Luận văn nghiên cứu một số vấn đề lý luận cơ bản về thanh tra chuyên ngành và thanh tra chuyên ngành Công Thương; đánh giá thực trạng pháp luật thông qua thực tiễn tổ chức và hoạt động[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
LÊ THỊ HOÀNG MINH
Tæ CHøC Vµ HO¹T §éNG THANH TRA CHUY£N NGµNH C¤NG TH¦¥NG - QUA THùC TIÔN THµNH PHè §µ N½NG
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
LÊ THỊ HOÀNG MINH
Tæ CHøC Vµ HO¹T §éNG THANH TRA CHUY£N NGµNH C¤NG TH¦¥NG - QUA THùC TIÔN THµNH PHè §µ N½NG
Chuyên ngành: Luật Hiến pháp - Luật Hành chính
Mã số: 60 38 01 02
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS ĐẶNG MINH TUẤN
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ đều có trích dẫn nguồn cụ thể và các trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa
vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội
Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi
có thể bảo vệ Luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn!
NGƯỜI CAM ĐOAN
Lê Thị Hoàng Minh
Trang 4MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục các từ, cụm từ viết tắt
Danh mục bảng
MỞ ĐẦU 4
Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THANH TRA CHUYÊN
NGÀNH VÀ THANH TRA CHUYÊN NGÀNH CÔNG THƯƠNGError! Bookmark not defined
1.1.1 Khái niệm thanh tra chuyên ngành Error! Bookmark not defined
1.1.2 Đặc điểm của thanh tra chuyên ngành Error! Bookmark not defined
1.1.3 Phân biệt giữa thanh tra chuyên ngành với kiểm tra chuyên ngành
trong quản lý nhà nước Error! Bookmark not defined
1.2.1 Khái niệm thanh tra chuyên ngành Công ThươngError! Bookmark not defined
1.2.2 Đặc điểm về tổ chức và hoạt động thanh tra chuyên ngành Công ThươngError! Bookmark not defined 1.2.3 Vai trò của thanh tra chuyên ngành Công ThươngError! Bookmark not defined
Công Thương tại Việt Nam Error! Bookmark not defined
Kết luận chương 1 Error! Bookmark not defined
Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT
ĐỘNG THANH TRA CHUYÊN NGÀNH CÔNG THƯƠNG -
QUA THỰC TIỄN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNGError! Bookmark not defined
2.1.1 Về các cơ quan thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành Công ThươngError! Bookmark not defined
2.1.2 Về cơ cấu tổ chức các cơ quan thực hiện chức năng thanh tra chuyên
ngành Công Thương Error! Bookmark not defined
2.1.3 Về mối quan hệ chỉ đạo, hướng dẫn, phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức
trong việc thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành Công ThươngError! Bookmark not defined
2.1.4 Về tiêu chuẩn của thanh tra viên, người được giao thực hiện nhiệm vụ
thanh tra chuyên ngành Error! Bookmark not defined
Trang 52.2 Thực trạng hoạt động Error! Bookmark not defined
2.2.1 Về mục đích hoạt động thanh tra Error! Bookmark not defined
2.2.2 Về nguyên tắc hoạt động thanh tra Error! Bookmark not defined
2.2.3 Về hình thức hoạt động thanh tra Error! Bookmark not defined
2.2.4 Về nội dung, phạm vi lĩnh vực thanh tra Error! Bookmark not defined
2.2.5 Về việc gửi kế hoạch thanh tra hàng năm cho đối tượng thanh traError! Bookmark not defined 2.2.6 Về quy trình, thủ tục tiến hành thanh tra Error! Bookmark not defined
2.2.7 Về việc kiểm tra tính chính xác, hợp pháp của kết luận thanh tra,
quyết định xử lý sau thanh tra Error! Bookmark not defined
2.2.8 Về vấn đề thanh tra lại Error! Bookmark not defined
2.2.9 Về sự phân định giữa hoạt động thanh tra chuyên ngành và hoạt động
kiểm tra chuyên ngành Error! Bookmark not defined
2.2.10 Về thực tiễn ban hành và triển khai thực hiện các văn bản quy phạm
pháp luật thanh tra Error! Bookmark not defined
2.2.11 Về việc ban hành, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật xử lý vi
phạm hành chính trong một số lĩnh vực thuộc ngành Công ThươngError! Bookmark not defined
2.2.12 Về một số yếu tố khác tác động đến kết quả hoạt động thanh tra
chuyên ngành Công Thương trên địa bàn thành phố Đà NẵngError! Bookmark not defined
Kết luận chương 2 Error! Bookmark not defined
Chương 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP KIỆN TOÀN TỔ CHỨC VÀ
HOẠT ĐỘNG THANH TRA CHUYÊN NGÀNH CÔNG
THƯƠNG TẠI ĐỊA PHƯƠNG Error! Bookmark not defined
3.2.1 Hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật Error! Bookmark not defined
3.2.2 Giải pháp tổ chức thực thi pháp luật, kiện toàn tổ chức và hoạt động
thanh tra chuyên ngành Công Thương tại địa phươngError! Bookmark not defined
Kết luận chương 3 Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
Trang 6MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Đối với hầu hết các quốc gia hiện đại ngày nay, công nghiệp và thương mại được xem là hai lĩnh vực chủ yếu tác động trực tiếp đến sự phát triển của nền kinh
tế Ở Việt Nam, kể từ khi chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung, bao cấp sang nền kinh
tế thị trường với sự quản lý của nhà nước và ngày càng hội nhập kinh tế sâu rộng, hoạt động sản xuất công nghiệp và kinh doanh thương mại đã có những bước tiến vượt bậc, qua đó đóng góp đáng kể vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, thị trường trong nước đã và đang phải đối mặt với những mặt trái của nền kinh tế thị trường, đó là tình trạng sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm, hàng nhập lậu với những biến tướng ngày càng tinh vi; các hoạt động sản xuất công nghiệp không đảm bảo tiêu chuẩn
kỹ thuật, an toàn; các hành vi gian lận thương mại, cạnh tranh không lành mạnh trên thị trường.v.v… gây thiệt hại lớn cho các tổ chức, cá nhân sản xuất kinh, doanh chân chính và người tiêu dùng; qua đó cũng đã ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của nền kinh tế đất nước nói chung Chính vì vậy, để xây dựng được một nền sản xuất và thị trường thương mại phát triển an toàn, bền vững, một trong các nhiệm vụ, yêu cầu cần đặt ra đối với các cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt là các cơ quan quản lý nhà nước ngành Công Thương là phải tăng cường, nâng cao hiệu lực, hiệu quả các hoạt động nhằm ngăn chặn, phòng ngừa cũng như phát hiện,
xử lý kịp thời các hành vi vi phạm này
Chính từ những yêu cầu trên mà hiện nay, vai trò của Thanh tra Bộ Công Thương, Thanh tra Sở Công Thương các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và các cơ quan được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành Công Thương trong việc triển khai thực hiện hoạt động thanh tra chuyên ngành ngày càng được chú trọng, nâng cao Điều này được thể hiện trước hết ở sự ra đời của hàng loạt các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh một cách trực tiếp cũng như gián tiếp tổ chức và hoạt động thanh tra chuyên ngành của các cơ quan, đơn vị này, tạo cơ sở
Trang 7pháp lý vững chắc, cụ thể, rõ ràng hơn cho việc tổ chức và hoạt động của cơ quan thanh tra ngành Công Thương, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả công tác này trong thực tiễn Công tác thanh tra chuyên ngành Công Thương trong những năm gần đây cũng có nhiều chuyển biến tích cực trong việc ngăn chặn, phát hiện và xử
lý các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, góp phần đảm bảo sự ổn định của nền kinh tế
Tuy nhiên, có thể thấy, bên cạnh những chuyển biến tích cực, tổ chức các cơ quan có chức năng thanh tra chuyên ngành Công Thương hiện nay cũng còn tồn tại nhiều bất cập, hạn chế Chẳng hạn như số lượng công chức tại hầu hết Thanh tra Sở Công Thương các tỉnh, thành rất ít, ngoài Thanh tra Sở Công Thương Hà Nội hiện nay có 17 công chức và Sở Công Thương thành phố Hồ Chí Minh có 14 công chức thì hầu hết Thanh tra Sở Công Thương các tỉnh còn lại chỉ có từ 02 đến 05 công chức [28]; chất lượng đội ngũ công chức thanh tra chưa đồng đều, chưa đáp ứng được yêu cầu quản lý nhà nước, chưa có cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan thanh tra các cấp, các ngành, các địa phương… Chính vì vậy, hiện nay nhiều vi phạm pháp luật trong lĩnh vực Công Thương vẫn chưa được phát hiện, xử lý kịp thời, đã gây thiệt hại khá lớn đối với người tiêu dùng trước khi bị cơ quan chức năng phát hiện; tình trạng tái phạm vẫn còn tiếp diễn; nhiều vi phạm bị phát hiện nhưng chậm trễ trong việc kết luận, xử lý, đặc biệt trong các lĩnh vực bán hàng đa cấp, thương mại điện tử, sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng… Thực trạng này xuất phát từ rất nhiều nguyên nhân, không chỉ từ những bất cập trong các quy định của pháp luật mà còn xuất phát từ một số hạn chế trong thực tiễn tổ chức và triển khai các hoạt động của lực lượng thanh tra chuyên ngành
Ngoài ra, từ nhiều năm nay, chế định thanh tra chuyên ngành trong pháp luật về thanh tra luôn đứng trước yêu cầu nghiên cứu, hoàn thiện Theo Kế hoạch xây dựng pháp luật của Chính phủ và Quốc hội, Luật Thanh tra 2010 sẽ được nghiên cứu sửa đổi từ năm 2017 và Quốc hội dự kiến thông qua năm 2018 Do đó, hoạt động nghiên cứu nhằm xác lập luận cứ cho việc sửa đổi, bổ sung đạo luật này tại thời điểm hiện nay có ý nghĩa quan trọng, cần thiết, nhất là đối với chế định
Trang 8thanh tra chuyên ngành – với nội hàm rộng, đa dạng và phức tạp trong thực tiễn tổ chức và hoạt động
Thành phố Đà Nẵng là một trong 05 thành phố trực thuộc Trung ương, có điều kiện kinh tế - xã hội tương đối phát triển so với một số tỉnh thành khác trong cả nước Hoạt động sản xuất công nghiệp, kinh doanh thương mại tại thành phố Đà Nẵng trong những năm gần đây ngày càng phát triển với nhiều lĩnh vực, phương thức hoạt động
đa dạng, phong phú, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người tiêu dùng cũng như của du khách đến tham quan, mua sắm, song cũng tiềm ẩn không ít hành vi vi phạm Chính vì vậy, việc nghiên cứu về tổ chức và hoạt động thanh tra chuyên ngành Công Thương dưới góc độ lý luận và thực tiễn, qua góc nhìn từ một địa phương phát triển
để tìm ra những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật, qua đó góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác này trong lĩnh vực Công Thương, đặc biệt là ở các địa phương
trong bối cảnh hiện nay thật sự cần thiết Đó chính là lý do tác giả lựa chọn đề tài “Tổ
chức và hoạt động thanh tra chuyên ngành Công Thương - qua thực tiễn thành phố Đà Nẵng” để triển khai nghiên cứu luận văn thạc sĩ luật học
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Cho đến thời điểm hiện nay, đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về hoạt động thanh tra nói chung dưới nhiều góc độ, khía cạnh khác nhau, chẳng hạn như:
Luận án tiến sĩ “Hoàn thiện pháp luật thanh tra trong giai đoạn hiện nay” (2009) của tác giả Nguyễn Thị Thương Huyền, Đề tài khoa học cấp Bộ “Các nguyên tắc
trong hoạt động thanh tra – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” (2011) do ông
Nguyễn Thái Hồng – Phó Vụ trưởng Vụ 3, Thanh tra Chính phủ làm Chủ nhiệm, Đề
tài khoa học cấp cơ sở “Quyền và nghĩa vụ của đối tượng thanh tra trong việc thực
hiện kết luận thanh tra” (2014) do ông Nguyễn Đình Bính – Thanh tra viên, Vụ
Pháp chế, Thanh tra Chính phủ làm chủ nhiệm v.v… Ngoài ra, trong thời gian gần đây, đã có một số đề tài nghiên cứu tập trung về hoạt động thanh tra chuyên ngành
như Luận văn thạc sỹ Luật học “Tổ chức và hoạt động của cơ quan thanh tra
chuyên ngành ở Việt Nam hiện nay” (2011) của tác giả Nguyễn Thị Thục, Đề tài
khoa học cấp cơ sở “Hoạt động thanh tra chuyên ngành của cơ quan được giao
Trang 9thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành” của Thạc sỹ Nguyễn Thị Hải Yến
(2013), Luận án Tiến sỹ luật học “Pháp luật về thanh tra chuyên ngành ở Việt Nam
hiện nay” (2015) của tác giả Bùi Thị Thanh Thúy; hay một số bài nghiên cứu trên
các báo, tạp chí khoa học pháp lý như bài viết “Yêu cầu hoàn thiện tổ chức thanh
tra theo ngành, lĩnh vực hiện nay” của tác giả Nguyễn Thị Thương Huyền đăng trên
Tạp chí thanh tra số 6/2008, “Mô hình nào cho tổ chức và hoạt động của hệ thống
thanh tra Tổng Cục, Cục và Chi cục” của tác giả Nguyễn Hữu Quân đăng trên Tạp
chí Thanh tra số 5/2008…
Nhìn chung, đã có khá nhiều đề tài nghiên cứu về hoạt động thanh tra nói chung, đặc biệt là về hoạt động thanh tra hành chính Thế nhưng, việc nghiên cứu
về hoạt động thanh tra chuyên ngành theo Luật Thanh tra 2010 và các văn bản hướng dẫn thi hành vẫn còn ở mức độ khiêm tốn Các nghiên cứu trước đây sẽ là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho tác giả về các vấn đề lý luận cũng như thực trạng liên quan đến hoạt động thanh tra và hoạt động thanh tra chuyên ngành trong quá trình nghiên cứu về đề tài này
Dù hiện nay đã có văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh về hoạt động thanh tra chuyên ngành nói chung song có thể thấy ở mỗi ngành, lĩnh vực đều có những đặc điểm riêng, có những thuận lợi và khó khăn riêng trong việc triển khai công tác thanh tra chuyên ngành nên việc tổ chức và hoạt động thanh tra theo từng ngành, lĩnh vực cũng có những đặc thù nhất định Vì vậy, việc nghiên cứu về hoạt động thanh tra chuyên ngành theo từng ngành, lĩnh vực cụ thể thật sự cần thiết và hiện nay cũng đã có một số luận văn thạc sỹ nghiên cứu tập trung về hoạt động
thanh tra ở một số ngành, lĩnh vực, chẳng hạn như: “Pháp luật về hoạt động thanh
tra chuyên ngành trong lĩnh vực văn hóa” (2011) của tác giả Bùi Ngọc Thanh
Trung, “Tổ chức và hoạt động của Thanh tra Sở Giao thông vận tải” (2012) của tác giả Lê Thị Thanh Nga, “Nâng cao năng lực công chức thanh tra ngành Nội vụ, từ
thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh” (2013) của tác giả Nguyễn Minh Hoàng… Song
hiện nay chưa có công trình nghiên cứu toàn diện nào về tổ chức và hoạt động của
Trang 10thanh tra chuyên ngành Công Thương – cũng có những nét đặc thù so với các ngành, lĩnh vực khác, đồng thời ngành, lĩnh vực này hiện nay cũng còn tồn tại nhiều bất cập, hạn chế và có tác động rất lớn đến các mặt của đời sống kinh tế, xã hội
Chính vì vậy, việc nghiên cứu về quy định pháp luật liên quan đến tổ chức và hoạt động thanh tra chuyên ngành Công Thương qua thực tiễn một thành phố trực thuộc Trung ương phát triển, cụ thể là thành phố Đà Nẵng trong bối cảnh hiện nay thật sự cần thiết; và đề tài này không trùng lắp với nội dung và phạm vi của các công trình nghiên cứu đã được công bố
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục đích
Luận văn nghiên cứu một số vấn đề lý luận cơ bản về thanh tra chuyên ngành
và thanh tra chuyên ngành Công Thương; đánh giá thực trạng pháp luật thông qua thực tiễn tổ chức và hoạt động thanh tra chuyên ngành Công Thương trên địa bàn thành phố Đà Nẵng; trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về thanh tra chuyên ngành Công Thương, qua đó góp phần đổi mới tổ chức và nâng cao hiệu quả hoạt động của công tác này tại thành phố Đà Nẵng nói riêng và tại các địa phương trên phạm vi cả nước nói chung
3.2 Nhiệm vụ
Với mục đích nghiên cứu trên, luận văn đặt ra các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể là:
- Phân tích và làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận về khái niệm, đặc điểm của thanh tra chuyên ngành và thanh tra chuyên ngành Công Thương, xác định cụ thể vị trí, vai trò của thanh tra chuyên ngành Công Thương đối với công tác quản lý nhà nước của ngành, khái quát lịch sử hình thành và phát triển của thanh tra chuyên ngành Công Thương tại Việt Nam, qua đó góp phần xây dựng cơ sở lý luận khoa học cho quá trình hoàn thiện tổ chức và nâng cao hiệu quả hoạt động thanh tra chuyên ngành Công Thương tại thành phố Đà Nẵng nói riêng và tại các tỉnh, thành trong cả nước nói chung