Văn hóa chính trị trong Đảng và những vấn đề đặt ra hiện nay

Văn hóa chính trị thời nào cũng có và luôn vận động, thay đổi. Dù có thăng trầm, thoái bộ hay tiến bộ, thì dòng chảy văn minh chính trị vẫn luôn tồn tại, thậm chí trong nhiều thời kỳ còn đóng vai trò là “dòng chảy” chủ đạo, mang tính định hướng, dẫn dắt các “dòng chảy” khác. Từ khi ra đời, sự vận động chính trị của Đảng Cộng sản Việt Nam cho thấy rất rõ tính tiếp biến của văn hóa chính trị, tuy có thăng, có trầm, nhưng căn bản là ngày càng hoàn thiện, ngày càng tạo dựng được vị thế chính trị xã hội trong lòng nhân dân. Đảng là bộ phận ưu tú nhất của dân tộc, vì vậy, văn hóa với những giá trị tự thân của nó, cũng phải trở thành mục tiêu, động lực, sức mạnh nội sinh cho sự phát triển của Đảng. Văn hoá Đảng là một bộ phận của văn hoá dân tộc; là nơi hội tụ, kết tinh, biểu hiện tập trung nhất của văn hoá, trí tuệ dán tộc; là thước đo trình độ trưởng thành của Đảng và là nhân tố quan trọng quyết định năng lực lãnh đạo, khả năng cầm quyền của Đảng. Chính vì vậy, xây dựng văn hoá Đảng, để Đảng thực sự là đạo đức, là văn minh, là danh dự và lương tâm của dân tộc là trách nhiệm của mỗi tổ chức đảng và mọi cán bộ, đảng viên. Trong gần 35 năm lãnh đạo sự nghiệp đổi mới đất nước, cùng với những bước chuyển trong tư duy về đường lối phát triển kinh tế – xã hội, quan điểm về công tác xây dựng Đảng cũng đã có những điểm bổ sung, phát triển quan trọng. Trong đó, Đảng đặc biệt chú trọng xây dựng văn hóa Đảng, xem đây là nền tảng, là sức mạnh nội sinh bảo đảm cho việc thực hiện mục tiêu xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng, đạo đức và tổ chức. Bối cảnh quốc tế và trong nước thời kỳ đổi mới đã và đang đặt Đảng ta đứng trước những vấn đề khó khăn, phức tạp. Không ít vấn đề lý luận và thực tiễn chưa đủ sáng tỏ; đổi mới và phát triển đã làm xuất hiện những mối quan hệ lớn đòi hỏi Đảng phải nắm vững và giải quyết... Từ những lý do trên mà em đã chọn đề tài: “Văn hóa chính trị trong Đảng và những vấn đề đặt ra hiện nay.” là đề tài tiểu luận của mình. 2.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu: Văn hóa chính trị trong Đảng và những vấn đề đặt ra hiện nay. Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu văn hóa chính trị trong Đảng trong thời kì hội nhập quốc tế hiện nay. 3.Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu. Cơ sở lý luận: Dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng ta về văn hóa nói chung và văn hóa chính trị nói riêng. Phương pháp nghiên cứu: : Phương pháp loogic; phương pháp nghiên cứu tài liệu; phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh... 4.Kết cấu đề tài. Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tham khảo thì kết cấu đề tài gồm 3 chương: Chương I: Cơ sở lý luận chung về văn hóa chính trị. Chương II: Văn hóa chính trị trong Đảng và những vấn đề đặt ra hiện nay. Chương III: Một số giải pháp trong thời gian tới.

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

3 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 2

4 Kết cấu đề tài 2

PHẦN NỘI DUNG 3

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ VĂN HÓA CHÍNH TRỊ .3

1.1 Khái niệm về văn hóa 3

1.2 Khái niệm về chính trị 5

1.3 Quan niệm, khái niệm về văn hóa chính trị 6

CHƯƠNG II: VĂN HÓA CHÍNH TRỊ TRONG ĐẢNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA HIỆN NAY 14

2.1 Cơ sở hình thành và phát triển của văn hoá chính trị Việt Nam 14

2.2 Văn hóa chính trị trong Đảng hiện nay 17

CHƯƠNG III: MỘT SỐ GIẢI PHÁP TRONG THỜI GIAN TỚI 23

PHẦN KẾT LUẬN 25

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 26

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài.

Văn hóa chính trị thời nào cũng có và luôn vận động, thay đổi Dù

có thăng trầm, thoái bộ hay tiến bộ, thì dòng chảy văn minh chínhtrị vẫn luôn tồn tại, thậm chí trong nhiều thời kỳ còn đóng vai trò

là “dòng chảy” chủ đạo, mang tính định hướng, dẫn dắt các “dòngchảy” khác Từ khi ra đời, sự vận động chính trị của Đảng Cộngsản Việt Nam cho thấy rất rõ tính tiếp biến của văn hóa chính trị,tuy có thăng, có trầm, nhưng căn bản là ngày càng hoàn thiện,ngày càng tạo dựng được vị thế chính trị - xã hội trong lòng nhândân

Đảng là bộ phận ưu tú nhất của dân tộc, vì vậy, văn hóa - vớinhững giá trị tự thân của nó, cũng phải trở thành mục tiêu, độnglực, sức mạnh nội sinh cho sự phát triển của Đảng Văn hoá Đảng

là một bộ phận của văn hoá dân tộc; là nơi hội tụ, kết tinh, biểuhiện tập trung nhất của văn hoá, trí tuệ dán tộc; là thước đo trình

độ trưởng thành của Đảng và là nhân tố quan trọng quyết địnhnăng lực lãnh đạo, khả năng cầm quyền của Đảng Chính vì vậy,xây dựng văn hoá Đảng, để Đảng thực sự là đạo đức, là văn minh,

là danh dự và lương tâm của dân tộc là trách nhiệm của mỗi tổchức đảng và mọi cán bộ, đảng viên

Trong gần 35 năm lãnh đạo sự nghiệp đổi mới đất nước, cùng vớinhững bước chuyển trong tư duy về đường lối phát triển kinh tế –

xã hội, quan điểm về công tác xây dựng Đảng cũng đã có nhữngđiểm bổ sung, phát triển quan trọng Trong đó, Đảng đặc biệt chútrọng xây dựng văn hóa Đảng, xem đây là nền tảng, là sức mạnhnội sinh bảo đảm cho việc thực hiện mục tiêu xây dựng Đảngtrong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng, đạo đức và tổ chức.Bối cảnh quốc tế và trong nước thời kỳ đổi mới đã và đang đặt

Đảng ta đứng trước những vấn đề khó khăn, phức tạp Không ítvấn đề lý luận và thực tiễn chưa đủ sáng tỏ; đổi mới và phát triển

đã làm xuất hiện những mối quan hệ lớn đòi hỏi Đảng phải nắmvững và giải quyết

Từ những lý do trên mà em đã chọn đề tài: “Văn hóa chính trị trong Đảng và những vấn đề đặt ra hiện nay.” là đề tài tiểu

luận của mình

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

- Đối tượng nghiên cứu: Văn hóa chính trị trong Đảng vànhững vấn đề đặt ra hiện nay

- Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu văn hóa chính trị trongĐảng trong thời kì hội nhập quốc tế hiện nay

3 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu.

- Cơ sở lý luận: Dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác –Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng ta về văn hóa nóichung và văn hóa chính trị nói riêng

- Phương pháp nghiên cứu: : Phương pháp loogic; phươngpháp nghiên cứu tài liệu; phương pháp phân tích, tổnghợp, so sánh

- Chương II: Văn hóa chính trị trong Đảng và những vấn đềđặt ra hiện nay.

- Chương III: Một số giải pháp trong thời gian tới

Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành tiểu luận chắc chắn córất nhiều thiếu sót và khuyết điểm Rất mong nhận được sự quantâm góp ýcủa cô giáo hướng dẫn để nội dung của tiểu luận đượchoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn./

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ VĂN HÓA CHÍNH TRỊ

Để tiếp cận được văn hóa chính trị một cách cơ bản, bản chất nhất, chúng ta cần phải hiểu rõ và làm rõ các khái niệm văn hóa, khái niệm chính trị

1.1 Khái niệm về văn hóa

Văn hóa chính trị là một bộ phận hữu cơ của văn hóa nóichung Vì vậy để hiểu được văn hóa chính trị trước hết cần có mộtquan niệm thống nhất về văn hóa

Văn hóa là một khái niệm phức tạp và đa nghĩa, gắn liền vớicon người với xã hội loài người Từ lâu văn hóa đã trở thành lĩnhvực nghiên cứu của nhiều ngành khoa học Hiện nay đã và đangtồn tại rất nhiều các định nghĩa khác nhau về văn hóa

Văn hóa theo từ gốc La Tinh “Culture” lúc đầu chủ yếu nói vềmới quan hệ giữa con người với tự nhiên, có nghĩa là gieo trồng,canh tác, khai hoang Sau này thuật ngữ trên được mở rộng sanglĩnh vực xã hội, nói về quan hệ giữa con người với con người, cónghĩa là giáo dục, nuôi dưỡng, giáo hóa, rèn luyện, hoàn thiệnnhân cách

Theo E.B Tylor đưa ra định nghĩa “Văn hóa hay văn minh, theonghĩa rộng về tộc người học, nói chung gồm có tri thức, tínngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, pháp luật, tập quán và một số nănglực và thói quen khác được con người chiếm lĩnh với tư cách mộtthành viên của xã hội” Theo định nghĩa này thì văn hóa và vănminh là một; nó bao gồm tất cả các lĩnh vực liên quan đến đờisống con người từ tri thức, tín ngưỡng đến nghệ thuật, đạo đức,pháp luật

Theo F Boas định nghĩa “Văn hóa là tổng thể các phản ứngtinh thần, thể chất và những hoạt động định hình nên hành vi của

cá nhân cấu thành nên một nhóm người vừa có tính tập thể vừa

có tính cá nhân trong mối quan hệ với môi trường tự nhiên của họ,với những nhóm người khác, với những thành viên trong nhóm vàcủa chính các thành viên này với nhau” Theo định nghĩa này, mốiquan hệ giữa cá nhân, tập thể và môi trường là quan trọng trongviệc hình thành văn hóa của con người

Hiện nay, có rất nhiều các nhà nghiên cứu ở Việt Nam cũngnhư ở nước ngoài đã vận dụng khái niệm văn hóa của UNESSCO: “Văn hóa hôm nay có thể coi là tổng thể những nét riêng biệt tinhthần và vật chất, trí tuệ và cảm xúc quyết đ ịnh tính cách c ủamột xã hội hay của một nhóm người trong xã hội Văn hóa baogồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những quyền cơbản của con người, những hệ thống giá trị, những tập tục vànhững tín ngưỡng Văn hóa đem lại cho con người khả năng suyxét bản thân Chính văn hóa làm cho chúng ta trở thành nhữngsinh vật đ ặc biệt nhân bản, có lí tính, có óc phê phán và dẫn thânmột cách đạo lý Chính nhờ văn hóa mà con người tự thể hiện, tự ýthức được bản thân, tự biết mình là một phương án chưa hoànthành đặt ra để xem xét những thành tựu của bản thân, tìm tòikhông biết mệt nh ững ý nghĩa mới mẻ và sáng tạo nên nhữngcông trình vượt trội lên bản thân”

Ở Việt Nam, văn hóa cũng được định nghĩa rất khác nhau HồChí Minh cho rằng “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộcsống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết,đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật,những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặt ăn, ở và cácphương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó

tức là văn hóa” Với cách hiểu này, văn hóa sẽ bao gồm toàn bộnhững gì do con người sáng tạo và phát minh ra.

Theo Phạm Văn Đồng cho rằng “ Nói tới văn hóa là nói tới mộtlĩnh vực vô cùng phong phú và rộng lớn, bao gồm tất cả những gìkhông phải là thiên nhiên mà có liên quan đến con người trongsuốt quá trình tồn tại, phát triển, quá trình con người làm nên lịchsử… (văn hóa) bao gồm cả hệ thống giá trị: tư tưởng và tình cảm,đạo đức với phẩm chất, trí tuệ và tài năng, sự nhạy cảm và sự tiếpthu cái mới từ bên ngoài, ý thức bảo vệ tài sản và bản lĩnh củacộng đồng dân tộc, sức đề kháng và sức chiến đấu bảo vệ mình

và không ngừng lớn mạnh” Theo định nghĩa này thì văn hóa lànhững cái gì đối lập với thiên nhiên và do con người sáng tạo nên

từ tư tưởng tình cảm đ ến ý th ức tình cảm và sức đề kháng củamỗi người, mỗi dân tộc

Nhìn chung, các định nghĩa về văn hóa hiện nay rất đa dạng.Mỗi định nghĩa đề cập đến những dạng thức hoặc những lĩnh vựckhác nhau trong văn hóa Để thuận tiện cho việc nghiên cứu,nhóm tác giả sẽ đưa ra một định nghĩa chung nhất dựa trên cơ sởnhững định nghĩa trên: Văn hóa là tổng hợp những giá trị vật chất

và tinh thần do con người tạo ra trong quá trình lao động nhằmphục vụ mục đích cuộc sống con người

1.2 Khái niệm về chính trị

Chính trị là một phạm trù phức tạp Có rất nhiều quan điểm,

tư tưởng khác nhau về chính trị Trong đó, nổi bật lên có các quanniệm như sau:

Với các quan điểm trước Mác như quan điểm của Hê-rô-đốt:chính trị tốt nhất là thể chế hỗn hợp của các chỉnh thể quân chủ,

quý tộc và dân chủ.Theo Platon thì: chính trị là nghệ thuật cungđình liên kết trực tiếp của người anh hùng và sự thông minh Sựliên kết đó được thực hiện bằng sự thống nhất tư tưởng và tinhthần hữu ái.

Theo Aristotle thì chính trị là sản phẩm của sự phát triển tựnhiên – là hình thức giao tiếp cao nhất của con người; con người làđộng vật chính trị; quyền lực chính trị có thể được phân chia thànhlập pháp, hành pháp và tư pháp

Ở phương Đông cổ đại thì ta thấy nổi bật có các quan điểmcủa Khổng Tử với quan niệm: chính trị là công việc của người quân

tử, là làm cho chính đạo chính danh; với Hàn Phi Tử thì ông quanniệm để thực hiện hoạt động chính trị cần thiết phải xây dựng vàban hành pháp luật;…

Theo quan điểm chủ nghĩa Mác – Lê nin: Chính trị là lợi ích, làquan hệ lợi ích, là đấu tranh giai cấp trước hết vì lời ích giai cấp.Cái căn bản nhất c ủa chính trị là việc tổ chức quyền lực nhà nước,

là sự tham gia vào công việc nhà nước, là định hướng cho nhànước, xác định hình thức, nội dung nhiệm vụ của nhà nước Chínhtrị là biểu hiện tập trung của kinh tế Đồng thời, chính trị khôngthể không chiếm vị trí hàng đầu so với kinh tế Chính trị là lĩnh vựcphức tạp, nhạy cảm nhất, liên quan tới vận mệnh hàng triệu người.Giải quyết những vấn đề chính trị vừa là khoa học vừa là nghệthuật

Như vậy, chúng ta có thể đưa ra một khái niệm chung nhất vềchính trị đó là: Chính trị là hoạt động trong lĩnh vực quan hệ giữacác giai cấp, cũng như các dân tộc và quốc gia với vấn đề giành,giữ, tổ chức và sử dụng quyền lực Nhà nước; là sự tham gia củanhân dân và công việc nhà nước và xã hội, hoạt động chính trị

thực tiễn của giai cấp, các đảng phái chính trị, các nhà nước nhằmtìm kiếm những khả năng thực hiện đường lối và những mục tiêu

đã đề ra nhằm thỏa mãn lợi ích

1.3 Quan niệm, khái niệm về văn hóa chính trị

1.3.1 Quan niệm về văn hóa chính trị

Thuật ngữ “văn hóa chính trị” được đề cập từ rất sớm, trongquá trình nghiên cứu chúng tôi thấy một số quan niệm tiêu biểu,sâu sắc về văn hóa chính trị như sau:

Quan niệm về văn hoá chính trị ở phương Đông: Trong họcthuyết Nho giáo: Khi đưa đạo đức trở thành vấn đề trung tâmtrong học thuyết chính trị của mình, Nho giáo đã mở đầu chotruyền thống tiếp cận văn hoá chính trị trong lịch sử tư tưởng nhânloại Khổng Tử rất tin ở sức hấp dẫn và sự tác động của đạo đức.Người nghe có thể suy ra mà hiểu rằng làm chính trị là phải đúngđắn và đứng đắn, ngay thẳng Người Trung Hoa hay nói “văn trị”,tức muốn nói đến chính trị phải gắn với văn hoá, chính trị cai trịbằng “văn”, hướng đến cách cai trị đẹp Như vậy, ngay từ rất sớmvăn hóa chính trị đã được đề cập trong cách cai trị của người TrungQuốc

Mạnh Tử đề ra tư tưởng “Văn trị giáo hoá”, tức là chính trị gắnvới giáo dục: “Chính giỏi không thể tranh thủ được dân bằng giáogiỏi Chính giỏi thì dân sợ, giáo giỏi thì dân yên Chính giỏi thì đượccủa cải của thiên hạ, của dân; giáo giỏi thì được lòng dân” [25,tr.308]

Khi đề cao đạo đức, Nho giáo đồng thời cũng trao vinh dự vàtrách nhiệm cao nhất cho ngững người “bên trên”, những người

“quân tử”, “hiền”, “trí”, “lao tâm” Đó là những người đưa đường,

chỉ lối cho thiên hạ, làm mẫu mực, nêu gương sáng cho “bêndưới”, cho những “tiểu nhân” Đó làm tròn trách nhiệm và xứngđáng với danh dự ấy, Nho giáo yêu cầu “kẻ cai trị” phải phát huyđúng đắn vai trò của mình đối với bên dưới bằng hai cách chủ yếu,một là chính, hai là giáo trong một thể thống nhất của hoạt độngchính sự.

Ở phương Tây: Các học giả hiện đại đều coi Platon, Aritxtốt lànhững người mở đầu cho nghiên cứu văn hoá chính trị, khi các ôngđều coi các quan điểm, thái độ cơ bản của con người đối với quyềnlực, đối với việc làm thế nào để quản lý các mối quan hệ xã hội vàđối với vai trò của chính thể với người dân là hết sức quan trọng

Học thuyết chính trị - xã hội của Platon đặc biệt quan tâm đếnvấn đề nhà nước cùng với nó là những nhà cầm quyền TheoPlaton, đó là những con người mà lý tính đóng vai trò chủ đạotrong hoạt động của họ Họ luôn luôn hướng tới cảm thụ cái đẹp vàtrật tự các ý niệm, khát vọng vươn tới phúc lợi tối cao, tới sự thật

và công lý Đó là những người biết kiềm chế, ôn hoà những thú vuicảm tính Họ có thể đảm nhận được vai trò lãnh đạo, trị vì xã hộitrong nhà nước lý tưởng Platon đã để lại một luận điểm nổi tiếng:

“Loài người sẽ không tránh được cái ác cho tới khi các nhà triếthọc chân chính và biết tư duy đúng đắn chưa giữ được các chứctrách nhà nước hoặc là các nhà cầm quyền chưa trở thành các nhàtriết học chân chính” [96, tr.210] Với ông nhà nước sẽ không tránhkhỏi tai họa cho tới khi các nhà triết học chưa cầm quyền

Đến lượt mình, Aritxtốt coi con người là “động vật chính trị”,muốn nói đến vai trò chính trị trong việc xác định tư cách tồn tạicủa con người Và cũng vì thế mà mục đích cao nhất của chính trị

là làm sao để mọi người có thể sống và sống tốt hơn Sứ mệnh củanhà nước, của những nhà cầm quyền không chỉ bảo đảm cho mọi

người sống bình thường, mà còn phải làm sao để cho con ngườisống hạnh phúc “Mục đích của nhà nước là cuộc sống phúc lợi,…bản thân nhà nước là sự giao thiệp của các gia tộc và cư dân nhằmđạt được sự tồn tại một cách hoàn thiện và tự lập” [149, tr.207],tức là đạt được một cuộc sống ưu việt, mà theo ông không chỉ vềphương diện của cải vật chất mà còn bảo đảm công lý.

Nhà xã hội học người Đức M Weber cũng được coi là mộttrong những nhà nghiên cứu xuất sắc về văn hoá chính trị khi chorằng thể chế chính trị và kinh tế không thể được nhận thức mộtcách đơn độc Trong tác phẩm nổi tiếng nhất của mình là “Đạo đứcTin lành và tinh thần của chủ nghĩa tư bản”, Weber đã đặt ra câuhỏi là tại sao những người theo đạo Tin lành lại hướng tới thống trịnền kinh tế nước Đức vào thời kỳ đầu thế kỷ XX, chiếm giữ vị tríđiều hành quan trọng nhất trong các tổ chức đoàn thể với quy môlớn hơn nhiều so với đạo Thiên chúa Theo quan điểm Weber,những người Tin lành theo chủ nghĩa khổ hạnh đã đến với hoạtđộng kinh tế, tiết kiệm và tích lũy của cải nhanh hơn so với nhữngngười theo chủ nghĩa khổ hạnh của đạo Thiên chúa Bởi vì ở đạoTin lành đến Marin Luther đã đề cao giá trị của mỗi người trongviệc tham gia vào các hoạt động trên trần thế như tích luỹ của cải,còn giáo lý của đạo Thiên chúa thời kỳ trung cổ lại đề cao giá trịcủa việc rút lui khỏi thế giới thương mại và chính trị để tôn thờ đứcchúa trong các tu viện

Việc nghiên cứu văn hoá chính trị như một lĩnh vực nghiên cứutương đối độc lập bắt đầu từ những năm 1950 của thế kỷ XX.Thuật ngữ văn hoá chính trị lần đầu tiên sử dụng vào năm 1956.Công lao của việc tách riêng lĩnh vực nghiên cứu này và nâng nólên sự thừa nhận khoa học thuộc về hai nhà chính trị học người Mỹ

là G.Almond và S.Verba Các ông chú trọng vào việc nghiên cứu

hành vi hoạt động chính trị và gắn liền với quá trình chính trị củacon người G.Almond cũng chính là người sáng lập trường phái chủnghĩa hành vi trong khoa học chính trị ở Mỹ Họ quan niệm hành vichính trị là một phần của hành vi xã hội, cho nên khi phân tíchhành vi chính trị phải gắn chặt với sự xem xét các nhân tố vănhoá, tâm lý của cá nhân và toàn xã hội Từ đó, họ chủ trương cầnthay đổi trọng điểm nghiên cứu chính trị học truyền thống, từ chỗchỉ chú trọng nghiên cứu cơ chế chính trị vĩ mô sang tập trungnghiên cứu hành vi chính trị của các cá thể, quần thể phải phântích xem động cơ hành động chính trị của họ là gì Ông gọi đó làđịnh hướng, tức văn hoá chính trị bắt đầu từ định hướng chính trị.

“Mỗi một hệ thống chính trị đều bắt rễ từ trong một loại địnhhướng xác định riêng; tôi phát hiện thấy điều này rất hữu dụng vàgọi nó là văn hoá chính trị” [151, tr.15] Một nghiên cứu quantrọng khác về văn hoá chính trị của G.Almond và S.Verba đã đượcxuất bản năm 1963 với tiêu đề là văn hoá công dân Trong đó haiông cho rằng: “Văn hoá chính trị nói về một loại thái độ đối với hệthống chính trị và thái độ đối với vai trò của mình trong hệ thốngchính trị đó” [152, tr.102]

Quan niệm về văn hoá chính trị, trường phái chính trị học Nganổi tiếng với các tên tuổi E.A Đôđin, G Đơratrơ, I.X.Pirôvarốp….Các ông là những người không đồng tình với các tác giả phươngTây khi quy văn hoá chính trị về các khuôn mẫu xác định nào đó vìđiều đó thường mang tính chủ quan của nhà nghiên cứu, rất dễ bịnhầm lẫn về bản chất bởi những hiện tượng bề mặt TheoI.X.Pirôvarốp: “văn hoá chính trị là quá trình xã hội hoá chính trị,suy cho cùng là quá trình phổ cập những giá trị và những quy tắcchính trị nhất định” và “quá trình xã hội hoá trong chừng mực nào

đó đưa đến sự ra đời các thiết chế xã hội, các giá trị và những

chuẩn mực hành vi phù hợp với tiến trình phát triển” [155, 65]

tr.64-Như vậy, có thể thấy rằng quan niệm về văn hoá chính trị rấtphong phú và chưa có được một tiếng nói thống nhất Nhiều nhànghiên cứu chính trị học phương Tây thậm chí đã dùng cụm từ nàytrong khi chưa có ranh giới rõ ràng và các cách tiếp cận phổ biếnvẫn chưa thâu tóm được hết bảng giá trị của nó Hơn lúc nào hết,văn hoá chính trị cần phải được xem xét một cách sống động vàchỉnh thể với tư cách là phương thức vận hành và tái sản xuất rađời sống chính trị với đầy đủ các thành tố

Quan niệm mácxít về văn hoá chính trị: Văn hóa chính trị làmột phương diện cơ bản thể hiện năng lực của con người xã hộitrong quá trình khám phá và cải tạo hiện thực Vì lẽ đó, văn hóachính trị cũng chính là một phẩm chất đặc trưng trong diện mạođời sống văn hoá làm nên giới hạn giữa thế giới con người và thếgiới động vật mà chuẩn mực của nó là khả năng tổ chức cuộc sốngcông cộng dựa trên việc nhận biết quy luật một cách có ý thức

Dưới góc độ xã hội, văn hóa chính trị là một lĩnh vực bao trùmcủa đời sống xã hội Trong bất cứ lĩnh vực nào của hiện thực cuộcsống chúng ta cũng có thể thấy được sự tham dự trực tiếp hoặcgián tiếp của các yếu tố văn hóa chính trị Giá trị cũng như chấtlượng đời sống của các cộng đồng cũng như từng cá nhân đượcquy định rất nhiều bởi khả năng hiểu biết về văn hóa chính trị.Lênin nói “Một người không biết chữ là người đứng ngoài chính trị”[144, tr.218]

Do vậy, văn hoá chính trị là một cấu trúc phong phú đa dạng

và phức tạp, là một tổng thể chứa đựng trong nó hàng loạt nộidung, là chất lượng tổng hoà của tri thức, hệ tư tưởng, quan điểm

và định hướng chính trị, tình cảm, niềm tin, nhu cầu về chính trị;tính khoa học và sáng tạo của hoạt động chính trị; hiệu năng củacác thiết chế chính trị… Như thế, nói văn hoá chính trị là nói đếntrình độ và hiệu quả của hoạt động chính trị Trình độ và hiệu quả

đó phải mang tính tích cực đối với sự phát triển và tiến bộ xã hội.Đồng thời, văn hoá chính trị cũng phải là một hệ thống giá trị xãhội phản ánh đầy đủ các dấu hiệu chân - thiện - mỹ

1.3.2 Khái niệm về văn hóa chính trị

Hoạt động chính trị là một trong những nội dung mang tínhsáng tạo và nghệ thuật điển hình Do đó, nói đến văn hóa chính trị

là nói đến sự đoàn kết, sự tinh khiết của con người từ trên xuốngdưới, từ to đến nhỏ, mọi thành tựu lý thuyết và thực tiễn do conngười sáng tạo ra liên quan đến việc giành, giữ và sử dụng quyềnlực nhà nước đều thuộc về văn hoá chính trị Chính trị với cáchnhìn như vậy, cùng với quá trình ra đời, phát triển các đảng chínhtrị, nhà nước, khái niệm văn hoá chính đã hình thành và từng bước

bổ sung, hoàn thiện

Hoạt động chính trị là một trong những nội dung mang tínhsáng tạo và nghệ thuật điển hình Do đó, nói đến văn hóa chính trị

là nói đến sự đoàn kết, sự tinh khiết của con người từ trên xuốngdưới, từ to đến nhỏ, mọi thành tựu lý thuyết và thực tiễn do conngười sáng tạo ra liên quan đến việc giành, giữ và sử dụng quyềnlực nhà nước đều thuộc về văn hoá chính trị Chính trị với cáchnhìn như vậy, cùng với quá trình ra đời, phát triển các đảng chínhtrị, nhà nước, khái niệm văn hoá chính đã hình thành và từng bước

bổ sung, hoàn thiện

Nhà chính trị học người Mĩ G.Alomnd là người đầu tiên đưa rakhái niệm văn hoá chính trị Trong bài “So sánh các hệ thống chính

trị” đăng trên tạp chí chính trị học (The Journal of politics), số 8

-1956, G.Alomnd đã định nghĩa: “Văn hoá chính trị của một dân tộc

là cách chia sẻ riêng của các thành viên của dân tộc ấy nhữngdạng thức của sự định hướng quan tâm tới các khách thể chính trị”[151, tr.14.15] Kể từ đó, khái niệm văn hoá chính trị đã được cácnhà chính trị học quan tâm nghiên cứu Tuy nhiên, do tính đa dạngcủa văn hoá nói chung, văn hoá chính trị nói riêng nên cho đếnnay vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất Định nghĩa văn hoáchính trị như thế nào tuỳ thuộc vào mục đích và cách tiếp cận củamỗi chủ thể nghiên cứu, sau đây là một số định nghĩa tiêu biểu:

Trong cuốn “Bách khoa toàn thư khoa học xã hội quốc tế”được biên soạn năm 1961, nhà chính trị học người Anh L.Pye đãđưa ra định nghĩa: “Văn hoá chính trị là hệ thống thái độ, niềm tin

và tình cảm, nó đem lại ý nghĩa và trật tự cho quá trình chính trị;

nó đưa ra tiền đề cơ bản và quy tắc, chế ước hành vi của hệ thốngchính trị; nó bao gồm lý tưởng chính trị và quy phạm vận hành củamột chính thể” [156, tr.218] Ngoài ra, một số tác giả cũng có cáchđịnh nghĩa như trên khi cho rằng văn hoá chính trị là “sự bao gồm

về thái độ, niềm tin, cảm xúc và các giá trị xã hội liên quan đến hệthống chính trị và các vấn đề chính trị”, hay “văn hoá chính trị làmột khuôn mẫu của những giá trị cá nhân, niềm tin và thái độ tinhthần”

Trong sách “Nhập môn khoa học chính trị” của WernerJ.Patzelt, xuất bản năm 1992 định nghĩa về văn hoá chính trị nhưsau:

Văn hoá chính trị là một khái niệm tập hợp dùng để chỉ nhữnggiá trị chính trị quan trọng, tri thức, quan niệm và thái độ trongmột xã hội; những dạng thức được bộc lộ thông qua hoạt độngchính trị; những quy tắc công khai hay mặc nhiên được thừa nhận

của quá trình chính trị và những cơ sở thường nhật của các hệthống chính trị [130, tr.22]

Trong cuốn “Từ điển chính trị”, xuất bản năm 2007 định nghĩa

về văn hoá chính trị như sau:

Văn hoá chính trị là khái niệm dùng để chỉ chiều cạnh chủquan của những cơ sở xã hội của các hệ thống chính trị Văn hóachính trị liên quan tới các bộ phận khác nhau của ý thức chính trị,những phong thái, những lối nghĩ và ứng xử điển hình của nhữngnhóm xã hội hoặc toàn xã hội Văn hoá chính trị bao gồm tất cảnhững đặc tính chính trị cá nhân của từng cá thể, tiềm ẩn trongnhững thái độ và các giá trị, bắt rễ trong những động cơ bẩm sinhcủa hành vi chính trị và cả trong những hình thức bộc lộ có tínhchất biểu tượng và những ứng xử chính trị cụ thể [130, tr.23-24]

Các định nghĩa trên cho thấy, văn hoá chính trị không chỉ làcác giá trị tri thức chính trị, thái độ chính trị mà còn bao gồmnhững dạng thức của hành vi và sự tham dự chính trị Đây chính là

cơ sở để tác giả luận án nghiên cứu, kế thừa, phát triển để đạtmục đích, nhiệm vụ của đề tài

Kế thừa kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học thế giới, cácnhà khoa học Việt Nam đã nghiên cứu, phát triển làm rõ hơn vềvăn hoá chính trị Theo sách “Văn hoá chính trị và việc bồi dưỡngđội ngũ cán bộ lãnh đạo ở nước ta hiện nay” của GS.TS Phạm NgọcQuang (chủ biên), xuất bản năm 1995 định nghĩa như sau:

Văn hoá chính trị là một phương diện của văn hoá; nó nói lêntri thức, năng lực sáng tạo trong hoạt động chính trị dựa trên sựnhận thức sâu sắc các quan hệ chính trị hiện thực cùng nhữngthiết chế chính trị tiến bộ được lập ra để thực hiện lợi ích chính trị

cơ bản của giai cấp hay của nhân dân phù hợp với sự phát triển

của lịch sử Văn hoá chính trị nói lên phẩm chất và hình thức hoạtđộng chính trị của con người cùng những thiết chế chính trị mà họlập ra để thực hiện những lợi ích giai cấp cơ bản của chủ thể tươngứng [101, tr.19].

Với cách tiếp cận như trên cho thấy, tác giả nhìn nhận văn hoáchính trị với tính cách là một phương diện, một bộ phận của vănhoá dân tộc đến lĩnh vực hoạt động chính trị nhằm hình thành tìnhcảm, thái độ, niềm tin đối với các hiện tượng chính trị và điềuchỉnh các quan hệ chính trị theo chuẩn mực văn hoá truyền thốngdân tộc

Theo cuốn sách “Hồ Chí Minh nhà văn hoá kiệt xuất” của GSSong Thành, xuất bản năm 2010, định nghĩa:

Văn hoá chính trị là một bộ phận cấu thành của văn hoá, kếttinh trong đó cả tri thức, lý tưởng, đạo đức và năng lực hoạt độngchính trị, có ảnh hưởng đến thái độ, hành vi chính trị của một cánhân hay một cộng đồng xã hội nhất định Văn hoá chính trị đượchình thành từ kinh nghiệm lịch sử của dân tộc và tiếp thu tinh hoavăn hoá chính trị hiện đại, dưới sự chi phối của hệ tư tưởng chínhtrị của giai cấp hay đảng cầm quyền [114, tr.86]

Trong tài liệu các chuyên đề bài giảng chính trị học, dùng chocao học chuyên ngành chính trị học, do GS.TSKH Phan Xuân Sơnchủ biên, xuất bản năm 2010 đưa ra định nghĩa: “Văn hoá chính trị

là một loại hình văn hoá, ở đó kết tinh toàn bộ giá trị, phẩm chất,năng lực, trình độ và phương thức hoạt động chính trị, được hìnhthành trên cơ sở một nền chính trị với thể chế, hệ thống và thiếtchế đúng đắn, khoa học, thực hiện lợi ích giai cấp, dân tộc quốcgia, phù hợp với tiến bộ xã hội - con người” [108, tr.260]