Xây dựng tiến trình hoạt động dạy học một số kiến thức chương “sóng ánh sáng” (vật lý lớp 12 nâng cao) theo hướng hình thành và phát triển năng lực của học sinh

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại, phát huy tính tíc

KHOA VẬT LÝ

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

HỌC MỘT SỐ KIẾN THỨC CHƯƠNG“SÓNG ÁNH SÁNG” (VẬT

LÝ LỚP 12-NÂNG CAO) THEO HƯỚNG HÌNH THÀNH VÀ PHÁT

TRIỂN NĂNG LỰCCỦA HỌC SINH

Đà Nẵng, tháng 5 năm 2016

Trong quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận văn, tôi luôn nhận được sự giúp đỡ tận tình quý báu của quý Thầy Cô giáo, bạn bè và gia đình.Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến:

- Ban Giám Hiệu trường Đại học Sư phạm, Khoa Vật Lý, quý Thầy Cô đã tận tình giảng dạy tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn tốt nghiệp

- Cô Trần Thị Hương Xuân đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong suốt thời gian qua để tôi hoàn thành khóa luận của mình

- Cô Nguyễn Thị Kim Thu trường THPT Nguyễn Thượng Hiền đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi thực hiện thực nghiệm sư phạm trong khóa luận của mình trong thời gian tôi thực tập tại trường

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, người thân và bạn bè, đã động viên, ủng hộ và giúp đỡ tôi trong những tháng ngày tôi học tập tại trường Sư Phạm cũng như thời gian tôi hoàn thành khóa luận này

Mặc dù tôi đã cố gắng để hoàn thành khóa luận này nhưng không thể tránh khỏi những thiếu sót.Tôi mong nhận được sự thông cảm và góp ý tận tình của quý thầy cô

và bạn bè

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Đà nẵng, tháng 04 năm 2016 Sinh viên thực hiện

Huỳnh Thị Ngọc Anh

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN 1

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 5

Phần I: MỞ ĐẦU 6

1 Lý do chọn đề tài: 6

2 Mục đích nghiên cứu: 7

3 Nhiệm vụ nghiên cứu: 7

4.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: 8

5 Phương pháp nghiên cứu: 8

6 Tổng quan vấn đề nghiên cứu: 8

7 Những đóng góp của đề tài: 8

PHẦN II: NỘI DUNG 9

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TRONG DẠY HỌC VẬT LÝ 9

1 Phát huy tính tích cực hoạt động nhận thức của học sinh: 9

1.1 Khái niệm hoạt động nhận thức tích cực 9

1.2 Những biểu hiện của tính tích cực nhận thức 9

1.3 Nguyên nhân của tính tích cực nhận thức: 10

1.4 Phân biệt dạy học truyền thống và dạy học tích cực: 10

1.5 Những nhân tố ảnh hưởng đến tính tích cực nhận thức và khả năng sáng tạo của học sinh 11

1.6 Những biện pháp tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh 12

2 Một số phương pháp dạy học tích cực trong dạy học vật lý ở trường THPT…… ………14

2.1 Phương pháp góc trong dạy học vật lý ở trường phổ thông: 14

2.1.1 Khái niệm về dạy học theo Góc: 14

2.1.2 Vai trò của giáo viên và học sinh trong dạy học theo góc: 15

2.1.2.1 Vai trò của giáo viên: 15

2.1.2.2 Vai trò của học sinh trong học theo góc: 16

2.1.3 Quy trình thực hiện dạy theo góc: 16

2.1.3.1 Chọn nội dung, không gian lớp học phù hợp: 16

2.1.3.2 Thiết kế kế hoạch bài học: 16

2.1.4 Tổ chức dạy học theo góc: 18

2.1.5 Ưu điểm và hạn chế của dạy học theo góc: 19

2.1.5.1 Ưu điểm: 19

2.1.5.2 Hạn chế: 19

2.2 Phương pháp lamap trong dạy học Vật lý ở trường trung học phổ thông: 20

2.2.1 Khái quát về phương pháp LAMAP: 20

2.2.2 Tiến trình dạy học theo phương pháp LAMAP: 20

2.2.2.1 Cơ sở sư phạm của tiến trình dạy học: 20

2.2.2.2 Sơ đồ tiến trình dạy học theo phương pháp Lamap: 21

2.2.3 Một số lưu ý khi áp dụng phương pháp Lamap vào dạy học: 23

2.2.4 Các kỹ thuật dạy học và rèn luyện kỹ năng cho học sinh trong phương pháp Lamap 25

KẾT LUẬN CHƯƠNG I 28

CHƯƠNG II THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MỘT SỐ KIẾN THỨC CHƯƠNG “SÓNG ÁNH SÁNG” – VẬT LÝ 12 NÂNG CAO THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH 29

1 Đặc điểm của chương“Sóng Ánh Sáng”-Vật lý 12 nâng cao: 29

1.1 Sơ lược về chương “Sóng Ánh Sáng”-Vật lý 12 nâng cao: 29

1.2 Vai trò, vị trí của chương: 29

1.3 Cấu trúc của chương: 29

2 Các kiến thức và kĩ năng cần đạt được của chương “Sóng Ánh Sáng”-Vật lý 12 nâng cao: 30

3 Thiết kế tiến trình hoạt động dạy họcbài: “TÁN SẮC ÁNH SÁNG”trong chương “SÓNG ÁNH SÁNG” Vật Lý 12 Nâng Cao 52

CHƯƠNG III THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 62

1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm: 62

2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm: 62

3 Đối tượng thực nghiệm sư phạm 62

4 Phạm vi thực nghiệm sư phạm 62

5 Thời điểm thực nghiệm: 63

6 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 63

7 Kết quả thực nghiệm sƣ phạm: 63

7.1 Về mặt định tính: 63

7.2 Về mặt định lƣợng: 65

7.2.1 Kiến thức của HS đạt đƣợc khi áp dụng các PPDH tích cực cụ thể là PP DHTG và lamap: 65

7.2.2 Đánh giá của GV khi sử dụng các PPDH tích cực trong tiết học, cụ thể là PP DHTG và PP lamap: 67

8 Kết luận thực nghiệm sƣ phạm: 68

PHẦN III KẾT LUẬN 70

TÀI LIỆU THAM KHẢO 71

PHẦN IV PHỤ LỤC 72

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

THPT : Trung học phổ thông LAMAP : La main à la pâte

HS : Học sinh

GV : Giáo viên

PPDH : Phương pháp dạy học SGK : Sách giáo khoa

PP : Phương pháp

ĐC : Đối chứng

TN : Thực nghiệm

NV : Nhiệm vụ DHTG : Dạy học theo góc CNTT : Công nghệ thông tin BTNB : Bàn tay nặng bột BTTL : Bài tập tự luận BTTN : Bài tập trắc nghiệm

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Đổi mới phương pháp giảng dạy là nhiệm vụ thường xuyên đối với mọi cán bộ giảng dạy, việc trang bị những kiến thức cơ bản và cập nhật về các phương pháp giảng dạy là rất cần thiết

Bởi vậy đối với hoạt động dạy học, việc suy nghĩ, thảo luận về phương pháp dạy học phải gắn liền với tổ chức tình huống học tập và định hướng hoạt động nhận thức của học sinh nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của học sinh

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học, khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc.Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực.Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học.Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học.Để thực hiện tốt mục tiêu về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT theo Nghị quyết số 29-NQ/TW, cần có nhận thức đúng về bản chất của đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học và một số biện pháp đổi mới phương pháp dạy học theo hướng này

Bởi vậy việc lựa chọn một phương pháp dạy học là rất quan trọng.Phương pháp dạy học ở các cấp học nói chung và ở THPT nói riêng phải hướng tới hoạt động học tập tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh có nghĩa là phải thay đổi cách dạy và cách học Chuyển cách dạy thụ động, truyền thụ một chiều “đọc- chép”, giáo viên làm trung tâm sang cách dạy lấy học sinh làm trung tâm hay còn được gọi là dạy và học tích cực.Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực là:

+Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh

+Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học

+Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác

+Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò

Luật Giáo dục năm 2005 quy định: "Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát

huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh"

Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ý tích cực hoá học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS sẽ học được phương pháp học,

tăng tính độc lập, chủ động, sáng tạo và phát triển tư duy Cách học này còn phát triển được năng lực riêng của từng học sinh không chỉ về trí tuệ, hệ thống hóa kiến thức mà

còn là sự vận dụng kiến thức được học qua sách vở vào cuộc sống Đã có nhiều

phương pháp dạy học tích cực được áp dụng thành công ở nhiều nước trên thế giới như: dạy học theo góc, dạy học dự án, dạy học theo chủ đề, dạy học trên cơ sở vấn đề (PBL), dạy học theo "LAMAP"

Chính vì những lí do trên nên tôi đã quyết định chọn đề tài nghiên cứu: “Xây dựng

tiến trình hoạt động dạy học một số kiến thức chương“Sóng Ánh Sáng” (Vật lý lớp 12-Nâng cao) theo hướng hình thành và phát triển năng lựccủa học sinh”

2 Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu và tổ chức hoạt động dạy học một số kiến thức chương “Sóng Ánh

Sáng”-Vật lý 12 nâng cao nhằm hình thành và phát triển năng lực của người học

3 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc dạy học phát huy tính tích cực, tự chủ của học sinh

trong học tập

- Phân tích yêu cầu, nội dung, cấu trúc, chuẩn kiến thức kỹ năng chương“Sóng Ánh

Sáng”-Vật lý 12 nâng cao

- Điều tra, khảo sát PP dạy học theo góc và PP lamap

-Vận dụng các PPDH tích cực trong việc tổ chức hoạt động dạy học chương“Sóng Ánh

Sáng”-Vật lý 12 nâng cao nhằm hình thành, phát triển năng lực HS

-Tiến hành thực nghiệm sư phạm theo hướng đề tài đã nêu ra

4.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

-Các PPDH tích cực phù hợp với việc phát triển năng lực học sinh

-Kiến thức chương “Sóng Ánh Sáng”-Vật lý 12 nâng cao

-Tiến trình dạy học và các hoạt động của giáo viên và học sinh lớp 12 THPT theo hướng hình thành và phát triển năng lực của học sinh trong học tập bằng cách kết hợp

phương pháp góc, phương pháp lamap

5 Phương pháp nghiên cứu:

- Nghiên cứu lý luận

- Điều tra thực tế và tổng kết kinh nghiệm

-Thực nghiệm sư phạm theo hướng đề tài đã nêu ra

6 Tổng quan vấn đề nghiên cứu:

Đề tài: “Xây dựng tiến trình dạy học một số kiến thức chương SÓNG ÁNH SÁNG và

chương Lượng Tử Ánh Sáng Vật Lý 12 cơ bản theo hướng tích cực hóa hoạt động

nhận thức của HS THPT miền núi” Tác Giả: CHU THỊ HOÀI Đại Học Sư Phạm Thái

Nguyên.Đề tài này không áp dụng các phương pháp góc và phương pháp lamap như

đề tài đã thông báo

7 Những đóng góp của đề tài:

- Hệ thống các vấn đề về dạy học sử dụng phương pháp “Góc” và phương pháp

“Lamap” trong dạy học Vật lý

- Hệ thống năng lực chuyên biệt trong môn Vật lý ở chương “Sóng Ánh Sáng”-Vật lý

12 nâng cao

- Thiết kế các tiến trình dạy học một số kiến thức và một số bài tập vận dụng trong

chương “Sóng Ánh Sáng”-Vật lý 12 nâng cao

PHẦN II: NỘI DUNG CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TRONG DẠY HỌC

VẬT LÝ

1 Phát huy tính tích cực hoạt động nhận thức của học sinh:

1.1 Khái niệm hoạt động nhận thức tích cực:

Hoạt động nhận thức tích cực là hoạt động mà người học chủ động trong việc lĩnh hội kiến thức, tìm tòi và tự rút ra được kiến thức dưới sự hướng dẫn của giáo viên.Hoạt động nhận thức tích cực luôn đề cao và phát huy tính tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học chứ không phát huy tính tích cực của người dạy, tuy nhiên người dạy cũng phải nỗ lực rất nhiều nhằm giúp hoạt động nhận thức của học sinh hiệu quả

Theo GS Thái Duy Tuyên“Tích cực nhận thức biểu hiện sự nỗ lực của chủ thể khi tuơng tác với đối tượng trong quá trình học tập, nghiên cứu, thể hiện sự nỗ lực của hoạt động trí tuệ, sự huy động cao ở mức độ cao của các chức năng tâm lí (như hứng thú, chú ý, ý chí…) nhằm đạt được mục đích đặt ra với mức độ cao”

1.2 Những biểu hiện của tính tích cực nhận thức [2]:

- Dấu hiệu nhận biết học sinh tích cực nhận thức:

+ Có hứng thú với môn học không?

+Có chú ý học tập hay không?

+Có ghi nhớ tốt những điều đã được học hay không?

+Có hiểu bài học không?

+Tốc độ học tập có nhanh không?

+Có quyết tâm, có ý chí vượt khó khăn trong học tập hay không?

+Có sáng tạo trong học tập không?

+ Có chủ động, tự giác tiếp nhận kiến thức không?

+ Có tham gia vào mọi hình thức hoạt động học tập hay không?

+ Có hoàn thành những nhiệm vụ được giao hay không?

+ Có thể trình bày lại nội dung bài học theo ngôn ngữ riêng hay không?

+ Có vận dụng những kiến thức vừa học vào thực tiễn hay không?

- Mức độ nhận thức ở mỗi học sinh không giống nhau, giáo viên có thể phát hiện dựa vào dấu hiệu sau:

+ Tự giác học tập hay bị ép buộc bởi ngoại cảnh

+ Hoàn thành nhiệm vụ ở mức vừa phải hay tối đa

+Tích cực nhất thời hay thường xuyên liên tục

+ Tích cực tăng lên hay giảm dần

+ Có duy trì khả năng tích cực trong học tập không

1.3 Nguyên nhân của tính tích cực nhận thức:

Tính tích cực nhận thức của học sinh tuy nảy sinh trong quá trình học tập nhưng

nó lại là hậu quả của nhiều nguyên nhân: có những nguyên nhân phát sinh lúc học tập,

có những nguyên nhân được hình thành từ quá khứ, thậm chí từ lịch sử lâu dài của nhân cách.Nhìn chung, tính tích cực của nhận thức phụ thuộc vào những nhân tố sau đây: hứng thú, nhu cầu, động cơ, năng lực, ý chí, sức khỏe, môi trường Trong các nhân tố đó, có những nhân tố có thể hình thành ngay, nhưng có những nhân tố được hình thành qua một quá trình lâu dài dưới ảnh hưởng của nhiều tác động.Như vậy, việc tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh đòi hỏi một kế hoạch lâu dài toàn diện khi phối hợp hoạt động gia đình, nhà trường và xã hội

1.4 Phân biệt dạy học truyền thống và dạy học tích cực: [2]

Phương pháp dạy học tích cực (PPDH tích cực): là một thuật ngữ rút gọn, được dùng ở nhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học

PPDH tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học chứ không phải

là tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy, tuy nhiên để dạy học theo phương pháp tích cực thì giáo viên phải nỗ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động.Như vậy, ta có thể phân biệt “Dạy và học tích cực” với “Dạy và học thụ động”

Tiêu chí Dạy học truyền thống Dạy học tích cực

1

Cung cấp các kiến thức cho học sinh từ đó các em ghi nhớ máy móc và học thuộc lòng

Những kiến thức đã được lựa chọn, sàn lọc

2 Giáo viên là trung tâm của mọi Nguồn cung cấp kiến thức đa dạng

quá trình Học sinh chỉ có nhiệm

vụ ghi nhớ những kiến thức mà giáo viên cung cấp rồi sau đó làm theo

Học từ giáo viên, bạn bè và các thông tin đại chúng…

3

Sau khi được cung cấp các kiến thức từ giáo viên, học sinh tự suy luận và tự học

Học sinh thảo luận, góp ý kiến với một nhóm từ 2 học sinh trở lên Các

em tìm tòi kiến thức dưới sự hướng dẫn và giúp đỡ của giáo viên

4 Dạy từng bài riêng biệt Hệ thống các kiến thức

6 Tóm tắt bài học Sử dụng sơ đồ, mô hình…

7 Dừng lại ở câu hỏi, bài tập Thực hành và rút ra những kiến thức

liên hệ đời sống thực tế nếu có

8

Thường lý thuyết trước rồi sau đó

sẽ thực hành (thực hành không phải là khâu quan trọng)

Lý thuyết và thực hành đi đôi

+ Năng lực của giáo viên

+ Điều kiện cơ sở vật chất

+ Không gian học tập

+ Quan hệ thầy trò

- Gia đình, xã hội: Tạo điều kiện tốt về môi trường, tinh thần và vật chất

1.6 Những biện pháp tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh [5]:

Để tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh, ngoài việc tạo ra không khí học tập tốt, về mặt phương pháp dạy học, cần thực hiện tốt các vấn đề sau:

- Trong quá trình dạy học cần phối hợp tốt các phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động nhận thức:

+Trong thực tiễn, có nhiều phương pháp dạy học khác nhau như phương pháp dạy học, phương pháp trực quan, phương pháp thí nghiệm biểu diễn

+ Trong quá trình dạy học cần kích thích được sự hứng thú trong học tập của học sinh, phát huy tính tích cực, tính tự lực sáng tạo trong học tập của học sinh

- Khai thác thí nghiệm trong dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh:

+Thí nghiệm có tác dụng rất to lớn trong việc phát triển năng lực và nhận thức khoa học cho học sinh, đồng thời giúp cho họ quen dần với phương pháp nghiên cứu khoa học

+Trong dạy học GV trình bày thí nghiệm nhằm đề xuất vấn đề nghiên cứu để vào bài mới, khảo sát hay minh hoạ một định luật, một quy tắc vật lý nào đó Học sinh

tự tay làm các thí nghiệm để tìm hiểu hiện tượng, dụng cụ thiết bị, đào sâu, ôn tập, củng cố kiến thức đã học

- Từng bước đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh cũng là môt biện pháp đẩy mạnh việc tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh:

+Có nhiều cách để tiến hành kiểm tra, đánh giá nhưng phải làm sao để kết quả học tập của học sinh thể hiện rõ tính toàn diện, thống nhất, hệ thống và khoa học

+Cùng với những nỗ lực đổi mới phương pháp dạy học, xu hướng sử dụng phiếu học tập với các bài tập trắc nghiệm để kiểm tra một số kiến thức trong từng buổi học, kiểm tra một số kĩ năng thực hành như sử dụng các dụng cụ thí nghiệm, kĩ năng

làm thí nghiệm, kĩ năng thu thập và xử lí thông tin đang là một hướng đi tốt, có tác động không nhỏ đến ý thức học tập của học sinh

2.Một số phương pháp dạy học tích cực trong dạy học Vật Lý ở trường THPT: 2.1 Phương pháp góc trong dạy học vật lý ở trường phổ thông:

2.1.1 Khái niệm về dạy học theo Góc:

Dạy học theo Góc là một hình thức tổ chức dạy học, trong đó HS thực hiện các nhiệm vụ độc lập, chuyên biệt tại các vị trí cụ thể trong không gian lớp học nhằm học thoải mái, học sâu

Với quan niệm trên, đặc trƣng của dạy học theo góc (DHTG) trong môn Vật lý

là sự học thoải mái, học sâu, nhiệm vụ học tập cần có tính độc lập và chuyên biệt.Với hình thức tổ chức dạy học này, quan điểm tích hợp đƣợc thực hiện trong giai đoạn vận dụng kiến thức mới ở các mức độ tích hợp đa môn hoặc liên môn

 Tổ chức góc trong dạy học Vật lý

Từ các yêu cầu trên, DHTG có thể đƣợc vận dụng trong môn vật lý bậc THPT vào các loại bài học về kiến thức mới, bài học về TN0 thực hành, bài học củng cố kiến thức.Trong đó,việc áp dụng trong bài học về kiến thức mới và TN0 thực hành là rất có ý nghĩa Với loại bài học về kiến thức vật lý mới, GV có thể chia làm 4 Góc với nhiệm vụ của các Góc nhƣ sau:

- Góc Quan sát: HS quan sát và thao tác trên máy vi tính với các đoạn video

TN0, quan sát các hiện tƣợng tự nhiên liên quan, các TN0 mô phỏng, từ đó xây dựng nên kiến thức, kĩ năng mới.Ở góc Quan sát, ngoài việc xây dựng kiến thức mới, HS đƣợc rèn luyện các KN quan sát, KN về CNTT, sử dụng phần mềm…

- Góc Trải nghiệm:HS thiết kế,chế tạo hoặc tiến hành các thí nghiệm thực để

thu thập số liệu, từ đó khái quát, xây dựng nên kiến thức mới.Tại góc này, ngoài việc xây dựng kiến thức mới, HS đƣợc rèn luyện năng lực thực nghiệm trong vật lý (đƣợc rèn các thao tác tƣ duy nhƣ dự đoán, phân tích, tổng hợp, khái quát, rèn các kĩ năng

TN0 nhƣ quan sát, tiến hành, sử dụng các dụng cụ đo, xử lý số liệu …)

- Góc Phân tích: HS nghiên cứu tài liệu giáo khoa, các tài liệu in đƣợc cung cấp,

từ đó phân tích (thông qua thực hiện các nhiệm vụ trong phiếu học tập) để rút ra kết luận hoặc thu nhận kiến thức mới.Ở góc Phân tích, ngoài việc xây dựng kiến thức mới, HS đƣợc rèn luyện các thao tác tƣ duy phân tích, tổng hợp, các KN tự đọc, KN tìm kiếm thông tin nhanh…

- Góc Vận dụng: HS vận dụng những kiến thức, KN đã biết, thông qua việc

thực hiện các thao tác tư duy (phân tích, tổng hợp), suy luận logic hay suy luận toán học để từ đó xây dựng kiến thức mới

Hình ảnh minh họa tiết học áp dụng DHTG

2.1.2 Vai trò của giáo viên và học sinh trong dạy học theo góc:

2.1.2.1 Vai trò của giáo viên:

Kết quả nghiên cứu cho thấy GV là yếu tố quan trọng trong chất lượng giáo dục, nhất là trong việc thực hiện đổi mới PPDH.Trong dạy học theo góc vai trò của

GV trong lớp học rất khác biệt so với vai trò quen thuộc trong lớp học truyền thống trước đây:

+ GV không d1ạy nội dung cần học theo cách truyền thống

+ Từ khung chương trình ban hành GV biết lựa chọn nội dung, chủ đề để có thể

+ Tạo môi trường học tập thân thiện, phong phú, đa dạng và có sự tương tác tích cực giữa GV với HS và giữa HS với HS

+ Người thiết kế, tổ chức điều khiển, hướng dẫn, hỗ trợ, phản hồi, tạo các cơ hội để HS khám phá và trải nghiệm thành công

2.1.2.2 Vai trò của học sinh trong học theo góc:

+ Được lựa chọn và tham gia tích cực vào các hoạt động khám phá các nhiệm

vụ tại các góc do GV thiết kế và tổ chức theo phong cách học của mình để tự phát triển năng lực cá nhân, năng lực hợp tác trong nhóm

+ Trình bày kết quả học tập của mình (hay nhóm) trước tập thể lớp, trao đổi, thảo luận với bạn, tự đánh giá và đánh giá HS khác

+ Cộng tác, phân công làm việc hiệu quả trong nhóm nêu nhiệm vụ tại góc thực hiện theo nhóm

2.1.3 Quy trình thực hiện dạy theo góc:

2.1.3.1 Chọn nội dung, không gian lớp học phù hợp:

* Nội dung: Căn cứ vào đặc điểm học theo góc cần chọn nội dung bài học cho

phù hợp theo các phong cách học khác nhau hoặc theo hình thức hoạt động khác nhau (tích hợp kiến thức các môn học trong một nội dung, chủ đề), HS có thể học nội dung

đó theo thứ tự bất kì

* Không gian lớp học: Là điều kiện chi phối việc tổ chức học theo góc.Không gian phải phù hợp với số HS để có thể dễ dàng bố trí bàn ghế, đồ dùng học tập trong các góc và các hoạt động của HS tại các góc

2.1.3.2 Thiết kế kế hoạch bài học:

* Mục tiêu bài học: Ngoài mục tiêu cần đạt được của bài học theo chuẩn kiến

thức, kĩ năng, cũng có thể nêu thêm về kĩ năng làm việc độc lập, khả năng làm việc chủ động của HS khi thực hiện học theo góc

* Các PPDH chủ yếu: Phương pháp học theo góc cần được phối hợp thêm một

số phương pháp khác như: Phương pháp thí nghiệm, học tập hợp tác theo nhóm, giải quyết vấn đề, phương pháp trực quan…

* Chuẩn bị: GV cần chuẩn bị thiết bị, phương tiện, đồ dùng dạy học, xác định

nhiệm vụ cụ thể và kết quả cần đạt được ở mỗi góc tạo điều kiện để HS tiến hành các hoạt động nhằm đạt được mục tiêu dạy học

* Xác định tên mỗi góc và nhiệm vụ phù hợp: Căn cứ vào nội dung bài học và

điều kiện thực tế GV có thể tổ chức thành 4, 3 hoặc 2 góc

Ví dụ 4 góc gồm góc quan sát, góc phân tích, góc trải nghiệm, góc áp dụng 3 góc gồm góc phân tích, góc quan sát, góc thực hành 2 góc gồm góc phân tích, góc thực hành hoặc góc quán sát Ở mỗi góc cần có: Tên góc, phiếu học tập, đồ dùng thiết bị, tài liệu phù hợp với hoạt động của góc Ví dụ: SGK, tài liệu cho góc phân tích; máy vi tính cho góc quan sát; giấy, bút, đồ dùng cho góc trải nghiệm; đồ dùng cho góc thực hành…

* Thiết kế các nhiệm vụ và hoạt động ở mỗi góc: Căn cứ vào nội dung cụ thể

của bài học, vào đặc trưng của phương pháp dạy học và không gian lớp học, GV cần phải:

+ Xác định số góc và tên mỗi góc

+ Xác định nhiệm vụ và quy định thời gian tối đa ở mỗi góc

+ Xác định những thiết bị, đồ dùng, phương tiện cần thiết cho HS hoạt động + Hướng dẫn HS chọn góc theo sở thích và luân chuyển qua đủ các góc

Lưu ý:

+ Nhiệm vụ ở các góc phải rõ ràng, cụ thể, hấp dẫn đối với HS

+ Mỗi góc phải có đủ điều kiện, phương tiện để HS hoàn thành nhiệm vụ + Thời gian cần được quản lí và phân phối phù hợp với nhiệm vụ mỗi góc và quỹ thời gian của bài học Ví dụ: Giờ học là 45 phút, nếu thiết kế thành 4 góc thì thời gian hoạt động tối đa của HS ở mỗi góc là 10 phút

+ Trong học theo góc, HS có thể làm việc cá nhân hoặc theo cặp hoặc theo nhóm tại mỗi góc, GV cần rèn cho HS tính tự giác, tích cực, chủ động và kỉ luật trong học tập

* Thiết kế hoạt động đánh giá và củng cố nội dung bài học: Học theo góc chủ

yếu là HS làm việc cá nhân hoặc theo nhóm, GV là người điều khiển, trợ giúp kết quả học tập của HS cần được tổ chức, chia sẻ, đánh giá.Vào cuối giờ học sau khi HS đã được học luân chuyển qua đủ các góc, GV tổ chức cho HS báo cáo kết quả học tập ở mỗi góc Đại diện HS ở các góc (vòng cuối) trình bày kết quả học tập theo nhiệm vụ được giao, các HS khác bổ sung ý kiến.Trên cơ sở ý kiến của HS, GV nhận xét, đánh giá, chốt lại vấn đề trọng tâm, đảm bảo cho HS học sâu và học thoải mái

Lưu ý: GV nhấn mạnh kiến thức trọng tâm trên cơ sở kết quả học tập của HS, không nên giảng lại toàn bộ kiến thức làm mất thời gian và hứng thú học tập của HS

2.1.4 Tổ chức dạy học theo góc:

Trên cơ sở kế hoạch bài học đã thiết kế, GV tổ chức các hoạt động cho phù hợp với đặc điểm học theo góc

* Công việc trước khi vào giờ học:

+Bố trí không gian lớp học và chuẩn bị các tài liệu, phương tiện, đồ dùng phù hợp

+ Sắp xếp các góc học tập tương ứng phù hợp với không gian lớp học

+ Mỗi góc có đủ tài liệu, đồ dùng, phương tiện học tập phù hợp với nhiệm vụ học tập

+ Các phương tiện dạy học hiện đại hỗ trợ trong dạy học

* Các hoạt động trong giờ học:

Hoạt động của học sinh Hoạt động của giáo viên

- Lắng nghe GV nêu rõ, sau đó HS tự

- Sau khi chia thành các nhóm, GV phân công nhiệm vụ cho từng nhóm, yêu cầu tìm ra 2 bạn nhóm trưởng và thư ký, nhóm trưởng phân công nhiệm vụ cho từng thành viên trong nhóm

- GV phát phiếu học tập cho từng nhóm, yêu cầu thư ký ghi hoạt động của nhóm vào đó

- Trong quá trình HS hoạt động, GV theo dõi tình hình của từng nhóm và các HS,

hỗ trợ các em khi cần giúp đỡ, đồng thời đôn đốc các nhóm tiến hành cho kịp thời

- Nhóm cử đại diện lên trình bày kết quả

- Rút ra kiến thức của bài học

- Gv phát phiếu đánh giá cá nhân, yêu cầu

HS đánh giá các bạn trong nhóm mình thông qua các tiêu chí trong phiếu

* Hoạt động sau giờ học: GV cho HS dọn dẹp, vệ sinh lớp học, sắp xếp đồ dùng ngăn nắp

2.1.5 Ưu điểm và hạn chế của dạy học theo góc:

2.1.5.1 Ưu điểm:

+ Tăng cường sự tham gia, nâng cao hứng thú và cảm giác thoải mái của HS: Học theo góc sẽ tạo nhiều không gian hơn cho những thời điểm học tập mang tính tích cực.HS được chọn góc theo phong cách học và tương đối độc lập trong việc thực hiện các nhiệm vụ nên tạo được hứng thú và sự thoải mái cho HS từ đó kích thích tính tích cực của HS

+ HS được học sâu và hiệu quả bền vững: HS được tìm hiểu một nội dung theo các cách khác nhau: Nghiên cứu lí thuyết, thí nghiệm, quan sát và áp dụng do đó giúp

HS hiểu sâu, nhớ lâu hơn so với phương pháp thuyết trình là HS nghe GV giảng bài một cách thụ động

+ Tạo ra sự tương tác tích cực giữa GV và HS, giữa HS với HS: GV có nhiều thời gian hơn để hỗ trợ cá nhân, HS có nhiều cơ hội để trợ giúp và trao đổi

+ GV cần nhiều thời gian cho chuẩn bị: Thiết kế nhiệm vụ học tập, đồ dùng, phương tiện học tập cho mỗi góc, bố trí sắp xếp lại không gian lớp học

2.2 Phương pháp lamap trong dạy học Vật lý ở trường trung học phổ thông: 2.2.1 Khái quát về phương pháp LAMAP:

Phương pháp dạy học LAMAP tiếng Pháp là La main à la pâte; tiếng Anh là Hands-on Ngoài ra, phương pháp LAMAP có nghĩa đen theo tiếng Pháp là “Bàn tay nặn bột”

“Phương pháp LAMAP là một phương pháp dạy học tích cực dựa trên thí nghiệm nghiên cứu, áp dụng cho việc giảng dạy các môn khoa học tự nhiên.”

Phương pháp này được khởi xướng bởi Giáo sư Georges Charpak Theo phương pháp LAMAP, với sự hướng dẫn của giáo viên chính học sinh là người tìm tòi

và phát hiện kiến thức thông qua thực nghiệm và nghiên cứu

Đứng trước một sự vật hiện tượng, học sinh có thể đặt ra các câu hỏi, các giả thuyết từ những hiểu biết ban đầu, tiến hành thực nghiệm nghiên cứu để kiểm chứng

và đưa ra những kết luận phù hợp thông qua thảo luận, so sánh, phân tích, tổng hợp kiến thức

Mục tiêu của phương pháp LAMAP là tạo nên tính tò mò, ham muốn khám phá

và say mê khoa học của học sinh Ngoài việc chú trọng đến kiến thức khoa học, phương pháp LAMAP còn chú ý nhiều đến việc rèn luyện kỹ năng diễn đạt thông qua ngôn ngữ nói và viết cho học sinh

2.2.2 Tiến trình dạy học theo phương pháp LAMAP:

2.2.2.1 Cơ sở sư phạm của tiến trình dạy học:

Phương pháp LAMAP đề xuất một tiến trình sư phạm xây dựng tri thức bằng khai thác thực nghiệm và thảo luận Đó là phương pháp phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh thông qua hành động hỏi đáp, tìm tòi, thực nghiệm dưới sự trợ giúp của giáo viên, tránh lối mòn dạy học “rót kiến thức” vào đầu học sinh để học sinh ghi nhớ Học sinh tự thực nghiệm, thảo luận vấn đáp và tự nghi vấn để tìm ra được tri thức

Tùy theo những câu hỏi của học sinh mà giáo viên linh động dẫn dắt học sinh đến với những tình huống học tập cụ thể Giáo viên giúp đỡ học sinh thảo luận và bảo

vệ quan điểm của mình

2.2.2.2 Sơ đồ tiến trình dạy học theo phương pháp Lamap:

Bước tiến hành Hoạt động của HS Hoạt động của GV

- Quan sát, suy nghĩ - GV chủ động đưa ra một tình

huống mở có liên quan đến vấn

đề khoa học đặt ra

- Câu hỏi nêu vấn đề đảm bảo ngắn gọn, gần gũi, dễ hiểu, phù hợp với trình độ, gây mâu thuẫn nhận thức và kích thích tính tò

mò, thích tìm tòi, nghiên cứu,…

Bước2:

Hình thành câu

hỏi của học sinh

- Bộc lộ quan niệm ban đầu nêu những suy nghĩ từ đó hình thành câu hỏi, giả thuyết bằng nhiều cách nói, viết, vẽ

Đây là bước quan trọng đặc trưng của PP BTNB

- GV cần khuyến khích HS nêu những suy nghĩ bằng nhiều cách nói, viết, vẽ

HS đề xuất câu hỏi liên quan đến nội dung bài học

- GV giúp học sinh đề xuất câu hỏi liên quan đến nội dung bài học

- Kiểm soát lời nói, cấu trúc câu hỏi, chính xác hoá từ vựng của học sinh

b, Đề xuất phương án thực nghiệm

- Bắt đầu từ những vấn đề khoa học được xác định,

HS xây dựng giả thuyết

- HS trình bày các ý tư tưởng của mình, đối chiếu nó với những bạn khác

- GV ghi lại các cách đề xuất của học sinh (không lặp lại)

- GV nhận xét chung và quyết định tiến hành thí nghiệm chuẩn

bị sẵn (Nếu HS chưa đề xuất được

GV có thể gợi ý hay đề xuất phương án cụ thể) (chú ý làm rõ

và quan tâm đến sự khác biệt giữa các ý kiến)

+ Thí nghiệm (Ưu tiên thí nghiệm trực tiếp trên vật thật)

+Quan sát +Điều tra +Nghiên cứu tài liệu

- HS sinh ghi chép lại vật liệu thí nghiệm, cách bố trí và thực hiện thí nghiệm( mô tả bằng lời hay hình vẽ)

- Nêu rõ yêu cầu, mục đích thí nghiệm sau đó mới phát các dụng

cụ và vật liệu thí nghiệm

- GV bao quát và nhắc nhở các nhóm chưa thực hiện, hoặc thực hiện sai

- GV tổ chức việc đối chiếu các ý kiến sau một thời gian tạm đủ mà

HS có thể suy nghĩ

- GV khẳng định lại các ý kiến về phương pháp kiểm chứng giả thuyết mà HS đề xuất

- GV không chỉnh sửa cho HS

- HS kiểm chứng các giả thuyết của mình bằng một hoặc các phương pháp đã hình dung ở trên (thí

nghiệm,quan sát, điều tra, nghiên cứu tài liệu)

- GV tập hợp các điều kiện thí nghiệm nhằm kiểm chứng các ý tưởng nghiên cứu được đề xuất

-Thu nhận các kết quả và ghi chép lại để trình bày

- GV giúp HS phương pháp trình bày các kết quả

* Nếu giả thuyết sai: thì quay lại bước 3

* Nếu giả thuyết đúng: thì kết luận và ghi nhận chúng

- GV động viên HS và yêu cầu bắt đầu lại tiến trình nghiên cứu

- GV giúp HS lựa chọn các lý luận

và hình thành kết luận

- Sau khi thực hiện nghiên cứu, các câu hỏi dần dần được giả quyết, các giải thuyết dần dần được kiểm chứng tuy nhiên vẫn chưa có hệ thống hoặc chưa chính xác một cách khoa học

- GV có trách nhiệm tóm tắt, kết luận và hệ thống lại để học sinh ghi vào vở coi như là kiến thức bài học

- GV khắc sâu kiến thức bằng cách đối chiếu ý tưởng ban đầu

2.2.3 Một số lưu ý khi áp dụng phương pháp Lamap vào dạy học:

- Liệt kê các bài học có thể áp dụng phương phápLamap

- Giáo viên cần chuẩn bị trước các thí nghiệm dự kiến để có kết quả như mong muốn

- Vận dụng tối đa những nguyên vật liệu sẵn có, dễ kiếm

- Sử dụng CNTT cho bài dạy áp dụng phương pháp Lamap đúng lúc, đúng chỗ, hợp lí

- Với một số thí nghiệm đơn giản, giáo viên có thể giao việc cho học sinh bằng những phiếu giao việc, tự học sinh chuẩn bị các vật liệu cho nhóm của mình

* Xây dựng tiết học theo các gợi ý:

* Trong quá trình giảng dạy

Lưu ý khi lựa chọn quan niệm ban đầu để đưa ra thảo luận:

- Không chọn hoàn toàn các quan niệm đúng

- Tuyệt đối không bình luận hay nhận xét gì về tính đúng sai của các ý kiến ban đầu

- Lựa chọn các quan niệm vừa đúng vừa sai

- Chọn vị trí thích hợp đề gắn các bài vẽ của học sinh…

+ Không nên sử dụng SGK khi học bằng phương pháp Lamap

+ Không nêu tên bài học trước khi học (với những bài thể hiện nội dung bài học

ở đề bài).ơ

+ Lựa chọn hoạt động phù hợp với phương pháp Lamap để áp dụng, không nhất thiết hoạt động nào cũng áp dụng phương pháp

+ Lưu ý về Kĩ thuật thảo luận nhóm

* Lựa chọn phương pháp thí nghiệm phù hợp:

- Phương pháp quan sát tranh ảnh, quan sát vật thật

- Phương pháp mô hình

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu

- Phương pháp thí nghiệm trực tiếp

- Sử dụng phương pháp thường xuyên để rèn thói quen cho học sinh Rèn cho học sinh kĩ năng diễn đạt rõ ràng, ngắn gọn để đảm bảo thời gian Sưu tầm tài liệu, sách, tranh ảnh … phục vụ cho bài học

2.2.4 Các kỹ thuật dạy học và rèn luyện kỹ năng cho học sinh trong phương pháp Lamap [6]:

a Tổ chức lớp học

Bố trí vật dụng trong lớp học: Sau đây là một số gợi ý để giáo viên sắp xếp bàn

ghế, vật dụng trong lớp học phù hợp với hoạt động nhóm:

- Các nhóm bàn ghế cần sắp xếp hài hòa theo số lượng học sinh trong lớp

- Cần chú ý đến hướng ngồi của các học sinh sao cho tất cả học sinh đều nhìn thấy rõ thông tin trên bảng

- Khoảng cách giữa các nhóm không quá chật, tạo điều kiện đi lại dễ dàng cho học sinh khi lên bảng trình bày, di chuyển khi cần thiết

b Giúp học sinh bộc lộ quan niệm ban đầu

- Giáo viên cần biết chấp nhận và tôn trọng những quan điểm sai của học sinh khi trình bày biểu tượng ban đầu

- Biểu tượng ban đầu là quan niệm cá nhân nên giáo viên phải đề nghị học sinh làm việc cá nhân để trình bày biểu tượng ban đầu

- Sau khi có các biểu tượng ban đầu khác nhau, phù hợp với ý đồ dạy học, giáo viên giúp học sinh phân tích những điểm giống và khác nhau cơ bản giữa các ý kiến,

từ đó hướng dẫn cho học sinh đặt câu hỏi cho những sự khác nhau đó

c Kỹ thuật tổ chức hoạt động thảo luận cho học sinh

Có hai hình thức thảo luận trong dạy học theo phương pháp BTNB: thảo luận nhóm nhỏ (trong nhóm làm việc) và thảo luận nhóm lớn (toàn bộ lớp học)

Để điều khiển tốt hoạt động thảo luận của học sinh trong lớp học, giáo viên cần chú ý đến một số gợi ý sau để thực hiện điều khiển hoạt động của lớp học được thành công:

- Thực hiện tốt công tác tổ chức nhóm và thực hiện hoạt động nhóm cho học sinh

- Khi thực hiện lệnh thảo luận nhóm, giáo viên cần chỉ rõ nội dung thảo luận là

gì, mục đích của thảo luận

- Giáo viên tuyệt đối không được nhận xét ngay là ý kiến của nhóm này đúng hay ý kiến của nhóm khác sai

- Giáo viên nên để một thời gian ngắn (5-10 phút) cho học sinh suy nghĩ trước khi trả lời để học sinh có thời gian chuẩn bị tốt các ý tưởng, lập luận, câu chữ

- Cho phép học sinh thảo luận tự do, tuy nhiên giáo viên cần hướng dẫn học sinh tới các kết luận khoa học chính xác của bài học

d Kỹ thuật tổ chức hoạt động nhóm trong phương pháp Lamap:

- Hoạt động nhóm giúp học sinh làm quen với phong cách làm việc hợp tác với nhau giữa các cá nhân Kỹ thuật hoạt động nhóm được thực hiện ở nhiều phương pháp dạy học khác, không phải một đặc trưng của phương phápLamap

- Trong quá trình học sinh thảo luận theo nhóm, giáo viên nên di chuyển đến các nhóm, tranh thủ quan sát hoạt động của các nhóm

e Kỹ thuật đặt câu hỏi của giáo viên

+ Câu hỏi nêu vấn đề

-Câu hỏi nêu vấn đề là câu hỏi lớn của bài học hay môđun kiến thức Là câu hỏi đặc biệt nhằm định hướng học sinh theo chủ đề của bài học nhưng cũng đủ "mở" để kích thích sự tự vấn của học sinh

+ Câu hỏi gợi ý:

Khi đặt câu hỏi gợi ý, giáo viên nên dùng các cụm từ bắt đầu như "Theo các em", "Em nghĩ gì…", "Theo ý em…"… vì các cụm từ này cho thấy giáo viên không yêu cầu học sinh đưa ra một câu trả lời chính xác mà chỉ yêu cầu học sinh giải thích ý kiến, đưa ra nhận định của các em mà thôi

f Rèn luyện ngôn ngữ cho học sinh thông qua dạy học theo phương pháp Lamap:

- Phương pháp Lamap khuyến khích trao đổi bằng ngôn ngữ nói về những quan

sát, những giả thuyết, những thí nghiệm và những giải thích

g Kĩ thuật chọn ý tưởng, nhóm ý tưởng của học sinh

Khi chọn ý tưởng và nhóm ý tưởng của học sinh giáo viên cần chú ý những điểm sau:

- Cho học sinh phát biểu ý kiến tự do và tuyệt đối không nhận xét đúng hay sai các ý kiến đó ngay sau khi học sinh phát biểu

- Khi yêu cầu học sinh trình bày, nên cho những học sinh có ý tưởng sai lệch nhiều với kiến thức đúng trình bày trước, những học sinh có ý kiến tốt hơn trình bày sau

- Khi yêu cầu học sinh phát biểu, nêu ý kiến (ý tưởng), giáo viên cần chú ý về mặt thời gian, hướng dẫn học sinh cách trả lời thẳng vào câu hỏi, không kéo dài, trả lời vòng vo mà cần trả lời gắn gọn đủ ý

- Khi yêu cầu học sinh khác nhận xét ý kiến của học sinh trước, giáo viên nên yêu cầu học sinh nhận xét theo hướng "đồng ý và có bổ sung" hay "không đồng ý và

có ý kiến khác" chứ không nhận xét "ý kiến bạn này đúng, bạn kia sai"

- Giáo viên cần tóm tắt ý tưởng của học sinh khi viết ghi chú lên bảng

h Hướng dẫn học sinh đề xuất thí nghiệm nghiên cứu hay phương án tìm câu trả lời

- Khi học sinh đề xuất phương án tìm câu trả lời, giáo viên không nên nhận xét phương án đó đúng hay sai mà chỉ nên hỏi ý kiến các học sinh khác nhận xét, phân tích Giáo viên cũng có thể ghi chú trên bảng một lượt các ý kiến khác nhau rồi yêu cầu cả lớp cho ý kiến nhận xét

i Hướng dẫn học sinh phân tích thông tin, hiện tượng quan sát khi nghiên cứu để đưa ra kết luận

Giáo viên cần chú ý mấy điểm sau:

- Lệnh thực hiện phải rõ ràng, ngắn gọn, dễ hiểu để giúp học sinh nhớ, hiểu và làm theo đúng hướng dẫn

- Quan sát, bao quát lớp khi học sinh làm thí nghiệm

k Đánh giá học sinh trong dạy học theo phương pháp Lamap

- Đánh giá học sinh qua quá trình thảo luận, trình bày, phát biểu ý kiến tại lớp học

- Đánh giá học sinh trong quá trình làm thí nghiệm

- Đánh giá học sinh thông qua sự tiến bộ nhận thức của học sinh trong vở thí nghiệm

Nói tóm lại, dạy học theo phương pháp Lamap là giúp cho học sinh rèn luyện các kỹ năng, tìm phương án giải quyết cho các vấn đề đặt ra, hiểu kiến thức hơn là việc làm rõ hay giúp học sinh ghi nhớ kiến thức Chính vì vậy việc đánh giá học sinh cũng nên thay đổi theo hướng kiểm tra kỹ năng, kiểm tra năng lực nhận thức (sự hiểu) hơn

là kiểm tra độ ghi nhớ kiến thức

KẾT LUẬN CHƯƠNG I

Ở chươngI, tôi đã nghiên cứu vấn đề cơ bản sau:

- Lí luận của hoạt động nhận thức tích cực, phát huy khả năng sáng tạo của học sinh

- Trình bày chi tiết phương pháp dạy học Góc trong Vật lý

- Trình bày chi tiết phương pháp Lamap và cơ sở để cùng lúc kết hợp phương pháp Góc với phương pháp Lamap trong “Giải quyết vấn đề” trong dạy học Vật lý

Trên cơ sở đó, tôi tiến hành thiết kế tiến trình một số kiến thức ở chương “Sóng

Ánh Sáng”-Vật lý 12 nâng cao

CHƯƠNG II THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MỘT SỐ KIẾN THỨC CHƯƠNG “SÓNG ÁNH SÁNG” – VẬT LÝ 12 NÂNG CAO THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

1 Đặc điểm của chương“Sóng Ánh Sáng”-Vật lý 12 nâng cao:

1.1 Sơ lược về chương “Sóng Ánh Sáng”-Vật lý 12 nâng cao:

Chương “Sóng ánh sáng” là một chương bao gồm các kiến thức mang tính hiện đại.Các kiến thức trong chương tương đối trừu tượng đối với học sinh(HS).HS không quan sát được quá trình truyền sóng mà chỉ dựa vào hiện tượng giao thoa ánh sáng để nghiên cứu sóng ánh sáng Những nội dung của chương “Sóng ánh sáng” có liên quan chặt chẽ đến các kiến thức như sóng cơ, sóng điện từ….Nó cũng tạo tiền đề nghiên cứu các kiến thức khác như lượng tử ánh sáng, vật lý hạt nhân…Chính vì vậy, các nội dung kiến thức và kỹ năng mà HS tiếp nhận được trong chương “Sóng ánh sáng” đóng vai trò vô cùng quan trọng trong chương trình Vật lý 12 nói riêng và trong suốt quá trình học Vật lý phổ thông nói chung

1.2 Vai trò, vị trí của chương:

Chương “Sóng ánh sáng” là một chương bao gồm các kiến thức mang tính hiện đại trong suốt quá trình học Vật lý phổ thông nói chung.Nhiều hiện tượng quang học

đã chứng tỏ được ánh sáng có bản chất sóng và hơn thế nữa, ánh sáng chính là sóng điện từ có bước sóng ngắn hơn rất nhiều so với sóng vô tuyến điện Chương này khảo sát một số các hiện tượng đó như: hiện tượng tán sắc, hiện tượng giao thoa ánh sáng, hiện tượng nhiễu xạ ánh sáng và một số ứng dụng của chúng.Ngoài ra ta còn khảo sát các tính chất và công dụng của các bức xạ không nhìn thấy như tia hồng ngoại, tia tử

ngoại, tia X

1.3 Cấu trúc của chương:

Chương “Sóng ánh sáng” gồm 10 tiết trong đó 6 tiết lý thuyết, 2 tiết bài tập, 2 tiết thực hành

Sơ đồ cấu trúc nội dung của chương "Sóng ánh sáng" - Vật lý 12 nâng cao

2 Các kiến thức và kĩ năng cần đạt được của chương “Sóng Ánh Sáng”-Vật lý

sử dụng kiến thức vật lý

K1 -Mô tả đƣợc hiện tƣợng tán sắc ánh sáng khi qua lăng kính

K1

1 Hãy mô tả hiện

tƣợng tán sắc ánh sáng khi qua lăng kính?

- Định nghĩa đƣợc thế nào

là ánh sáng đơn sắc và ánh sáng trắng?

2 Hãy nêu định nghĩa

thế nào là ánh sáng đơn sắc và ánh sáng trắng?

-Giải thích đƣợc hiện tƣợng tán sắc ánh sáng

3 Hãy giải thích hiện

tƣợng tán sắc ánh sáng?

- Nêu được ứng dụng của

sự tán sắc ánh sáng

4 Hãy nêu các ứng

dụng của sự tán sắc ánh sáng

K2

- Hiểu được sự phụ thuộc của góc lệch D của tia sáng truyền qua lăng kính với chiết suất n của lăng kính

K2

5 Hãy viết biểu thức

mô tả sự phụ thuộc của góc lệch D của tia sáng truyền qua lăng kính với chiết suất n của lăng kính?

K3

- Vận dụng kiến thức đã học để giải thích một số hiện tượng thiên nhiên trong thực tế

K3

6 Trong những ngày

hè, khi cơn mưa vừa tạnh trên bầu trời đôi khi xuất hiện cầu vồng nhiều màu sắc, đó có phải là hiện tượng tán sắc ko? Và giải thích vì sao có nhận định đó? Nhóm

năng lực thành phần về phương pháp ( tập trung vào năng lực thực nghiệm

và năng

P1

-Nhận biết được các hiện tượng liên quan đến tán sắc ánh sáng

P1

7 Cho một số ví dụ về

hiện tượng tán sắc ánh sáng có trong tự nhiên P5

- Vận dụng kiến thức để giải thích quá trình tổng hợp ánh sáng trắng khi ta quay đĩa quay bằng kim loại có dán tờ giấy có bảy màu lên đĩa tròn

P5

8 Hãy trình bày quá

trình tổng hợp ánh sáng trắng khi ta quay đĩa quay bằng kim loại có dán tờ giấy có bảy màu lên đĩa tròn?

lực mô hình hóa )

P8

- Đề xuất phương án thí nghiệm để tổng hợp ánh sáng trắng

P8

9 Hãy đề xuất phương

án thí nghiệm để tổng hợp ánh sáng trắng Sau khi thực hiện thí nghiệm hãy nhận xét kết quả?

Nhóm năng lực thành phần trao đổi thông tin

X2

-So sánh và giải thích được hai hình ảnh nhìn thấy trên màng E trước và sau khi đặt lăng kính P1 xen vào giữa

E và F ở thí nghiêm về tán sắc ánh sáng

X2

10 Hãy so sánh hai

hình ảnh nhìn thấy trên màng E trước và sau khi đặt lăng kính P1 xen vào giữa E và F ở thí nghiệm về tán sắc ánh sáng? Và giải thích tại sao?

-Gồm các năng lực thành phần X5,X6,X8

11 Tiến hành thí

nghiệm như sau:

Dán tờ giấy trắng lên một đĩa bằng kim loại hoặc bằng bìa cứng tròn Chia hình tròn đó thành bảy hình quạt, sau đó lần lượt tô màu các hình quạt theo đúng trật tự bảy màu cầu vồng của quang phổ.Cho đĩa quay nhanh dần quanh trục

O của đĩa và nhìn vào mặt đĩa Hãy nêu và

X5

-Ghi lại kết quả hoạt động của mình và ghi nhận xét về tiết học, về các thành viên trong nhóm sau khi thực hiện thí nghiệm về tổng hợp ánh sáng trắng?

giải thích hiện tượng xảy ra?

X5

12.1 Ghi lại kết quả

hoạt động của mình và ghi nhận xét về tiết học, về các thành viên trong nhóm sau khi thực hiện thí nghiệm? X8

-Tham gia hoạt động nhóm

để tiến hành thí nghiệm

X8

12.2 Hãy làm việc

nhóm để tiến hành thí nghiệm?

X6 -Trình bày được các kết quả

từ các thí nghiệm về ánh sáng đơn sắc và tổng hợp ánh sáng trắng của mình một cách phù hợp

X6

12.3 Hãy trình bày các

kết quả thu được từ việc thực hiện các thí nghiệm theo từng nhóm?

Nhóm năng lực thành phần liên quan đến

cá nhân

C1

-Biết liên hệ kiến thức đã học để giải thích một số hiện tương thiên nhiên và các ứng dụng trong cuộc sống

C1

13 Giải thích vì sao

trên mặt đĩa CD lại có nhiều màu sắc sặc sỡ?

C2 -Lập kế hoạch và thực hiện được thí nghiệm nhằm nâng cao trình độ bản thân

C1 Có thái độ tích cực, hứng thú trong quá trình học tập và tiến hành các thí nghiệm

C2 Ghi lại kế hoạch thực hiện nhiệm cụ của từng

cá nhân trong nhóm sau khi tiến hành thí nghiệm

Bài 36 Nhiễu xạ

ánh sáng ,Giao

thoa ánh sáng

Nhóm năng lực thành phần liên quan đến

sử dụng kiến thức vật lý

K1

- Định nghĩa được thế nào lànhiễu xạ ánh sáng

K1

1 Hãy định nghĩa thế nào là nhiễu xạ ánh sáng?

-Viết được biểu thức tính bước sóng ánh sáng đơn sắc

2 Hãy viết biểu thức tính bước sóng ánh sáng đơn sắc?

-Trình bày vắn tắt thí nghiệm về sự giao thoa ánh sáng

3 Hãy Trình bày vắn

tắt thí nghiệm về sự giao thoa ánh sáng -Giải thích được kết quả thí

nghiệm về sự giao thoa ánh sáng

4 Hãy giải thích kết

quả thí nghiệm về sự giao thoa ánh sáng?

- Nêu được điều kiện để xảy ra hiện tượng giao thoa ánh sáng

5 Hãy nêu điều kiện

để xảy ra hiện tượng giao thoa ánh sáng?

K2

- Nêu được một vài ví dụ về hiện tượng nhiễu xạ ánh sáng

có bước sóng

m



  0 , 6 Biết S1S2= 0,3mm, khoảng cách hai khe đến màn quan sát 2m.Vân tối gần vân trung tâm nhất cách vân trung tâm một khoảng là bao nhiêu? K4

- Vận dụng kiến thức để giải thích một số hiện tượng thiên nhiên trong thực tế

K4

8 Hãy giải thích tại

sao khi nhìn ánh sáng mặt trời phản xạ trên màng nước xà phòng hay trên váng dầu,ta thấy các vân có màu sắc sặc sỡ?

Nhóm năng lực thành phần về phương pháp (tập trung vào năng lực thực nghiệm

và năng lực mô hình hóa)

P1

- Đặt ra được những câu hỏi liên quan đến hiện tượng giao thoa và nhiễu xạ ánh sáng

P1

9 Hãy đưa ra các hiện

tượng có liên quan đến Hiện tượng giao thoa

và nhiễu xạ ánh sáng trong thực tế mà các

em đã được biết?

P2

-Mô tả và giải thích được các hiện tượng liên quan nhiễu xạ và giao thoa ánh sáng trong tự nhiên

P2

10 Hãy mô tả và giải

thích được các hiện tượng liên quan nhiễu

xạ và giao thoa ánh sáng trong tự nhiên?

P5

-Vận dụng được công thức tính bước sóng ánh sáng đơn sắc để giải các bài tập

P5

11 Trong thí nghịêm

Young về giao thoa ánh sáng, khoảng cách giữa hai khe là 0,3mm, khoảng cách từ hai khe đến màn giao thoa là 2m Bước sóng của ánh sáng đơn sắc trong thí nghiệm là 6000 Vị trí vân tối thứ 5 so với vân trung tâm làbao nhiêu?

A

0

P8

-Đề xuất thêm phương án ở thí nghiệm về sự giao thoa của hai sóng ánh sáng là Nếu thay cho việc rạch hai khe S1 và S2 trên màn E ,người ta dùi hai lỗ nhỏ S1,S2 thì sẽ quan sát thấy gì? Và rút ra kết luận

Nhóm năng lực thành phần trao đổi thông tin

X1

-So sánh được hình ảnh quan sát được trong giao thoa sóng ánh sáng với hình ảnh giao thoa sóng cơ

mà chúng ta đã học

X1

13 Hãy so sánh hình

ảnh quan sát được trong giao thoa sóng ánh sáng với hình ảnh giao thoa sóng cơ?

X1

- So sánh được hiện tượng nhiễu xạ ánh sáng với hiện tượng nhiễu xạ của sóng trên mặt nước

X1

14 Hãy so sánh hiện

tượng nhiễu xạ ánh sáng với hiện tượng nhiễu xạ của sóng trên mặt nước?

X4

- Mô tả được cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của Gương fre-nen

X4

15 Hãy mô tả cấu tạo

và nguyên tắc hoạt động của của Gương fre-nen?

X8

-Tham gia hoạt động nhóm

để tiến hành thí nghiệm hình 36.1 trang 190 SGK Vật Lý 12 Nâng Cao

X8

17 Hãy làm việc nhóm

để tiến hành thí nghiệm hình 36.1 trang 190 SGK Vật Lý 12 Nâng Cao?

Nhóm năng lực thành phần liên quan đến

cá nhân

C6

-Chỉ ra được ứng dụng, vai trò của Nhiễu xạ ánh sáng ,Giao thoa ánh sáng trong việc giải thích một số hiện tượng tự nhiên

C1

-Có thái độ tích cực, hứng thú trong quá trình học tập

và tiến hành các thí nghiệm

C6

18 Hãy nêu một số

ứng dụng Nhiễu xạ ánh sáng, Giao thoa ánh sáng trong thực tế?

sử dụng kiến thức vật lý

K1

- Thiết lập được công thức tính khoảng vân

- Trình bày được phương pháp giao thoa để đo bước sóng ánh sáng

K1

1 Hãy viết công thức

tính khoảng vân?

2 Hãy trình bày phương pháp giao thoa

để đo bước sóng ánh sáng?

K2

-Xác định được vị trí của một vân sáng hay một vân tối bất kì

K2

3 Hãy cho biết cách

xác định vị trí của một vân sáng hay một vân tối bất kì ?

K2

- Vận dụng công thức để tính khoảng vân

K2

4 Người ta đếm được

trên màn 12 vân sáng trải dài trên bề rộng 13,2mm Tính khoảng vân

K2 -Nêu được mối quan hệ giữa bước sóng ánh sáng và màu sắc ánh sáng

K2

5 Hãy nêu mối quan

hệ giữa bước sóng ánh sáng và màu sắc ánh sáng?