GIỌT RỪNG của MIKHAIL PRISHVIN từ góc NHÌN PHÊ BÌNH SINH THÁI đối THOẠI SINH THÁI

GIỌT RỪNG của MIKHAIL PRISHVIN từ góc NHÌN PHÊ BÌNH SINH THÁI đối THOẠI SINH THÁI GIỌT RỪNG của MIKHAIL PRISHVIN từ góc NHÌN PHÊ BÌNH SINH THÁI đối THOẠI SINH THÁI GIỌT RỪNG của MIKHAIL PRISHVIN từ góc NHÌN PHÊ BÌNH SINH THÁI đối THOẠI SINH THÁI

GIỌT RỪNG CỦA MIKHAIL PRISHVIN TỪ GÓC NHÌN PHÊ BÌNH SINH THÁI ĐỐI THOẠI SINH THÁI

Đối thoại trong văn học là một biện pháp nghệ thuậtquan trọng để xây dựng tác phẩm tự sự, nhất là tiểu thuyết.Đối thoại không chỉ nhìn nhận đơn giản từ góc độ ngôn ngữ

mà rộng hơn, nó phải được xem xét trong tác phẩm văn họcnhư một phương tiện nhằm khám phá nghệ thuật thể hiệncuộc sống của nhà văn Lí thuyết đối thoại này sau đó đãđược mở rộng bởi M.Bakhtin Ông cho rằng trong tiểuthuyết đa thanh, cái quyết định tư tưởng của tác phẩm làquan hệ đối thoại của các nhân vật Mỗi nhân vật trong tácphẩm tồn tại một nhà tư tưởng Nhà phê bình sinh tháiMichael McDowell chủ trương áp dụng lí luận đối thoại củaM.Bakhtin để ứng dụng trong phê bình văn học Ông nói :

“…một dạng đối thoại giữa các quan điểm khác nhau, đưađến giá trị cho một loạt những quan điểm xã hội - chính trị.Bắt đầu với ý nghĩ rằng, tất cả các thực thể trong mạng lướirộng lớn của tự nhiên đều đáng được thừa nhận và có mộttiếng nói, phê bình văn học sinh thái có thể khám phá cáchthức tác giả miêu tả những tiếng nói của nhân loại và phinhân loại trong bối cảnh như thế nào” [Dẫn theo 27] Chính

vì thế thông qua đối thoại, nhân loại và thế giới phi nhânloại mới có thể thấu hiểu về nhau Đối thoại cũng là hìnhthức để phê bình sinh thái phản đối sự độc đoán, trung tâmhóa, đề cao tính chất đa điểm nhìn, đa chủ thể, đa thanhtrong văn học “Qua đối thoại, chúng ta không chỉ ngheđược tiếng nói của con người mà còn nghe được tiếng nóicủa tự nhiên, hiểu được tự nhiên phải chống lại, hoài nghi,khiếp sợ và chạy trốn con người như thế nào” [26;174].

Kẻ hủy diệt và kẻ bị hủy diệt

Con người luôn có tư tưởng phân biệt giữa con người

và sinh vật phi nhân Chúng ta luôn đặt mình ở vị trí đỉnhchóp của sự tiến hóa và đặt thành kiến vô lí lên các sinh vậtkhác Động vật, thực vật đối với con người thường là thức

ăn, đồ chơi, công cụ, vật thí nghiệm,…mà những thứ nàykhông có tiếng nói, có cảm tình còn con người là kẻ thốngtrị Chính vì thế con người có thể hủy diệt thiên nhiên màkhông hề vướng bận, do dự Con người đã từng thống trịchính con người, có phân biệt sắc tộc, màu da,…các vấn đềnày trước đó đã được văn học đề cập và đa phần đã giảiquyết được Phê bình sinh thái có sứ mệnh đưa ra hoài nghi,phản bác đối với sự phân biệt giữa con người và sinh vậtphi nhân, phân tích nó trên mối quan hệ đối thoại để lắng

nghe tiếng nói từ hai phía, từ đó đưa ra những tư tưởng đạođức, nhân văn hơn.

Trong tác phẩm, hình ảnh con người thường xuấthiện chính là người đi săn Đó là những người đi săn chồnquý, sóc hay ngỗng trời… Chúng tôi gọi họ là những người

đi săn mà không phải là thợ săn bởi vì họ săn bắn khôngphải vì kiếm ăn mà vì đó là một thú vui Không biết từ baogiờ, đi săn đã là một hoạt động giải trí của con người Kể cảngười kể chuyện cũng từng cầm súng chĩa vào những convật Họ truy tìm một con chồn vì nó quý, bắn một phát súngvào con sóc chỉ vì sự tò mò, bắn ngỗng trời vì sự tự vệ củachúng, canh giữ ở hang chồn lửng chỉ vì thích thú nhìn convật sợ hãi

Cùng viết về người đi săn, J Curwood trong Vua Gấu Xám miêu tả họ như kẻ hủy diệt Câu chuyện xoay

quanh nội dung chính là cuộc đuổi bắt của người đi săn vàcon gấu So với Prishvin, Curwood, lột tả càng chi tiết sựtàn nhẫn của kẻ hủy diệt Mang theo vũ khí bất li thân làkhẩu súng, Langdon và Bruce đương đầu với thiên nhiên,quyết tâm chinh phục bằng được con gấu to lớn “Trongcuộc sống, số phận có khi được định đoạt chỉ trong một giờ,một phút Và giờ đây, thậm chí chỉ trong mười giây định

mệnh sau phát súng thứ nhất, Thor đã hoàn toàn biến đổi.”[Dẫn theo 22] Số phận của con vật chỉ được quyết địnhtrong vòng mấy giây, một động tác bóp cò Để chứng minhsức mạnh đỉnh cao của con người, trước con mồi lớn nhất từtrước tới nay, cả hai con người trở thành những kẻ khátmáu, sẵn sàng xả súng để đạt được mục đích Sự khát máu

ấy không phát ra từ lí do như cần da, cần thịt hay chống lạimối nguy hiểm… nó được kích phát từ cảm giác kích thíchcực mạnh của cuộc truy đuổi Nhìn con vật hoảng loạn trốnchạy, con người cảm giác như đã chinh phục, thống trị được

tự nhiên “Con người ta săn bắn, tàn sát, rồi lại săn bắn tànsát”, “tôi bắt đầu cảm nhận được niềm khoái lạc thực thụcủa săn bắn”, “nó ngấm vào máu chúng ta rồi,… chúng tanhư thể sinh ra là để tàn sát vậy” [Dẫn theo 22] Lời thú

nhận của hai nhân vật trong Vua Gấu Xám khiến ta phải

rùng mình trước sự tàn nhẫn của con người

Prishvin miêu tả hành động săn bắn của con người ởmột mức độ nhẹ nhàng hơn

“Họa sĩ Boris Ivanovich bò trong sương mù đến gầnđàn thiên nga, giương súng ngắm ở một khoảng cách gần,nhưng chợt nghĩ rằng dùng đạn ria nhỏ bắn vào đầu sẽ tốt

hơn nên mở khóa súng rút hộp đạn chì ra, bỏ đạn ria dùng

để săn vịt trời vào.” [23; 239]

Mô tả hành động đi săn của một con người, tác giả đãchỉ ra điều đặc biệt, đây không là một thợ săn để kiếm bộlông, thịt để bán, đây là một họa sĩ Đôi tay dùng để cầmbút vẽ nên những bức tranh đẹp nhất đang cầm trên taykhẩu súng chĩa thẳng vào sinh vật mĩ lệ kia Đầu óc dùng đểsuy nghĩ xem nên sử dụng màu sắc, nét vẽ nào thích hợphiện đang suy nghĩ nên dùng đầu đạn nào để bắn chết conmồi Con người đem việc đi săn như là một thứ nghệ thuậtchứng minh bản thân Từ xa xưa, khi con người săn bắn đểkiếm ăn, họ dần dần cải tiến vũ khí của mình để có thể đảmbảo cuộc sống ấm no, đầy đủ Tuy nhiên xã hội càng hiệnđại, những cải tiến, văn minh không chỉ còn phục vụ nhucầu ấm no nữa mà là nhu cầu chinh phục, thống trị thiênnhiên Những cuộc đi săn trở thành cuộc thi, người ta thixem ai bắn được nhiều, bắn được con vật lớn và quý hiếm.Động vật trước đây là nguồn sống của con người nay là mộtthứ đồ chơi có thể hủy diệt dễ dàng

“Súng đã lên nòng, và tôi chắc mẩm rằng dù chúng cóbất ngờ bay lên ngay thì cũng không thể thoát khỏi tay tôi

mà không chịu tổn thất lớn Tôi châm lửa hút, hết sức thận

trọng nhả khói, dùng bàn tay quạt cho khói thuốc bay tản đingay khi vừa thoát ra khỏi miệng.” [23; 250].

Vật dụng đi kèm của người thợ săn chính là khẩu súng.Súng là vũ khí đại diện cho văn minh nhân loại, là thứ công

cụ tối tân và có sức hủy diệt cực lớn Súng thể hiện sứcmạnh của con người, khẳng định vị thế tối cao của nhânloại Khi cầm súng trên tay con người có thể quên đi nỗi sợ

tự nhiên, không sợ con thú dữ mà dùng súng hủy diệt nó.Người đi săn khi cầm súng như một kẻ thống trị, nắm quyềnsinh sát của mọi loài vật trên tay Cho nên ta có thể thấy sự

tự tin của nhân vật “tôi” chính là đến từ khẩu súng Anh tachắc mẩm những con thiên nga sẽ không thể thoát khỏi taymình dù nó có bay lên đi chăng nữa? Điều này làm tôi nhớ

đến nhân vật “gã thợ săn” trong tác phẩm Làn hơi ấm của

Lee Rury và Amanuele Bertossi Gã ta sẵn sàng nã súng vàocon gấu Bắc cực to lớn mà không hề sợ hãi Khi mất đikhẩu súng trong tay, gã trở nên nhỏ bé, yếu ớt và có thể bịcon gấu quật ngã một cách dễ dàng Điều này có thể thấyđược, chính nền văn minh hiện đại đã thúc đẩy ham muốnchinh phục và hủy diệt của con người

Trong Giọt rừng, dù những cuộc đi săn không được

mô tả tỉ mỉ và tàn nhẫn như vậy, nhưng ta vẫn nhận thấy

điểm tương đồng giữa tác phẩm này với Vua Gấu Xám Đó

là tâm thế của kẻ tự cho mình cao hơn, đứng trên các giốngloài khác của con người Những kẻ đi săn đều coi việc bắngiết như một thú vui, một cuộc đua, đua xem ai bắn chuẩnhơn, con mồi lớn hơn hay thậm chí vết bắn đẹp hơn,…Đisăn là một hoạt động truyền thống, thậm chí trở thành mônthể thao ở Nga Người đi săn đều trang bị vũ khí, chó sănđầy đủ và con mồi là chiến lợi phẩm cho những cuộc vuiđó

Tác giả cũng đề cập đến câu chuyện đi săn chồn củađám trẻ Những đứa trẻ, từ khi còn nhỏ, đi săn đã là một tròchơi của chúng Có thể đó chưa hẳn là khát khao chinhphục, chế ngự thiên nhiên, nhưng người lớn đã dạy chochúng cách đi săn, những con vật nhỏ bé kia là con mồi Vàdần dần khi lớn lên, con mồi lớn hơn, vũ khí có sức sátthương cao hơn và con vật bị bắn giết nhiều hơn Số phậncủa chú chồn con như thế nào sau đó chúng không cần quantâm Không có ai dạy cho đám trẻ biết, chỉ là một trò chơicủa chúng đã đủ khiến chú chồn con bị chó săn xông vàohang và lôi xềnh xệch và tách khỏi mẹ Không có ai nói chotrẻ con, chú chồn con tuy khác loài cũng là một con non,cũng sẽ đau khổ khi tách khỏi mẹ giống như con người

Chúng ta luôn băn khoăn tự hỏi: có phải do người lớnhủy diệt thiên nhiên mà trẻ nhỏ cũng bắt chước làm theo?Hay tự chúng đã quen với việc săn bắt, bẻ cành để chơi màkhi lớn lên chúng không còn biết yêu thương tự nhiên nữa?Chúng ta chỉ nhận ra được, con người luôn tư duy cố hữu:

họ có thể, có quyền hủy diệt thiên nhiên

Con người luôn muốn tìm hiểu thiên nhiên, hiểu cách

nó sống và chết như thế nào Vì lẽ đó họ có thể sẵn sàng bắtlấy con chuột, con chim chỉ để thử nghiệm những giả thiết

họ muốn

“Chúng tôi muốn thử xem nó có thể ăn một lúc đượcbao nhiêu giun Sau đó, cũng với con chuột chù này, muốnthử xem nó có thể ăn những gì: chúng tôi cho nó ăn tất cảmọi thứ Cuối cùng, chúng tôi quyết định thử có đúng làánh nắng chiếu trực tiếp sẽ giết được chuột chù như người

ta vẫn nói hay không Và sau khi giết chết con vật sốngngầm dưới đất này bằng những tia nắng mặt trời, chúng tôitính sẽ tìm cách cân, đo nó một cách cẩn thận, nghiên cứunội tạng của nó, rồi đặt nó vào tổ kiến để có được một bộkhung xương sạch sẽ Còn thiếu cái gì mà chúng tôi khôngmuốn! Chúng tôi còn định tìm bắt một con chuột chũi vànhốt chúng cùng với nhau.” [23;80]

Sẽ thật tàn nhẫn biết bao nhiêu nếu dự định này thànhhiện thực Con người có thể cho nó ăn bất cứ thứ gì chỉ đểthử nghiệm, không cần quan tâm thứ ăn vào sẽ đem đếnđiều gì cho con vật Với một vài giả thiết nghe được, conngười sẵn sàng để con vật chết, sau khi chết sẽ mổ xẻ xáccon vật Và tàn nhẫn hơn nữa, con người để những con vậttàn sát lẫn nhau Thái độ của con người đối với chú chuộtđáng thương chẳng khác gì một con thú nhồi bông có thểnhét vào bất cứ thứ gì, không cần thì xé bỏ, hoặc may válinh tinh Con người không hề suy nghĩ con vật đó sẽ cócảm xúc gì khi phải chịu thử nghiệm của mình Khoa họccàng ngày phát triển, con người nuôi động vật để làm vật thínghiệm Khi nhìn đến thành quả khoa học, chúng ta thườngkhông nghĩ đến những con vật đã phải trải qua những gì để

có được thành quả ấy Con người không học được sự biết

ơn, trân trọng động vật từ điều này, mà còn phát huy các “kĩthuật nghiên cứu” đó vào những con vật khác ngoài đời nhưmột trò chơi

Thậm chí để đếm được có bao nhiêu chiếc lá liễu hoàndiệp dính trên mỏ chim dẽ giun con người sẵn sàng bắn nó.Mặc dù không tổn thương về thể xác nhưng chú chim lại trởthành một thú vui, một thứ đồ chơi Ta có thể nghĩ chú chim

đó đã hoảng sợ đến mức nào Con người bắn rơi chú chimnhỏ, mà không hề nghĩ đến sau khi đếm xong số lá, thỏamãn lòng hiếu kì của mình, chú chim kia sẽ như thế nào, bịgãy chân, hay gãy cánh,…Họ sẽ đặt chú chim lên cành câyhay bỏ nó dưới đất mặc cho nó bị con thú khác tha mất.Người ta không suy xét nhiều như vậy bởi vì đó không phảivấn đề con người quan tâm.

Con người viết câu chuyện về vương quốc kiến lớnnhất của khu rừng, ca ngợi vẻ đẹp của nó, trong khi chínhcon người châm lửa đốt cái vương quốc ấy thành đống trotàn Lí do đốt tổ kiến rất giản đơn: con người cần một chỗnghỉ trong lúc đợi bắt con chồn quý Bên trong tổ kiến làbấy nhiêu sinh mệnh, chúng đã sinh sống và làm tổ ở đây từrất lâu Con người từ xa đến, vô cớ đốt nhà, giết hại chúng,hành vi này có khác nào kẻ xâm lược Con người không ýthức được điều đó Những con kiến nhỏ bé không đáng đểcon người phải suy ngẫm về hành động của mình Tôi bỗngnhớ tới câu “Bóp chết dễ dàng như bóp một con kiến” - đó

là câu nói mà người ta dùng khi muốn khinh rẻ, chà đạp ai

đó Con kiến nhỏ không được coi như một sinh mệnh trongmắt con người

Có ai biết rằng khu rừng rậm, nhiều tầng lớp cây lạitừng là một nghĩa địa rừng, nơi có bãi đốn cây mà conngười để lại Để đánh dấu bãi đẵn gỗ, người ta đã bẻ gãymột cây bạch dương non: “phần thân gãy của nó rủ xuốngtreo lủng lẳng gần như chỉ trên một rẻo vỏ mảnh hẹp” [23;95] Đối với con vật, con người không coi trọng sinh mệnhcủa chúng, đối với cây cối, con người càng không nghĩchúng có sinh mệnh Con vật bẻ gãy cánh tay còn đổ máu,còn kêu đau nhưng cây cối thì không Trong mắt con ngườihành vi bẻ cành, bẻ ngọn chẳng hề mang đến tổn thươngnào Chúng ta không hề biết, từ phần thân gãy ấy, chảy radòng nhựa trắng trong Đó là nước mắt của cây Cái câycũng rất đau, phần thân bẻ đi đấy chính là phần ngọn cây

mà rễ cây, thân cây dồn hết sức để vươn lên, chúng đã mấtrất nhiều thời gian, công sức để có thể vươn dài Và conngười chỉ mất mấy giây để bẻ nó đi Dòng nhựa trắng vốnchảy đến để nuôi ngọn cây, nay hóa thành dòng lệ Chúng

cứ chảy, chảy mãi, cho tới khi trở nên khô cứng dưới ánhmặt trời Dòng lệ trong veo, khi khô đọng lại, sẫm màu nhưgiọt máu đọng Nếu con người chịu dừng chân hay ngoảnhlại nhìn cảnh tượng ấy, liệu họ có thể giơ tay bẻ cành mộtlần nữa hay không?

Svetlana Alexievich đã từng nói trong Lời nguyện cầu

từ Chernobyl: “Chúng tôi còn chôn cả một khu rừng Cây bị

cưa ra thành từng khúc dài độ một mét rưỡi, rồi bọc chúngtrong giấy bóng kính trước khi ném chúng xuống những cái

hố đào sẵn Đêm tôi không ngủ được Tôi nhớ có nhà thơđâu đó đã nói rằng thú vật cũng là một thứ chủng loạingười Như vậy là tôi đã giết chúng, thứ gọi là chủng loạingười ấy, hàng chục, hàng trăm, hàng ngàn mà thậm chícũng không biết chúng được gọi là gì Tôi đã thiêu hủy nhàcửa của chúng, những thứ thầm kín của chúng, rồi vùi thậtsâu xuống lòng đất.” [1, 54] Tác giả bị ám ảnh bởi nỗi đau

mà tự nhiên phải chịu Hình ảnh chôn khu rừng không khác

gì đang chôn cất những con người cả Khi chúng ta coi tựnhiên như một chủng loại người, có những cảm xúc và nỗiđau như con người, chúng ta sẽ nhận thức được, con người

đã có những hành động sai trái, tàn nhẫn như thế nào

Trước đây những cây non chỉ đấu tranh sinh tồn vớithời tiết khắc nghiệt, nay chúng còn phải đấu tranh để tránh

sự tàn phá của con người Thật xót xa biết bao nhiêu khi câynon vươn cao không phải để đón lấy tia nắng mặt trời nhanhhơn mà là để tránh bàn tay của con người

“Tôi biết trong rừng có một cây dã anh đã bao năm nayđấu tranh vì sự sống của mình: nó cố gắng mọc lên thật cao

để tránh khỏi bàn tay những kẻ muốn bẻ cành của nó Vàcây dã anh đã thành công - bây giờ thân của nó hoàn toàntrơn trụi, hệt như một cây cau, không có nhánh cành nào đểcon người có thể bám vào trèo lên, và nó kết hoa ở trên đỉnhngọn của mình Một cây dã anh khác không làm nổi điều

đó, và nó trở nên xác xơ, trên thân của nó giờ chỉ còn nhô ranhững que cành trơ trụi.” [23;86]

Con người đã trở thành nỗi sợ hãi cho khu rừng, khôngchỉ động vật mà còn là thực vật Sự phát triển của chúng bịchi phối bởi bàn tay con người Càng đáng buồn hơn, conngười hoàn toàn không ý thức được hành vi của mình đãgây tổn thương đến loài sinh vật khác Đối với con ngườichỉ là tiện tay vịn cành hay tò mò muốn bẻ cành để xem rồivứt đi,… Đối với cây dã anh hành động đó khiến chúngkhông thể sinh tồn được trong thiên nhiên Cây dã anh còicọc kia sẽ chống cự như thế nào với nắng, gió Không có lá,cái gì sẽ mang đến lương thực cho chúng Chúng ta cứ chorằng chặt phá rừng mới là hủy diệt mà quên đi một điều, khi

ta bẻ cành tức là đã bẻ đi một phần cơ thể của cây, như conngười bị bẻ mất cánh tay mà thôi

Tại sao con người có thể tùy ý làm thương tổn thiênnhiên mà không hề có một sự bất an nào cả? Đó là bởi conngười mang theo định kiến đối với những loài phi nhân.Định kiến phân biệt giống loài Con người không hề có suynghĩ động vật, cây cối có sinh mệnh, có thân thể, có tìnhcảm, cảm xúc và có quyền được sống, được tôn trọng của

nó Trong xã hội ngày nay người với người còn không cóđược sự tôn trọng huống chi là loại vật Con người sở dĩ coithường thiên nhiên là bởi vì chúng không nói tiếng người

mà không hề biết rằng thiên nhiên cũng có tiếng nói, chẳngqua đó không phải là ngôn ngữ loài người mà thôi

Thiên nhiên ở đây chính là kẻ bị hủy diệt Khi conngười hủy diệt thiên nhiên, chúng còn chưa nhận thức được,

kẻ đang tàn phá bản thân là ai Chúng dần nhận ra sinh vậtmang tên “người” ấy qua từng ngày Đó là sinh vật nguyhiểm, tàn nhẫn và có sức sát thương cao hơn so với những

kẻ thù trước đây Để sinh tồn, thiên nhiên phải trốn chạy Lũchuột chù không rời khỏi địa bàn an toàn của mình Đó làlòng đất Chim chóc phải bay cao khi có người xuất hiện.Cây cối phải vươn xa khỏi mặt đất

Khi một sự đàn áp diễn ra quá lâu, thường sẽ dẫn đếnđấu tranh Tuy vậy thiên nhiên không đấu tranh với con

người, bởi chúng dần nhận thức được, con người cũng chỉ

là sinh vật nhỏ bé, tầm thường mà thôi, còn thiên nhiênrộng lớn, mạnh mẽ và nhân từ hơn rất nhiều

Trong Vua Gấu Xám, tác giả cũng đưa đến thông điệp

này từ tự nhiên Thor, vị vua của rừng xanh, trong nhữngcuộc đối đầu với con người, nó cũng đã nhận thức được sựnguy hiểm của những khẩu súng, cũng phải trốn chạy.Nhưng nó cũng nhận ra được con người thực ra cũng chỉ là

kẻ hèn nhát, nhỏ bé mà thôi Cho nên Thor không giết conngười, kẻ mà luôn truy đuổi, tìm cách bắn chết nó ConGấu Xám chỉ trao lại cho kẻ thù một ánh nhìn khó tả Nókhông giết con người vì nó không là loài sinh vật hiếu sát,không là kẻ lấy việc giết chóc làm niềm vui Nó vị tha hơncon người

Thiên nhiên đã từng đau đớn, trốn chạy nhưng khiđáp lại con người, thiên nhiên vẫn dành lòng bao dung lớnnhất có thể Tự nhiên không hủy diệt con người, cũngkhông tấn công con người Vì thế con người thường không

hề hiểu được, bản thân đã được tha thứ như thế nào? Càngkhông hiểu được chính con người đã mang những tội lỗi gì?

Giọt rừng không tập trung lột tả hành động tàn nhẫn

gây thương tổn thiên nhiên của con người Tuy nhiên tácphẩm đã đưa ra một khía cạnh khác của hành vi con người

đó là thương tổn thiên nhiên một cách vô tình Từ điểm nhìncủa nhân vật “tôi” chúng ta hoàn toàn có thể nhận thấy conngười không hề có ác ý với thiên nhiên, số ví dụ mà chúngtôi đưa ra cũng không nhiều Như lời tác giả ở mở đầu sách

“thuở xưa khi còn là những đứa trẻ hiếu kì, chúng tôithường hay đập vỡ đồ chơi của mình cũng như bất cứ thứquà tặng nào, thậm chí cả đồng hồ, để biết được bên trong

có những gì Rồi ở trường, người ta cũng dạy chúng tôicách ứng xử với thiên nhiên như thế: được dẫn ra ngoàicánh đồng, mỗi người hái một bông hoa rồi bứt cánh đểđếm xem hoa có bao nhiêu cánh, bao nhiêu nhuỵ, đài hoakết cấu ra sao v.v Nói chung, sự thể xảy ra với bông hoacũng hệt như với những đồ chơi thời thơ bé: hình dạng bịdập nát, xé nhỏ - và không còn cả bông hoa cũng chẳng còn

cả đồ chơi nữa.” [23; 9] Con người cho là những hành vinhỏ nhặt, không ác ý của mình không thương tổn thiênnhiên, bản thân chỉ đang khám phá, hiểu biết thiên nhiên,

mà không hiểu được rằng đó chính là hủy diệt Chúng takhông muốn hủy diệt nhưng thực chất lại là kẻ hủy diệt.Vậy sai lầm ở đâu? Đó là do chúng ta chưa từng đặt mình