- Nghiên cứu sách giáo khoa, sách giáo viên: Đọc, tìm hiểu sâu sắc nội dung bài học, suy nghĩ phương pháp sử dụng, khai thác kiến thức một cách sáng tạo, xác định nội dung cơ bản trọng t[r]
Trang 19.4.3 Lập kế hoạch dạy học một bài – soạn giáo án lên lớp
9.4.3.1 Tầm quan trọng
Giáo án của một tiết học chính là bản kế hoạch dạy học của tiết học
đó Muốn đạt được chất lượng cao của môn học, người giáo viên phải chuẩn
bị chu đáo, công phu cho từng tiết học Sự chuẩn bị khoa học, toàn diện cho mỗi bài học của giáo viên được thể hiện tập trung trong giáo án
Giáo án của tiết học đã thể hiện tinh thần cơ bản của chương trình môn học, nhất quán với kế hoạch chương, thể hiện được mối liên hệ hữu cơ giữa mục đích, nội dung và phương pháp dạy học Giáo viên cần quán triệt tinh thần này
9.4.3.2 Các bước lập kế hoạch một bài học Hoá học
Quá trình lập kế hoạch bao gồm các bước chủ yếu sau:
a Xác định mục tiêu của bài học
Để xác định mục đích của bài học, giáo viên nên thực hiện:
- Nghiên cứu chương trình và kế hoạch chương, xem xét lại mục đích, nội dung của chương và vị trí tiết học trong chương
- Phân tích tình trạng của lớp học sinh Đánh giá khách quan, nghiêm túc về tình trạng kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo và tư tưởng hành vi của học sinh trong lớp, đối chiếu với mục đích của chương để xác định mục đích của tiết học
- Xác định khối lượng kiến thức, kĩ năng cần truyền thụ trong tiết học Giáo viên căn cứ vào tình trạng kiến thức học sinh, nội dung sách giáo khoa
mà xác định khối lượng kiến thức, kĩ năng của bài dạy, kể cả các kiến thức
có liên quan cần phải tái hiện
- Nêu cụ thể, chi tiết yêu cầu của bài học cần đạt được về ba mặt kiến thức, kĩ năng - kĩ xảo, các phẩm chất tư tưởng và hành vi cần hình thành cho học sinh thông qua các kiến thức, kĩ năng của bài học
b Xác định nội dung trí dục của bài học
Khi xác định nội dung trí dục của bài học, giáo viên cần thực hiện các khâu sau:
- Nghiên cứu sách giáo khoa, sách giáo viên: Đọc, tìm hiểu sâu sắc nội dung bài học, suy nghĩ phương pháp sử dụng, khai thác kiến thức một cách sáng tạo, xác định nội dung cơ bản trọng tâm, các kiến thức cần và có thể mở rộng trong giờ dạy
Trang 2- Nghiên cứu các tài liệu tham khảo như sách chuyên môn, các tạp chí khoa học có liên quan đến nội dung bài học; các sách, tạp chí về lí luận dạy học liên quan đến phương pháp, phương tiện trực quan lựa chọn cho bài giảng… Qua đó mà tìm thấy những gợi ý cho những suy nghĩ về tổ chức, phương pháp dạy học
- Phân chia nội dung bài dạy thành những tổ hợp kiến thức hoặc những đoạn kiến thức Đây là những cơ sở nền tảng để xây dựng cấu trúc của bài học
- Dự kiến các phương tiện dạy học quan trọng Kiểm tra hoá chất, dụng cụ, mô hình, tranh vẽ…, làm thử các thí nghiệm lựa chọn
c Xây dựng sơ đồ cấu trúc của bài học
Công việc này bao gồm:
- Lập kế hoạch đại cương của bài học: Căn cứ vào những nội dung bài học, đối tượng học sinh cụ thể, những điều kiện vật chất cho phép giáo viên suy nghĩ xác định logic trình bày nội dung bài học, xác định con đường hướng dẫn, điều khiển tốt nhất quá trình nhận thức của học sinh, xác định vị trí, vai trò của thí nghiệm và các đồ dùng dạy học khác trong bài học Từ đó giáo viên phác thảo sơ đồ đại cương của nội dung tiết học, tức là thể hiện ở dạng sơ đồ trực quan các bước của bài học, vị trí của thí nghiệm, bài tập, vị trí các điểm nút quan trọng trong logic trình bày và phương pháp dạy học cần áp dụng trong bài học
- Lập kế hoạch chi tiết của bài học: Giáo viên cần vạch ra tất cả những nét đặc thù trong từng khâu của tiết học đến những chi tiết nhỏ nhất trong hoạt động của giáo viên, học sinh trong tiết học, có chú ý đến đặc điểm học sinh, dự định sự phân hoá của học sinh, thời gian được dự định cho từng phần nội dung
- Viết giáo án và chuẩn bị phương tiện dạy học cho tiết học: Giáo viên thể hiện những suy nghĩ, quyết định lựa chọn nội dung, phương pháp và phương tiện dạy học trên cơ sở mối liên hệ mục đính- nội dung- phương pháp của giờ học qua bản giáo án tiết học Đây là bản hướng dẫn thực tiễn cho tiến trình một tiết học Cấu trúc của một giáo án rất khác nhau tuỳ theo
sự lựa chọn logic trình bày của giáo viên và sự quy định trên những nét cơ bản của từng trường
d Bản viết của giáo án một tiết học
Giáo án một tiết học có thể trình bày như sau:
Trang 3Chương: Lớp dạy:
Tiết thứ: Ngày lên lớp
A Mục tiêu và yêu cầu của tiết học
- Kiến thức cơ bản: Kiến thức trọng tâm mà học sinh phải nắm vững trong tiết học, những kiến thức cần tái hiện có được sử dụng trong bài học
- Kĩ năng- kĩ xảo cơ bản: những kĩ năng Hoá học cơ bản (thí nghiệm, vận dụng kiến thức, ngôn ngữ Hoá học…), các thao tác tư duy cần rèn luyện trong bài học
- Tư tưởng: Nhận thức thế giới quan, phẩm chất đạo đức, hứng thú, niềm tin… cần xây dựng cho học sinh thông qua kiến thức của bài học
B Phương tiện dạy học
Phương tiện trực quan sử dụng trong bài:
- Hoá chất, dụng cụ, mô hình, tranh vẽ, sơ đồ…
C Tiến trình của tiết học
Có thể ghi tiến trình của bài học theo thời gian và thứ tự công việc: tổ chức lớp, kiểm tra bài cũ, nêu vấn đề nghiên cứu, giảng bài mới, củng cố-vận dụng kiến thức trong từng phần và cuối bài, hướng dẫn học ở nhà Mỗi công việc có ghi rõ các hoạt động điều khiển nhận thức của học sinh bằng các thao tác, hệ thống câu hỏi, thời gian cần thiết Cũng có thể ghi tiến trình của bài học theo các cột như:
Thời điểm, hoạt động của giáo viên
và học sinh
Nội dung dạy học
Ví dụ: Giáo án bài lên lớp “Điều chế oxi” (ở lớp 8)
ĐIỀU CHẾ OXI
I Mục tiêu và yêu cầu của bài dạy
1 Về kiến thức
- Nắm được nguyên tắc điều chế oxi trong phòng thí nghiệm và sản xuất công nghiệp
- Nắm vững phương pháp điều chế, thu oxi trong phòng thí nghiệm và sản xuất oxi trong công nghiệp
- Hình thành khái niệm phản ứng phân huỷ
Trang 4- Củng cố tính chất vật lí của oxi.
2 Kĩ năng
- Rèn luyện kĩ năng quan sát thí nghiệm, nhận biết, thu oxi
- Kỹ năng viết, cân bằng phương trình, tính toán định lượng theo phương trình phản ứng phân huỷ
3 Tư tưởng
- Phát triển khả năng tư duy phân tích, so sánh, khái quát
- Giúp học sinh hiểu được nguyên tắc cơ bản của nền sản xuất hoá học, xác định trách nhiệm học tập của học sinh đối với sự nghiệp hoá học hoá đất nước
II Chuẩn bị phương tiện trực quan
- Hoá chất: tinh thể KclO3, KmnO4
- Dụng cụ: đèn cồn, giá sắt, 5 ống nghiệm to, ống dẫn và nút cao su, 4 bình thu oxi, đóm, diêm, chậu thuỷ tinh
- Tranh vẽ: Dụng cụ điện phân nước
III Tiến trình của giờ học
- Ổn định tổ chức: Học sinh có mặt, vắng mặt
- Kiểm tra bài cũ: Tính chất vật lí, tính chất hoá học của oxi
Bài mới: Điều chế oxi Phản ứng phân huỷ
- Nêu vấn đề nghiên cứu: khái quát tính chất vật lí, hoá học của oxi Oxi có ứng dụng rộng rãi và tồn tại trong không khí và có mặt trong nhiều hợp chất Vậy oxi được điều chế trong phòng thí nghiệm, trong công nghiệp như thế nào?
Thời điểm, hoạt động của
giáo viên và học sinh
Nội dung dạy học
+ Giáo viên nêu câu hỏi điều
khiển hoạt động của học
sinh:
- Để nghiên cứu một chất cần
điều chế nó trong phòng thí
nghiệm Khi điều chế một
lượng nhỏ cần chú ý đến yếu
tố nào?
- Điều chế oxi từ nguyên liệu
và thiết bị như thế nào?
I Điều chế oxi trong phòng thí nghiệm (PTN)
+ Điều chế một lượng nhỏ chất trong PTN:
- Dùng nguyên liệu nguyên chất- đắt tiền
- Phương pháp đơn giản, phù hợp với thiết bị PTN
+ Điều chế oxi trong PTN
- Dùng hợp chất của oxi dễ bị phân huỷ ở nhiệt độ cao
Trang 5- GV: giới thiệu thí nghiệm
điều chế oxi từ KmnO4(và
KclO3) và dụng cụ
- Tiến hành TN điều chế
- Học sinh quan sát hiện
tượng, nhận xét cách thu,
nhận ra có oxi trong bình,
bình đầy oxi
- Vì sao có thể thu oxi bằng
cách đẩy không khí? đẩy
nước?
- Muốn nhận ra oxi ta làm thế
nào?
- Sản xuất lượng hoá chất lớn
trong công nghiệp cần chú ý
đến yếu tố nào?
- Trong công nghiệp điều chế
oxi từ nguyên liệu nào?
- Thành phần của không khí?
Nhiệt độ sôi của oxi, nitơ?
- Nguyên tắc sản xuất oxi từ
không khí?
- Giới thiệu tranh vẽ dụng cụ
điện phân nước trong phòng
thí nghiệm để nắm được
nguyên tắc điều chế
+ Phương trình phản ứng điều chế oxi:
4
2KMnO t o K MnO MnO O (1)
2KClO t o KCl O (2) Thu oxi: Đẩy không khí vì oxi nặng hơn không khí
- Đẩy nước: oxi ít tan trong nước
- Nhận ra oxi: tàn đỏ của que đóm bùng sáng khi gặp oxi
II Sản xuất oxi trong công nghiệp
- Sản xuất lượng lớn cần chú ý đến giá thành sản phẩm Nên chọn:
- Nguyên liệu rẻ tiền, có nhiều trong tự nhiên
- Thiết bị phức tạp hơn PTN
Trong công nghiệp có thể sản xuất oxi từ không khí, nước
1 Sản xuất oxi từ không khí
* Dựa vào nhiệt độ sôi khác nhau của oxi và nitơ trong không khí lỏng để tách oxi
2 Sản xuất oxi từ nước Điện phân nước (có thêm axit hoặc xút) trong bình điện phân
Oxi điều chế ra được hoá lỏng, nén trong bình thép để vận chuyển
III Phản ứng phân huỷ
Không khí (O2, N2)
Hoá lỏng
Không khí lỏng (O2, N2 lỏng)
tăng nhiệt độ
-196 o
thu được N2
t o
-183 o
thu được O2
2H2O
điện phân
2H2 + O2
Trang 6+ Xem xét 3 phương trình
phản ứng điều chế oxi, hãy
nhận xét số lượng chất tham
gia và tạo thành trong phản
ứng
- Định nghĩa phản ứng phân
huỷ
- Vận dụng: Xác định loại
phản ứng dựa vào phương
trình biểu diễn phản ứng
* Củng cố:
- Điều chế 1 chất trong công
nghiệp và trong PTN có điểm
gì khác nhau?
- Trong PTN điều chế và thu
oxi như thế nào?
- Trong công nghiệp điều chế
oxi từ chất nào? VÌ sao?
Bài tập về nhà: 4, 5, 6, 7, 8
- Gợi ý: Bài 7, 8 sử dụng
phương trình phản ứng đã có
trong bài học
- 1 chất tham gia phản ứng
- Nhiều chất mới tạo thành
- Định nghĩa: (Sách giáo khoa)
Hãy xác định các loại phản ứng hoá học dựa vào các phương trình:
4 3
2
(1)
2HgO t Hg O (2)
3 CaO CO CaCO t o (3)
O H CO
O H
(4)
Cách soạn thảo giáo án bài lên lớp như trên sẽ giúp cho giáo sinh dễ dàng nắm vững các nội dung dạy học, để từ đó:
- Từng bước rèn luyện để có được phương pháp giảng dạy hợp lí nhất, tuỳ thuộc vào nội dung mỗi bài lên lớp cụ thể
Trang 7- Đảm bảo khâu truyền thụ kiến thức đủ, đúng, chính xác và ít bị sai lệch khỏi trọng tâm của bài
- Dễ dàng hơn trong việc rèn luyện cách ghi bảng, vừa giảng bài vừa ghi bảng cũng như phân bố thời gian cho mỗi phần của bài lên lớp hợp lí
Hạn chế lớn nhất của cách soạn giáo án như trên chính là không xác định rõ được những hoạt động của học sinh trong giờ lên lớp, tiết học dễ trở thành: Thày giảng - Trò nghe và ghi chép
Xu hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay ở THCS cũng như
ở phổ thông nói chung, theo phương châm ”lấy học sinh làm trung tâm”, đòi hỏi ngay từ việc soạn giáo án phải thể hiện rõ được các hoạt động của giáo
viên và hoạt động của học sinh một cách độc lập và phối hợp, đan xen với nhau một cách nhịp nhàng, tự nhiên trong từng phần của bài lên lớp.
Đây là một yêu cầu cao đối với giáo sinh trường Sư phạm, song cần phải đạt được (ở mức độ cần thiết) ngay trong những dịp đi kiến tập, thực tập sư phạm ở trường THCS Trong trường Sư phạm, mỗi giáo sinh cần rèn luyện theo trình tự sau, nhằm phấn đấu đạt được yêu cầu trên:
- Tập soạn giáo án bài lên lớp (như phần trên)
- Tiến hành tập giảng (cá nhân và theo nhóm) để rút kinh nghiệm
- Học hỏi kinh nghiệm của giáo viên phổ thông (qua dự giờ và trao đổi trực tiếp hoặc các phương tiện nghe, nhìn…)
- Theo sự hướng dẫn của giáo viên sư phạm (qua các giờ giảng dạy và
tổ chức các hoạt động rèn luyện nói trên)
- Tập soạn lại giáo án theo hướng đổi mới phương pháp dạy học, kết hợp tập giảng (tránh rèn luyện theo kiểu học thuộc lòng giáo án), cố gắng từng bước nâng dần tỉ lệ hoạt động của học sinh trong một bài lên lớp
Ví dụ về cách soạn giáo án bài “Điều chế oxi” theo xu hướng đổi mới phương pháp dạy học Hoá học hiện nay ở THCS
Nội dung các hoạt
động chính
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
1 Vào bài mới Hướng dẫn HS ôn lại kiến
thức đã học để dẫn dắt tới yêu cầu: cần phải điều chế oxi trong phòng thí nghiệm
và công nghiệp
Nhắc lại một số tính chất lí, hoá học và ứng dụng của oxi
2 Điều chế oxi
trong phòng thí
Gợi mở để HS phát biểu được những yêu tố cần thiết
Trang 8nghiệm về:
a Nguyên liệu điều chế a Từ hợp chất giàu oxi
và dễ bị phân huỷ ở nhiệt độ cao
b Cách thu oxi b Đẩy nước hoặc
không khí
c Dụng cụ điều chế c Bình cầu (hoặc ống
nghiệm) có nhánh, ống dẫn khí, đèn còn
d Cách nhận biết khi oxi d Tàn đỏ của que đóm
bùng sáng
3 Sản xuất oxi
trong công
nghiệp
Gợi mở và dẫn dắt để học sinh hiểu được
Hiểu được
a Nguồn nguyên liệu nào? a Sản xuất từ không khí
hoặc nước
b Nguyên tắc sản xuất b Từ không khí: hoá
lỏng rồi chưng phân đoạn
Từ nước: Điện phân nước (có xúc tác)
C Một số điều kiện cần có c Các điều kiện: Thiết
bị công nghiệp hiện đại, nguồn điện năng lớn
4 Khái niệm:
Phản ứng phân
huỷ
Từ một phương trình phản ứng điều chế oxi, dẫn dắt học sinh nhận xét về
Nhận xét được
a Số lượng chất tham gia và tạo thành sau phản ứng
a 1 chất tham gia, 2 (hay nhiều) chất tạo thành
b Dấu hiệu chung của loại phản ứng phân huỷ
b Định nghĩa về phản ứng phân huỷ
Trang 9Điều kiện: Nung nóng.
5 Luyện tập,
củng cố
Tổ chức cho học sinh luyện tập (nhận xét, so sánh,…) về:
Học sinh nắm vững được
a Sự khác nhau khi điều chế một chất trong PTN và trong công nghiệp
a Lượng chất thu được
và giá thành khác nhau
b Cách điều chế và thu khí oxi trong PTN, trong công nghiệp
b Một số điểm chính ở các hoạt động trên
c Nhận diện được phản ứng phân huỷ
c Nhận ra các phản ứng phân huỷ trong một số phương trình phản ứng hoá học
(Có thể ghi rõ trong giáo án một số câu hỏi phát vấn, dự kiến lỗi học sinh mắc phải và cách sửa lỗi, các sơ đồ, hình vẽ minh hoạ,…)