Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4. Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.Sáng kiến kinh nghiệm môn Tiếng Việt 4.
Trang 1Sáng kiến kinh nghiệm biện pháp rèn đọc diễn cảm nhằm nâng cao chất lợng dạy học phân môn tập
đọc lớp 4
mục lục
phần mở đầu
I.Lí do chọn đề tài 3
II.Mục đích nghiên cứu 4
III Khách thể và đối tợng nghiên cứu 4
IV.Phơng pháp nghiên cứu 5
phần nội dung
Trang 2I.Cơ sở lí luận của việc dạy đọc ở Tiểu học 5 II.Thực trạng dạy học Tập đọc trong trờng tiểu học 6 III.Các biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 8
phần kết luận
tài liệu tham khảo
Phần Mở đầu
I Lí do chọn đề tài
Giáo dục bậc tiểu học là một khoa học giáo dục khó nhất
Nó là nền móng đầu tiên để giúp con ngời tồn tại và phát triển
đặc biệt là môn Tiếng Việt có vị trí quan trọng trong tất cả các môn ở trờng, nó hình thành khả năng giao tiếp, là cơ sở
để phát triển t duy cho trẻ để tiếp thu vá các môn học khác
Trang 3Tiếng việt ở tiểu học gồm nhiều phân môn: Tập đọc, học thuộc lòng, luyện từ và câu, kể chuyện, tập làm văn chính tả, tập viết Mỗi môn đều có một chức năng khi dạy tiếng Việt cho học sinh đồng thời cũng chuẩn bị vốn cho học sinh khi học văn
Tập đọc là môn học mang tính chất tổng hợp vì ngoài nhiệm vụ dạy học nó còn có nhiệm vụ trau dồi kiến thức về Tiếng việt cho học sinh (về phát âm, từ ngữ, câu văn ) kiến thức bớc đầu về văn học, đời sống và giáo dục tình cảm thẩm
mỹ Môn tập đọc ở tiểu học nói chung và ở lớp 4 nói riêng đặt
ra một nhiệm vụ quan trọng Trong các giờ tập đọc học thuộc lòng học sinh biết đọc diễn cảm bài văn, bài thơ đã tạo cho các
em sự say mê hứng thú và để lại một vốn văn học đáng kể cho trẻ em Cũng thông qua các bài văn học sinh học đợc hiểu thêm
về các vùng miền của đất nớc, hiểu đợc công sức của các tầng lớp nhân dân đang ra sức xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, hiểu
đợc các truyền thống quý báu của dân tộc
Phân môn tập đọc có tác dụng mạnh mẽ trong giáo dục mỹ cảm, học sinh yêu cái đẹp, rung cảm trớc cái đẹp trong thiên nhiên, cái đẹp trong xã hội, cái đẹp trong văn chơng Môn này
có thể rèn luyện cho học sinh t duy trừu tợng và cả t duy logic Giờ tập đọc ngoài việc dẫn dắt học sinh và cho học sinh tìm
đại ý để phát triển óc tổng hợp, tìm bố cục để phát triển óc phân tích Ngoài ra học sinh còn đợc rèn luyện óc tởng tợng, phán đoán, ghi nhớ
Môn tập đọc không chỉ có nhiệm vụ trên mà còn kết hợp chặt chẽ với chơng trình Tiếng việt Qua các bài văn chọn lọc
Trang 4học sinh vừa cảm thụ đợc cái hay, cái đẹp vừa học đợc cách sử dụng từ chính xác, cách đặt câu gọn gàng sinh động, đợc luyện về nghĩa âm, chính tả, tập làm văn
Nhận thức đợc tầm quan trọng đặc biệt của phân môn tập đọc nói chung và việc rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 nói riêng trong giờ tập đọc, để có kết quả cao mỗi giáo viên phải nhận thức rõ phơng pháp giảng dạy
Trong quá trình dạy tập đọc lớp 4, tôi nhận thấy chất lợng
đọc diễn cảm của học sinh lớp 4 nói chung và của lớp tôi nói riêng còn yếu Đặc biệt ngày nay xã hội ta ngày càng phát triển thì nhu cầu đồi hỏi về tri thức con ngời ngày càng cao, trong
đó ngôn ngữ nói và viết là vô cùng cần thiết cho mỗi ngời Mỗi thành công không phải tự nhiên mà có đợc mà phải trải qua một quá trình rèn luyện kiên trì ngay từ đầu Để góp phần nâng cao chất lợng đọc cho học sinh tôi mạnh dạn đề xuất một vài
kinh nghiệm nhỏ của mình về vấn đề: “Biện pháp rèn đọc
diễn cảm cho học sinh lớp 4”.
II Mục đích nghiên cứu
ở bậc tiểu học nói chung và lớp 4 nói riêng phân môn tập
đọc có 2 yêu cầu chính là:
- Rèn kĩ năng tập đọc
- Giúp học sinh cảm thụ tốt bài văn
Học môn tập đọc, việc đọc và cảm thụ là 2 khâu có quan
hệ mật thiết với nhau, gắn bó hỗ trợ đắc lực cho nhau Cảm thụ tốt giúp cho việc đọc diễn cảm tốt Ngợc lại việc đọc diễn cảm tốt giúp cho việc cảm thụ bài văn thêm sâu sắc
Trang 5Thật vậy học sinh có đọc thông thạo đợc và trên cơ sở đã hiểu nội dung câu thơ, câu văn, đoạn thơ, đoạn văn thì các
em mới thể hiện đợc cảm xúc có nghĩa là đã hiểu tờng tận về nội dung và nắm đợc ý nghĩa giáo dục của bài Điều đó khẳng
định rằng trong tiết dạy tập đọc lớp 4, việc luyện rèn kĩ năng
đọc diễn cảm cho học sinh là rất cần thiết Trong giờ học, học sinh biết đọc diễn cảm thì tiết học mới có hiệu quả cao và mới thể hiện đợc tầm quan trọng của bộ môn
So với lớp học dới , học sinh lớp 4 có điều kiện và kĩ năng
đọc diễn cảm tốt hơn nhng chỉ ở mức độ ban đầu ( đọc diễn cảm một đoạn văn, khổ thơ ) Học sinh đợc thực hành luyện tập từng bớc để có thể đáp ứng nhu cầu cao hơn ở lớp 5
và các lớp trên
III Khách thể và đối tợng nghiên cứu :
1 Khách thể : Học sinh lớp 4 - trờng tiểu học
2 Đối tợng nghiên cứu : Các biện pháp giúp học sinh đọc diễn
cảm các bài tập đọc lớp 4
IV Phơng pháp nghiên cứu :
1. Phơng pháp quan sát
2. Phơng pháp đối chứng
3. Phơng pháp thử nghiệm
4. Phơng pháp
Phần nội dung
1 Cơ sở lí luận :
Trang 62 Thực trạng Dạy và học
Từ năm học 2004 – 2005 đến nay tôi đợc trực tiếp giảng dạy các em học sinh lớp 2,3,4, cũng nh quá trình quan sát, dự giờ việc dạy và học của thầy trò, của các đồng nghiệp trong thời gian trớc đây tôi thấy có những nhận xét sau:
Về ng ời dạy học: Giáo viên khá tôn trọng phơng pháp học
mới: “Thầy thiết kế, trò thi công” lấy học sinh làm trung
tâm Giáo viên cố gắng tìm tòi nghiên cứu để giảng dạy phân môn tập đọc Tuy nhiên giáo viên chỉ coi trọng một vấn đề
đọc thành tiếng to, rõ hoặc có hớng dẫn đọc diễn cảm nhng chỉ lớt qua , rèn đọc diễn cảm cho học sinh còn ít
Về ng ời học: Học sinh đã biết đọc thành tiếng bài văn,
bài thơ, đã để ý và đọc đúng các phụ âm khó Nhng đọc hiểu nắm nội dung bài còn rất ít do vậy cha nêu đợc ý chính của bài mà phải nhờ sự gợi ý của giáo viên, đọc diễn cảm toàn bài văn cha tốt Khi đọc ở các dấu phẩy, dấu chấm còn ngừng nghỉ cha hợp lí còn tùy hứng, cha đọc đúng giọng câu hỏi, câu cảm
Qua điều tra khảo sát chất lợng học sinh ngay từ đầu năm học tôi đều thấy số lợng học sinh đã biết đọc diễn cảm bài văn, bài thơ rất ít Cụ thể điều tra chất lợng đọc của học sinh lớp 4C đầu năm học 2006 -2007 này, tôi có số liệu cụ thể nh sau:
Tổng số học
sinh
Đọc nhỏ, ấp úng
Đọc to, rõ, lu loát
Đọc diễn cảm
Trang 730 5 - 16,6 % 17 – 56,8 % 8 – 26,6 %
Trớc thực trạng đó, tôi đã phân tích và tự đặt ra cho mình câu hỏi: phải làm gì? làm nh thế nào? để khắc phục tình trạng đó và nâng cao chất lợng đọc cho học sinh Qua quá trình nghiên cứu tôi đã tiến hành sử dụng phối hợp nhiều phơng pháp nghiên cứu đó là: Phơng pháp điều tra, phơng pháp đối chứng và phơng pháp tổng quát Phơng pháp điều tra không chỉ dừng lại ở điều tra thực trạng mà phải điều tra từng giai đoạn trong suốt năm học ở mỗi giai đoạn tôi đều lấy kết quả đã đạt đợc để đối chứng với kết quả giai đoạn trớc, với kết quả năm trớc và cuối cùng đi tổng hợp số liệu và rút ra bài học kinh nghiệm
Từ yêu cầu thực tiễn của việc dạy tập đọc nói chung và rèn luyện kỹ năng nói cho học sinh lớp 4, tôi đã tự đặt cho mình phải nhận thức đầy đủ tầm quan trọng, yêu cầu của bộ môn,
đặc biệt về nội dung và phơng pháp rèn kĩ năng đọc diễn cảm để đáp ứng với yêu cầu đề ra
Trong giảng dạy phân môn tập đọc, qua nhiều năm gần
đây, tôi đã tích cực nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm giảng dạy, cách truyền thụ kiến thức, đặc biệt là việc rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh Muốn rèn cho học sinh đọc diễn cảm tốt, trớc hết trong mọi giờ tập đọc giáo viên cần hớng dẫn học sinh cách phát âm chuẩn, đọc đúng đắn, có ý thức, trôi chảy, sau đó mới yêu cầu học sinh đọc diễn cảm Trong
ph-ơng pháp dạy học những yêu cầu đó gọi là chất lợng đọc đợc thể hiện đồng thời và chi phối lẫn nhau Tính đúng đắn sẽ nâng cao tốc độ đọc và cho phép đọc có ý thức hơn Nếu
Trang 8không hiểu cái đang đọc thì không thể đọc lu loát và diễn cảm đợc
Đọc diễn cảm thể hiện ở kĩ năng dùng ngữ điệu, biết nghỉ hơi ở dấu chấm, ngắt hơi ở dấu phẩy, hoặc chỗ cần tách
ý, biết đọc liền các tiếng trong từ ghép, từ láy hoặc cụm từ cố
định Ngoài ra cần biết đọc đúng giọng câu kể, câu hỏi biết phân biệt giọng ngời dẫn chuyện với từng tuyến nhân vật có tính cách khác nhau Đọc diễn cảm là biểu hiện cao của đọc có
ý thức và chỉ thực hiện đựơc trên cơ sở đọc đúng và đọc nhanh Do vậy dù đọc ở mức độ nào cũng phải yêu cầu phát
âm đúng song cũng không nên qua nhấn mạnh ở các phụ âm:
tr – ch; r – gi; n – l; s – x làm giọng đọc mất tự nhiên
Để đạt đợc những yêu cầu trên tôi đã tiến hành các biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh nh sau:
III Các biện pháp tiến hành
1 Biện pháp 1: Phân loại học sinh
Sau khi nhận lớp, tôi đã ổn định chung tổ chức lớp Qua tìm hiểu điều tra để nắm chắc đối tợng học sinh và lựa chọn, đặc biệt là về kĩ năng đọc và phân loại học sinh theo
ba đối tợng:
Đối t ợng 1: Học sinh biết đọc diễn cảm
Đối t ợng 2: Học sinh mới chỉ biết đọc to, rõ, lu loát
Đối t ợng 3: Học sinh đọc nhỏ, lý nhí, ấp úng, ngọng
Dựa vào đó, tôi đã sắp xếp chỗ cho học sinh những em
đọc yếu ngồi cạnh những em đọc khá, đọc tốt để đôi bạn cùng tiến Tôi tiến hành công việc tiếp theo là giới thiệu cấu tạo chơng trình môn tập đọc để các em nắm đợc các chủ đề
Trang 9chính trong từng học kì và cả năm học Đồng thời nêu tầm quan trọng, yêu cầu cơ bản về việc rèn luyện kỹ năng đọc diễn cảm giúp các em cảm thụ bài văn, bài thơ của từng chủ đề H-ớng dẫn mỗi em đóng một quyển sổ để ghi những câu, những đoạn, bài văn, bài thơ hay có giá trị về nội dung và nghệ thuật
2 Biện pháp 2: Sự chuẩn bị của học sinh:
Trớc khi học bài tập đọc, tôi dặn học sinh đọc nhiều lần ở nhà cho trôi chảy và chuẩn bị trớc phần câu hỏi, tìm hiểu nội dung bài trong sách giáo khoa, đề ra các yêu cầu phù hợp với từng đối tợng học sinh
Biện
Bớc 2 : Tiến hành bài dạy
Sau phần tìm hiểu bài, tôi yêu cầu học sinh đọc thật tốt một đoạn nhằm “ thăm dò” khả năng thể hiện sự cảm nhận nội dung bằng giọng đọc của học sinh
- Qua giọng đọc của học sinh, tôi dẫn dắt , gợi ý để các
em phát huy u điểm , khắc phục những hạn chế và tự tìm ra cách đọc hợp lí
Ví dụ : bài Tập đọc “ Khúc hát ru những em bé lớn lên trên lng mẹ”
“ Em Cu tai ngủ trên lng mẹ ơi
Em ngủ cho ngoan/ đừng rời lng mẹ
Mẹ giã gạo/ mẹ nuôi bộ đội Nhịp chày nghiêng/ giấc ngủ em nghiêng
Mồ hôi mẹ rơi/ má em nóng hổi
Trang 10Vai mẹ gầy/ nhấp nhô làm gối ”
Bài đọc nói lên tình yêu của ngời mẹ Tà - ôi đối với con và
đối với cách mạng khi đọc bài các con đọc với giọng nh thế nào ? Vậy để thể hiện tốt diều này chúng ta cần nhấn giọng vào những từ ngữ nào ?
Việc Giáo viên đọc mẫu nhằm minh họa, gợi ý hoặc “ tạo tình huống” cho học sinh nhận xét , giải thích , tự tìm ra cách
đọc
Ví dụ : Bài “ Tre Việt Nam”
Giáo viên đọc mẫu ,yêu cầu học sinh : Nghe và phát hiện cách
đọc của cô ( ngắt nhịp ở chỗ nào, nhấn giọng hay cao giọng, kéo dài giọng ở từ ngữ nào ? Vì sao khi đọc câu thơ có dấu
chấm hỏi cô chỉ cần nhấn giọng ở các từ “ lũy, thành” mà
không cần đọc cao giọng ở tiếng cuối câu hỏi ?
Thân gầy guộc, lá mong manh /
Mà sao nên lũy nên thành tre ơi ? Sau đó Giáo viên cho học sinh thực hành luyện đọc diễn cảm ( theo cặp, theo nhóm ) để các em tự rút kinh nghiệm cho mình, hình thành kĩ năng nhận xét và tự nhận xét Tiếp theo tổ chức thi đọc diễn cảm trớc lớp để các em học tập lẫn nhau và đợc giáo viên động viên , uốn nắn
Tuy nhiên , trớc khi dạy bài đọc tôi cần tìm hiểu kĩ bài dạy xem bài Tập đọc đó là văn bản nghệ thuật hay là phi nghệ thuật
1 Đối với văn bản nghệ thuật tôi hớng dẫn học sinh đọc
diễn cảm thông qua dẫn dắt, gợi mở giúp các em thể hiện tình
Trang 11cảm, thái độ qua giọng đọc phù hợp với sự việc, hình ảnh, cảm xúc, tính cách nhân vật trong bài , Cụ thể là
* Học sinh bớc đầu biết làm chủ giọng đọc, nhấn giọng những từ gợi tả, gợi cảm,từ ngữ chìa khóa làm nổi bật ý chính trong câu.
Ví dụ : Bài Tập đọc “ Con sẻ”
“ Bỗng từ trên cây cao gần đó, một con sẻ già có bọ ức
đen nhánh lao xuống nh hòn đá rơi trớc mõm con chó Lông sẻ già dựng ng ợc, miệng rít lên tuyệt vọng và thảm thiết Nó nhảy hai ba bớc về phía cái miệng há rộng đầy răng của con chó
Sẻ già lao đến cứu con, lấy thân mình phủ kín sẻ con Giọng nó yếu ớt nhng hung dữ và khản đặc ”
Khi đọc đoạn 2, đoạn 3, Tôi gợi ý HS “Hình ảnh sẻ mẹ lao xuống lấy thân mình che trở cho con đợc tác giả miêu tả rất sinh động, khi đọc đoạn này các con cần nhấn giọng vào những từ ngữ nào?
Học sinh biết nhấn giọng vào những từ gợi tả hành động , dáng vẻ của sẻ già khi lao xuống cứu con
* Học sinh biết thể hiện ngữ điệu , sự thay đổi tốc
độ, cao độ, cờng độ, trờng độ phù hợp với từng loại câu kể, câu hỏi, cảm cảm, câu khiến
Ví dụ: Bài Tập đọc “ Ga - vrốt ngoài chiến lũy”
Khi đọc đoạn miêu tả chi tiết thể hiện lọng dũng cảm của
Ga – vrốt , giáo viên lu ý học sinh sự thay đổi giọng đọc nh sau :
Trang 12“ - Cậu làm trò gì đấy ? – Cuốc – phây – rắc hỏi ( Câu
hỏi thể hiện sự ngạc nhiên )
- Em nhặt cho đầy giỏ đây !( Câu cảm thể hiện sự
bình tĩnh )
- Cậu không thấy đạn réo à ?( Câu hỏi nh nhắc nhở
Ga-vrốt không đợc liều mình)
Ga - vrốt trả lời :
- Có chứ nó rơi nh ma ấy Nhng làm sao nào ?( Khi đọc lên giọng ở câu hỏi thể hiện sự hồn nhiên )
Cuốc –phây – rắc thắt lên
- Vào ngay !( Câu khiến thể hiện sự đề nghị , mệnh
lệnh kèm sự lo lắng )
- Tí ti thôi ! – Ga – vrốt nói ( thể hiện sự tinh nghịnh )
Trong đoạn đọc diễn cảm tôi cũng lu ý học sinh Đối với bài văn xuôi ngoài việc đọc tốt các câu chúng ta còn phải biết ngắt hơi ở chỗ không có dấu câu nhng chỗ đó là chỗ tách ý
Ví dụ : Bài tập đọc “ Con sẻ”
HS ngắt câu dài “ Chợt / nó dừng chân và bắt đầu bò,
tuồng nh đánh hơi thấy vật gì.” hoặc câu “ Bỗng / từ trên cây cao gần đó, một con sẻ già có bộ ức đen nhánh lao xuống
nh hòn đá / rơi trớc mõm con chó ”
* Tôi hớng dẫn học sinh đọc phân biệt lời kể của tác
giả với lời nhân vật Đọc phân biệt lời của các nhân vật sao cho phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và tính cách của từng nhân vật ( ngờu già , trẻ em , ngời tốt , ngời xấu )
Ví dụ : Bài Tập đọc : “ Khuất phục tên cớp biển”
Trang 13Trong bài đọc có 2 nhân vật chính là Bác sĩ Ly - một ngời nhân hậu , điềm đạm nhng nghiêm nghị , cơng quyết và tên cớp biển - chúa tàu hung hãn , dữ tợn
Trớc khi học sinh đọc diễn cảm, tôi yêu cầu các em cần tìm hiểu bài thật kĩ Khi đó HS đọc lời nhân vật sẽ phân biệt đợc giọng đọc dựa vào tính cách nhân vật ( ngời tốt ,
ng-ời xấu )
Trong bài cùng là câu hỏi nhng trong đoạn đối thoại sau, tính cách của hai nhân vật thể hiện khác nhau hoàn toàn
“
Chúa tàu trừng mắt nhìn Bác sĩ , quát :
- Có câm mồm không ? ( đọc giọng thể hiện sự hung hãn
của tên cớp khi đập tay xuống bàn quát Bác sĩ Ly)
Bác sĩ điềm tĩnh hỏi :
- Anh bảo tôi phải không ?( giọng tự tin , điềm tĩnh nhng
hết sức nghiêm nghị )
Khi tên chúa tàu cục cằn bảo “phải”, bác sĩ nói :
- Anh cứ uống rợu mãi nh thế thì đến phải tống anh đi nơi khác
Cơn giận của tên cớp thật dữ dội Hắn đứng phắt dậy, rút soạt dao ra, lăm lăm chực đâm Bác sĩ Ly vẫn dõng dạc và quả quyết :
- Nếu anh không cất dao, tôi quyết làm cho anh bị treo
cổ trong phiên tòa sắp tới.( giọng đọc bình tĩnh, cơng quyết
bảo vệ lẽ phải )