Luận án tiến sĩ: Hoàn thiện pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân ở Việt Nam hiện nay.

Luận án tiến sĩ: Hoàn thiện pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân ở Việt Nam hiện nay.Luận án tiến sĩ: Hoàn thiện pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân ở Việt Nam hiện nay.Luận án tiến sĩ: Hoàn thiện pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân ở Việt Nam hiện nay.Luận án tiến sĩ: Hoàn thiện pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân ở Việt Nam hiện nay.Luận án tiến sĩ: Hoàn thiện pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân ở Việt Nam hiện nay.

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

TRẦN THỊ HỒNG HẠNH

HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ

THÔNG TIN CÁ NHÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT

HÀ NỘI - 2018

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

TRẦN THỊ HỒNG HẠNH

HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ

THÔNG TIN CÁ NHÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP

LUẬT Mã số: 62 38 01 01

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS TƯỜNG DUY KIÊN

HÀ NỘI - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận án

là trung thực có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định.

Tác giả luận án

Trần Thị Hồng Hạnh

MỤC LỤC

Trang

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU PHÁP LUẬT VỀ

BẢO VỆ THÔNG TIN CÁ NHÂN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN

1.1 Khái lược các công trình nghiên cứu liên quan tới đề tài luận án 7

1.2 Đánh giá các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án và

những vấn đề tiếp tục được nghiên cứu trong luận án 23

Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ

2.1 Khái niệm, đặc điểm và vai trò của pháp luật về bảo vệ thông tin

2.2 Các tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật về bảo vệ

2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc hoàn thiện pháp luật về bảo vệ

2.4 Pháp luật quốc tế, pháp luật của một số quốc gia trên thế giới về

bảo vệ thông tin cá nhân và những giá trị có thể tham khảo cho

Chương 3: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ THỰC TRẠNG

PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ THÔNG TIN CÁ NHÂN Ở VIỆT

3.1 Khái quát quá trình hình thành, phát triển của pháp luật về bảo vệ

thông tin cá nhân ở Việt Nam qua các giai đoạn lịch sử từ năm

3.2 Những thành tựu của pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân ở Việt

3.3 Hạn chế của pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân ở Việt Nam

Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ

BẢO VỆ THÔNG TIN CÁ NHÂN Ở VIỆT NAM 1264.1 Các quan điểm hoàn thiện pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân ở

4.2 Các giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân ở

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ 153

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ATTTM : An toàn thông tin mạng

APEC : Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương APPI : Luật Bảo vệ thông tin cá nhân Nhật Bản APPS : Các nguyên tắc về quyền riêng tư của

Úc BLDS : Bộ luật dân sự

BLHS : Bộ luật hình sự

BLTTDS : Bộ luật tố tụng dân sự

BLTTHS : Bộ luật tố tụng hình

sự CƯQT : Công ước quốc tế

CNTT : Công nghệ thông tin

DPA : Cơ quan bảo vệ Dữ liệu Thuỵ Điển

ĐƯQT : Điều ước quốc tế

FTC : Uỷ ban Thương mại Liên bang Hoa Kỳ GDPR : Bộ luật bảo vệ dữ liệu chung của châu Âu OECD : Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế

PDA : Đạo luật Dữ liệu cá nhân Thuỵ Điển

PPC : Cơ quan bảo vệ Thông tin cá nhân Nhật Bản QCD : Quyền công dân

TTCN : Thông tin cá nhân

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

''Xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa'' vừa lànhiệm vụ, vừa là mục tiêu của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta trong giai đoạn hiệnnay [34, tr.171] Để bảo đảm Nhà nước pháp quyền thực sự của nhân dân, do nhândân, vì nhân dân thì pháp luật cần bảo đảm thể hiện đúng ý chí, nguyện vọng vàquyền lực của dân, bảo vệ quyền con người (QCN), quyền công dân (QCD) trongthực tiễn Do đó, hoàn thiện pháp luật (HTPL) bảo vệ thông tin cá nhân (TTCN) làmột nhiệm vụ quan trọng trong công tác lập pháp

Về mặt thực tiễn, bảo vệ TTCN ngày càng trở nên cấp bách trước những nhucầu ngày càng cao về sự riêng tư, nhu cầu được bảo vệ quyền và lợi ích hợp phápcủa con người Ngày nay, thông qua các phương tiện hiện đại như máy tính, điệnthoại thông minh, qua internet, mạng xã hội và nhiều ứng dụng khác, các TTCN củacon người có thể dễ dàng được thu thập, chia sẻ, sử dụng, quản lý như một tài sản

có giá trị đối với bản thân các chủ thể TTCN cũng như các doanh nghiệp, tổ chức,

cơ quan Nhà nước Nhưng bên cạnh lợi ích mà những hoạt động đó mang lại, cácTTCN có thể bị khai thác vì những mục đích không đúng đắn, gây ảnh hưởng lớntới đời sống của mỗi cá nhân cũng như cộng đồng Mặc dù an toàn thông tin và bảo

vệ TTCN được nhà nước coi trọng, song bảo vệ TTCN vẫn là vấn đề thực tiễn nóngbỏng ở Việt Nam hiện nay Báo cáo An toàn Thông tin mạng 2015 cho biết: "Cuốitháng 5/2015, khoảng 1.000 trang web của Việt Nam bị tấn công thay đổi giao diệnhoặc tải tệp tin trái phép, trong đó có 10 trang web của cơ quan nhà nước với tênmiền ".gov.vn" Trung tuần tháng 3/2015, hơn 50.000 tài khoản của người sử dụngdịch vụ của một doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông lớn bị công khai trênmột số trang mạng Nhóm tin tặc với tên gọi DIE Group đã tiến hành khai thác lỗhổng của môđun tra cứu thông tin khách hàng trên một máy chủ cũ để tấn công vàlấy trộm thông tin Trong năm, hệ thống thông tin của nhiều cơ quan, tổ chức vàdoanh nghiệp bị tấn công mạng; lây nhiễm phần mềm độc hại, mạng botnet; tồn tạicác điểm yếu, lỗ hổng có nguy cơ mất an toàn thông tin cao" [22] Cũng theo Báocáo An toàn thông tin mạng 2015, cho thấy ở Việt Nam đang tồn tại nguy cơ mất antoàn, nguy cơ bị lừa đảo trên mạng xã hội; nguy cơ bị giả mạo tổ chức, cá nhân trênmạng xã hội như giả mạo thư điện tử, giả mạo tài khoản mạng xã hội, mạo danh cácđồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước để phát tán thông tin tuyên truyền chống phá

Đảng, Nhà nước; nguy cơ lây nhiễm phần mềm độc hại trên mạng xã hội Liênminh Viễn thông quốc tế (ITU) đã công bố Báo cáo Chỉ số an toàn thông tin mạngtoàn cầu (Global Cybersecurity Index - GCI) của Việt Nam năm 2014 là 76/193quốc gia, đến năm 2017, Việt Nam xếp hạng 100/193 quốc gia Việc bị tụt 24 bậc

về Chỉ số an toàn thông tin mạng đã thể hiện phần nào tình trạng mất an toàn thôngtin, trong đó có TTCN ở nước ta hiện nay

Về mặt lý luận, pháp luật về bảo vệ TTCN ở Việt Nam hiện nay vẫn cònnhiều khoảng trống, chưa thực sự đáp ứng được những đòi hỏi của thực tiễn Từ bảnHiến pháp đầu tiên năm 1946 đến Hiến pháp 2013, Nhà nước ta luôn ghi nhận việcbảo vệ đời sống riêng tư Hiến pháp 2013 đã mở rộng một cách toàn diện phạm vicủa quyền riêng tư, trong đó có bảo vệ TTCN tại Điều 21, 22 Thể chế hoá tinh thầncủa Hiến pháp, các Bộ luật như: Bộ luật Dân sự (BLDS), Bộ luật Hình sự (BLHS),

Bộ luật Tố tụng dân sự (BLTTDS), Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) và các vănbản khác có liên quan đã bước đầu được sửa đổi, bổ sung Đây là cơ sở quan trọngcho việc xây dựng và HTPL về bảo vệ TTCN Mặc dù vậy, các văn bản pháp luậtquy định về vấn đề này còn nhiều bất cập như: chưa quy định thống nhất khái niệm

về TTCN, chưa quy định đầy đủ các nguyên tắc bảo vệ TTCN, chưa quy định đầy

đủ giới hạn bảo vệ TTCN, chưa quy định chi tiết trình tự, thủ tục và cơ quan bảo vệTTCN một cách hiệu quả, nhiều hành vi liên quan tới việc bảo vệ TTCN chưa đượcquy định trong pháp luật, quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong bảo vệ TTCNvẫn chưa thực sự được quy định rõ ràng Mặt khác, các quy định pháp luật về bảo

vệ TTCN còn nằm rải trong các luật chuyên ngành và nhiều văn bản dưới luật,những nội dung quy định này còn chồng chéo, mâu thuẫn do sự hạn chế trong kỹthuật lập pháp, dẫn đến tình trạng khó khăn khi thực hiện pháp luật Việt Nam làthành viên của nhiều cam kết quốc tế và khu vực về QCN, trong đó có những camkết liên quan đến bảo vệ TTCN cần tiếp tục được nội luật hoá vào pháp luật quốcgia Việc thiếu những quy định của pháp luật trong việc bảo vệ TTCN sẽ làm giảmtính hiệu quả của việc thúc đẩy, bảo vệ QCN trong thực tiễn ở Việt Nam

Trước những vấn đề bức thiết về mặt lý luận và thực tiễn nêu trên, cho thấythấy viẹ c triển khai nghiên cứu các thực trạng, đề xuất quan điểm giải pháp hoànthiẹ n pháp luật về bảo vệ TTCN mang tính thời sự, cấp bách Những quy định củapháp luật một mặt phải bảo vệ TTCN của con người song mặt khác phải đáp ứngđược sự đòi hỏi của quản lý của Nhà nước nhằm phục vụ lợi ích công cộng, bảođảm an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự an toàn xã hội; phục vụ công cuộc xây dựngchính

phủ điện tử, phòng chống tham nhũng, phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế của đấtnước, đặc biệt là trong sự phát triển của cuộc cách mạng công nghệ 4.0 hiện nay.

Trong thời gian qua, ở Việt Nam, mặc dù đã có một số công trình khoa họcnghiên cứu về TTCN, bảo vệ TTCN, song chưa có một công trình nào nghiên cứumột cách toàn diện, có hệ thống và trực tiếp HTPL về bảo vệ TTCN Chính vì vậy,

Nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài nghiên cứu Luận án với nội dung: "Hoàn thiện

pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân ở Việt Nam hiện nay" với mong muốn

đóng góp một phần nhỏ cho việc giải quyết những vấn đề lý luận và thực tiễn trongviệc hoàn thiện hệ thống pháp luật, hướng tới mục tiêu bảo đảm và thúc đẩy QCN ởViệt Nam

2 Mục đích và nhiệm vụ của luận án

Một là, phân tích và đưa ra các khái niệm TTCN, bảo vệ TTCN, pháp luật về

bảo vệ TTCN, HTPL về bảo vệ TTCN; làm rõ những đặc điểm, vai trò và nội dungcủa pháp luật về bảo vệ TTCN; nghiên cứu các tiêu chí để xác định mức độ hoànthiện của pháp luật; các yếu tố ảnh hưởng đến việc HTPL về bảo vệ TTCN ở ViệtNam Luận án nghiên cứu pháp luật về bảo vệ TTCN ở một số nước trên thế giới vàrút ra những giá trị có thể tham khảo đối với Việt Nam

Hai là, nghiên cứu, phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật bảo vệ TTCN

trên co sở đó chỉ ra đu ợc những u u điểm cần phát huy và những hạn chế cầnkhắc phục và nguyên nhân của thực trạng này

Ba là, xây dựng nhận thức chung về bảo vệ TTCN và đề xuất các quan điểm

và giải pháp HTPL về bảo vệ TTCN ở Việt Nam hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tu ợng nghiên cứu của luạ n án là những vấn đề lý luạ n và thực tiễncủa pháp luạ t về bảo vệ TTCN ở Viẹ t Nam hiẹ n nay dưới góc độ lý luận vàlịch sử về Nhà nước và pháp luật

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Địa điểm nghiên cứu: Luận án nghiên cứu việc bảo vệ TTCN tại Việt Nam,

có sử dụng số liệu, tài liệu thực tế ở Việt Nam và số liệu, tài liệu nước ngoài để sosánh, đối chiếu

- Nội dung nghiên cứu: Luận án nghiên cứu việc bảo vệ những thông tinthuộc về cá nhân trong các lĩnh vực của đời sống xã hội, không nghiên cứu cácthông tin riêng của tổ chức, bí mật quốc gia, bí mật nhà nước Bảo vệ TTCN màluận án nghiên cứu chủ yếu trong pháp luật nội dung mà không nghiên cứu sâu phápluật tố tụng, chỉ để cập khái quát đến 3 văn bản pháp luật là Bộ luật Tố tụng Hình

sự, Bộ luật Tố tụng Dân sự, Luật Tố tụng Hành chính

- Thời gian nghiên cứu: Thời điểm nghiên cứu của luận án bắt đầu từ năm

1946 đến nay, tức là từ thời điểm có bản Hiến pháp đầu tiên cho đến nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

Luận án được thực hiện dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam về Nhà nước vàpháp luật; quan điểm của Đảng và Nhà nước về xây dựng và hoàn thiện Nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa thực thi dân chủ, bảo đảm QCN, QCD

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp luận của triết học Mác Lê- nin để nghiên cứucác nội dung trong đề tài, chủ yếu là phương pháp kết hợp lý luận và thực tiễn, phântích và tổng hợp, lịch sử và lôgic Bên cạnh đó, luận án sử dụng các phương phápnghiên cứu cụ thể của các khoa học chuyên ngành như: phương pháp hệ thống,phương pháp so sánh, phương pháp thống kê, phương pháp chuyên gia, toạ đàm

Các phương pháp trên được vận dụng đồng bộ, có sự kết hợp và độc lậptương đối Các phu o ng pháp đu ợc sử dụng nhằm làm rõ nọ i dung co bảncủa đề tài, đảm bảo tính khoa học và logic giữa các vấn đề của đề tài trong cácchu o ng

Do tính chất của từng chu o ng, từng phần nên trong mỗi chu o ng, mỗi

nọ i dung nghiên cứu của đề tài sẽ sử dụng mọ t trong các phu o ng pháp trênlàm chủ đạo

Phu o ng pháp phân tích tài liẹ u cũng được sử dụng triệt để trong

Chương 1 để phân tích cả tài liẹ u so cấp và tài liẹ u thứ cấp Tài liẹ u so cấpbao gồm các va n bản pháp luạ t và Va n kiẹ n của Đảng có liên quan, các vụviẹ c, các số liẹ u thống kê chính thức của co quan nhà nu ớc có thẩm quyền.Tài liẹ u thứ cấp bao gồm đề tài nghiên cứu, sách, các bài báo, tạp chí, kết luạ nphân tích đã đu ợc các tác giả trong nước và nước ngoài thực hiện thực hiẹ n.

Phu o ng pháp phân tích tổng hợp đu ợc sử dụng trong Chương 2, 3 và 4

để tổng hợp các số liẹ u, tri thức nhằm mục đích để làm rõ cơ sở lý luận, đánh giáthực trạng, đu a ra những luạ n giải, nhạ n xét và đề xuất về quan điểm giải phápcủa HTPL về bảo vệ TTCN ở Việt Nam hiện nay

Phu o ng pháp luạ t học so sánh được sử dụng trong Chương 1 để làm rõ

tình hình nghiên cứu, chỉ ra những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu Phương phápnày tiếp tục được tác giả sử dụng ở Chương 2 để so sánh pháp luật về bảo vệ TTCNcủa một số nước trên thế giới từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm có thể áp dụngđược cho Việt Nam

Phương pháp lịch sử áp dụng trong Chương 3 để tái hiện lại sự quá trình

phát triển của hệ thống pháp luật một cách trung thực

Phương pháp logic cũng được sử dụng trong Chương 3 để nhận rõ sự phát

triển và nguyên nhân của sự phát triển của pháp luật trong lĩnh vực này

Phu o ng pháp phân tích tổng kết kinh nghiệm được sử dụng trong

Chương 2, 3 và 4 Trong quá trình thực hiẹ n luạ n án, tác giả dựa trên cơ sở lýluận để phân tích các vấn đề thực tiễn về bảo vệ TTCN ở Viẹ t Nam hiẹ n nay, từ

đó rút ra những vấn đề lý luận mới

Phương pháp chuyên gia, toạ đàm để thu thập ý kiến và đưa ra các nhận định

kết luận, đề xuất của luận án Đề tài luận án gần đây thu hút sự quan tâm của nhiềunhà nghiên cứu, một số hội thảo khoa học đã được tổ chức Nghiên cứu sinh đã tíchcực tham gia và thảo luận tại các cuộc hội thảo, tọa đàm khoa học về vấn đề này đểđược trao đổi quan điểm, thu thập thông tin liên quan đến đề tài luận án

5 Những đóng góp mới của luận án

Đây là công trình khoa học nghiên cứu vấn đề pháp luật về bảo vệ TTCN ở Việt Nam một cách toàn diện và có hệ thống Kết quả nghiên cứu của luận án sẽ cómột số đóng góp mới về mặt khoa học như sau:

Thứ nhất, công trình nghiên cứu một cách toàn diện các vấn đề lý luận về

pháp luật về bảo vệ TTCN ở Việt Nam, luận án đã xây dựng khái niệm khoa học về

TTCN, bảo vệ TTCN, pháp luật về bảo vệ TTCN, HTPL về bảo vệ TTCN ở Việt

Nam và phân tích nội hàm các khái niệm này

Thứ hai, luận án chỉ ra và phân tích những đặc điểm, nội dung, vai trò, tiêu

chí và các yếu tố ảnh hưởng đến việc hoàn thiện của pháp luật về bảo vệ TTCN.Luận án khái quát hóa một số quy định pháp luật mang tính điển hình của quốc tế vàmột số quốc gia, đồng thời chỉ ra những kinh nghiệm có thể vận dụng ở Việt Nam

Thứ ba, luận án đánh giá tổng quát thực trạng các quy định pháp luật ở Việt

Nam hiện nay về bảo vệ TTCN, nêu lên những thành tựu cũng như phát hiện và chỉ

ra những bất cập còn tồn tại, chưa tương thích trong những quy định của pháp luật

về bảo vệ TTCN và chỉ rõ nguyên nhân của thực trạng

Thứ tư, luận án đã xây dựng các quan điểm và đề xuất các giải pháp mang

tính toàn diện HTPL về bảo vệ TTCN, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc thựcthi pháp luật về bảo vệ TTCN, bảo đảm quyền riêng tư của con người Những giảipháp này có tính mới, có cơ sở khoa học, góp phần giải quyết những bất cập trongthực tiễn về bảo vệ TTCN ở Việt Nam hiện nay

6 Ý nghĩa khoa học của luận án

6.1 Về mặt lý luận

Luận án góp phần làm phong phú thêm những vấn đề lý luận của pháp luật

về bảo vệ TTCN Những nghiên cứu, đề xuất của luận án góp phần vào việc hoànthiện các quy định của pháp luật về bảo vệ TTCN cũng như cơ chế bảo đảm thực thipháp luật về bảo vệ TTCN ở Việt Nam

6.2 Về mặt thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của luận án là tài liệu tham khảo có giá trị trong công tácnghiên cứu lập pháp cũng như thực tiễn thi hành pháp luật về về bảo vệ TTCN ởViệt Nam hiện nay Kết quả nghiên cứu của Luận án có thể được sử dụng làm tàiliệu nghiên cứu, giảng dạy tại những cơ sở đào tạo pháp luật

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung Luận

án gồm có 4 chương, 12 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ THÔNG TIN CÁ NHÂN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU

1.1 KHÁI LƯỢC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN TỚI ĐỀ

TÀI LUẬN ÁN

1.1.1 Các công trình nghiên cứu trong nước

Bảo vệ TTCN từ góc độ của quyền riêng tư, đã được quan tâm và đề cập đếntrong một số công trình nghiên cứu ở nước ta, tuy nhiên còn khá hạn chế Bên cạnhmột số ít các luận án, luận văn, sách, thì các công trình chủ yếu trong lĩnh vực này

là các bài báo, tạp chí mà chưa có đề tài khoa học tầm cỡ nào quan tâm nghiên cứu

1.1.1.1 Nhóm các công trình nghiên cứu bảo vệ thông tin cá nhân

Luận văn Thạc sĩ của Vũ Anh Tuấn, Bảo mật và an toàn thông tin trong

thương mại điện tử [105], là một nghiên cứu chuyên ngành công nghệ thông tin

(CNTT) Tác giả đã khẳng định thương mại điện tử, nhất là đối với các giao dịchmang tính nhạy cảm cần phải có những cơ chế đảm bảo bảo mật và an toàn Thànhcông của luận văn chính là việc có thể áp dụng các kết quả nghiên cứu để xây dựngcác kỹ thuật bảo mật và an toàn trong thương mại điện tử với một số tính năng cơbản như: hệ thống chứng thực, các cơ chế phân bố khoá tự động, mã hoá các thôngtin, kỹ thuật ngăn ngừa các rủi ro trong thương mại điện tử Đây là một gợi ý chonghiên cứu sinh về phương thức bảo vệ TTCN dựa trên công nghệ

Bài nghiên cứu của Bùi Thanh Liêm, ''Bảo vệ TTCN trên mạng: Vấn đề khôngthể xem nhẹ'' [49, tr.20-21, 27] Trong bài viết này tác giả đã chỉ rõ thực trạng ngườidùng còn xem nhẹ việc bảo vệ TTCN trên mạng Tác giả nêu lên qua việc khảo sát cáctrang mạng xã hội như Facebook, Voutube, Twitter, Zing Me, Tamtay.vn, websitethương mại điện tử hay các trang rao vặt và các trang blog cá nhân thì người dùng

sẽ dễ dàng để lộ các TTCN Theo tác giả: thói quen và sự vô tư của người sử dụng cóthể khiến họ dễ dàng bị vi phạm về TTCN Tác giả cũng đã chỉ ra các cơ sở pháp lý

để bảo vệ người tiêu dùng trên mạng qua việc phân tích các văn bản pháp luật và chỉ

ra một số "mẹo" để người dùng có thể tự bảo vệ TTCN của mình một cách an toàn

Bài nghiên cứu của Hà Nguyên, ''Quyền riêng tư và được bảo mật thông tincủa bệnh nhân'' [53] Bài viết khẳng định nếu bệnh nhân không được đảm bảonhững quyền đó thì họ sẽ e ngại thông báo cho thầy thuốc những thông tin có tínhriêng tư mà lại có giá trị chẩn đoán và chữa trị cho bệnh nhân Khi nền Y học phát

triển, những loại bệnh xã hội, như bệnh lây nhiễm qua đường sinh hoạt tình dục,mang trong đó cả đạo đức, nhân phẩm của bệnh nhân trong quan hệ xã hội; các loạibệnh tâm thần, tâm lý, các căng thẳng từ mối quan hệ trong gia đình cộng đồng thìthông tin càng mang đặc tính riêng tư cao Trong thời đại CNTT đa truyền thôngtiến như vũ bão hiện nay, việc rò rỉ thông tin có tính cách riêng tư càng trở nên cónguy cơ cao hơn bao giờ hết, tính riêng tư và bảo mật của bệnh nhân cũng nằmtrong mối nguy cơ đó Tác giả cũng chỉ ra một số trường hợp ngoại lệ bác sĩ,chuyên viên quản lý hồ sơ bệnh lý có thể cung cấp thông tin mà không cần giấy uỷquyền của đương sự Bài viết này gợi mở cho luận án của nghiên cứu sinh về bảo vệTTCN của nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội.

Bài nghiên cứu ''Các cơ hội kinh doanh trong nền kinh tế TTCN'' [56, 34] Đây là một bài viết được dịch từ tiếng nước ngoài và có sự đánh giá, nhận định

tr.33-về các cơ hội kinh doanh trong nền kinh tế TTCN toàn cầu Bài viết đưa ra kháiniệm: TTCN bao gồm các loại thông tin và dữ liệu khác nhau như nhận dạng số, cácmối quan hệ, sở thích, hành vi, sức khoẻ, dữ liệu tài chính cũng như các dữ liệu docác tổ chức công cộng lưu giữ đồng thời gợi mở nhiều cơ hội kinh doanh liên quanđến TTCN Trước những cơ hội kinh doanh liên quan đến TTCN, đòi hỏi các chủthể kinh doanh phải xây dựng các dịch vụ và các nhu cầu kinh doanh dựa trên 3thành phần chính: sự cho phép, minh bạch và chia sẻ giá trị Bài viết đã mang đếnmột cách nhìn nhận mới về TTCN, đó là nó có thể trở thành một sản phẩm thươngmại và đem lại lợi ích cho con người trong thời đại ngày nay, nếu chúng ta đảm bảođược sự tôn trọng và không vi phạm các TTCN

Bài nghiên cứu của Cao Xuân Quảng, "Bảo vệ TTCN trong các giao dịchtiêu dùng" [59, tr.26-28] Tác giả đã nêu: TTCN trong thời đại kỹ thuật số bao gồmnhiều trường thông tin, trong đó đặc biệt quan trọng là các thông tin liên quan đếntài chính, đến số định danh hoặc các TTCN khác Những thiệt hại phát sinh từ việcTTCN bị đánh cắp có quy mô rất lớn và ảnh hưởng tiêu cực tới nhiều bên trong nềnkinh tế" Tác giả cũng khẳng định rõ việc đánh mất TTCN là mất tất cả, vì mấtTTCN, nguy cơ với người tiêu dùng là thiệt hại trực tiếp về tài chính Bên cạnh đó,người tiêu dùng còn đứng trước nguy cơ bị tấn công từ những khía cạnh khác như:lừa đảo, giả mạo, bôi nhọ, xúc phạm… Với những nguy cơ này, trong nhiều trườnghợp những thiệt hại sẽ là rất lớn về tài chính thậm chí không thể đo lường đượcbằng tiền Trong bài viết tác giả cũng nêu rõ trách nhiệm của người tiêu dùng trongviệc bảo vệ TTCN

Bài nghiên cứu của Lê Thị Nhã, ''Bảo vệ quyền riêng tư nhìn từ trách nhiệmtruyền thông'' [54, tr.15-17] Trong bài viết này tác giả đi sâu vào tìm hiểu quyềnriêng tư và việc bảo vệ quyền riêng tư qua những văn bản pháp luật hiện hành Theotác giả quyền riêng tư, bảo vệ bí mật đời tư được các nhà chuyên môn và dư luận xãhội đề cập đến khá nhiều trong thời gian gần đây Quyền bất khả xâm phạm về đờisống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình liệu có được bảo đảm trước sự pháttriển của CNTT và mạng xã hội? Đâu là ranh giới của báo chí với thông tin riêng tư?Bài viết đặc biệt đi sâu phân tích một số biểu hiện vi phạm quyền riêng tư trên cácphương tiện truyền thông hiện nay Tác giả cũng nêu lên những vấn đề gặp phảitrong việc bảo vệ quyền riêng tư hiện nay khi truyền thông đưa tin, đó là: luật phápchưa có hướng dẫn cụ thể về quyền riêng tư, bí mật đời tư; ý thức, trách nhiệm, đạođức của những người làm báo chí truyền thông khi thông tin về những vấn đề riêngtư.

1.1.1.2 Nhóm các công trình nghiên cứu pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân

Đề tài cấp Bộ của Nguyễn Thị Hạnh, Cơ chế bảo đảm thực hiện quyền bí

mật dữ liệu cá nhân [43] Đây là một nghiên cứu khá toàn diện đầu tiên ở nước ta

về cơ chế bảo đảm thực hiện quyền bí mật dữ liệu cá nhân (DLCN) Trong đề tàinày, các tác giả đã nêu lên cơ sở lý luận về cơ chế bảo đảm thực hiện quyền bí mậtDLCN trong đó các tác giả đã nêu cụ thể về lịch sử hình thành quyền bí mật DLCN,khái niệm quyền bí mật DLCN, cũng như tầm quan trọng, đặc điểm, nội dung, mốiquan hệ của quyền này và các quyền khác Công trình nghiên cứu này cũng đã phântích thực trạng của cơ chế thực hiện quyền bí mật DLCN ở Việt Nam và đưa ra cácgiải pháp và kiến nghị đề xuất ban hành Luật bảo vệ DLCN Ưu điểm của đề tài lànghiên cứu cơ chế bảo đảm thực hiện quyền bí mật DLCN ở Việt Nam có so sánh,đối chiếu và học tập kinh nghiệm từ các quốc gia và khu vực tiến bộ trên thế giớitrong lĩnh vực này

Cuốn sách Quyền tiếp cận thông tin và quyền riêng tư ở Việt Nam và một số

quốc gia của Thái Thị Tuyết Dung [25] Cuốn sách đã đưa ra khái niệm quyền riêng

tư và nội dung của nó, đồng thời cũng nêu lên lịch sử hình thành của khái niệm này.Tác giả đã đưa ra nhiều quan điểm về quyền riêng tư và đã khẳng định khái niệmnày đã ra đời và phát triển từ trước khi nó chính thức được công nhận là một quyền

cơ bản trong các ĐƯQT Điểm nổi bật của cuốn sách là đã kể ra các văn bản quốc tế

và các mô hình bảo vệ quyền riêng tư trên thế giới Tác giả cũng đưa ra nhận xétrằng: cho đến nay ở Việt Nam quyền riêng tư của công dân vẫn là một chế định luậttương đối non trẻ và đang trong quá trình bổ sung, hoàn thiện Tác giả cũng đề cập

đến quyền riêng tư trong mối quan hệ với quyền tiếp cận thông tin, cơ chế bảo mậttrên internet Cuốn sách đã mang đến những nội dung cơ bản về mặt lý luận, bướcđầu đặt ra những nội dung cơ bản cho việc nghiên cứu vấn đề bảo vệ TTCN.

Luận án của Lê Đình Nghị, Quyền bí mật đời tư theo quy định của pháp luật

Dân sự Việt Nam [51] Tác giả đã khái quát quá trình phát triển trong quy định của

pháp luật Việt Nam về quyền bí mật đời tư Tác giả phân tích các khái niệm cụ thểnhư bí mật, đời tư, bí mật đời tư, quyền bí mật đời tư Luận án đã phân tích so sánhdựa trên cơ sở đối chiếu với pháp luật của một số nước trên thế giới, từ đó đưa ragiải pháp HTPL quyền bí mật đời tư trong hệ thống các quyền nhân thân ở ViệtNam Công trình này chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu sâu về quyền bảo vệ bí mật đời

tư trong một ngành luật đó là luật Dân sự

Luận văn của Võ Tuấn Anh, Bí mật đời tư, lý luận và thực tiễn [3] Với kết

quả nghiên cứu của Luận văn, tác giả đã góp phần giúp hiểu rõ hơn thế nào là bímật đời tư, mức độ bảo vệ bí mật đời tư của nhà nước đối với cá nhân, tổ chức đếnđâu để tránh tình trạng TTCN bị phơi bày cũng như tránh xúc phạm đến bí mật đời

tư của người khác Luận văn phân tích những qui định cụ thể của pháp luật, tìm hiểu

về vấn đề QCN, chính sách của Đảng trong việc bảo vệ quyền nhân thân, quyền bímật đời tư Tác giả cũng cho rằng, tuy là vấn đề cấp thiết của xã hội, và đã được ghinhận ở nhiều văn bản luật về quyền bí mật đời tư nhưng khái niệm chính xác thếnào là bí mật đời tư vẫn còn bỏ ngỏ, gây khó khăn khi các cơ quan nhà nước cóthẩm quyền áp dụng pháp luật trong việc giải quyết các tranh chấp liên quan đến bímật đời tư

Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Huyền Trang, Quyền được bảo vệ đời tư

trong pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam [101] Theo tác giả, quyền được bảo

vệ đời tư (hay quyền về đời tư, quyền riêng tư - the right to privacy) là một QCN cơbản đã được quy định trong nhiều văn kiện pháp lý của Liên hợp quốc, của các khuvực Tác giả cũng nêu lên thực tiễn xâm phạm đời tư cá nhân đang là vấn đề nhứcnhối, có tính phổ biến ở Việt Nam, gây ra những tác động tiêu cực đến trật tự, antoàn xã hội Trong khi đó, quy định hiện hành về quyền được bảo vệ đời tư ở ViệtNam còn nhiều hạn chế và bất cập, thiếu tính dự báo, bị lạc hậu so với sự phát triểncủa đời sống xã hội, các quy định có nhiều điểm không tương thích, phần nhiều mớichỉ dừng lại ở mức độ nguyên tắc, có rất ít các quy định cụ thể điều chỉnh quan hệpháp luật này Theo tác giả, để khắc phục tình trạng này, nhà nước cần ban hành,sửa đổi, bổ sung quy định về quyền được bảo vệ đời tư trong các văn bản pháp luật

hiện hành đảm bảo hợp hiến, hợp pháp, khả thi và thống nhất với các văn kiện quốc

tế có liên quan; cần tiến hành rà soát một cách chi tiết và có hệ thống các văn bảntrong hệ thống pháp luật Việt Nam quy định về bảo vệ quyền riêng tư

Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Việt Hà, Pháp luật Việt Nam với việc bảo vệ

TTCN của người tiêu dùng trong thương mại điện tử [39] Theo tác giả, TTCN cũng

ngày càng trở thành một vấn đề nóng vì chúng có thể thể được truyền lan nhanhchóng trên mạng, hệ thống thông tin tạo nền tảng cho hầu hết các hoạt động chínhtrị, kinh tế, xã hội Luận văn nêu một số vấn đề lý luận của pháp luạ t về bảo vệTTCN của ngu ời tiêu dùng trong thu o ng mại điẹ n tử như khái niệm TTCN,khái niệm bảo vệ TTC của người tiêu dùng Thông qua việc tìm hiểu thực trạngpháp luạ t Viẹ t Nam về bảo vẹ TTCN của người tiêu dùng trong thu o ngmại điẹ n tử tác giả cho rằng quyền này hiẹ n nay đang bị xâm phạm nghiêmtrọng mà nguyên nhân là từ phía các tổ chức, cá nhân kinh doanh, sự buông lỏng,chu a sát sao của các co quan quản lý nhà nu ớc, nhu ng nguyên nhân chủ yếu

là do không phải người tiêu dùng nào cũng hiểu rõ về quyền đu ợc bảo vệ TTCNcủa mình Từ đó, tác giả đề ra một số giải pháp hoàn thiẹ n pháp luạ t và nângcao hiẹ u quả thực thi pháp luạ t về bảo vẹ TTCN của ngu ời tiêu dùng trongthu o ng mại điẹ n tử ở Viẹ t Nam

Bài nghiên cứu của Trần Văn Biên, ''Pháp luật về vấn đề bảo vệ TTCN trênmạng internet'' [10, tr.45-51] Tác giả đã chỉ rõ nguy cơ TTCN bị xâm phạm trênmôi trường mạng với các hành vi vi phạm phổ biến khác nhau Trong giao dịch điện

tử, sự e ngại lớn nhất là bị mất các thông tin liên quan đến tài khoản cá nhân hoặccác thông tin về giao dịch sử dụng thẻ trong quá trình diễn ra giao dịch Đặc biệt tácgiả còn lưu ý đến việc phát tán TTCN về bí mật đời tư Với tính chất là một bài viếtchuyên ngành luật học, tác giả đã có thành công lớn trong việc hệ thống lại các quyđịnh của pháp luật Việt Nam về bảo vệ TTCN trên môi trường internet và chỉ ra cầnphải thực hiện tốt pháp luật để bảo đảm các giao dịch điện tử diễn ra

Bài nghiên cứu của Nguyễn Huy Dũng, ''Pháp luật của Việt Nam và cácnước trên thế giới về bảo vệ TTCN'' [27, tr.24-29] Thành công lớn nhất của bài viết

là đã đưa ra tổng quan các văn bản pháp lý hiện hành của Việt Nam Tác giả đãkhẳng định "Bảo vệ TTCN" là một trong những quyền cơ bản của con người Tácgiả đã khái quát hoá nội dung bảo vệ TTCN của pháp luật Việt Nam trong các lĩnhvực cụ thể như dân sự, bảo vệ người tiêu dùng, giao dịch điện tử, viễn thông, CNTT.Trong nội dung kinh nghiệm nước ngoài, tác giả đã điểm đến khá nhiều quốc gia nổibật như:

Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu, Hồng Kông, Malaysia, Nhật Bản, Trung Quốc… Trongbài viết này, tác giả còn bàn luận về những khái niệm cơ bản liên quan đến lĩnh vựcbảo vệ TTCN như: riêng tư, bảo mật, thông tin và DLCN.

Bài nghiên cứu của Nguyễn Thị Tứ, Đinh Quang Ngọc, Võ Nguyên An:''Thực trạng hành vi xâm phạm bí mật đời tư người khác của người trưởng thành trẻtuổi ở Thành phố Hồ Chí Minh'' [106, tr.33-36] Đây là một bài viết có tính khảosát, đánh giá cao thông qua các phương pháp xã hội học Bài viết đề cập đến thựctrạng các hành vi xâm phạm bí mật đời tư người khác của người trưởng thành trẻtuổi trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh Thông qua kết quả khảo sát, các tác giả đãkhẳng định người thành niên trẻ tuổi cần nâng cao hơn nữa ý thức về bí mật đời tư,giáo dục và tự giáo dục thái độ, nhu cầu, động cơ đúng đắn, rèn luyện thói quenkhông xâm phạm bí mật đời tư người khác đồng thời pháp luật cần có những quyđịnh và chế tài cụ thể đối với lĩnh vực này Qua nghiên cứu này, tác giả luận án cóthêm một góc nhìn mới về hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ TTCN từ góc độthực tiễn của đời sống xã hội

Bài nghiên cứu của Đinh Tiến Dũng, ''Quyền riêng tư trong Hiến pháp 2013

và các biện pháp bảo đảm bằng pháp luật'' [28, tr.23-25] Tác giả đã đưa ra lịch sửpháp luật về quyền riêng tư từ năm 1945 đến nay, phân tích sự phát triển trong quyđịnh của Hiến pháp 2013 và trong những văn bản pháp luật cụ thể như Luật Báochí, BLDS, Luật Bưu chính, Luật CNTT Điểm nổi bật của bài viết đồng thời lànhững gợi ý quan trọng cho Luận án của nghiên cứu sinh, đó là đã chỉ ra một số hạnchế về pháp luật và thực tiễn trong bảo vệ quyền riêng tư và đề xuất các biện phápbảo đảm quyền riêng tư như: hoàn chỉnh và cụ thể hoá hệ thống văn bản quy phạmpháp luật về QCN, QCD, trong đó có quyền riêng tư; phải tiếp tục hoàn thiện vànâng cao hiệu quả của các kênh thông tin, thường xuyên nghiên cứu đổi mới hìnhthức, nội dung, phương pháp tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật để ngườidân hiểu được quyền của mình; Nhà nước cần có cơ chế cho các cơ quan tổ chức, cánhân tham gia vào môi trường thông tin mở nhưng vẫn phải bảo đảm nguyên tắc bímật đời tư của công dân

Bài nghiên cứu của Đinh Thị Lan Anh, ''Bảo vệ TTCN trong thương mạiđiện tử theo pháp luật Việt Nam'' [2, tr.29-33] Trong bài viết này tác giả cho rằngTTCN đã và đang trở thành thứ hàng hoá mang lại giá trị lợi nhuận cho doanhnghiệp, vì vậy TTCN có thể bị mất an toàn dưới nhiều hình thức tấn công mạng vàcũng sẵn sàng có các doanh nghiệp vì lợi nhuận mà tiết lộ thông tin của khách hàng

Tác giả cũng phân tích một cách khá đầy đủ và chi tiết các văn bản pháp luật có liênquan đến việc bảo vệ TTCN trong Thương mại điện tử theo pháp luật Việt Nam vàchỉ rõ điểm còn hạn chế bất cập trong pháp luật về bảo vệ TTCN trong thương mạiđiện tử Sự gợi ý của tác giả về những giải pháp để bảo đảm tốt hơn việc bảo vệTTCN trong thương mại điện tử cũng là một hướng tiếp tục có thể nghiên cứu trongLuận án.

Bài nghiên cứu của Lê Văn Sua, "Quyền bí mật đời tư theo quy định củapháp luật dân sự: Cần được hướng dẫn" [89] Tác giả nhận định cho đến nay, pháp

luật nước ta vẫn chưa có quy định rõ ràng về "bí mật đời tư" là gì, phạm vi của "bí

mật đời tư" như thế nào, mà chỉ có một số quy định về vấn đề này trong Hiến pháp

2013; BLDS 2005, Luật Giao dịch điện tử 2005, BLHS 1999 Trong bài viết tác giả

đã phân tích một số vụ án tiêu biểu liên quan đến quyền bí mật đời tư và đưa ra một

số giải pháp để giải quyết những khó khăn, bất cập trong việc thực hiện pháp luậtdân dự liên quan đến lĩnh vực này Tác giả cũng nêu lên phạm vi những thông tin

thuộc về "bí mật đời tư" của mỗi cá nhân: có phải mọi thông tin thuộc về cá nhân mà

cá nhân muốn giữ bí mật sẽ trở thành "bí mật đời tư" và được pháp luật bảo vệ Theo

tác giả cần linh động trong việc xác định thông tin nào được cho là "bí mật đời tư".

Bài nghiên cứu của Hồng Phương, ''Quy định pháp luật về việc bảo vệTTCN'' [58, tr.33-35] Tác giả nhận định, thông tin trên mạng giờ đây là tài sản cógiá trị đặc biệt của mỗi cá nhân, tổ chức và thậm chí cả quốc gia Tác giả khẳngđịnh, thông tin riêng của tổ chức, cá nhân được pháp luật bảo vệ Tác giả cho rằng,Hiến pháp, BLDS, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (BVQLNTD) và nhiềuvăn bản pháp luật chuyên ngành như các luật về viễn thông, CNTT, giao dịch điện

tử đều đã có quy định về quyền cơ bản của công dân và bảo vệ TTCN Tác giả đánhgiá cao vai trò của Luật ATTTM, khi kết hợp cùng BLDS, Luật BVQLNTD và cácvăn bản pháp luật chuyên ngành khác như Luật Viễn thông, Luật Giao dịch điệntử… sẽ tạo thành hệ thống pháp luật đồng bộ, đầy đủ cho công tác bảo vệ TTCNcủa người sử dụng trong kỷ nguyên Internet hiện nay, góp phần thúc đẩy hơn nữahoạt động giao dịch điện tử phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Bài nghiên cứu ''Quyền riêng tư của trẻ em tại Việt Nam: Cơ sở pháp lý vàtình trạng xâm phạm'' của Lê Thế Nhân [55] Bài nghiên cứu này đã đề cập đến mộtđối tượng cần được bảo vệ quyền riêng tư nhưng lại rất dễ bị xâm phạm quyền riêng

tư chính là trẻ em Tác giả khẳng định quyền riêng tư là một trong những quyền dân

sự cơ bản và quan trọng đối với trẻ em, với đặc điểm là nhóm yếu thế, trong bốicảnh bùng nổ thông tin Quyền riêng tư của trẻ em được quy định rõ ràng trong luật

pháp quốc tế như: Công ước quốc tế (CƯQT) về các quyền dân sự, chính trị 1966;CƯQT về quyền trẻ em 1989 Mặc dù vậy, pháp luật Việt Nam quy định chưa đầy

đủ về quyền riêng tư và thiếu vắng các quy định về quyền riêng tư của trẻ em Bàiviết này đã góp phần mô tả bức tranh pháp lý và tình trạng thực thi quyền riêng tưcủa trẻ em tại Việt Nam dưới góc độ báo chí; đồng thời khuyến nghị các giải phápgiúp giảm trừ các hành vi xâm phạm

Bài nghiên cứu của Thái Vĩnh Thắng, ''Bảo vệ quyền riêng tư ở Hoa Kỳ,Pháp và những kinh nghiệm cho Việt Nam'' [96, tr.15-17] Trong bài nghiên cứunày tác giả đã phân tích cơ sở lý luận pháp luật và thực tiễn bảo vệ quyền riêng tư ởHoa Kỳ, Pháp thông qua các tình huống pháp luật hết sức cụ thể và chi tiết Tác giả

đã nêu lên những cơ sở pháp lý và thực tiễn của bảo vệ bí mật đời tư ở Việt Nam

Từ thực tiễn pháp luật của các quốc gia trên thế giới tác giả đã nêu lên những kinhnghiệm có thể áp dụng cho Việt Nam

Bài nghiên cứu của Vũ Công Giao, Phạm Thị Hậu, ''Pháp luật bảo vệ quyền

bí mật DLCN trên thế giới và Việt Nam'' [37, tr.67] Bên cạnh việc phân tích và làm

rõ khái niệm dữ liệu, DLCN và bí mật cá nhân bài viết đã nêu lên quyền bảo vệ bímật DLCN trong luật nhân quyền quốc tế và bước đầu rà soát những quy định vềquyền bảo vệ bí mật DLCN trong hệ thống pháp luật Việt Nam Bài viết đưa ranhững gợi mở, kiến nghị để HTPL về quyền bảo vệ bí mật DLCN của Việt Nam đó

là xây dựng đạo luật riêng về bảo vệ bí mật DLCN và HTPL chuyên ngành về bảo

vệ bí mật cá nhân

Bài nghiên cứu của Phùng Trung Tập, ''Quyền về đời sống riêng tư, bí mật cánhân, bí mật gia đình'' [92, tr.22-24] Trong bài viết này, tác giả cho rằng cá nhânvới tư cách chủ thể độc lập trong quan hệ xã hội, quan hệ dân sự, kinh tế, lao động,thương mại và các quan hệ khác trong phạm vi thời gian và không gian nhất định.Tác giả đã đưa ra cách hiểu của cá nhân về đời sống riêng tư của cá nhân, bí mật cánhân, bí mật gia đình, quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình

bất khả xâm phạm Tác giả cũng nhận định quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá

nhân, bí mật gia đình không những được ghi nhận trong các CƯQT về QCN, màmỗi quốc gia thành viên đều phải tuân thủ thực hiện những nguyên tắc cơ bản trongviệc bảo vệ QCN tại quốc gia thành viên Tác giả cho rằng cần thiết phải quy địnhcác khái niệm đời sống riêng tư của cá nhân, bí mật cá nhân, bí mật gia đình, quyền

về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình cần phải được quy định cụthể trong pháp luật Việt Nam, tạo điều kiện cho việc bảo đảm các QCN được thực

hiện trong thực tiễn.

Bài nghiên cứu của Nguyễn Thị Thu Vân, ''Bảo vệ DLCN trong bối cảnhcách mạng công nghiệp 4.0'' [109, tr.6-9] Tác giả đã nhận định: Ở Việt Nam, chếđịnh quyền riêng tư hay quyền bảo vệ TTCN đã được quy định tại nhiều văn bảnpháp luật Tuy nhiên, các quy định này hiện nay phần lớn là các quy định về việcbảo vệ quyền riêng tư trong đời sống nói chung, tức việc bảo vệ quyền này đượcquy định theo một chế định chung không phân biệt là trong môi trường trực tuyến(online) hay môi trường ngoại tuyến (offline) Gần đây, một số đạo luật chuyênngành mới có một số quy định, chủ yếu dưới dạng các nguyên tắc chung và chưa đủ

cụ thể, dành riêng cho việc bảo vệ TTCN trên internet hoặc môi trường số Điều đócho thấy khung pháp lý của Việt Nam về vấn đề bảo vệ DLCN trong môitrường internet và kỹ thuật số hiện nay còn rất mỏng, chưa có những quy định vềbảo vệ DLCN đối với những chủ thể ứng dụng/sử dụng công nghệ 4.0 Bài nghiêncứu này đã cung cấp một lượng thông tin phong phú về bảo vệ DLCN trong nềncông nghiệp 4.0, đặt ra những đòi hỏi và suy nghĩ cho các nhà hoạch định chínhsách khi giải quyết những vấn đề thực tiễn liên quan tới QCN và sự phát triển củacách mạng công nghiệp hiện đại

1.1.2 Các công trình nghiên cứu nước ngoài

Trên thế giới, những công trình nghiên cứu về quyền riêng tư và bảo vệTTCN có số lượng đồ sộ và nội dung phong phú và đi trước Việt Nam một thời giandài Ngay từ năm 1890, với tác phẩm Quyền riêng tư -The rights to Privacy củaLouis D Brandeis và Warren, Samuel D đã đề cập tới vấn đề này Không chỉ với cácnhà luật học, nghiên cứu bảo vệ TTCN còn thu hút sự quan tâm của cả những nhàchính trị, nhà nghiên cứu QCN, kỹ sư, bác sĩ, luật sư và nhiều người khác trong xãhội Chính vì vậy, trong những công trình nghiên cứu dưới đây, tác giả chỉ có thể lựachọn một số công trình nghiên cứu tiêu biểu liên quan trực tiếp tới nội dung của luậnán

1.1.2.1 Các công trình nghiên cứu bảo vệ thông tin cá nhân

Cuốn sách Privacy and the Commercial Use of Personal Information (Quyền

riêng tư và việc sử dụng TTCN mang tính thương mại) của Rubin, Paul H., Lenard,

Thomas M [156] Trong 7 chương, cuốn sách đã phân tích mối quan hệ của thươngmại điện tử, thị trường và chính phủ, với những tác động tích cực và tiêu cực Vớiviệc phát triển thương mại điện tử, một số khách hàng đã lo lắng về việc tiết lộ,chuyển giao và bán TTCN mà các doanh nghiệp đã thu thập về họ Những mối longại này đang làm chậm sự mở rộng thương mại điện tử, do vậy đặt ra nguy cơ đốivới tương lai tăng trưởng của nền kinh tế mới Cuốn sách giải thích rằng không có

bằng chứng về tác động có hại đối với khách hàng thực sự hay sự thất bại của thịtrường mà có thể biện minh cho việc điều tiết quá mức của chính phủ đối với sựriêng tư trên mạng.

Cuốn sách Personal Information Management (Quản lí TTCN) của William

Jones, Jaime Teevan [162] Các tác giả đưa ra quan điểm về thông tin và quản lýTTCN trong cuốn sách này đồng thời đưa ra các khái niệm liên quan đến quản lý

TTCN và cụ thể hoá nội dung của nó, chẳng hạn: Quản lý TTCN (PIM) Cuốn sách

đã nêu lên các dạng thức của TTCN nằm trong các tài liệu điện tử, thư điện tử, giấy

tờ, ảnh kỹ thuật số, âm nhạc, video, tin nhắn… Trong báo cáo tổng hợp của mìnhtác giả đã tóm tắt các phán quyết của các tòa án Liên minh châu Âu về bảo vệ dữliệu Các bản án kéo dài trong thời gian hơn 15 năm, từ các quyết định đầu tiên vàonăm 2000 thông đến năm 2015 Bản tóm tắt được sắp xếp theo từng trường hợp(theo trình tự thời gian của số hồ sơ) và theo chủ đề Cùng với việc tóm tắt sơ bộcác phán quyết của Toà án châu Âu liên quan đến bảo vệ dữ liệu và có dẫn chiếuđến các quốc gia cụ thể như Áo, Thuỵ Điển, Đức, Tây Ban Nha, Hà Lan, Ireland,tác giả đã đưa ra các định nghĩa về DLCN, xử lý dữ liệu, DLCN nhạy cảm, chuyểngiao dữ liệu đến nước thứ ba, cân bằng quyền cơ bản đã được đề cập và so sánh, đốichiếu ở các quốc gia khác nhau [143]

Cuốn sách Understanding Privacy (Hiểu về quyền riêng tư) của Daniel J.

Solove [124] Cuốn sách đã đưa ra những nội dung cơ bản nhất về quyền riêngtưtrong đó có khái niệm về quyền riêng tư Tác giả phân tích cho người đọc cáchhiểu như thế nào là một hành vi vi phạm quyền riêng tư hoặc những hành động dễdẫn đến xâm phạm quyền riêng tư Tác giả cũng đề cập đến sự phát triển vượt bậccủa CNTT và mối quan tâm ngày càng tăng của con người đối với việc bảo vệquyền riêng tưcủa họ Tác giả còn đưa ra những khía cạnh liên quan đến việc bảo vệquyền riêng tư từ góc độ bảo vệ các TTCN như: thu thập, xử lý, tiết lộ… TTCN

Bài nghiên cứu ''The Right to Privacy'' (Quyền riêng tư) của Samuel D.Warren; Louis D Brandeis [157, pp.193-220] Đây là một trong những ấn phẩm nổitiếng đầu tiên, là công trình kinh điển khi xem xét tới quyền riêng tư và bảo vệquyền riêng tư Trong tác phẩm của mình, hai tác giả là Samuel D Warren và Louis

D Brandeis đã chính thức đề cập đến khái niệm này trong bài viết "The Right toPrivacy" (Quyền riêng tư) đã xác định quyền riêng tư là "quyền được ở một mình"(The Right to be let alone) Các tác giả đã viết: mục đích của chúng tôi là xem xétliệu luật hiện hành có quy định một nguyên tắc có thể được viện dẫn đúng cách để

bảo vệ quyền riêng tư của cá nhân hay không; nếu có, bản chất và mức độ bảo vệ đó

là gì? Với khả năng ngày càng tăng của chính phủ, báo chí, và các cơ quan và tổchức khác để xâm chiếm các khía cạnh trước đây không thể tiếp cận của hoạt động

cá nhân, họ lập luận rằng luật phải phát triển để đáp ứng với thay đổi côngnghệ Các lệnh cấm truyền thống chống xâm nhập, tấn công, phỉ báng và các hành

vi xâm phạm khác đã tạo ra các biện pháp bảo vệ đầy đủ trong các thời đại trước đó,nhưng các nguyên tắc này không thể bảo vệ cá nhân khỏi sự lạm dụng của báo chí,nhiếp ảnh gia hoặc người sở hữu bất kỳ thiết bị hiện đại để ghi lại hoặc tái tạo cảnhhoặc âm thanh Theo các tác giả, khi các hoạt động kinh doanh hiện đại và phátminh ngày càng lớn thì cần có các biện pháp pháp lý để thực thi ranh giới xác địnhgiữa đời sống công cộng và tư nhân, chẳng hạn như được bảo vệ bởi luật hình sự vànâng cao vai trò của Toà án trong việc bảo vệ quyền riêng tư

Bài viết ''The Right to Information and Privacy: Balancing Rights and ManagingConflicts'' (Quyền thông tin và quyền riêng tư: cân đối quyền và quản lí xung đột) củaDavid Banisar [125] Bài viết cho rằng quyền riêng tư và quyền thông tin đều là nhữngQCN quan trọng trong xã hội thông tin hiện đại Đối với hầu hết mọi người, hai quyềnnày bổ trợ cho nhau trong việc đòi hỏi cách chính phủ phải có trách nhiệm với các cánhân Tuy nhiên có xung đột tiềm tàng giữa các quyền ở chỗ có nhu cầu tiếp cậnTTCN từ phía các cơ quan chính phủ, khi hai quyền chồng chéo thì nhà nước cần pháttriển các cơ chế xác định vấn đề cốt lõi để hạn chế xung đột và cân đối quyền Bài viếtxem xét các biện pháp mang tính cấu trúc và lập pháp để xác định tốt hơn và cân đốiquyền riêng tư và quyền thông tin Cuốn sách đã đưa ra định nghĩa về: quyền thông tin;quyền riêng tư đồng thời giải quyết mối quan hệ của hai quyền này Bằng phương phápnghiên cứu tình huống ở một số quốc gia như: Ireland, Mexico, Slovenia, Anh tác giả đãlàm rõ những vấn đề liên quan đến quyền riêng tư và quyền thông tin

Bài viết ''Property, Privacy, and Personal Data'' (Tài sản, sự riêng tư vàDLCN) của Paul M Schwartz [147, tr.2056-2128] Bài viết đã khẳng định vai tròcủa công nghệ, máy tính hiện đại và mạng quốc tế đã tạo nên khả năng tập hợp,truyền tải và chia sẻ lượng dữ liệu khổng lồ Khả năng này tạo nên sự bùng nổ việcbuôn bán DLCN Tác giả cũng đưa ra những những luận điểm ủng hộ và phản đốithị trường mua bán DLCN, và kết luận rằng khi các quan điểm tự do chuyểnnhượng là không đủ để biện minh cho việc mua bán DLCN không có sự quản lý,những mối lo ngại về sự thất bại của thị trường và mối quan tâm của cộng đồng đốivới "những cái chung mang tính chất riêng tư" được bảo vệ cũng chưa đủ để biện

minh cho việc cấm buôn bán.

Bài viết ''Personal Health Information Management: Consumers’ Perspectives''(Quản lí thông tin sức khoẻ cá nhân: triển vọng của người tiêu dùng) của AndreaCivan1, Meredith M Skeels1, Anna Stolyar1, Wanda Pratt [115] Bài viết đề cập đếnviệc quản lý thông tin sức khoẻ của cá nhân thông qua khảo sát dữ liệu dựa trênngười lớn tại trường Đại học Whasington Chúng bao gồm kiểm soát cá nhân, chia

sẻ, tích hợp, bảo mật và linh hoạt Thông qua cuộc khảo sát, các tác giả cho rằngnhững phát hiện của họ cung cấp những hiểu biết mới về những ý tưởng mới nổitrong nghiên cứu và thiết kế CNTT sức khỏe người tiêu dùng Theo các tác giả việcquản lí thông tin sức khoẻ cá nhân (PHIM) liên quan đến các hoạt động hỗ trợ việcngười tiêu dùng truy cập, tham gia, tổ chức và sử dụng thông tin y tế cá nhân củamình

Báo cáo về Bảo vệ dữ liệu và quyền con người lần thứ 14 [40] Báo cáo này

đưa ra những vấn đề cơ bản của bảo vệ dữ liệu và con người trong đó có khái niệm

về DLCN bao gồm tên, địa chỉ, ngày sinh, số bảo hiểm quốc gia của cá nhân đượcbảo vệ theo Điều 8 Công ước nhân quyền châu Âu Thông qua các hồ sơ y tế cóđược, Toà án nhân quyền châu Âu đã nêu ra: việc bảo vệ DLCN, đặc biệt là dữ liệu y

tế, vô cùng quan trọng đối với quyền của một cá nhân được tôn trọng đời sống riêng

và gia đình, được đảm bảo bởi Điều 8 Công ước Tôn trọng sự bảo mật dữ liệu y tế lànguyên tắc sống còn của mọi hệ thống pháp luật của các bên tham gia công ước Nókhông những mang tính then chốt đối với việc hiểu được sự riêng tư của một bệnhnhân mà còn bảo vệ niềm tin vào y đức và dịch vụ y tế nói chung Báo cáo đề cập đếnnghĩa vụ cung cấp DLCN, việc cung cấp DLCN không có sự chấp thuận, và thu thập,lưu trữ DLCN đều là can thiệp vào quyền tôn trọng sự riêng tư của cá nhân

Báo cáo Data Protection in the European: the role of National Data

Protection Authorities (Bảo vệ DLCN ở châu Âu: vai trò của các cơ quan bảo vệ dữ

liệu quốc gia) của European Union Agency for Fundamental Rights [132] Báo cáokhẳng định rõ tầm quan trọng của Cơ quan bảo vệ dữ liệu châu Âu, là công cụ trongviệc thúc đẩy sự phát triển của các hệ thống bảo vệ dữ liệu ở nhiều quốc gia thànhviên Bản báo cáo đã nêu lên những tiêu chuẩn chung Liên hợp quốc và châu Âu vềbảo vệ TTCN, nhìn nhận những quy định của pháp luật châu Âu về bảo vệ TTCN.Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Cơ quan bảo vệ TTCN quốc gia đã được báocáo phân tích cụ thể và chi tiết về Đặc biệt, báo cáo đã đưa ra những kinh nghiệmtốt cho việc thực hiện bảo vệ TTCN thông qua bộ máy là cơ quan quốc gia về bảo

vệ TTCN ở châu Âu.

1.1.2.2 Các công trình nghiên cứu pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân

Cuốn sách Regulating Privacy: Data Protection and Public Policy in Europe

and the United States (Điều chỉnh sự riêng tư: Bảo vệ dữ liệu và chính sách công ở

châu Âu và Hoa Kỳ, năm 1992) của Colin J Bennett [122] Trong cuốn sách này,tác giả đã nhận định cuộc cách mạng thông tin đã tạo nên những công nghệ để dễdàng thu thập TTCN, điều đó có thể xâm phạm đến quyền riêng tư của con người.Thông qua sự phân tích, tác giả đã so sánh các cách thức, quan điểm về vấn đề bảo

vệ dữ liệu tại 4 quốc gia trong luật pháp Hoa Kỳ, Anh, Tây Đức và Thụy Điển từcuối những năm 1960 đến thập niên 1980 trong việc bảo vệ TTCN Tác giả đã nhậnthấy pháp luật liên quan tới máy tính của các quốc gia có các nguyên tắc tương tựnhau, nhưng việc thực thi các nguyên tắc này lại có sự khác biệt đáng kể, đó là: Hoa

Kỳ dựa vào sáng kiến của công dân và thực thi tư pháp; Anh sử dụng hệ thống đăngký; Đức đã xây dựng một cơ chế bảo vệ TTCN độc lập; và Thụy Điển sử dụng một

hệ thống cấp phép Tác giả còn nghiên cứu tác động của các yếu tố xã hội, chính trị

và công nghệ đến việc kiểm soát về thu thập và truyền đạt thông tin

Cuốn sách The Right To Privacy: Gays, Lesbians, and the Constitution

Paperback (Quyền riêng tưđồng tính nam, đồng tính nữ và hiến pháp) của Vincent

Samar [160] Tác giả nêu 2 mục đích chính của cuốn sách: một là, đặt nền tảng lýthuyết chung về quyền riêng tư, ý nghĩa riêng tư là gì và quyền được bảo vệ riêng tưhợp lý như thế nào và khi sự riêng tư xung đột với các quyền khác thì làm thế nào

để quyết định được quyền nào được ưu tiên; hai là: tác giả nêu ra những phân tíchcủa mình về vấn đề của đồng tính nam và đồng tính nữ cùng với các vấn đề như pháthai, mang thai hộ, thử nghiệm ma tuý, quyền được chết… để minh hoạ cho nềntảng hiến pháp chung Từ góc độ tiếp cận của triết học và luật học, cuốn "Quyềnriêng tư: đồng tính nam, đồng tính nữ và hiến pháp" đã đề cập đến nhóm xã hội dễ

bị tổn thương này khá sớm Theo quy định của pháp luật liên quan đến vấn đề tìnhdục được áp dụng tại 24 bang thì quan hệ đồng giới mang tính tội phạm được ápdụng đối với hàng triệu người sống ở Hoa Kỳ, vậy TTCN của họ liên quan tới tìnhtrạng nhiễm HIV, thụ tinh nhân tạo với đồng tính nam và đồng tính nữ được bảo vệnhư thế nào

Cuốn sách The Right to Privacy Paperback (Quyền riêng tư) của Caroline

Kennedy và Ellen Alderman [118] Từ cách tiếp cận các trường hợp nghiên cứu cụthể, các tác giả cho rằng mặc dù khái niệm sự riêng tư không xuất hiện trong Hiến

pháp, song mọi người đều có quyền riêng tư Các tác giả nhắc lại lời của Louis DBrandeis về "quyền được ở một mình", đặt ra những vấn đề hết sức cụ thể liên quantới mối quan hệ giữa công việc của cơ quan nhà nước, của chủ sử dụng lao động vàcủa người khác đối với sự riêng tư cá nhân Trong "Quyền riêng tư", các tác giả đãkhảo sát các quyết định của toà án, tuyên bố của nguyên đơn về quyền riêng tư của

họ bị đe doạ bởi chính phủ, bởi doanh nghiệp, bởi các phương tiện truyền thônghoặc bởi những người khác Các tác giả đề cập đến những vấn đề như quyền lực củacác nhân viên luật pháp để tìm kiếm ma tuý, tính bảo mật của xét nghiệm AIDS,phá thai Thông qua việc nghiên cứu 6 lĩnh vực chung: sự riêng tư với thực thi phápluật; sự riêng tư và sự tự tin; riêng tư với báo chí; riêng tư với những "kẻ nhòmngó"; riêng tư tại nơi làm việc; riêng tư và thông tin, các tác giả đã cung cấp chođộc giả những hiểu biết cơ bản về sự riêng tư và yêu cầu, đòi hỏi của con người vềquyền riêng tư của mình ở Hoa Kỳ vào thập kỷ 90 của thế kỷ 20

Bộ sách Law, governance and technology series (Pháp luật, quản trị và công

nghệ) của P Casanovas, G Sartor biên tập [148], là tập hợp những nghiên cứu tiếp

cận liên ngành về luật, trí thông minh nhân tạo và CNTT Qua cách tiếp cận nghiêncứu này, các nhà luật học đã thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu về luật liên quantới CNTT và ứng dụng CNTT Một nội dung quan trọng trong các nghiên cứu này

là các lĩnh vực như pháp luật về Internet như bảo vệ dữ liệu, quyền sở hữu trí tuệ,quyền Internet

Cuốn sách The Emergence of Personal Data Protection as a Fundamental

Right of the EU (Sự xuất hiện của bảo vệ DLCN như là một quyền con người cơ bản của châu Âu) của Gloria González Fuster [133] là nghiên cứu nằm trong bộ sách

trên Trong tác phẩm này, các tác giả đã nghiên cứu bảo vệ DLCN với tư cách làmột QCN cơ bản được chính thức công nhận là quyền cơ bản của châu Âu Cùngvới nhận định có sự khác biệt giữa quyền riêng tư và quyền bảo vệ DLCN, các tácgiả cho rằng quyền này đóng vai trò quan trọng trong khi đưa ra khuôn khổ pháp lýbảo vệ DLCN của châu Âu trong tương lai, với quan điểm thay thế quyền riêng tư.Cuốn sách đã chỉ ra nguồn gốc của bảo vệ DLCN, nghiên cứu lại quyền riêng tư ởHoa Kỳ trong những năm 1960, cũng như sự phát triển tiên phong ở các nước châu

Âu và trong các tổ chức quốc tế, phân tích sự tham gia của châu Âu từ những năm

1970 cho đến sự ra đời của các đề xuất lập pháp vào năm 2012 về bảo vệ DLCN.Cuốn sách gồm 4 nội dung chính: riêng tư và bảo vệ DLCN, xây dựng các tiêuchuẩn quốc gia vê xử lý dữ liệu ở châu Âu, các vật liệu bảo vệ dữ liệu trong các

công cụ quốc tế và sự bắt đầu của bảo vệ dữ liệu của châu Âu.

Cuốn sách Reforming European Data Protection Law (Cải cách luật bảo vệ

dữ liệu châu Âu) của Paul de Hert [149] Nằm trong bộ sách Luật, quản trị và công

nghệ, cuốn sách này là sự tổng kết kết quả của Hội nghị quốc tế thường niên lần thứ

7 về máy tính, bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư (International Conference onComputers, Privacy and Data Protection,) CPDP 2014, tổ chức tại Brussels tháng1/2014 Các tác giả đã đánh giá tính cấp thiết của công nghệ lưu trữ, tấn công trựctuyến và tác động của việc lưu trữ dữ liệu đối và nguy cơ đối với sự riêng tư Cáctác giả cũng xem xét đến sự đánh đổi giữa bảo vệ an ninh và sự riêng tư, các cáchthức hỗ trợ để bảo đảm sự riêng tư và bảo vệ dữ liệu Cuốn sách này được soạn thảotrong quá trình sửa đổi cơ bản luật bảo vệ dữ liệu châu Âu, đã đề xuất các cách tiếpcận táo bạo và hợp lý trong quá trình sửa đổi cơ bản Chỉ thị bảo vệ dữ liệu châu Âunăm 1995, đề cập đến mọi yêú tố trong lĩnh vực CNTT và công nghệ máy tính -ICT gắn với sự riêng tư và bảo vệ dữ liệu

Cuốn sách Data Protection and Privacy: The Age of Intelligent Machines,

(Quyền riêng tư và bảo vệ dữ liệu: thời đại của các loại phương tiện thông minh)

của Ronald Leenes, Rosamunde van Brakel, Serge Gutwirth, Paul De Hert [155].Cuốn sách này đã tập hợp các bài viết phân tích khái niệm, các vấn đề cụ thể, giảipháp và thảo luận về thực thi liên quan đến bảo vệ quyền riêng tư và dữ liệu tại Hộinghị quốc tế thường niên lần thứ 10 về máy tính, bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư tổchức tại Brussels tháng 1/2017 Những vấn đề rất mới về quyền riêng tư và bảo vệ

dữ liệu liên quan đến Quy định bảo vệ Dữ liệu chung châu Âu (GDPR) có hiệu lựcvào tháng 5 năm 2018 thay thế Chỉ thị Directive 95/46/EU đã được đưa ra để phântích, xem xét Nghiên cứu này nhận định GDPR đã làm hài hòa luật bảo vệ dữ liệutrên khắp châu Âu, bảo vệ và trao quyền cho tất cả DLCN của công dân châu Â,đồng thời định hình lại cách các tổ chức trên toàn khu vực trong tiếp cận quyềnriêng tư về dữ liệu Cuốn sách còn đề cập đến những vấn đề quan trọng của GDPR

về các thách thức an ninh dữ liệu của nền công nghiệp 4.0, các dạng thức dữ liệumới

Bài nghiên cứu ''Creating Data Protection Legislation in the United States:

An Examination of Current Legislation in the European Union, Spain, and theUnited States" (Lập pháp về bảo vệ dữ liệu ở Hoa Kỳ: kiểm nghiệm lập pháp hiệntại ở Liên minh châu Âu, Tây Ban Nha và Hoa Kỳ) của Jennifer M Myers [140].Bài nghiên cứu này ra đời sau khi có Chỉ thị về bảo vệ dữ liệu ở châu Âu 1995 Tác

giả đã nhận định, việc thiết lập bảo vệ dữ liệu ở Hoa Kỳ đòi hỏi các nhà lập phápphải cân đối giữa quyền riêng tư với quyền tiếp cận thông tin Qua nghiên cứu, tácgiả cho rằng việc xây dựng pháp luật về bảo vệ DLCN có thể cần hướng đến cácmục tiêu cao cả hơn mục tiêu thực tiễn ở Hoa Kỳ để có thể đảm bảo sự tiếp tụctham gia của Hoa Kỳ vào thị trường thế giới Hoa Kỳ cần xác định được tầm quantrọng của việc xây dựng pháp luật bảo vệ dữ liệu vì Hoa Kỳ có công nghệ tiên tiến,việc xây dựng pháp luật sẽ tạo ra cơ sở để các doanh nghiệp không phải lo ngại vềvấn đề bảo vệ dữ liệu khi chuyển giao cho Hoa Kỳ đồng thời xây dựng pháp luậtcũng là một bước tiến gần hơn đến việc bảo vệ quyền riêng tư của cá nhân về dữliệu lưu trữ điện tử và nhằm ngăn chặn những vụ lạm dụng gia tăng do sử dụng tráipháp luật đối với DLCN.

Bài nghiên cứu ''Personal Privacy in the Information Age: Comparison ofInternet Data Protection Regulations in the United Stats and European'' (Sự riêng tưcủa cá nhân trong thời đại thông tin: So sánh các quy định bảo vệ dữ liệu mạng củaHoa Kỳ và Liên minh châu Âu) của Domingo R Tan [130] Từ cách tiếp cận cácvăn bản pháp luật, tác giả đã nghiên cứu so sánh sự giống và khác nhau trong cáchthức bảo vệ TTCN trên internet của Hoa Kỳ và châu Âu Trong nghiên cứu này tácgiả đã phân tích quyền riêng tư, quyền riêng tư trên internet, trong đó, phân tíchkhái niệm DLCN trên internet một cách cụ thể và sâu sắc Xuất phát từ các cáchtiếp cận khác nhau đối với bảo vệ dữ liệu của Liên minh châu Âu với yêu cầu xâydựng pháp luật bảo vệ dữ liệu tổng hợp và Hoa Kỳ cho phép công nghiệp internetphát triển cơ chế tự điều tiết, các tác giả đi đến kết luận rằng Hoa Kỳ nên noi gươngchâu Âu và xây dựng pháp luật bảo vệ dữ liệu tổng hợp để bảo vệc sự riêng tư cánhân trên internet

Bài nghiên cứu ''The legal construction of privacy and data protection'' (Xâydựng nền tảng pháp lý đối với vấn đề bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư) của RaphaelGellert, Serge Gutwirht [154, pp 522-530] Trong nghiên cứu của mình, thông quaviệc mô tả và so sánh quyền riêng tư và bảo vệ TTCN các tác giả đã đưa ra nội dungmang tính lý luận đó là bên cạnh sự tương đồng có sự khác biệt giữa các quyềnriêng tư và bảo vệ dữ liệu về mặt hình thức và nội dung Các tác giả đã phân tíchnhững nội dung mang tính lý luận này thông qua tình huống thực tiễn liên quan tớicác hành vi bảo vệ TTCN như: máy quét toàn thân, công nghệ phát triển con người,trình tự bộ gene Dựa trên các trường hợp này, các tác giả đưa ra quan điểm dù hai

quyền có sự khác biệt song sau cùng vẫn đề cập đến bảo vệ TTCN.

1.2 ĐÁNH GIÁ CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ

TÀI LUẬN ÁN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ TIẾP TỤC ĐƯỢC NGHIÊN CỨU TRONG LUẬN ÁN

1.2.1 Đánh giá các công trình nghiên cứu có liên quan đến luận án

Sau khi nghiên cứu các công trình nghiên cứu đã có ở trong và ngoài nước đãđược liệt kê ở phần trên, tác giả có một số nhận xét như sau:

Bảo vệ TTCN là nội dung được quan tâm của các nhà nghiên cứu trong vàngoài nước Mặc dù vậy, các công trình nghiên cứu mới chỉ bước đầu đề cập đếnnhững vấn đề lý luận và thực tiễn xây dựng và HTPL về về bảo vệ TTCN trên thếgiới cũng như Việt Nam Ở mức độ nhất định, các công trình nghiên cứu liên quanđến bảo vệ TTCN đã được đề cập đến với những nội dung cơ bản như lịch sử, kháiniệm, sự phát triển, cơ chế bảo đảm… đã cung cấp một cách nhìn tổng thể và chothấy tầm quan trọng của việc bảo vệ TTCN trong thời đại ngày nay Các công trìnhnghiên cứu nước ngoài cho thấy việc HTPL ở một số quốc gia, đặc biệt là các quốcgia châu Âu còn thể hiện qua việc pháp điển hoá việc bảo vệ TTCN trong các vănbản pháp luật, được gọi là Luật bảo vệ DLCN Văn bản pháp luật này của các quốcgia thường đưa ra các quy định cụ thể, rõ ràng và chi tiết về bảo vệ TTCN hay bảo

vệ DLCN: từ khái niệm, đến nội dung, cách thức áp dụng và cơ quan bảo vệ, quyềncủa chủ thể TTCN và nghĩa vụ của chủ thể bảo vệ TTCN Ở các quốc gia theo hệthống pháp luật Anh - Mỹ thì án lệ được sử dụng linh hoạt để áp dụng giải quyếtcác tranh chấp liên quan đến bảo vệ TTCN Đó là thành tựu lớn cần học tập

Ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu về bảo vệ TTCN và pháp luật về bảo

vệ TTCN còn rất khiêm tốn Các công trình nghiên cứu trực tiếp về bảo vệ TTCNchủ yếu là các bài viết trên tạp chí mà chưa có nhiều đề tài khoa học cấp quốc giahay các sách được xuất bản Các công trình nghiên cứu bước đầu đã chỉ ra tầmquan trọng của việc bảo vệ TTCN, đặc biệt là trong các lĩnh vực như CNTT,thương mại điện tử, giao dịch qua internet Một số công trình nghiên cứu đã đưa

ra số liệu khảo sát và chỉ ra rằng việc quan tâm đến bảo vệ TTCN của người dâncòn hạn chế và việc thực hiện pháp luật về bảo vệ TTCN còn gặp nhiều khó khăn.Các công trình nghiên cứu cũng nêu lên vấn đề bất cập còn tồn tại đó là: hệ thốngpháp luật hiện hành của Việt Nam về bảo vệ TTCN tuy đã bước đầu có những quyđịnh phù hợp với pháp luật quốc tế, song còn nhiều bất cập, đặc biệt là thiếu cácquy định cụ thể, cần được điều chỉnh để có thể đáp ứng kịp với xu thế toàn cầuhoá về mọi mặt của đất nước Tuy nhiên, tất cả những nghiên cứu này còn hết sức

sơ lược, những nội dung nghiên cứu về pháp luật bảo vệ TTCN chỉ ở một vài khíacạnh ở từng lĩnh vực riêng biệt khác nhau Có thể nhận định rằng, các công trìnhnghiên cứu về lý luận và thực tiễn của pháp luật về bảo vệ TTCN ở Việt Nam cònhạn chế, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách tổng thể bảo vệ TTCN, phápluật bảo vệ TTCN nhằm làm rõ khái niệm, đặc điểm, vai trò và nội dung cơ bảncủa pháp luật về bảo vệ TTCN, chưa làm rõ được các tiêu chí để xác định mức độhoàn thiện của pháp luật, cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến việc HTPL về bảo

vệ TTCN ở Việt Nam

1.2.2 Những nội dung cần được tiếp tục nghiên cứu trong luận án

Có thể nhận thấy, các công trình nghiên cứu nêu trên ở Việt Nam cũng nhưtrên thế giới đã mang lại một lượng thông tin khoa học về bảo vệ TTCN nói chung vàpháp luật về bảo vệ TTCN nói riêng song vẫn còn nhiều khoảng trống mà các côngtrình nghiên cứu này chưa giải quyết để HTPL về bảo vệ TTCN, làm cơ sở để cơ quannhà nước, các tổ chức, cá nhân có cơ sở thực thi bảo vệ TTCN một cách đúng đắn vàhiệu quả Chính vì vậy, trong luận án này, tác giả tiếp tục làm rõ các nội dung sau:

1.2.2.1 Về mặt lý luận

Hiện chưa có công trình nào nghiên cứu những vấn đề lý luận của pháp luật

về bảo vệ TTCN một cách toàn diện Luận án sẽ nghiên cứu và làm rõ các khái niệmhiện nay vẫn chưa có sự thống nhất trong các văn bản pháp luật ở Việt Nam như:

Thông tin cá nhân, bảo vệ TTCN và pháp luật về bảo vệ TTCN, HTPL về bảo vệ TTCN Khi phân tích các khái niệm này, tác giả sẽ thực hiện việc so sánh, đối chiếu

quy định của pháp luật Việt Nam với những quy định của pháp luật quốc tế cũng nhưpháp luật của một số quốc gia trên thế giới để chỉ rõ tính tương thích cũng như sựkhác biệt giữa pháp luật Việt Nam với pháp luật quốc tế, giữa các quốc gia khi quyđịnh về lĩnh vực này

Hiện chưa có công trình nào chỉ ra đặc điểm, vai trò, nội dung của pháp luật

về bảo vệ TTCN Luận án nghiên cứu đặc điểm, vai trò, nội dung của pháp luật về bảo

vệ TTCN góp phần làm rõ tầm quan trọng của pháp luật về bảo vệ TTCN, những vấn

đề cần sửa đổi, bổ sung để HTPL Việt Nam về bảo vệ TTCN Trong quá trình nghiêncứu này, việc so sánh, đối chiếu pháp luật về bảo vệ TTCN trong nước với pháp luật

về bảo vệ TTCN ở một số nước trên thế giới và trong khu vực là hết sức cần thiết, từ

đó đưa ra những kinh nghiệm có thể vận dụng được ở Việt Nam hiện nay

Luận án xây dựng hệ thống tiêu chí làm cơ sở để xác định mức độ hoàn thiệncủa pháp luật về bảo vệ TTCN ở Việt Nam và chỉ ra những yếu tố ảnh hưởng đến

HTPL về bảo vệ TTCN.

1.2.2.1 Về mặt thực tiễn

Chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện về lịch sử phát triểncủa pháp luật về bảo vệ TTCN Luận án xem xét, nghiên cứu, đánh giá sự phát triểncủa pháp luật về bảo vệ TTCN từ năm 1946 đến nay tại Chương 3 của Luận án Quamỗi giai đoạn, tác giả có sự phân tích, đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật vàrút ra những thành tựu và hạn chế của pháp luật bảo vệ TTCN ở Việt Nam Từ đótác giả có cơ sở khoa học lý luận và thực tiễn để đưa ra những giải pháp HTPL vềbảo vệ TTCN

Chưa có công trình nghiên cứu nào đánh giá thực trạng phát triển của phápluật về bảo vệ TTCN ở Việt Nam một cách toàn diện Luận án phân tích, đánh giáthực trạng pháp luật về bảo vệ TTCN ở Việt Nam theo các tiêu chí đã được xác định

ở phần lý luận; chỉ ra những bước phát triển, những ưu điểm cần phát huy, đồngthời tìm ra những hạn chế, nhược điểm và nguyên nhân dẫn đến những hạn chế,nhược điểm đó Không như các lĩnh vực pháp luật khác, pháp luật về bảo vệ TTCNđược quy định trong một hệ thống các văn bản pháp luật hết sức đồ sộ: từ kinh tế,tài chính, dân sự, hình sự, tố tụng dân sự, tố tụng hình sự, điện tử, viễn thông,internet Chính vì vậy, Luận án đã rà soát và hệ thống lại theo nhóm các quy địnhpháp luật trong từng lĩnh vực cụ thể để nghiên cứu Từ đó đánh giá vai trò cũng nhưtác động của pháp luật về bảo vệ TTCN trong đời sống xã hội

Luận án luận chứng và đề xuất hệ thống quan điểm, đề xuất các giải pháp cụthể, toàn diện nhằm HTPL về bảo vệ TTCN

Với tổng quan tình hình nghiên cứu nêu trên, có thể khẳng định đề tài "Hoàn

thiện pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân ở Viẹ t Nam hiẹ n nay" hoàn toàn mới,

không trùng lạ p với bất cứ công trình khoa học nào đã công bố

1.3 GIẢ THUYẾT VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU

1.3.1 Giả thuyết nghiên cứu

Với kết quả tổng quan tình hình nghiên cứu và ca n cứ vào các lý thuyết cóliên quan đến chủ đề nghiên cứu, luạ n án đạ t ra giả thuyết nghiên cứu nhu sau:

Pháp luật bảo vệ TTCN đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm và thực hiện quyền riêng tư, một QCN quan trọng đã được Việt Nam hiến định trong Điều

21 Hiến pháp 2013 Trước những đòi hỏi của thực tiễn về nhu cầu của mỗi cá nhân được bảo vệ thông tin của mình và yêu cầu nhà nước cần quản lý các thông tin đó trong xu thế hội nhập và phát triển, đặc biệt là trong thời đại công nghiệp 4.0 đang

diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, pháp luật về bảo vệ TTCN đã thể hiện nhiều bất cập, với những khoảng trống cần được lấp đầy Việc HTPL về bảo vệ TTCN một mặt phải đáp ứng được yêu cầu tôn trọng và bảo vệ TTCN, mặt khác phải đảm bảo hoạt động hiệu quả, minh bạch của cơ quan nhà nước, an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội Do đó, pháp luật bảo vệ TTCN về mặt nội dung phải toàn diện với đầy

đủ các quy định về khái niệm về TTCN, nguyên tắc bảo vệ TTCN, giới hạn bảo vệ TTCN; trình tự, thủ tục và cơ quan bảo vệ TTCN, hành vi vi phạm pháp luật bảo vệ TTCN, quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong bảo vệ TTCN, về mặt hình thức phải thống nhất, đồng bộ, cụ thể, khả thi.

1.3.2 Câu hỏi nghiên cứu

Luạ n án cần giải quyết mọ t số câu hỏi nghiên cứu quan trọng như sau:

1 Quan niẹ m nhu thế nào về TTCN, bảo vệ TTCN, pháp luật về bảo vệTTCN, HTPL về bảo vệ TTCN, vì sao hoàn thiện pháp luật bảo vệ TTCN đóng vaitrò quan trọng? Vai trò, đặc điểm và tiêu chí để đánh giá sự hoàn thiện của Phápluật về bảo vệ TTCN là gì?

2 Sự phát triển của pháp luật về bảo vệ TTCN ở Việt Nam qua các thời kỳnhư thế nào? Thực trạng của pháp luật về bảo vệ TTCN hiện nay như thế nào?Những kết quả đạt đu ợc và những tồn tại, bất cạ p cũng những nguyên nhân của thựctrạng này là gì?

3 Hoàn thiện pháp luật về bảo vệ TTCN ở Viẹ t Nam cần xuất phát từnhững quan điểm mang tính định hu ớng nào? Các nhóm giải pháp nào cần đu ợc

áp dụng để hoàn HTPL về bảo vệ TTCN?

Kết luận chương 1

Qua việc nghiên cứu các tài liệu trong Tổng quan này, có thể nhận thấy cáccông trình nghiên cứu đã đề cập đến các nội dung cơ bản của bảo vệ TTCN Bảo vệTTCN là khái niệm gắn liền với các khái niệm như đời sống riêng tư, bí mật cánhân, bí mật gia đình Những vấn đề này từ lâu đã được quan tâm đề cập đến trongpháp luật quốc tế cũng như thực tiễn thực hiện pháp luật quốc gia Quyền riêng tư đãđược Liên hợp quốc công nhận là QCN cần được bảo vệ và trên thực tế, rất nhiềuquốc gia trên thế giới đã công nhận và bảo vệ quyền này Nhiều quốc gia còn banhành luật riêng với tên gọi: Luật bảo vệ TTCN hay Luật bảo vệ dữ liệu, Luật bảo vệDLCN

Hệ thống hoá các công trình đã được công bố cả trong và ngoài nước liênquan mật thiết đến hướng nghiên cứu của nghiên cứu sinh; phân tích, đánh giá vànêu rõ những mặt thành công và mức độ thành công của các công trình này trong

việc giải quyết các vấn đề liên quan; những quan điểm, luận điểm đã được thừanhận rộng rãi, cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu đã được sử dụng trongnhững công trình nghiên cứu này; phân tích, đánh giá và nêu rõ những vấn đề còntồn tại liên quan đến hướng nghiên cứu của nghiên cứu sinh trong các công trình đã

đề cập, những vấn đề chưa được giải quyết một cách triệt để hoặc còn đang có ýkiến khác nhau hoặc còn đang bỏ ngỏ cần tiếp tục nghiên cứu

Như vậy, việc nghiên cứu tổng thuật các tài liệu này đã mang đến chonghiên cứu sinh những định hướng để tiếp tục nghiên cứu HTPL về bảo vệ TTCN

ở Việt Nam và đưa ra những giải pháp để bảo vệ TTCN nói riêng cũng như quyềnriêng tư của con người

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ

BẢO VỆ THÔNG TIN CÁ NHÂN

2.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, NỘI DUNG VÀ VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT

VỀ BẢO VỆ THÔNG TIN CÁ NHÂN

2.1.1 Những khái niệm cơ bản trong pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân

2.1.1.1 Khái niệm " Thông tin cá nhân"

"Thông tin cá nhân" là một thuật ngữ được sử dụng trong cuộc sống đời

thường và trong các nghiên cứu khoa học "Thông tin cá nhân" hợp thành bởi 2 từ là

"thông tin" và "cá nhân" Theo Từ điển Tiếng Việt thì thông tin với nghĩa là mộtdanh từ được hiểu là điều được truyền đi cho biết, tin truyền đi [57, tr.1026, 1207]

Cá nhân là người riêng lẻ, phân biệt với tập thể hoặc xã hội [57, tr.126] Như vậy cóthể hiểu đơn giản: Thông tin cá nhân là những thông tin về một người riêng lẻ, phân

biệt với người đó với những người khác Trong lĩnh vực luật học, "Thông tin cá nhân"

là khái niệm gắn liền với quyền riêng tư Trong các văn bản pháp luật quốc tế và

một số quốc gia người ta sử dụng thuật ngữ Thông tin cá nhân (personal

infomation) và DLCN (personal data).

Các văn bản pháp lý có tính quốc tế đã đưa ra những khái niệm về TTCN có

nét tương đồng và nét khác biệt Hiệp ước 108 của châu Âu nêu "Dữ liệu cá nhân" có

nghĩa là bất kỳ thông tin liên quan đến một cá nhân được xác định hoặc mang tính chất cá nhân [131] Chỉ thị 95/46/EC (Directive 95/46/EC of the Eropean

Parliamant and of the Council) của châu Âu nêu: "Dữ liệu cá nhân có nghĩa là bất kỳ

thông tin liên quan đến một người được xác định hoặc có thể xác định; một người

có thể được xác định, trực tiếp hoặc gián tiếp, đặc biệt bằng cách tham chiếu đến một số nhận dạng, cho một hoặc nhiều yếu tố đặc trưng cho bản sắc của họ về thể chất, sinh lý, tâm thần, kinh tế, văn hóa, xã hội" [52] Hướng dẫn bảo vệ bí mật cá

nhân và chuyển giao DLCN (Guidelines on the Protection of Privacy andTransborder Data Flows of Personal Data) của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh

tế (OECD) ban hành nêu: "Dữ liệu cá nhân" có nghĩa là bất kỳ thông tin liên quan

đến một cá nhân được xác định hoặc có thể nhận dạng [144] Khuôn khổ chung về

bảo vệ DLCN trong thương mại điện tử APEC đưa ra quan niệm: ''Thông tin cá

nhân là bất kỳ thông tin nào để xác định được hay có thể xác định được một cá nhân cụ thể" [116].

Khái niệm TTCN có gốc gác gắn liền với quyền riêng tư, song phải đến tận

những năm 1980 khái niệm TTCN hay DLCN mới được sử dụng trong các văn bản

có tính chất quốc tế Khác với khái niệm quyền riêng tư ra đời từ thủa sơ khai, gắnliền với sự ra đời của Nhà nước thì sự phát triển của khoa học công nghệ đã thúcđẩy sự ra đời của khái niệm TTCN này đồng thời cũng đòi hỏi phải đưa ra các biệnpháp để bảo vệ TTCN/DLCN của con người trong cuộc sống

Nhiều quốc gia đã đưa ra những khía cạnh cụ thể của TTCN như sau:

Mô tả cá nhân (Personal

của gia đình hoặc cá nhân, hồ sơ sức khoẻ, loại máu, mãDNA, đơn thuốc

Tài chính (Financial) Thu nhập, hồ sơ nợ, giao dịch, thói quen mua bán và chi tiêu

hành động kỷ luật

khả năng tín dụng

hội, tình trạng hôn nhân, tôn giáo, liên kết chính trị và tín ngưỡng, ý kiến, bình luận

Nguồn: [151].

Theo Từ điển Kinh doanh: "Dữ liệu cá nhân bao gồm các vấn đề cụ thể hơnliên quan đến cả thể chất và tinh thần: bao gồm: (1)Tên, địa chỉ, địa chỉ email, sốđiện thoại, (2) chủng tộc, quốc tịch, dân tộc, nguồn gốc, màu da, tín ngưỡng hoặc

tổ chức tôn giáo hay chính trị, (3) tuổi hay, giới tính, khuynh hướng tình dục, tìnhtrạng hôn nhân, tình trạng gia đình, (4) mã số định danh, mã số, ký hiệu, (5) vântay, nhóm máu, các đặc điểm di truyền, (6) lịch sử chăm sóc sức khỏe, (7) lịch sửgiáo dục, tài chính, hình sự, việc làm, (8) sáng tác cá nhân, và (9) quan điểm cánhân" [11]

Ở Việt Nam hiện nay có khá nhiều các văn bản pháp luật có quy định về khái

niệm TTCN với những cách gọi tên khác nhau: thông tin cá nhân, thông tin riêng,

bí mật cá nhân, bí mật cá nhân của người tiêu dùng, thông tin bí mật đời tư

Trước Hiến pháp 2013, các khái niệm này đã được đề cập đến trong một số

văn bản pháp luật Khái niệm thông tin riêng được sử dụng và định nghĩa tại Khoản

4 Điều 6 Luật Viễn thông 2009, theo đó thông tin riêng là những thông tin liên quan

đến người sử dụng dịch vụ viễn thông, bao gồm tên, địa chỉ, số máy gọi, số máyđược gọi, vị trí máy gọi, vị trí máy được gọi, thời gian gọi và thông tin riêng khác

mà người sử dụng đã cung cấp khi giao kết hợp đồng với doanh nghiệp Luật CNTT

2006 cũng sử dụng khái niệm thông tin riêng tại Điều 72, thông tin riêng là thông

tin hợp pháp của tổ chức, cá nhân trao đổi, truyền đưa, lưu trữ trên môi trường

mạng được bảo đảm bí mật theo quy định của pháp luật Khái niệm Thông tin riêng

theo Khoản 15 Điều 3 Nghị định số 72/2013/NĐ-CP ngày 15/7/2013 về quản lý,cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng là thông tin trên mạngcủa một tổ chức, cá nhân mà tổ chức, cá nhân đó không công khai hoặc chỉ côngkhai cho một hoặc một nhóm đối tượng đã được xác định danh tính, địa chỉ cụ thể

Khái niệm thông tin về bí mật đời tư được Luật Giao dịch điện tử 2005 sử

dụng, nhưng không đưa ra định nghĩa cụ thể Luật BVQLNTD 2010 nêu tại Điều 6

lại nêu khái niệm bí mật thông tin của người tiêu dùng.

Tại Khoản 16 Điều 3 Nghị định số 72/2013/NĐ-CP ngày 15/7/2013 về quản

lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng, đã đưa ra khái niệm

TTCN theo đó: "Thông tin cá nhân là thông tin gắn liền với việc xác định danh tính,

nhân thân của cá nhân bao gồm tên, tuổi, địa chỉ, số chứng minh nhân dân, số điện thoại, địa chỉ thư điện tử và thông tin khác theo quy định của pháp luật" [19].

Theo Khoản 13 Điều 3 Nghị định số 52/2013/NĐ-CP ngày 16/5/2013 về

thương mại điện tử nêu: "Thông tin cá nhân là các thông tin góp phần định danh một

cá nhân cụ thể, bao gồm tên, tuổi, địa chỉ nhà riêng, số điện thoại, thông tin y tế, số tài khoản, thông tin về các giao dịch thanh toán cá nhân và những thông tin khác

mà cá nhân mong muốn giữ bí mật" [18] Như vậy, những TTCN trong Nghị định

này không bao gồm thông tin liên hệ công việc và những thông tin mà cá nhân tựcông bố trên các phương tiện truyền thông

Sau khi Hiến pháp 2013 ra đời, cụm từ thông tin về đời sống riêng tư, bí mật

cá nhân, bí mật gia đình được sử dụng tại Điều 21, BLDS 2015 Điều 38, tuy nhiên,

trong các văn bản này chưa đưa ra được định nghĩa thế nào là thông tin về đời sống

riêng tư, thế nào là bí mật cá nhân, thế nào là bí mật gia đình Tại Luật ATTTM

2015, Khoản 15 và 16 Điều 3: Giải thích từ ngữ, đã đưa ra khái niệm TTCN: "Thông

tin cá nhân là thông tin gắn liền với việc xác định danh tính của một người cụ thể" và

xác định: "Chủ thể của TTCN là người được xác định từ TTCN đó" Tại Khoản 1 Điều

6 Nghị định số 85/2016/NĐ-CP về bảo đảm an toàn hệ thống thông tin theo cấp độ

thì: "Thông tin cá nhân là thông tin trên mạng gắn với việc xác định danh tính một

người cụ thể" [21] Bên cạnh đó, Nghị định số 72/2013/NĐ-CP có sự phân biệt giữa

khái niệm TTCN và thông tin riêng, theo đó, TTCN là thông tin định danh của một

cá nhân, còn thông tin riêng là thông tin của cá nhân hoặc tổ chức chưa được côngkhai hoặc công khai trong phạm vi hẹp nhất định, như vậy sẽ dẫn đến cách hiểukhác nhau đối với những thông tin cần bảo vệ và không cần bảo vệ Luật Trẻ em

2016 đưa ra khái niệm Thông tin bí mật đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ

em tại Điều 33:

Là các thông tin về: tên, tuổi; đặc điểm nhận dạng cá nhân; thông tin vềtình trạng sức khoẻ và đời tư được ghi trong bệnh án; hình ảnh cá nhân;thông tin về các thành viên trong gia đình, người chăm sóc trẻ em; tài sản

cá nhân; số điện thoại; địa chỉ thư tín cá nhân; địa chỉ, thông tin về nơi ở,quê quán; địa chỉ, thông tin về trường, lớp, kết quả học tập và các mốiquan hệ bạn bè của trẻ em; thông tin về dịch vụ cung cấp cho cá nhân trẻ

em [83]

Từ việc xem xét các khái niệm trên, có thể nhận thấy TTCN có một số đặcđiểm như sau:

Một là, TTCN gắn liền với một cá nhân cụ thể, xác định họ là duy nhất.

TTCN gắn với một con người từ khi họ sinh ra đến lúc chết đi Trong thời đạiCNTT phát triển như hiện nay thì các TTCN vẫn có thể tồn tại ngay cả khi cá nhân

đó đã chết

Hai là, TTCN mang tính bí mật Điều đó có nghĩa là TTCN có thể công khai,

hoặc phải giữ bí mật theo ý định của chủ thể của TTCN trừ trường hợp bắt buộcphải công khai theo quy định của pháp luật

Ba là, các TTCN hết sức đa dạng, việc bảo vệ các TTCN liên quan đến nhiều

lĩnh vực khác nhau trong đời sống xã hội như các dân sự, hình sự, hành chính, kinh

tế, giáo dục, y tế, CNTT, viễn thông, an ninh…

Bốn là, công cụ chứa đựng TTCN ngày càng đa dạng theo sự phát triển của

công nghệ, TTCN được chứa đựng trong văn bản, hồ sơ, tài liệu có sẵn, tồn tại dưới

dạng bản viết, bản in, bản điện tử, tranh, ảnh, bản vẽ, băng, đĩa, bản ghi hình, ghi

âm hoặc các dạng khác theo quy định của pháp luật

Từ việc phân tích các khái niệm TTCN khác nhau và nhận định đặc điểm của

TTCN nêu trên trên tác giả xác định: Thông tin cá nhân là tất cả những thông tin để

xác định hoặc có thể xác định một người cụ thể, phân biệt người đó với tất cả những người khác.

Thông tin cá nhân thường bao gồm những thông tin sau:

Một là, những thông tin liên quan đến đời sống riêng tư và gia đình của một

người như: Tên, địa chỉ nhà ở, địa chỉ email, facebook, website, số điện thoại;chủng tộc, quốc tịch, dân tộc, nguồn gốc, màu da, tín ngưỡng hoặc tổ chức tôn giáohay chính trị; tuổi, giới tính, khuynh hướng tình dục, tình trạng hôn nhân, tình trạnggia đình, mã số định danh, tài khoản ngân hàng; vân tay, nhóm máu, các đặc điểm

di truyền, tình trạng mang thai, lịch sử chăm sóc sức khoẻ bao gồm các thông tin vềtình trạng khuyết tật về thể chất/tinh thần; lịch sử giáo dục, tài chính, hình sự, việclàm; hình ảnh, video clip; các quan điểm cá nhân, sáng tác cá nhân

Hai là, những thông tin liên quan tới công việc và hoạt động của một người:

địa chỉ nơi làm việc, chi tiết liên hệ, tiền lương, chức vụ, hoạt động làm việc

Ba là, trong một số trường hợp ý kiến hoặc quan điểm về một người khác khi

đưa ra TTCN cũng có thể được xem xét là TTCN khi những thông tin đó có thể xácđịnh một người cụ thể chẳng hạn như tổng hợp, nhận xét thông tin về thị hiếu và sởthích của của cá nhân thông qua việc họ mua hàng trực tuyến, sử dụng thẻ tín dụnghoặc từ lịch sử trình duyệt web của họ

Khi đề cập đến khái niệm TTCN, cần lưu ý đến TTCN mang tính nhạy cảm,

đó là các thông tin về: chủng tộc, quan điểm chính trị, niềm tin hoặc tín ngưỡng, tôngiáo, thành viên công đoàn, sức khoẻ và đời sống tình dục [123] TTCN nhạy cảm làthông tin nếu mất, bị tổn hại, hoặc bị tiết lộ có thể dẫn đến thiệt hại đáng kể, gây xấu

hổ, bất tiện, hoặc thể hiện sự không công bằng, phân biệt đối xử đối với một cánhân

2.1.1.2 Khái niệm "Bảo vệ thông tin cá nhân"

Nhìn từ góc độ luật học, Bảo vệ TTCN là một khái niệm liên quan chặt chẽđến quyền riêng tư, quyền bảo vệ TTCN là những QCN trong lĩnh vực dân sự, bởi

vì bảo vệ TTCN là cơ sở quan trọng nhất để bảo đảm thực hiện được những quyềnnày Khi xem xét bảo vệ TTCN cần xem xét quyền riêng tư để xác định được giớihạn, phạm vi của những TTCN được bảo vệ

Quyền riêng tư có nguồn gốc lâu đời trong lịch sử nhân loại, giống như nhiều

QCN khác Quyền này xuất hiện trong các tôn giáo, như trong Kinh Qur’an và KinhThánh [121] Cũng như các QCN khác, quyền riêng tư đã xuất hiện từ khi có sự ra đờicủa nhà nước, mặc dù trước đó quyền này đã xuất hiện trong nền văn minh Hy Lạp cổđại và cả Trung Quốc cổ đại [129] Quyền riêng tư đã được định nghĩa một cách chính

thức (right to privacy) trong Điều 12 Tuyên ngôn Thế giới về QCN (UDHR) 1948:

"Không ai phải chịu sự can thiệp một cách tuỳ tiện vào cuộc sống riêng tư, gia đình, nơi ở hoặc thư tín, cũng như bị xúc phạm danh dự hoặc uy tín cá nhân Mọi người đều có quyền được pháp luật bảo vệ chống lại sự can thiệp và xâm phạm như vậy".

Quyền riêng tư đã được quan tâm đến một cách sâu sắc hơn vào cuối những năm 60của thế kỷ 20 cùng với sự phát triển vượt bậc của CNTT khi mà những TTCN đượclưu lại, truyền đi trên hệ thống máy tính Quyền này còn được tái khẳng định trongĐiều 17 CƯQT về các Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR) năm 1966

Năm 2004, Tổ chức Quốc tế và trung tâm bảo mật thông tin điện tử có báocáo "Quyền riêng tư và QCN" [134] với nội dung công bố về sự phát triển của phápluật về bảo vệ sự riêng tư ở 50 quốc gia từ năm 1997, theo đó, "tất cả các QCN lànhững khía cạnh của quyền riêng tư ", và quyền riêng tư có các nội dung cơ bản sau:

- Sự riêng tư về TTCN (Information Privacy), bao gồm việc thiết lập các quy

tắc về thu thập và xử lý DLCN như thông tin tín dụng và hồ sơ bệnh án và các hồ sơcủa chính quyền lưu trữ về công dân đó, còn được gọi là "bảo vệ dữ liệu"

- Sự riêng tư về cơ thể (Bodily privacy), liên quan đến việc bảo vệ cơ thể của

một người đối với các hình thức xâm hại liên quan đến các thủ tục kiểm tra cơ thểnhư xét nghiệm di truyền, thử nghiệm ma tuý và thử nghiệm lâm sàng trên cơ thể

- Sự riêng tư về thông tin liên lạc (Privacy of communications), bao gồm bảo

mật và sự riêng tư của thư từ, điện thoại, email và các hình thức truyền thông khác

- Sự riêng tư về nơi cư trú (Territorial privacy), liên quan đến việc ban hành

các giới hạn đối với sự xâm nhập vào môi trường sống của cá nhân như nơi làmviệc hoặc không gian công cộng Điều này bao gồm tìm kiếm thông tin, theo dõibằng video và kiểm tra giấy tờ tuỳ thân

Những quy định về quyền riêng tư nêu trên đã khẳng định bảo vệ TTCN làmột nguyên tắc, các quốc gia chỉ được thu thập thông tin về đời sống riêng tư nếunhư những thông tin đó là thiết yếu để bảo đảm lợi ích chung của xã hội như đãđược ghi nhận trong CƯQT về các quyền dân sự và chính trị năm 1966, và việc thuthập TTCN phải theo một trình tự, thủ tục do luật định

Quyền bảo vệ TTCN: Gần đây, theo quan điểm của các nhà nghiên cứu luật

học và QCN, thì bảo vệ TTCN đã trở thành một QCN, có điểm tương đồng và khácbiệt với quyền riêng tư Tại Khoản 1 Điều 8 của Hiến chương về các quyền cơ bảncủa châu Âu (Charter of Fundamental Rights of the European Union), bảo vệDLCN đã được đề cập đến như một QCN cơ bản: "Mọi người đều có quyền bảo vệDLCN liên quan đến người đó" Bảo vệ TTCN được khẳng định tại Bình luậnchung số 16 thông qua tại phiên họp lần thứ 31 năm 1988 của Uỷ ban QCN Liênhợp quốc, tại đoạn 10: Khái niệm Thông tin/ DLCN đã xuất hiện; việc thu thập vàlưu giữ các TTCN trong máy tính, các ngân hàng dữ liệu và các thiết bị khác, cho

dù là bởi các quan chức nhà nước hay các thể nhân, pháp nhân khác, đều phải đượcquy định trong pháp luật Đến nay, quy định bảo vệ dữ liệu chung (GDPR) là khuônkhổ mới để bảo vệ quyền này ở châu Âu

Cho đến nay, mặc dù vẫn còn nhiều tranh luận trên lĩnh vực luật học rằngquyền riêng tư và quyền bảo vệ TTCN là một quyền hay hai quyền khác biệt, songnhững quan điểm đó cũng không ảnh hưởng tới việc bảo vệ TTCN chính là mốiquan tâm chung [153, tr.522-530]

Ở Việt Nam, TTCN được pháp luật "bảo đảm an toàn", nội dung này được

đề cập đến tại Điều 21, Hiến pháp 2013:

1 Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cánhân và bí mật gia đình; có quyền bảo vệ danh dự, uy tín của mình.Thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình đượcpháp luật bảo đảm an toàn

2 Mọi người có quyền bí mật thư tín, điện thoại, điện tín và các hìnhthức trao đổi thông tin riêng tư khác Không ai được bóc mở, kiểm soát,thu giữ trái luật thư tín, điện thoại, điện tín và các hình thức trao đổithông tin riêng tư của người khác [78]

Nguyên tắc của Hiến pháp tiếp tục được ghi nhận trong BLDS 2015 (BLDS),Luật An toàn thông tin 2015 và một số luật chuyên ngành Khoản 17 Điều 3 LuậtATTTM 2015 quy định: "Xử lý TTCN là việc thực hiện một hoặc một số thao tácthu thập, biên tập, sử dụng, lưu trữ, cung cấp, chia sẻ, phát tán TTCN trên mạngnhằm mục đích thương mại" Trong quá trình xử lý này các TTCN có thể bị lạmdụng, gây khó khăn trong việc kiểm soát TTCN theo mong muốn của chủ thể Việcbảo vệ TTCN chính là hoạt động nhằm phòng ngừa, ngăn chặn để hành vi xử lýTTCN đó theo đúng trình tự, thủ tục của pháp luật và khi có hành vi vi phạm phápluật xảy thì