Từ một cậu bé đến một chàng trai và trở thành một người đàn ông nhưng kỳ lạ thay , ám ảnh về cái lá diêu bông , ám ảnh về hình bóng của kiều nữ của một thủa xa vời ấy vẫn không sao khiế[r]
Trang 1Lá Diêu bông-chuyện tình của Hoàng Cầm và người gái quê Kinh bắc – ĐÔI DÒNG TẢN MẠN – Lê Minh Thiên – THCS Đặng Chánh Kỷ
Hoàng Cầm
“Váy Đình Bảng buông chùng cửa võng
Chị thẩn thơ đi tìm
Đồng chiều,
Cuống rạ.
Chị bảo:
Đứa nào tìm được Lá Diêu Bông
Từ nay tao gọi là chồng.
Hai ngày sau em tìm thấy lá
Chị chau mày: Đâu phải Lá Diêu Bông.
Mùa đông năm sau em tìm thấy lá
Chị lắc đầu,
Trông nắng vãn bên sông.
Ngày chị lấy chồng
Em tìm thấy lá
Chị cười xoe chỉ cắm trôn kim.
Chị ba con
Em tìm thấy lá
Xoè tay phủ mặt chị không nhìn.
Từ thuở ấy
Em cầm chiếc lá
Đi đầu non cuối bể.
Gió quê vi vút gọị
Diêu bông hời … ơi Diêu Bông!”.
Tôi chẳng còn nhớ nổi mình đã đọc bài thơ “ Lá Diêu Bông ” của Hoàng
Cầm ở đâu và tự bao giờ nữa nhưng có một cái gì đó về bài thơ cứ ám ảnh tôi thật lạ lùng Với tôi nó có thể được ví như một bản đàn bầu với những thanh âm thật chân quê mà cũng thật sang trọng Khúc tình ca chất ngất rớm lệ nhưng tuyệt vời trong sáng ấy cùng với niềm ái mộ những thi phẩm của Hoàng Cầm trong tôi đã thành một thứ cơ duyên mà ngay cả chính tôi cũng chẳng thể nào lý giải Chỉ biết rằng ,
Trang 2mỗi lúc cô đơn , mỗi lúc ngã lòng tôi lại có thói quen vịn vào câu thơ của Hoàng Cầm mà tự xoa dịu cho mình , tự thắp lên những ngọn lửa nhỏ trước những khoảng lặng của tâm hồn
“ Váy Đình Bảng buông chùng cữa võng ” - Hoàng Cầm đã mở đầu dòng
cảm xúc trữ tình bất hủ của mình bằng cái cách như thế Một câu thơ thô mộc đến mức ngô nghê nhưng là cái ngô nghê đáng yêu tạo nên sự bất ngờ đầy tính sáng tạo
Đó cũng là một điểm sáng mà dấu ấn cá nhân của ông từ lâu đã trở nên độc đáo trong cảm nhận của tôi Người con gái của làng quê Kinh Bắc nào kia gần như đã được nhà thơ tạc nguyên một bức chân dung như những gì mà cô ta có để rồi nguyên mẫu của con người này đã trở thành một chủ đề lạ lùng , bí ẩn có sức hấp dẫn đặc biệt đối với công chúng độc giả suốt mấy chục năm trời Những ai có niềm vinh hạnh đã từng gần gũi với nhà thơ thì nhân đó mà thêu dệt nên những câu chuyện tình đầy mộng mị Sự đa cảm , đa tình cũng như tài hoa của nhà thơ vùng
quan họ ấy đã thổi hồn vào “ Lá Diêu Bông ” và biến nó trở thành một kỳ án văn
chương từng tốn không biết bao nhiêu giấy mực tranh luận , bàn cãi , đồn thổi của người đời
Tôi muốn mình là một ngoại lệ Không bị cuốn vào vòng xoáy của những rắc rối ngoài văn chương Nhưng rồi cái câu chuyện rất lô gic , bằng xương bằng thịt
ấy của Hoàng Cầm vẫn khiến tôi bị ám ảnh Phải chăng đó là sự thật ? Nếu vậy thì cũng đáng trọng lắm chứ ! Con người thi sĩ đa cảm kia đã dũng cảm sống thật với lòng mình bất chấp tất cả mọi hệ lụy của nó Và người con gái của cuộc đời thật ấy
đã thôi miên vào những con chữ độc đáo của nhà thơ giúp ông làm nên một thi phẩm sống mãi với thời gian
Lúc đó , một cậu bé vừa tròn tám tuổi như Hoàng Cầm thú nhận là chính nhà ông đã bị hút hồn trước một thôn nữ vùng quê Kinh Bắc hơn nhà thơ ngót từng chục tuổi Sự chênh lệch tuổi tác quá lớn , hơn nữa cậu chàng lại còn quá nhỏ dại là căn nguyên tạo nên những ngang trái trong mối tình đơn phương vô vọng của nhà thơ Nhưng sức hấp dẫn kỳ lạ của câu chuyện này là chàng trai trẻ đã không hề từ bỏ Anh ta đã âm thầm đeo đẳng cái mối tình ảo mộng cuồng si kia cho đến trọn cả cuộc đời
Thú thực rằng , cái thằng người thời trẻ trai trong tôi cũng đã từng yêu Từng đau khổ , thổn thức biết bao khi những con thuyền tình đã không thể neo được về bến đậu Nhưng yêu một cách chân thành , tha thiết , bất chấp tất cả như tác giả của
“ Lá Diêu Bông ” thì quả là ngoài sức tưởng tượng
Trở lại với bài thơ , ý trung nhân của nhân vật trữ tình đã đưa một lời thách
đố vô cùng thú vị : “Đứa nào tìm được Lá Diêu Bông - Từ nay tao gọi là chồng ”.
Không biết , khi đưa ra cái điều kiện oái ăm này , có phải cô nàng đã đoán tỏng
được ánh mắt si mê của “ cậu em ” để biến nó trở thành một trò đùa con trẻ Hay
cô ta muốn tế nhị ngầm bảo “ cậu em ” nên dừng lại Đừng tiếp tục đi trên con
đường không tưởng ấy nữa Nhưng có lẽ điều mà cô ta không bao giờ ngờ tới ,
Trang 3thậm chí những người giàu sức tưởng tượng nhất từ cổ chí kim cũng không bao giờ
ngờ tới đó là sự huyễn tưởng về cái lá diêu bông kia đã đốt lên trong lòng chàng trai trẻ dại khờ một niềm hy vọng không có gì lay chuyển được Là bởi , anh ta cứ đinh ninh rằng , có được cái lá kia là có được trái tim người đẹp Để rồi , cứ thế , con người tội nghiệp ấy đã vó ngựa độc hành âm thầm , lặng lẽ nhẫn nại kiếm tìm không phải một ngày , hai ngày ; không phải một năm hai năm mà đằng đẳng suốt cả hàng chục năm trời mặc cho cuộc đời có trải qua bao nhiêu thăng trầm , dâu bể Sự kiện
hi hữu ấy là nguồn cảm tác vô tận của nhà thơ và cũng là chất men làm cho bài thơ của Hoàng Cầm trở nên rất đáng đọc
Thời gian lặng lẽ trôi Từ một cậu bé đến một chàng trai và trở thành một người đàn ông nhưng kỳ lạ thay , ám ảnh về cái lá diêu bông , ám ảnh về hình bóng của kiều nữ của một thủa xa vời ấy vẫn không sao khiến nhà thơ dứt được mình ra khỏi mộng Một đeo đẳng vừa tội nghiệp , đáng thương lại vừa rất đáng trân trọng Chẳng ai có thể sống hết mình một cách chân thành , đắm duối và ngây thơ vụng dại
ấy như tác giả của bài thơ cho nên hết thảy bạn đọc gần xa đều hiếu kỳ và cảm kích
Chao ôi ! lá diêu bông là cái gì ? một cái tên nghe tưởng như gần gũi mà sao
xa xôi làm vậy ? Có được nó khác chi hái được sao trên trời Nếu chỉ có “Hai ngày sau em tìm thấy lá” thì còn có thể giải thích đó là sự nhiệt thành khờ khạo thái quá của một tâm hồn thơ dại Nhưng rồi tới khi “Mùa đông năm sau em tìm thấy lá”
thì không còn ai nghĩ như vậy nữa Chàng trai ấy đâu biết rằng lời giải trong bài toán đố của cô gái đáo để kia đâu có dễ dàng như vậy Tuy nhiên , cho dù vậy thì sự xuất hiện bất ngờ của chàng trai với phiên bản thứ hai của lá diêu bông sau một năm trời tìm kiếm vẫn không thể không khiến cô nàng bối rối Cái chi tiết để cho cô ta
“Chị lắc đầu, Trông nắng vãn bên sông” là một phát hiện hết sức tinh tế của
Hoàng Cầm Cô gái lúc này dường như đang ngầm muốn bảo rằng trò chơi đã kết thúc, định mệnh đã an bài , thời son trẻ của cô ta đã không còn nữa cô sắp sửa lên thuyền sang bến làm dâu nhà người Cái điều khó nói đến se thắt cõi lòng ấy đã được cô gái bộc bạch nhưng chàng trai dại khờ lại nào đâu có biết Chính bởi thế ,
dù cô gái đã lắc đầu từ chối nhưng trong lòng anh ta vẫn cứ còn vẹn nguyên hy vọng Cho dù cuộc đời thì vẫn trôi qua một cách rất thực tế nhưng con người chàng trai
lại vẫn cứ âm thầm dệt mộng Để rồi “Ngày chị lấy chồng - Em tìm thấy lá” lại càng làm cho vấn đề trở nên khó xử Hình ảnh “Chị cười xoe chỉ cắm trôn kim.”
có một cái gì đó thật sự nghẹn ngào Bởi đơn giản rằng , ván đã đóng thuyền , đường kim mũi chỉ là tượng trưng cho bổn phận làm vợ , làm dâu , làm mẹ của cô gái rồi Tại sao chàng trai không hiểu ? Tại sao anh ta lại không từ bỏ ? Lại vẫn là anh ta với chiếc lá diêu bông Sự xuất hiện ấy đã tạo ra biết bao khó xử , ngại ngùng Nụ cười của cô gái bởi thế ẩn chứa rất nhiều điều không thể nói Đó không phải là cái cười bình thường , hồn nhiên được nữa mà chỉ cái cười chống chế gượng gạo Cô ta cười vì sự ngờ nghệch đáng yêu của chàng trai mới lớn kia hay cười vì muốn che giấu đi cái sự khó xử của lòng mình ? Tuy nhiên , dù gì thì sức tưởng tượng của người ta củng chỉ có hạn Cùng lắm thì mọi nỗi bất ngờ mà cô gái lo nghĩ cũng chỉ đến vậy mà thôi Với cô , cuộc hôn nhân mà cô đang có là cái Barie hữu
Trang 4hiệu nhất để ngăn chặn mọi nỗi tơ vương Bởi thế , khi thời gian tiếp tục trôi qua ,
cô gái đã cúi xuống bổn phận của mình Xuân sắc của một thời thiếu nữ bay biến tự bao giờ để nhường lại là một hình ảnh của một người đàn bà với đầy dấu ấn của thời gian và thiên chức Với cô , mọi thứ đã chìm vào trong lãng quên Cô không phải
là hình ảnh của người thiếu phụ trong “ Hai sắc hoa Ti Gôn ” của T.T.K “ Tôi vẫn đi bên cạnh cuộc đời – Ái ân lạt lẽo của chồng tôi – Rồi từng thu chết , từng thu chết – Vẫn dấu trong tim bóng một người ” Chính vì điều đó cho nên khi
“Chị ba con” mà em vẫn tìm thấy lá thì cô gái đã thực sự bàng hoàng Hình ảnh
“Xoè tay phủ mặt chị không nhìn.” đã gợi lên rất nhiều điều Người đọc có thể tùy
theo mức độ từng trải cuộc đời của mình mà có thể có những suy nghĩ khác nhau
“chị không nhìn.” vì không còn dám tin đó là sự thực Làm sao cô ta có thể tưởng
tượng nổi lời nói bâng quơ của mình lại có thể trở thành một niềm hy vọng canh cánh bên lòng một người con trai khờ khạo ấy suốt hàng chục năm trời như thế Chị
ta lúc bấy giờ day dứt , ân hận hay luyến tiếc ? Có lẽ , chị sẽ không dám nhìn thẳng vào khuôn mặt của chàng trai đang đối diện với mình nữa Sự chân thành thủy chung đến mức phi thực tế của anh ta có phải là một sản phẩm của cuộc đời này hay
đó chỉ là một giấc mộng ? Dù rằng , thời son trẻ phận con gái mười hai bến nước cô gái nào mà chẳng có lúc đầu mày , cuối mắt Có cô gái nào là không muốn mình trở thành một tâm điểm Khi có thêm một chàng trai trồng cây si trước cửa thử hỏi làm sao không lấy làm hãnh diện Nhưng khi đã đi vào trong cánh cửa hôn nhân thì dường như người phụ nữ nào cũng muốn an phận Xấu tốt , tươi héo với họ chỉ là chuyện đã rồi Bởi thế , khi chàng trai kia lại bổng đâu xuất hiện với cái lá ngờ nghệch thủa nào thì quả là đã thức dậy trong tâm hồn cô gái một thế giới cảm xúc
mà với cô nó đã ngủ yên từ lâu
Tôi đã nhiều lần tự đặt mình vào vị trí của nhân vật trữ tình của bài thơ để tìm lời lý giải nhưng rồi mọi nổ lực của tôi cuối cùng cũng là vô ích Có phải là trong con mắt của anh chàng khờ khạo ấy , hình ảnh về người phụ nữ đã có chồng thậm chí là có tới 3 con là không hề tồn tại Với anh , nàng tiên trong giấc mộng đầu đời
vẫn vẹn nguyên là “Váy Đình Bảng buông chùng cữa võng” hồn nhiên , trong
sáng , kiêu sa , nữ tính hôm nào Chao ôi ! nếu vậy thì cái mối tình của anh ta mới lãng mạn , đẹp đẽ biết bao
Tôi lại cũng đã từng nghĩ , nhân loại tương lai của vài ba trăm năm nữa , nghĩa là thế hệ của cháu chắt , chút chít của lũ con cháu chúng ta bây giờ , chúng sẽ hưởng một nền văn minh tiến bộ hơn hôm nay nhiều lắm Thế giới tình yêu của chúng chắc sẽ giải phóng bớt đi rất nhiều những gì thuộc về bản năng Những lúc
ấy không chừng những tác phẩm như “ Lá Diêu Bông ” của Hoàng Cầm mới là đắc
địa Là cũng bởi ngọn lửa lòng của trái tim yêu mà nhà thơ đã bộc bạch trong bài thơ có một cái gì đó mang tính siêu phàm , thoát tục Mấy ai giữa cuộc đời này dám sống chết hết mình vì tình yêu như thế ?
Tôi yêu mến thi phẩm “ Lá Diêu Bông ” của Hoàng Cầm bởi lẽ nó thật hồn
nhiên và trong sáng Không chỉ hồn nhiên và trong sáng trong cõi yêu mà trong
Trang 5nghệ thuật cũng vậy Tác giả của bài thơ đã không hề ăn theo , nói leo mà biết tạo cho mình một dấu ấn cá nhân vô cùng độc đáo Từ việc thêu dệt một câu chuyện tình tuyệt đẹp với lá diêu bông , Hoàng Cầm đã luôn biết phát triển nó một cách hợp
lý Bốn lần chàng trai ngỡ là đã tìm thấy chiếc lá kỳ lạ này đã được nhà thơ ngắt quãng với những biên độ thời gian hết sức tài tình Lần thứ nhất chỉ có hai ngày nhưng càng về sau thì khoảng cách lại xa hơn Xen giữa của những lần đó là những biến cố của cuộc đời mang đầy tính thăng trầm , dâu bể Không những thế , những phản ứng của cô gái trước mỗi lần chàng trai xuất hiện với lá diêu bông đã được nhà
thơ tái hiện cực kỳ tinh tế Từ cái chau mày không phải lá diêu bông đến chị lắc đầu trông nắng vãn bên sông rồi chị cười xoe chỉ cắm trôn kim và đến xòe tay phủ mặt chị không nhìn là đã chứa đựng trong đó biết bao biểu cảm của cô gái
chắc là cũng có cách sống rất nội tâm này Thế giới con chữ trong bài thơ luôn tạo được cảm giác chân thành , tha thiết và có sức động thấu vào tâm hồn độc giả
Hoàng Cầm giờ đã đi xa , rất xa nhưng những vần thơ chứa chan cảm xúc của
ông thì vẫn còn đó Ai đã từng đọc “ Bên kia sông Đuống” và ai đã từng đọc “ Lá Diêu Bông ” thì đều có thể thấy rằng những thi phẩm độc đáo này là quá đủ để làm
nên một tên tuổi lớn trong làng thơ nước Việt Cảm xúc giàu có hồn nhiên , tài năng thơ ca uyên bác chính là những yếu tố tuyệt vời giúp cho những áng trữ tình của Hoàng Cầm bất chấp mọi thử thách của thời gian , bất chấp mọi ráo kiệt cạn lấp để
cứ thế mãi miết chảy tới tận ngày hôm nay hợp lưu cùng tâm hồn thời đại
Nam Đàn một đêm buồn Tác giả : Lê Minh Thiên