyên, đan nét theo chiều của vật thể để tạo khối khỏe và mạnh hơn
Bạn có thể bắt đầu vẽ nền ngay từ đầu hoặc vẽ khối trước rồi thêm nền sau Hãy chú ý tạo nét đậm từ trong góc ra ngoài Sử dụng kỹ thuật nheo mắt để so sánh độ sáng giữa nền và vật thể.
- Độ đậm nhạt trên 1 cạnh của khối tam giác sẽ không giống nhau do độ xa gần khác nhau sẽ hứng nguồn ánh sáng khác nhau
Hình 2.13 Tăng đậm nhạt khối tam giác
- Bắt đầu tăng đậm sắc độ các diện sáng tối
Khối tam giác với ba diện giúp việc xác định độ đậm nhạt trở nên dễ dàng hơn so với khối lập phương Sau khi xác định các diện sáng, tối và trung gian, cần phân tích các sắc độ trong từng diện đó Cần lưu ý rằng độ sáng của phía trên và dưới cùng một cạnh sẽ không giống nhau.
- Đánh bóng phần nền sau khi đánh xong phần khối của mẫu
Hình 2.14 Hoàn thiện khối tam giác
- Tiếp tục so sánh đậm nhạt của các khối và tăng đậm cho những phần đậm nhất bằng chì 5B, 7B.
- Dùng gôm lấy sáng cho phần sáng nhất.
Các bóng ngả và bóng phản quang chịu ảnh hưởng bởi vị trí, độ tiếp nhận ánh sáng và không gian thực của mẫu Việc nheo mắt giúp đánh bóng và phân tích độ đậm nhạt, từ đó tạo ra sự thống nhất giữa bóng và hình.
Vẽ khối trụ
Khối trụ là khối có hình ống tròn, mặt trên và dưới tròn nhưng tùy vào góc nhìn phối cảnh sẽ có dạng hình bầu dục khác nhau
Trong không gian, có hai loại khối là khối tròn và khối phẳng Khối trụ là hình dạng khối tròn tương ứng với khối lục giác, do đó, cấu trúc của khối trụ tương tự như khối lục giác, chỉ khác nhau ở một số tính chất.
- Khối trụ là khối tròn đầu tiên sau các khối có góc cạnh, là khối hình biến thể của các khối cơ bản
Khối trụ là một hình khối được hình thành từ sự kết hợp giữa phần thân giống như hình hộp và hai đáy hình cầu ở trên và dưới Tâm điểm của đường tròn khối trụ nằm trên trục chính, chia khối thành hai phần bằng nhau Cấu trúc của khối trụ trong không gian tương tự như cấu trúc của khối hình hộp.
Khối trụ được vẽ theo các bước tương tự như các khối trước, nhưng cần chú ý trong quá trình thực hiện Do khối có độ cong, việc vẽ hoặc đánh bóng cần phải nối các nét để tạo ra độ cong tự nhiên cho vật thể.
Hình 2.16 Các bước vẽ khối trụ Bước 1:
Hình 2.17 Dựng hình khối trụ
Để dựng hình khối trụ giống như khối lục giác, trước tiên cần quan sát mẫu để xác định tỉ lệ giữa các chiều Tỉ lệ nhỏ hơn sẽ được lấy làm chuẩn, sau đó so sánh với tỉ lệ còn lại Từ đó, chúng ta có thể đánh dấu 4 điểm dựa trên tỉ lệ đã so sánh và phác thảo khung hình chữ nhật để thể hiện kích thước của khối trụ.
Khi vẽ một vật mẫu có tính chất đối xứng, cần chú ý đến việc xác định trục dọc của khối trụ Trục dọc là trục thẳng đứng, vuông góc với mặt đất, giúp chia khối trụ thành hai phần bằng nhau.
Để thiết kế khối trụ, trước tiên, chúng ta so sánh chiều sâu của mặt đỉnh với chiều ngang của khối trụ Sau đó, từ mặt đỉnh, chúng ta vẽ mặt đáy có kích thước lớn hơn một chút so với mặt đỉnh.
- Có được các tỉ lệ cần thiết, ta phác ra cấu trúc khối trụ, vẽ mặt đỉnh & mặt đáy vào, từ đấy xác định được bóng đổ của khối
Khi quan sát khối trụ, hình dạng mặt trên có thể thay đổi từ elip lớn đến nhỏ tùy thuộc vào góc nhìn Để có cái nhìn chính xác hơn, cần so sánh độ cong của mặt đáy với mẫu thật.
- Phác đường cạnh bàn để phân chia không gian đứng & không gian nằm nhằm mục đích vẽ nền sau này
Hình 2.18 Phân tích sáng tối khối trụ
Hình 2.19 Vẽ đậm nhạt khối trụ
Tùy thuộc vào nguồn sáng, chúng ta có thể phân chia khối trụ giống như khối lục giác, bằng cách nheo mắt để xác định chu vi của các diện sáng, mờ và tối theo vật mẫu Sau khi đã phân diện chính xác, chúng ta bắt đầu tiến hành vẽ với các sắc độ đậm nhạt phù hợp.
- Cần vờn khối để có sự chuyển nhẹ giữa các diện
Sử dụng chì nhạt B để tạo ra sự chuyển sắc tối cơ bản cho khối, bắt đầu từ sắc độ đậm nhất và giảm dần, theo thứ tự: nền, bóng đổ, đỉnh khối, diện tối, diện mờ và diện sáng.
- Để ý chì luôn chuốt nhọn vừa phải thường xuyên, đan nét theo chiều của vật thể để tạo khối khỏe và mạnh hơn
Bạn có thể bắt đầu bằng việc vẽ nền trước hoặc vẽ khối trước rồi mới thêm nền sau Hãy chú ý đánh nét đậm từ trong góc ra ngoài để tạo chiều sâu cho bức tranh.
Hình 2.20 Tăng đậm nhạt khối trụ
- Bắt đầu tăng đậm sắc độ các diện sáng tối
Để tăng độ cong cho khối một cách hiệu quả, cần phân tích và chuyển đổi khối thành dạng vạt mảng, cụ thể là khối lục giác, nhằm đan nét đúng chiều của diện.
Khi khối cong bắt đầu hình thành nhưng vẫn còn cứng, hãy sử dụng chì nhọn với độ vừa phải để nhẹ nhàng vờn quanh đỉnh khối, giúp giảm độ gắt và chuyển dần sang diện mờ.
- Sử dụng chì nhạt B để vờn khối tương tự từ diện mờ qua diện sáng
- Nheo mắt để so sánh độ đậm của vật với nền
- Cần quan sát kỹ để thể hiện phần sáng-tối của mặt trên khối trụ (mặt hình elip)
Hình 2.21 Hoàn thiện khối trụ
Để hoàn thiện khối, cần chú ý rằng phản quang của mặt tối không nên quá sáng, mà chỉ nên chuyển độ nhẹ nhàng Độ đậm của nền và bóng đổ cần phải rõ ràng, đồng thời phải tách biệt hẳn với mặt tối để tạo sự nổi bật.
- Cần nheo mắt so sánh độ sáng-trong sáng và độ tối-trong tối Độ sáng-tối của vật phải rõ ràng hơn độ sáng-tối của phần nền.
Vẽ khối chóp
Khối chóp nón, hay còn gọi là khối tròn xoay, là một hình khối được hình thành khi một đường cong phẳng quay xung quanh một trục thẳng nằm trong cùng mặt phẳng.
Hình 2.23 Các bước vẽ khối chóp Bước 1:
Hình 2.24 Vẽ khung hình khối chóp
Để dựng hình khối chóp nón tương tự như khối tam giác, trước tiên cần quan sát tỷ lệ giữa chiều cao và chiều ngang Từ đó, xác định 4 điểm dựa trên tỷ lệ đã so sánh và vẽ phác cạnh bên của khối chóp Việc kiểm tra độ xiên của cạnh là cần thiết để đảm bảo khối chóp đạt được hình dạng gần giống mẫu nhất.
Khi vẽ vật mẫu có tính chất đối xứng, cần chú ý đến việc vẽ trục dọc của khối trụ Trục dọc này là một trục thẳng đứng, vuông góc với mặt đất, giúp chia khối chóp thành hai phần bằng nhau.
Để xác định chiều sâu của đáy khối chóp nón, trước tiên ta so sánh chiều sâu của mặt đỉnh với chiều ngang của khối trụ Sau đó, từ đáy, ta vẽ một hình elip có chiều ngang tương đương với chiều ngang của khối chóp nón, lưu ý vẽ cả phần bị khuất của mặt đáy.
- Có được các tỉ lệ cần thiết, ta phác ra cấu trúc khối chóp, vẽ cạnh bên & mặt đáy vào, sau đó xác định được bóng đổ của khối
- Phác đường cạnh bàn để phân chia không gian đứng & không gian nằm nhằm mục đích vẽ nền sau này
Hình 2.25 Vẽ đậm nhạt cho khối chóp
Khối chóp là sự kết hợp độc đáo giữa khối tam giác và khối trụ, đòi hỏi người quan sát cần nheo mắt để nhận diện rõ ràng các chu vi của các diện sáng, mờ và tối theo vật mẫu.
Sử dụng chì nhạt B để tạo ra sự chuyển sắc tối cơ bản cho khối, bắt đầu từ việc xác định các sắc độ từ đậm nhất đến nhạt dần, bao gồm các bước: nền, bóng đổ, đỉnh khối, diện tối, diện mờ và diện sáng.
- Đan nét theo chiều của vật thể để tạo khối khỏe và mạnh hơn
Hình 2.26 Tăng đậm nhạt cho khối chóp
- Bắt đầu tăng đậm sắc độ các diện sáng tối
Để tạo độ cong cho khối khỏe hơn, cần phân tích và chuyển khối về dạng vạt mảng, cụ thể là hình tam giác, nhằm đan nét cho đúng chiều của diện.
Khi khối cong xuất hiện nhưng vẫn còn cứng, hãy chuốt chì nhọn một cách vừa phải và vờn nhẹ vùng đỉnh khối để làm giảm độ gắt, giúp chuyển đổi từ đỉnh khối sang diện mờ một cách tự nhiên.
- Sử dụng chì nhạt 3B để vờn khối tương tự từ diện mờ qua diện sáng
- Đan nét cho các khối bên tối bằng chì 4B để tránh bị “lì” bài vẽ
- So sánh độ tối của khối và bóng đổ
Hoàn thiện khối là bước quan trọng, trong đó cần chú ý đến độ phản quang của mặt tối, không nên quá sáng mà chỉ nên chuyển độ nhẹ nhàng Đồng thời, độ đậm của nền và bóng đổ phải rõ ràng và tách biệt với nhau.
Hình 2.27 Hoàn thiện khối chóp
- Nheo mắt để xác định độ sáng của phần đỉnh và phần chân khối gần nhất phần nào sáng hơn
- Độ chênh lệch sáng-tối của phần mẫu gần sẽ rõ ràng hơn ở phần xa.
Vẽ khối cầu
Khối cầu là một trong hai khối hình cơ bản và quan trọng nhất trong hình học, bên cạnh khối lục giác Nó đóng vai trò nền tảng trong việc tạo hình cho nhiều vật thể phức tạp Việc hiểu rõ cấu trúc và nguyên lý sáng tối dựa vào hình dáng của khối cầu sẽ giúp học viên dễ dàng hơn trong việc diễn tả khối tròn trong tương lai.
Hình 2.29 Các bước vẽ khối cầu
Hình 2.30 Dựng hình khối cầu
Đầu tiên, cần xác định bố cục cân đối trên tờ giấy vẽ, sau đó tạo khung hình vuông sao cho khối cầu nằm vừa vặn bên trong Tiếp theo, tiến hành dựng trục dọc để hoàn thiện cấu trúc.
& trục ngang chia khung hình thành bốn phần bằng nhau
- Từ khung hình vuông & trục dọc, trục ngang được xác định đầy đủ, ta vẽ đường cong dựa vào cạnh ngoài của từng ô vuông nhỏ
Sau khi hoàn thành hình tròn, bước tiếp theo là xác định mặt elip với tâm nằm tại giao điểm của trục dọc và trục ngang Điều này giúp tạo ra độ sâu và hình thành khối cầu một cách rõ ràng hơn.
Khi hoàn thiện hình khối cầu, bước tiếp theo là xác định đường cạnh bàn, chia không gian thành hai phần: không gian đứng và không gian nằm.
Khi ánh sáng chiếu vào khối cầu, nó sẽ được chia thành hai phần sáng và tối, nhưng không có ranh giới rõ ràng giữa chúng Sự chuyển động của bóng đổ cũng hòa quyện vào nhau, tạo nên sự phức tạp trong ánh sáng và bóng tối Trong phần sáng, có sự phân chia thành phần sáng nhất và sáng trung gian, trong khi phần tối bao gồm phần tối và phần phản quang Phản quang của khối cầu là một yếu tố khó nhận diện nhất, vì nó nằm giữa phần sáng và tối, với hình dạng cong tròn đặc trưng.
Hình 2.31 Vẽ đậm nhạt khối cầu
Sử dụng chì nhạt B để tạo ra sự tương phản sáng tối cơ bản cho khối, bắt đầu từ việc xác định sắc độ từ đậm nhất đến nhạt dần, bao gồm các bước như nền, bóng đổ, đỉnh khối, diện tối, diện mờ và diện sáng.
- Để ý chì luôn chuốt nhọn vừa phải thường xuyên, đan nét theo chiều của vật thể để tạo khối khỏe và mạnh hơn
Bạn có thể bắt đầu bằng cách vẽ nền trước khi hoàn thành các khối hoặc vẽ khối xong rồi mới thêm nền sau Hãy chú ý tạo nét đậm từ trong góc và kéo ra ngoài để tạo chiều sâu cho bức tranh.
Hình 2.32 Tăng đậm nhạt khối cầu
- Bắt đầu tăng đậm các diện sáng tối Lưu ý câu "gần rõ - xa mờ" để tăng đậm các diện sao cho đúng quy luật viễn cận
Khi xem xét độ đậm của khối cầu theo đường vòng cung, cần chú ý rằng độ sáng và tối của đường này không đồng đều Mặt trên của khối cầu thường nhận nhiều ánh sáng hơn, trong khi mặt dưới thường tối hơn.
- Điểm đặc biệt của khối cầu là ánh sáng phản quang rất rõ và sáng nên khi vẽ cần lưu ý xác định đúng khu vực phản quang này
Hình 2.33 Hoàn thiện khối cầu
Hoàn thiện khối là bước quan trọng, cần lưu ý rằng phản quang của mặt tối không nên quá sáng mà chỉ cần chuyển độ nhẹ nhàng Độ đậm của nền và bóng đổ phải rõ ràng, tách biệt với mặt tối Độ đậm của đỉnh khối qua mặt mờ và từ mặt mờ đến mặt sáng nên chuyển độ một cách êm ái, đồng thời cần thường xuyên đánh bóng theo chiều khối để giữ được độ cong của vật thể.
Để điều chỉnh sắc độ hiệu quả, hãy tạo thói quen đặt bài vẽ dưới mẫu để so sánh trực tiếp Cách này giúp bạn dễ dàng nhận ra lỗi sai và chỉnh sửa kịp thời.
- Sắc độ của mặt nền nằm không nên để quá sáng mà phải hơi trầm xuống, nhằm tách mặt nền ra khỏi mặt sáng của mẫu
- Không gian xung quanh khối cầu có thể hoàn toàn sáng hơn hoặc tối hơn để nổi bật khối cầu
Phân tích và hiểu khối cơ thể người từ đó thể hiện được sáng-tối cho dáng mẫu
Hình 2.34 Cơ thể người quy theo hình khối
ỨNG DỤNG VẼ KHỐI CƠ BẢN TRONG
Mô tả nếp xếp vải
Nếp xếp vải hình thành khi vải được phủ quanh một diện tích nhất định, có thể là ngẫu nhiên hoặc có chủ đích Hình dạng của các nếp xếp phụ thuộc vào bề mặt tiếp xúc, có thể là nhẵn hoặc gồ ghề, cùng với chất liệu vải, từ mềm mại đến cứng cáp.
Trong vẽ thời trang, sinh viên thường gặp các dạng nếp xếp ngẫu nhiên hoặc cố định, tạo điểm nhấn cho trang phục Việc nắm vững cấu trúc khối và ánh sáng sẽ giúp người vẽ mô tả trang phục một cách chính xác và sinh động hơn.
Hình 3.2 Mẫu nếp xếp vải
Hình 3.3 Các bước thực hiện vẽ nếp xếp vải
Phương pháp thực hiện vẽ nếp xếp vải cũng gồm các bước như ở phần vẽ khối:
Bước 1: Dựng khung hình của mẫu
Bước 2: Nheo mắt phân tích nguồn sáng, hướng sáng để xác định bóng của mẫu, bóng đổ, phân mảng đậm nhạt
Bước 3: Tăng đậm nhạt cho bài vẽ, cần nheo mắt để xác định nguồn sáng chiếu vào, xác định hình của bên tối
Bước 4: Phân tích và tăng đậm chỗ tối nhất, dùng gôm lấy sáng chỗ sáng nhất
Cần lưu ý quy luật viễn cận gần rõ xa mờ
Em hãy lựa chọn mô tả lại một trong các dạng nếp gấp vải sau
Hình 3.4 Một số nếp xếp vải dạng chóp
Hình 3.5 Nếp xếp vải dạng tròn
Mô tả sáng tối trên trang phục
- Váy tròn xòe là kiểu váy được phái nữ rất ưa chuộng bởi sự bồng bềnh lãng mạn và đậm chất nữ tính
Kỹ thuật cắt vải rộng ở phía gấu váy giúp tạo dáng xòe tự nhiên khi mặc, với các nếp gấp đều đặn và liên tiếp, mang lại vẻ đẹp thanh lịch và thu hút cho người mặc.
Hình 3.6 Mẫu váy tròn xòe
Bước đầu tiên trong việc thiết kế mẫu váy là dựng khung hình, bắt đầu bằng việc xác định độ cong cho phần chân, hình khối trụ tròn, trước khi tạo độ lượn theo mẫu.
Bước 2: Nheo mắt để phân tích nguồn sáng và hướng sáng, từ đó xác định bóng của mẫu và các vùng sáng tối Ở giai đoạn này, mẫu có cấu trúc phức tạp với nhiều nếp hình trụ tròn, vì vậy cần xác định độ sáng và tối cơ bản trước khi tiếp tục.
Bước 3: Tăng đậm nhạt cho bài vẽ, nheo mắt để xác định nguồn sáng chiếu vào, xác định hình của bên tối
- Các dải tối có độ đậm thay đổi khác nhau ở phần trên và dưới
Bước 4: Phân tích và tăng đậm chỗ tối nhất, dùng gôm lấy sáng chỗ sáng nhất
Cần lưu ý quy luật viễn cận gần rõ xa mờ, xác định tối-trong tối và sáng-trong sáng
1 Em hãy mô tả nếp xếp vải ở tay áo có nếp gấp
Hình 3.7 Hình tham khảo nếp xếp tay áo
2 Em hãy mô tả mẫu nơ trên trang phục.
Hình 3.7 Mẫu nếp xếp trên nơ
3 Em hãy mô tả mẫu váy có biến kiểu.
Hình 3.8 Mẫu váy biến kiểu
4 Em hãy mô tả mẫu đầm bí sau