CƠ sở lý LUẬN của tập THƠ HOÀNG HOA đồ PHẢ (NGÔ THÌ NHẬM)

CƠ sở lý LUẬN của tập THƠ HOÀNG HOA đồ PHẢ (NGÔ THÌ NHẬM) CƠ sở lý LUẬN của tập THƠ HOÀNG HOA đồ PHẢ (NGÔ THÌ NHẬM) CƠ sở lý LUẬN của tập THƠ HOÀNG HOA đồ PHẢ (NGÔ THÌ NHẬM) CƠ sở lý LUẬN của tập THƠ HOÀNG HOA đồ PHẢ (NGÔ THÌ NHẬM)

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA TẬP THƠ HOÀNG HOA

ĐỒ PHẢ (NGÔ THÌ NHẬM)

Nền văn học trung đại Việt Nam hình thành và pháttriển với hai bộ phận: sáng tác bằng chữ Hán và sáng tácbằng chữ Nôm Hai bộ phận này cùng phát triển song songvới nhau và cùng làm phong phú cho nền văn học trung đạitrên phương diện hình thức và nội dung Trong lịch sử pháttriển của thời kì văn học này có một dòng văn thơ độc lậpvừa kế thừa những tinh hoa của văn học trung đại vừa cónhững nét riêng độc đáo Đó là dòng thơ đi sứ Việt Namthời trung đại Trong một số thập niên gần đây, các nhànghiên cứu đã sưu tầm và dịch thuật, giới thiệu một số tácphẩm thơ đi sứ (được viết bằng cả chữ Hán và chữ Nôm)của một số tác giả Những tác phẩm thơ đi sứ này không chỉ

có giá trị văn chương đặc sắc mà còn là nguồn tư liệu lịch

sử quí giá Những giá trị của dòng thơ đi sứ để lại cho thấyđây là một phần quan trọng của nền văn học trung đại ViệtNam Mỗi tác phẩm thơ đi sứ mang một nét riêng in đậmdấu ấn của thời đại Trong đó thời Tây Sơn có những thành

tựu rực rỡ trên lĩnh vực đối ngoại đã mang đến cho thơ đi sứgiai đoạn này nhiều nét đặc sắc Dòng thơ đi sứ đã và đangnhận được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu Hán học

và văn chương

Thơ đi sứ thế kỉ XVIII có các tác giả như: NguyễnTông Khuê, Đoàn Nguyễn Tuấn, Phan Huy Ích, NguyễnĐề….Ngô Thì Nhậm là tác giả tiêu biểu của dòng thơ đi sứthời Tây Sơn Tác phẩm của ông mang âm hưởng chung củathời đại: một niềm tự tin, tự hào dân tộc, đồng thời cũngđậm sâu những trăn trở về lịch sử Các tác phẩm thơ trong

tập Hoàng hoa đồ phả là những tác phẩm sứ trình nổi bật

trong toàn bộ sự nghiệp sáng tác của ông, mang toàn bộ tưtưởng, tình cảm của ông Đây là một tập thơ được tác giảsáng tác trọn vẹn trong thời gian sứ trình Yên Kinh, có nộidung đặc sắc và là một đối tượng nghiên cứu hấp dẫn Bêncạnh đó ông sinh ra ở dòng học Ngô Thì, là một dòng họlớn ở Tả - Thanh Oai Trong dòng họ và gia đình có nhiềungười đỗ đạt và làm quan cho Triều đình nhà Lê, cho phủchúa Trịnh Trong khi cha và chú của tác giả làm quan dướitriều Lê, còn Ngô Thì Nhậm lại là người duy nhất trong giađình phục vụ cho triều đình Tây Sơn Chính vì vậy dựa trênnhững sáng tác của ông, chúng ta hiểu thêm về tư tưởng,

tình cảm của ông trước thực tại và lịch sử, thế sự nhiềuphức tạp.

Dưới triều đại Tây Sơn, mối quan hệ bang giao ĐạiViệt và Trung Quốc đạt thành tựu nổi bật với mối quan hệbình đẳng, tôn trọng quốc thể, bỏ hẳn chế độ cống nạp theođịnh kì Thời kì này có nhiều chính sách ngoại giao khônkhéo nhưng cũng rất cương quyết bảo vệ chủ quyền của vuaQuang Trung và các sứ thần, tiêu biểu là sứ thần Ngô ThìNhậm khiến cho triều đình Mãn Thanh phải nể phục Chonên, nghiên cứu nội dung tập sứ trình của một tác giả tiêubiểu của triều đại Tây Sơn ở thế kỉ XVIII Đối với nhữngtác phẩm văn học thế kỉ XVIII nói chung, tác giả Ngô ThìNhậm nói riêng đã được nhắc đến trong trường phổ thông

qua văn bản Hoàng Lê nhất thống chí Qua tác phẩm Hoàng hoa đồ phả, tác giả tập trung tinh thần và bút lực thể

hiện sâu sắc nội dung, tư tưởng của một sứ thần

Nghiên cứu tác phẩm Hoàng hoa đồ phả của Ngô Thì

Nhậm, chúng tôi hướng tới mục đích: thấy được giá trị nộidung và nghệ thuật của tập thơ này, nét khái quát về thơ đi

sứ thời Tây Sơn Đây những sáng tác mà theo chúng tôi có

ý nghĩa quan trọng đối với quá trình phát triển cảm hứng, đềtài, chủ đề, đặc trưng nghệ thuật thơ đi sứ trung đại thế kỉ

XVIII Nghiên cứu, tìm hiểu những sáng tác này cũng gópphần khẳng định mối liên hệ giữa thơ đi sứ của Ngô ThìNhậm với đời sống chính trị, văn hóa, văn học Việt Namđương thời.

Những nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần khắc họathêm chân dung, cuộc đời, sự nghiệp Ngô Thì Nhậm, làm rõđược mối quan tâm của ông đến các vấn đề về đời sống, conngười và thiên nhiên Luận giải nguồn gốc quan điểm, tìnhcảm, tư tưởng của tác giả

Khi chúng tôi nghiên cứu theo nguồn tài liệu của Mai

Quốc Liên thấy có 2 cuốn Hoàng hoa đồ phả Một cuốn Hoàng hoa đồ phả, kí hiệu thư viện K.H.X.H:A.1579, khổ sách 31x21 Cuốn này phần trên chép thơ, phần dưới vẽ

tranh, bị mất và bị nát nhiều trang

Cuốn thứ hai là cuốn Hoàng hoa đồ phả, ký hiệu

A.2871, chữ viết theo lối đá thảo, gồm 69 tờ khổ 24x15.Đầu sách có một lời dẫn viết bằng Hán văn của Trần Hàm

Tấn, tham tá Viện Viễn Đông Bác Cổ, rồi sau đó là toàn bộ tập thơ văn Hoàng hoa đồ phả.

Năm 1978, tập Hoàng hoa đồ phả được in gộp cùng với các tập: “Bút hải tùng đàm; Thủy vân nhàn vịnh; Ngọc đường xuân khiếu; Cúc hoa thi trận; Thu cận dương ngôn; Cẩm đường nhàn thoại” trong Tuyển tập thơ văn Ngô Thì Nhậm, quyển I,II do nhóm tác giả Cao Xuân Huy, Thạch

Can, Mai Quốc Liên sưu tầm và dịch nghĩa, NXB Khoa học

xã hội ấn hành Trong đó tập Hoàng hoa đồ phả được các

tác giả sưu tầm, giới thiệu 99 tác phẩm

Năm 2001, nhóm tác giả Đỗ Thị Hảo, Kiều ThuHoạch, Trần Huy Hân, Mai Quốc Liên đã sưu tầm và dịch

thuật Tuyển tập thơ văn Ngô Thì Nhậm gồm 2 tập do trung

tâm nghiên cứu quốc học và nhà xuất bản văn học ấn hành,

trong đó tập 1 đã biên dịch và in: Tiểu dẫn về Ngô Thì Nhậm và các tập thơ: Hàn các anh hoa, bang giao hảo thoại Tập 2 là tuyển tập các tác phẩm thơ, văn còn lại.

Năm 2005, tập Hoàng hoa đồ phả được in cùng với tập Cẩm đường nhàn thoại, trong cuốn Ngô Thì Nhậm toàn tập, tập 3, do nhóm tác giả Lâm Giang - Nguyễn Công Việt

sưu tầm, biên dịch, giới thiệu, Viện nghiên cứu Hán Nôm

cùng NXB Khoa học xã hội ấn hành Trong đó tập Hoàng hoa đồ phả được các tác giả sưu tầm, giới thiệu 115 tác

Cuốn Thơ đi sứ, NXB Khoa học xã hội năm 1993, của

nhóm tác giả Phạm Thiều, Đào Phương Bình, cũng có nhậnđịnh khái quát về giá trị nổi bật của thơ đi sứ từng giai

đoạn Giai đoạn thời Tây Sơn, tác giả nhận xét chung là có

“âm điệu tự hào, trong sáng và đã thay đổi một bước về thi phong so với các giai đoạn trước đó” Cuốn sách dành 14

trang giới thiệu về Ngô Thì Nhậm và trích dẫn 6 bài thơ:

Hoản nhĩ ngâm, Thủy thanh, Tương Âm dạ phát, Trác Châu thành tam nghĩa miếu, Trịnh Châu đồ trung trùng cửu tức

sự, Khách quán trung thu.

Ngoài ra còn cuốn Các nhà thơ cổ điển Việt Nam do

tác giả Mai Quốc Liên biên soạn và in năm 2016, trong đótác giả đã dành gần 200 trang viết về tài năng, quá trìnhhoạt động chính trị, ngoại giao, văn học của tác giả Ngô ThìNhậm

Các tác giả cũng chỉ chủ yếu khái quát lên con người,

sự nghiệp, nội dung tư tưởng và giá trị nghệ thuật của thơ,văn Ngô Thì Nhậm, chứ chưa đưa ra đánh giá cụ thể về nội

dung và nghệ thuật tập thơ đi sứ Hoàng hoa đồ phả Những

năm vừa qua, viện nghiên cứu Hán Nôm kết hợp với một số

nhà nghiên cứu Đài Loan đã sưu tầm và giới thiệu Tuyển tập thơ đi sứ Việt Nam, xuất bản bằng chữ Hán Mong rằng

trong thời gian tới, tuyển tập sẽ được dịch sang tiếng Việt

để thơ đi sứ đến với đông đảo bạn đọc

Như vậy có thể thấy, thơ đi sứ nói chung và thơ đi sứNgô Thì Nhậm nói riêng vẫn còn là một đề tài nghiên cứucòn mới mẻ.

Đối tượng mà chúng tôi hướng đến để nghiên cứu là

tập Hoàng hoa đồ phả của Ngô Thì Nhậm Mặc dù mảng

sáng tác này của ông khi thống kê, sưu tầm, số lượng tác

phẩm sưu tầm được có sự chênh lệch: Cuốn Tuyển tập thơ văn Ngô Thì Nhậm, quyển 1 của nhóm tác giả Cao Xuân

Huy, Thạch Can (NXB KHXH, năm 1978) có 99 tác phẩmđược sưu tầm và dịch Chúng tôi quan sát thấy nhiều nhànghiên cứu và dịch thuật khi nghiên cứu và trích dẫn

thường trích dẫn trong cuốn Tuyển tập thơ văn Ngô Thì Nhậm, quyển 1 của nhóm tác giả Cao Xuân Huy, Thạch

Can, (NXB KHXH, năm 1978) Cho nên chúng tôi sẽ sửdụng cuốn này cho việc nghiên cứu về nội dung và nghệ

thuật tập thơ sứ trình Hoàng hoa đồ phả của Ngô Thì

Nhậm

Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi hướng đến làm

rõ nội dung và giá trị nghệ thuật của tập thơ Đồng thời có

so sánh một số hình ảnh thiên nhiên và tâm trạng chủ thểtrữ tình trong thơ đi sứ để thấy được những nét đặc sắcriêng trong sáng tác của Ngô Thì Nhậm

Phương pháp phân tích tác phẩm là phương pháp đặcbiệt quan trọng, áp dụng thường xuyên và phổ biến trongcác luận văn, luận án Luận văn của chúng tôi nhằm tìmhiểu và phân tích bước đầu nội dung và nghệ thuật tập thơ

đi sứ Hoàng hoa đồ phả của tác giả Ngô Thì Nhậm Với các

cách tiếp cận khi đọc tác phẩm như: đọc lướt, đọc sâu, đọcsáng tạo và vận dụng Chúng tôi vận dụng chủ yếu thao tácđọc sâu trong quá trình phân tích tác phẩm là chủ yếu Khiđọc sâu (nghiền ngẫm, so sánh, đối chiếu) để tìm ra nộidung cốt yếu và nghệ thuật đặc sắc khi phân tích làm nên

giá trị tác phẩm Trong quá trình phân tích cần phải có thao

tác thống kê, phân loại, thao tác này giúp cho người viếtluận văn nắm được cụ thể hơn về các thông tin cần làm rõ

và có sự đánh giá chính xác về nội dung và nghệ thuật tậpthơ

Chúng tôi chủ yếu so sánh và đối chiếu nội dung tập

thơ đi sứ Hoàng hoa đồ phả với một số tập thơ khác của các

tác giả, để làm nổi bật đặc điểm riêng của tập thơ Đồngthời trong một mức nào đó luận văn có đối chiếu với nộidung các tập thơ đi sứ khác và một số tác giả, sứ thần đi sứkhác cùng thế kỉ XVIII, để làm rõ tư tưởng và phong cáchriêng của tác giả Ngô Thì Nhậm

Khi nghiên cứu về tác giả Ngô Thì Nhậm ta thấy: thực

tế đánh giá chưa đúng tầm những sáng tác của tác giả vớinhững đóng góp rất lớn cho nền văn học nước nhà Cho nênphương pháp tiếp cận liên ngành là rất cần thiết cho luậnvăn nghiên cứu Khi chúng tôi vận dụng các thành tựunghiên cứu về văn bản học, lịch sử, văn hóa, triết học đểnghiên cứu tư tưởng và những kết quả đạt được của tác giảkhi trên đường đi sứ và những ngày làm nhiệm vụ quan hệbang giao tại Yên Kinh Vận dụng phương pháp này cũnglàm cho người nghiên cứu không bị mơ hồ, võ đoán vềnhững thành tựu của tập thơ đã đạt được Để người nghiêncứu có những nghiên cứu, tìm tòi, đánh giá và nhận địnhmang tính lí luận khách quan, khoa học

Nghiên cứu đề tài này, chúng tôi hi vọng làm rõ giá trị

nội dung và đặc sắc nghệ thuật tập thơ đi sứ Hoàng hoa đồ phả mà Ngô Thì Nhậm sáng tác trên hành trình đi sứ Yên

Kinh Qua đó khẳng định giá trị của tác phẩm trong dòngthơ đi sứ nước nhà nói riêng và trong nền thơ ca trung đạinói chung Đồng thời, thông qua luận văn, chúng tôi kìvọng giới thiệu rõ hơn về tiểu sử, sự nghiệp chính trị và sựnghiệp văn học của Ngô Thì Nhậm – một tác gia lớn củavăn học Việt Nam thế kỉ XVIII

Một số vấn đề chung

Khái quát về thơ đi sứ Việt Nam thời trung đại

Cơ sở hình thành dòng thơ đi sứ: Lịch sử Đại Việt đãtrải qua nhiều thăng trầm, lúc phát triển huy hoàng, có lúclại rơi vào khủng hoảng Nhưng ở thời kì lịch sử nào vàtriều đại nào cũng vậy, để giữ vững nền độc lập chủ quyềndân tộc thì những người đứng đầu mỗi đất nước có tầm nhìn

xa trông rộng luôn có những sách lược mới, tiến bộ, nhânđạo để giữ vững nền hòa bình, yên lòng dân, phát triển đấtnước Mặt khác những vị vua anh minh, sáng suốt còn đẩymạnh mối quan hệ bang giao hữu hảo với các nước trongkhu vực Cho nên hoạt động bang giao đã được các triều đạinước ta quan tâm và chú trọng từ rất sớm

Văn học là tấm gương phản ánh tinh thần mỗi giaiđoạn, thời đại theo quá trình tiếp biến của thời gian Vănhọc nói chung chịu sự tác động từ môi trường sinh thái vănhóa Cho nên khi tìm hiểu, nghiên cứu thơ đi sứ cần phảitìm hiểu yếu tố văn hóa, văn học; bối cảnh lịch sử đi sứtrung đại Đồng thời chủ thể diễn ngôn của các tác phẩmthơ đi sứ lại là những nhà ngoại giao/ sứ thần có tài năng vàcảm xúc Họ là những sứ thần tiêu biểu được triều đình tínnhiệm cử đi sứ phương Bắc Trong quá trình đi sứ họ cónhiều lí do để sáng tác văn thơ: khi xướng họa, đề tặng, khiđối đáp, khi nảy ý sinh tình trước cảnh đẹp Cho nên thơ đi

sứ ra đời từ những lý do khách quan lịch sử và chủ thể sángtác Đây cũng là cơ sở tiền đề hình thành nên dòng thơ đi sứnói chung

Các tác phẩm thơ đi sứ thế kỉ XVIII nói riêng ra đờikhi mối quan hệ bang giao giữa Đại Việt và Trung Quốc đãđược thiết lập Mối quan hệ bang giao này được tiếp nối từ

7 thế kỉ trước, từ sau khi Ngô Quyền đánh tan quân NamHán năm 938 lập ra nhà nước phong kiến độc lập đầu tiên.Nối tiếp sau đó các triều đại phong kiến Đại Việt luôn giữmối quan hệ bang giao hữu hảo với Trung Quốc Tính đếnthế kỉ XVIII, có nhiều đoàn sứ thần của Đại Việt đã sangđất nước Trung Quốc làm nhiệm vụ

Trong khi đó, đi sứ bang giao là vấn đề vô cùng quantrọng, bởi lẽ nó là vấn đề liên quan đến sự tồn vong củatriều đại, quốc gia và vấn đề quốc thể đất nước Nên người

đi sứ ghánh một trọng trách nặng nề đối với dân tộc, nhưngcũng rất vinh quang Để làm tốt trọng trách, người được cử

đi sứ hoặc đón tiếp sứ phải là những danh thần có địa vị caotrong triều Họ phải là người vừa có tài trí của một nhàchính trị, vừa có bản lĩnh, mưu lược của một dũng tướng,vừa có khả năng ứng đối, giao hảo của một nhà ngoại giao

Họ dùng văn chương, thi ca, từ phú….để kết giao, góp phầnvào việc kiến tạo, giao lưu văn hóa, văn chương mở ra giữacác quốc gia trong khu vực được coi là một nguyên tắc bấtthành văn

Chủ thể sáng tác các bài thơ đi sứ: ở thời kì trung đại,mối quan hệ quốc tế chủ yếu mang tính áp đặt và bất bìnhđẳng, đất nước Đại Việt trong bối cảnh đó cũng chịu nhiềuthăng trầm Tuy nhiên, từ bối cảnh này đã xuất hiện các vĩnhân đại diện cho đất nước của mình Họ là các sứ thần/ nhàngoại giao/ nhà văn hóa- những người tài năng, đức độđược cử đi sứ hay tiếp sứ, thực hiện nhiệm vụ bang giao.Như vậy họ đều là những sứ thần có vai trò quan trọngtrong việc giữ tình hòa hiếu dân tộc, góp phần công lao lớntrong giữ gìn ổn định đất nước qua việc ngoại giao Tác giảTrần Nho Thìn đã khẳng định: “Các sứ thần Đại Việt khinhận mệnh lệnh của quân vương đi sứ phương Bắc, vuaquan Đại Việt tiếp sứ thần phương Bắc đều là những người

hay chữ, tài thơ” Một bài luận khác của tác giả Wu Zai

Zhao cũng nhìn nhận khá chính xác đội ngũ sứ giả ViệtNam: “Các sứ thần Việt Nam vừa là nhà ngoại giao vừa làmột nhà thơ Trong hoạt động ngoại giao họ đóng vai tròquan trọng trong việc xử lý quan hệ hai nước, góp phầntăng cường mối tình hữu nghị và sự hiểu biết lẫn nhau giữanhân dân hai nước Việt – Trung Mặt khác họ làm thơ chữHán, xướng họa với các văn nhân Trung Quốc, thúc đẩy sựgiao lưu nghệ thuật thơ chữ Hán nói riêng và văn hóa, vănhọc nói chung giữa hai nước Việt- Trung, mang lại sức sống

dồi dào cho thơ chữ Hán phát triển không ngừng.”

Với tính chất đặc biệt quan trọng này nên vấn đề chọnlựa sứ thần rất được các vị vua quan tâm Vì sứ thần phải làngười tài giỏi, có dũng khí và sự khéo léo bảo vệ lợi ích, uytín của đất nước, thậm chí sẵn sàng hi sinh tính mạng bảnthân để bảo bảo toàn quốc mệnh Hơn nữa, sứ thần còn phải

là những người đại diện cho nền văn hóa dân tộc, có tài ứngđối để tôn vinh quốc thể Cho nên các sứ thần trên hànhtrình đi sứ không chỉ làm tròn nhiệm vụ mà đất nước giaophó, mà họ còn tạo nên một con đường thơ đầy màu sắc.Trên con đường đó có các trang viết với nội dung hấp dẫndiễn tả cảm xúc của sứ thần khi thấy một thế giới mới lạ.Các tác giả tiêu biểu từ thế kỉ X- XIV, có Trần Thái Tông,Trần Quang Khải, Mạc Đĩnh Chi, Nguyễn Trung Ngạn,Phạm Sư Mạnh… ; từ thế kỉ XV- XVII, có Đặng ĐìnhTướng, Nguyễn Kiều, Nguyễn Tông Khuê, Đinh NhoHoàn….; từ thế kỉ XVIII-XIX có Lê Quí Đôn, Nguyễn HuyOánh, Đoàn Nguyễn Thục, Đoàn Nguyễn Tuấn, Nguyễn

Đề, Ngô Thì Nhậm…

Hàng nghìn tác phẩm thơ đi sứ này được sáng tác bởihàng trăm sứ thần qua 10 thế kỉ, phần lớn đều có nội dungphong phú, nghệ thuật đặc sắc có ý nghĩa cho nền văn họcdân tộc Với những bài thơ đi sứ này đã giúp cho bạn đọcthấy được những bước tiếp nối của lịch sử văn học trung đạiViệt Nam.

Nội dung các bài thơ đi sứ chủ yếu xoay quanh các đề

tài cơ bản đặc thù: Những bài thơ xướng họa, đối đáp, tiễn, tặng giữa các sứ thần Việt Nam và vua ,quan của Trung Quốc; thơ viết về thiên nhiên cảnh vật trên đường đi sứ; thơ viết về lịch sử; những vần thơ bộc lộ tâm tư tình cảm của con người xa quê….Mỗi bài thơ, mỗi ý thơ đều có lời lẽ trau

chuốt, lạc quan, tự hào Ở đó người đọc thấy được những sứthần ung dung tự tại, tự do, cởi mở, tứ thơ hào sảng phơiphới niềm tin, lòng tự hào dân tộc Tất cả những ý thơ,giọng điệu thơ, các nghệ thuật đặc sắc đó đều hướng đếnnhững bài thơ viết về thiên nhiên, lịch sử nơi xứ người

Những bài thơ đi sứ đặc biệt gắn liền với (không gian,thời gian sáng tác của quá trình đi sứ - không gian đi sứ và

thời gian đi sứ), công việc ngoại giao Trong hành trình đi

sứ khi tiếp xúc với cảnh vật và con người, văn hóa các vùngmiền của Đại Việt và Trung Quốc Các sứ thần hứng thútrước thiên nhiên, cảnh đẹp xứ người cùng những tâm sựtrong sâu thẳm tâm can của mỗi người tạo cho thơ, văn đi

sứ có những đặc sắc riêng biệt Cho nên thơ đi sứ không chỉ

là tác phẩm văn học chức năng mang ý nghĩa lịch sử mà còn

là những sáng tác trữ tình (mang đậm cái tôi trữ tình) có giátrị về văn chương, nghệ thuật sâu sắc

Thơ đi sứ giai đoạn thế kỉ X-XIV

Tính từ thế kỉ X, tiến trình lịch sử Việt Nam đến nay

đã đi qua trọn vẹn mười thế kỉ hình thành và phát triển.Trong đó lịch sử văn học trung đại Việt Nam đã hình thành

và phát triển trong chín thế kỉ cùng với các triều đại như:Ngô, Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần, Hồ, Lê Sơ, Mạc, Hậu Lê, TâySơn, Nguyễn Từ thế kỉ X đến thế kỉ XIV, các triều đại đivào ổn định, xây dựng và phát triển đất nước, quân đội thìđược củng cố, có thể sẵn sàng đối phó với nguy cơ xâmlược của kẻ thù Trong giai đoạn này, những vần thơ đi sứnổi bật về lực lượng sáng tác có cả vua, tướng lĩnh, quan lạitrong đó có những bài thơ tiếp sứ của vua Trần Thái Tông;Trần Nhân Tông; Trần Quang Khải; Đinh Củng Viên;

Nguyễn Trung Ngạn với Giới hiên thi tập, Phạm Sư

sứ giai đoạn này đều mang cảm hứng về thiên nhiên, conngười, lịch sử đất nước Trung Quốc

Nghệ thuật của những bài thơ đi sứ giai đoạn này, cáctác giả cũng được vận dụng đa dạng và phong phú trongviệc thể hiện cái tôi trữ tình Đó là các yếu tố như thời gian,không gian nghệ thuật, ngôn ngữ, giọng điệu, sử dụng điển

cố đạt đỉnh cao về dụng điển với những nghĩa mới, đa dạng,sâu sắc hơn Các tác giả khi sáng tác không chỉ kế thừanghệ thuật của nền văn học trung đại nói chung mà giaiđoạn này cũng có những sáng tạo riêng

Thơ đi sứ giai đoạn thế kỉ XV- XVII

Thế kỉ XVI, XVII nhà nước phong kiến bắt đầu suyyếu, nội bộ chính quyền các triều đại mâu thuẫn Thậm chí

là đã tồn tại đến ba chính quyền Lê - Trịnh - Mạc trên mộtlãnh thổ nhỏ bé, ở thế kỉ XVI Thơ đi sứ giai đoạn này nổibật là thơ đi sứ thời Lê Mạc, Lê Trung Hưng Thơ đi sứđược sáng tác trên mối quan hệ chính trị, bang giao củatriều đình Lê, Mạc, Lê Trung Hưng với các triều đình nhàMinh, Mãn Thanh Đây là thời kì có nhiều các tập sứ trìnhvới số lượng tác giả đông đảo nhất như: Nguyễn Đình Mỹ

với 5 bài thơ đi sứ trong tập Toàn Việt thi lục; Đỗ Cận với Kim lăng kí; Trần Lô; Giáp Hải với Tuy bang tập; Nguyễn

Bỉnh Khiêm; Phùng Khắc Khoan…

Về nội dung, thơ đi sứ giai đoạn này tiếp tục tập trungkhắc họa cảnh đẹp thiên nhiên trên đường; những câuchuyện lịch sử Trung Quốc với niềm trăn trở của người đisứ; thể hiện tâm tư tình cảm của các sứ thần khi tha hương;

sự ứng đối, tặng tiễn giữa các sứ thần Trong đó thơ viết vềtình cảm gia đình, bè bạn đã mang đậm nét trữ tình thế sựhơn là những bài thơ đi sứ giai đoạn thế kỉ X - XIV

Nghệ thuật thơ đi sứ giai đoạn này đạt đỉnh cao của sửdụng điển cố, ngôn ngữ Nghệ thuật vịnh vật, vịnh phongcảnh cũng có những sáng tạo độc đáo mang tính kí sự, ghichép cảnh vật, sự kiện, nghệ thuật khắc họa không gian,thời gian, thể thơ, giọng điệu

Thơ đi sứ giai đoạn thế kỉ XVIII – nửa đầu thế kỉ XIX

Các bài thơ đi sứ ở thế kỉ XVIII nổi bật là các bài thơ

đi sứ thời Tây Sơn Những bài thơ đi sứ này vận động trongbối cảnh ngoại giao giữa triều đình Tây Sơn với nhà MãnThanh Điều đó được đánh dấu đặc biệt bởi chiến thắng 29vạn quân Mãn Thanh vào năm 1789 Triều đình Tây Sơn,đứng đầu là vua Quang Trung được các nhân sĩ tiến bộ,thức thời, vì lợi ích dân tộc giúp sức Trong đó có nhiều nhà