Phải chăng nếu “chuyên chú ở con người mà không chuyên chú ở văn chương” thì văn chương đó sẽ đánh mất mình,sẽ không còn là nó và không có giá trị văn chương nghệ thuật chăng ?.Để trả l[r]
Trang 1Văn chương có loại đáng thờ và không đáng thờ.Loại không đáng thờ là loại chỉ chuyên chú ở văn chương.Loại đáng thờ là loại chuyên chú ở con người Hãy giải thích và bình luận ý kiến trên
Vào những năm ba mươi của thế kỉ XX,trong đời sống văn học của chúng ta nổ
ra một cuộc tranh luận sôi nổi về vấn đề: “Nghễ thuật vị nghệ thuật” hay “Nghệ thuật vị nhân sinh”.Thực ra không phải cho đến tận bây giờ,vấn đề cơ bản,quan trọng của lí luận văn học mới được đặt ra và mới có câu trả lời khác nhau của hai phái có hai quan niệm văn chương khác nhau.Nguyễn Văn Siêu-một danh sĩ đời Nguyễn,văn chương nổi tiếng như Cao Bá Quát và được người đương thời gọi là:
“thần Siêu,thánh Quát” đã nói rõ quan điểm của ông: “Văn chương có loại đáng thờ và không đáng thờ.Loại không đáng thờ là loại chỉ chuyên chú ở văn
chương.Loại đáng thờ là loại chuyên chú ở con người”
Thế nào là “văn chương chỉ chuyên chú ở văn chương”.Đó là loại văn chương chỉ biết có nó,tức là coi hình thức nghệ thuật là trên hết.Nhà văn khi sáng tác chỉ chăm lo cái đẹp hình thức,không mấy chú ý đến nội dung tư tưởng và không quan tâm đến đời sống,đến vận mệnh con người ,không có trách nhiệm xã hội .Biểu hiện của khuynh hướng này cũng đa dạng với những mức độ khác
nhau,thuộc những trào lưu khác nhau
Đối với những thi sĩ ngày xưa thì “chuyên chú ở văn chương” là chăm chú gò câu đẽo chữ,đặt cau cho khéo,đối cho thật chỉnh,âm điệu réo rắt.Hoặc chỉ miệt mài với những trò tiểu xảo cầu kì như dùng điển tích,nghĩ ra những thể thơ rắc rối, vv HCM đã từng có ý kiến về thơ xưa: “thơ xưa chỉ biết yêu cảnh thiên nhiên đẹp” mà không hề biết đến cuộc đời,đến vận mệnh con người”
Quan điểm: “Nghệ thuật vị nghệ thuật” có khuynh hướng trong văn học lãng mạn Việt Nam năm 1930-1945 là biểu hiện tự giác ở “văn chương” chỉ “chuyên chú ở văn chương”.Các nghệ sĩ lãng mạn tuyên bố: “văn chương là văn chương” nghĩa là văn chương không dính giáng gì với cuộc đời,nó chỉ biết đến cái
đẹp.Một nhà thơ lãng mạn viết:
“Anh dù bảo tính tình tôi thay đổi Không chuyên tâm,không chủ nghĩa ,nhưng cần chi
Tôi chỉ là một khách tình si Ham cái đẹp có muôn hình muôn vẻ”
Thái độ chuyên chú ở văn chương không dừng lại ở đó,nó còn được đẩy tới cực đoan,trở thành chủ nghĩa duy mĩ,chủ nghĩa hình thức.Văn chương coi hình thức là tất cả,nó phủ nhận hoàn toàn nội dung của văn chương,cho rằng,thơ chẳng những không được nói đạo đức,chính trị,xã hội,mà cũng không được tả cảnh,tả tình và không cần nói đến bất cứ cái gì và bảo rằng thơ như thế mới
“thuần túy,mới là thơ” thơ không cần có nghĩa,thơ chỉ là âm thanh,là hình ảnh
Trang 2mà thôi.”
Thế nào là “văn chương chuyên chú ở con người”.Đó là loại văn chương quan tâm trước hết ở con người,luôn hướng tới cuộc sống và vì con người.Coi giá trị chủ yếu của văn chương không phải ở câu hay,từ đắc mà ở chỗ có ích cho cuộc đời.Đó chính là quan niệm: “nghệ thuật vị nhân sinh”.Gorki từng nói: “văn học là nhân học” là như vậy
Quan niệm “văn chương chuyên chú ở con người” cũng có những biểu hiện rất đa dạng.Nguyễn Đình Chiểu viết:
“Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà”
Với nhà thơ mù,đạo là nhân nghĩa,là lòng yêu nước,thương dân.Văn chương phải là vũ khí cứu đời,cứu người
Các nhà văn cách mạng thì quan niệm: “Văn chương là vũ khí chiến đấu,cải tạo xã hội và văn nghệ sĩ phải là chiến sĩ,đứng trong đội ngũ chiến đấu cách mạng”
Nguyễn Văn Siêu lại cho loại văn chương đáng thờ là loại văn chương chuyên chú ở con người Nguyễn Văn Siêu muốn đề cập đến giá trị chân chính,đến cái cao quý của văn chương.Có thể nói đó là ý kiến chẳng những xác đáng về lí lẽ
mà còn có căn cứ trong thực tiễn văn học
Phải chăng nếu “chuyên chú ở con người mà không chuyên chú ở văn chương” thì văn chương đó sẽ đánh mất mình,sẽ không còn là nó và không có giá trị văn chương nghệ thuật chăng ?.Để trả lời cho cau hỏi trên chúng ta chỉ cần trở lại mệnh đề nổi tiếng của Gorki: “Văn học là nhân học”.Con người là trung tâm chú ý,thể hiện của văn học,chứ đâu phải là cái ngoài của văn học.Mặt khác,trong văn chương nghệ thuật,hình thức gắn liền với nội dung.Xét đến cùng,chất lượng nghệ thuật của tác phẩm văn chương chủ yếu là ở chỗ nó đã thể hiện nội dung của tác phẩm một cách nghệ thuật như thế nào.Đành rằng văn chương là một bộ môn nghệ thuật,tức nó phải tìm kiếm,sáng tạo cái đẹp.Cuộc sống muôn màu muôn vẻ
và cái đẹp cũng như thế.Vậy thì “chuyên chú ở con người” đâu phải quay lưng với cái đẹp
Một tác phẩm văn học có giá trị thì tất nhiên phải có giá trị nghệ thuật,tức là phải hay.Một nhà văn thật sự phải có tài năng.Nhưng xét đến cùng ,cái chủ yếu làm nên giá trị của văn chương chính là “cái tâm”,tình người,tình đời của người cầm bút.Một áng văn thực sự có giá trị thì trước hết nó chứa đựng cái “tâm” đó của người viết.Vậy thì”chuyên chú ở văn chương” thì văn chương chưa chắc đã hay, còn “chuyên chú ở con người” thì văn chương lại thường hay
Lịch sử văn học đã từng ghi lại hiện tượng dường như vô lí: có những nhà văn lớn tuyên bố những lời giống như phủ nhận văn chương,nhưng họ vẫn thực sự nổi tiếng,với sự nghiêp bất hủ.Lại có những cây bút có tài,coi văn chương là trên hết,nhưng không có sáng tác có giá trị.Hồ Chí Minh từng nói : “lập thân bằng
Trang 3văn chương là thấp nhất” nhưng Người vẫn trở thành nhà văn lớn.Thực ra,họ không coi thường văn chương,mà chỉ vì mang nỗi đau nhân tình to lớn,sâu sắc,họ thất vọng về văn chương không có hiệu quả trực tiếp,thiết thực trong việc làm thay đổi số phận của con người
Ý kiến của Nguyễn Văn Siêu rất tiêu biểu cho quan điểm nghệ thuật đẹp đẽ,trở thành truyền thống trong sáng tác của cha ông ta.Quan điểm ấy là bài học quý giá đối với những người cầm bút cùng thời nói riêng và cho nhà văn,người sáng tác mai sau nói chung noi theo