Biện pháp quản lý các hoạt động phong trào của học sinh trung học phổ thông trên địa bàn thành phố hội an tỉnh quảng nam

Thực trạng nhận thức về sự cần thiết tổ chức các hoạt động phong trào cho học sinh của các lực lượng trong nhà trường .... Từ thực tế đó, một vấn đề cấp bách cần được giải quyết, đó là “

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

NGUYỄN THỊ NỮ HẠNH

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ CÁC HOẠT ĐỘNG PHONG TRÀO CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ

HỘI AN TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Đà Nẵng - Năm 2016

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

NGUYỄN THỊ NỮ HẠNH

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ CÁC HOẠT ĐỘNG PHONG TRÀO CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ

HỘI AN TỈNH QUẢNG NAM

Chuyên ngành : Quản lý giáo dục

Mã số : 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS DƯƠNG MỘNG HÀ

Đà Nẵng - Năm 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu trong luận văn là hoàn toàn trung thực, trích dẫn có nguồn gốc rõ ràng, kết quả nghiên cứu của luận văn chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào khác

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Nữ Hạnh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phương pháp nghiên cứu 4

7 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 4

8 .Cấu trúc luận văn: Luận văn gồm có 3 phần: 5

9 Tổng quan tài liệu nghiên cứu 5

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CÁC HOẠT ĐỘNG PHONG TRÀO CỦA HỌC SINH TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 6

1.1 TỔNG QUAN LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 6

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài 6

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước 7

1.2 NHỮNG KHÁI NIỆM CHÍNH CỦA ĐỀ TÀI 9

1.2.1 Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường 9

1.2.2 Phong trào và hoạt động phong trào 13

1.2.3 Quản lý hoạt động phong trào của học sinh 15

1.3 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG PHONG TRÀO CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 17

1.3.1 Mục tiêu của các hoạt động phong trào của học sinh 17

1.3.2 Đặc điểm của hoạt động phong trào 17

1.3.3 Nội dung, hình thức hoạt động phong trào 18

1.3.4 Phương pháp tổ chức hoạt động phong trào của học sinh 22

1.3.5 Vai trò của hoạt động phong trào với sự phát triển nhân cách của học sinh 24

1.4 QUẢN LÝ CÁC HOẠT ĐỘNG PHONG TRÀO CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 27

1.4.1 Quản lý việc thực hiện mục tiêu hoạt động phong trào của học sinh 27 1.4.2 Quản lý xây dựng kế hoạch tổ chức hoạt động phong trào của học sinh 28

1.4.3 Quản lý việc thực hiện nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động phong trào của học sinh 29

1.4.4 Quản lý việc phối hợp các lực lượng trong và ngoài nhà trường tổ chức hoạt động phong trào cho học sinh 30

1.4.5 Quản lý việc xây dựng các điều kiện hỗ trợ tổ chức hoạt động phong trào cho học sinh 31

1.4.6 Quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động phong trào của học sinh 31

1.5 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG PHONG TRÀO CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 32

1.5.1 Yếu tố chủ quan 32

1.5.2 Yếu tố khách quan 34

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 36

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CÁC HOẠT ĐỘNG PHONG TRÀO CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỘI AN TỈNH QUẢNG NAM 37

2.1 KHÁI QUÁT VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ- XÃ HỘI VÀ PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC Ở THÀNH PHỐ HỘI AN 37

2.1.1 Khái quát đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Hội

An 37

2.2.2 Địa lý hành chính - dân cư 37

2.1.3 Những giá trị truyền thống của địa phương 38

2.1.4 Định hướng phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội 38

2.1.5 Khái quát tình hình phát triển giáo dục tại Thành phố Hội An 39

2.1.6 Khái quát về đặc điểm tình hình giáo dục tại 4 trường THPT ở Thành phố Hội An 40

2.2 KHÁI QUÁT QUÁ TRÌNH KHẢO SÁT 42

2.2.1 Các giai đoạn tiến hành khảo sát 42

2.2.2 Nội dung khảo sát 42

2.2.3 Đối tượng, địa bàn khảo sát 42

2.2.4 Phương pháp khảo sát 43

2.2.5 Phương pháp xử lý số liệu khảo sát 43

2.3 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG PHONG TRÀO CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Ở THÀNH PHỐ HỘI AN 44

2.3.1 Thực trạng nhận thức về sự cần thiết tổ chức các hoạt động phong trào cho học sinh của các lực lượng trong nhà trường 44

2.3.2 Thực trạng c ng tác tổ chức các hoạt động phong trào của học sinh trung học phổ th ng ở thành phố Hội An 48

2.3.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến HĐPT của học sinh 54

2.4 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CÁC HOẠT ĐỘNG PHONG TRÀO CỦA HỌC SINH THPT Ở THÀNH PHỐ HỘI AN 56

2.4.1 Quản lý xây dựng kế hoạch tổ chức hoạt động phong trào cho học sinh 56

2.4.2 Quản lý nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động phong trào của học sinh 58

2.4.3 Quản lý c ng tác phối hợp với các lực lượng giáo dục 61 2.4.4 Quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị, kinh phí phục vụ hoạt động phong trào của học sinh 62 2.5 ĐÁNH GIÁ CHUNG 67 2.5.1 Những ưu điểm, tồn tại và nguyên nhân tồn tại trong hoạt động quản lý các hoạt động phong trào của học sinh 67 2.5.2 Nguyên nhân của những tồn tại 69 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 69

CHƯƠNG 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ CÁC HOẠT ĐỘNG PHONG TRÀO CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỘI AN 71

3.1 CÁC NGUYÊN TẮC CHỈ ĐẠO VIỆC XÁC ĐỊNH CÁC BIỆN PHÁP 71 3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện học sinh 71 3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo phát huy vai trò chủ động tích cực của các lực lượng giáo dục, l i cuốn họ tự giác tham gia vào quá trình quản lý 71 3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống tạo nên sức mạnh tổng hợp 72 3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính cụ thể, thiết thực, phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường, địa phương 72 3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ của các biện pháp 73 3.2 CÁC BIỆN PHÁP CỤ THỂ 73 3.2.1 Nâng cao nhận thức cho các lực lượng giáo dục, học sinh và phụ huynh học sinh về sự cần thiết tham gia các hoạt động phong trào của học sinh 73 3.2.2 Tăng cường c ng tác kế hoạch hóa trong quản lý các hoạt động phong trào của học sinh một cách sát thực, có hiệu quả 77

3.2.3 Đa dạng hóa nội dung và hình thức tổ chức các HĐPT cho học

sinh 80

3.3.4 Bồi dưỡng kỹ năng tự quản cho cán bộ lớp, cán bộ Đoàn, phát huy tính năng động, sáng tạo của học sinh 85

3.2.5 Tăng cường đầu tư, khai thác và sử dụng hợp lý cơ sở vật chất, phương tiện giáo dục và các điều kiện khác phục vụ HĐPT của học sinh 87

3.2.6 Cải tiến, đổi mới c ng tác kiểm tra, đánh giá, thi đua khen thưởng đối với các HĐPT của học sinh 89

3.2.7 Tăng cường c ng tác phối hợp với các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường nhằm tạo m i trường thuận lợi cho học sinh tham gia các HĐPT 92

3.2.8 Mối quan hệ giữa các biện pháp 96

3.4 KHẢO NGHIỆM TÍNH CẤP THIẾT VÀ TÍNH KHẢ THI CỦA CÁC BIỆN PHÁP 97

3.4.1 Quy trình khảo nghiệm 97

3.4.2 Kết quả khảo nghiệm và kết luận 98

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 99

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 101

1 KẾT LUẬN 101

2 KHUYẾN NGHỊ 103

TÀI LIỆU THAM KHẢO 105 QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI (bản sao)

PHỤ LỤC PL1

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BCH TW : Ban Chấp hành Trung ương BTĐT : Bí thư Đoàn trường

CBQL : Cán bộ quản lý CSVC : Cơ sở vật chất ĐHSP : Đại học sư phạm GD&ĐT : Giáo dục và Đào tạo

PGS,TS : Phó giáo sư, Tiến sĩ THPT : Trung học phổ th ng

TB : Trung bình TDTT : Thể dục thể thao TBDH : Thiết bị dạy học TNCS : Thanh niên cộng sản

DANH MỤC BẢNG

Số hiệu

2.1 Số liệu thống kê đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên,

nhân viên, quy m trường, lớp

40

2.2 Thống kê kết quả xếp loại hạnh kiểm 41 2.3 Thống kê kết quả xếp loại học lực: 41 2.4 Khảo sát tình trạng cơ sở vật chất, trang thiết bị

2.8 Khảo sát ý kiến của CBQL, BT Đoàn trường, GV

và HS về mức độ tổ chức các nội dung HĐPT cho học sinh

2.12 Ý kiến của CBQL và GV về các yếu tố ảnh hưởng

đến hiệu quả HĐPT của học sinh

54

2.13 Kết quả khảo sát quản lý xây dựng kế hoạch tổ chức

HĐPT

56

2.14 Kết quả khảo sát quản lý nội dung tổ chức HĐPT

2.16 Khảo sát mức độ tham gia của các tổ chức, các nhân

đối với HĐPT của học sinh

61

2.17 Khảo sát việc quản lý CSVC, thiết bị, kinh phí phục

vụ cho HĐPT của học sinh

62

2.18 Kết quả khảo sát sử dụng các nguồn tài chính hỗ trợ

cho HĐPT của học sinh

64

2.19 Kết quả khảo sát việc kiểm tra, đánh giá của Hiệu

trưởng đối với các HĐPT của học sinh

DANH MỤC SƠ ĐỒ VÀ BIỀU ĐỒ

Số hiệu sơ đồ

2.1 Kết quả khảo sát quy m tổ chức các HĐPT của

học sinh

52

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nước ta đang bước vào giai đoạn đẩy mạnh c ng nghiệp hóa, hiện đại hóa trong bối cảnh khoa học, c ng nghệ phát triển như vũ bão Sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội đặt ra yêu cầu nền giáo dục Việt Nam phải đổi mới thực

sự để tạo ra lớp người lao động mới có khả năng làm chủ được khoa học -

c ng nghệ hiện đại Chất lượng giáo dục phải hướng vào “phát triển người”,

“phát triển nguồn nhân lực”, hình thành những năng lực cơ bản mà xã hội đòi

hỏi phải có trong thời kỳ mới

Mục tiêu của giáo dục phổ th ng được khẳng định trong Nghị quyết 29 của Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI: “Đối với giáo dục phổ th ng, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực c ng dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và

kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời” Đó là những kiến thức cơ bản và những giá trị đạo đức cần có của người lao động Nó được hình thành, phát triển và hoàn thiện ở mỗi người bằng nhiều con đường khác nhau, trong đó giáo dục ở nhà trường đóng vai trò quan trọng

Vì thế, để đạt được mục tiêu trên, ngoài các m n học cung cấp kiến thức về các lĩnh vực khoa học cơ bản, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đưa các hoạt động bổ trợ, trong đó có hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp (HĐGDNGLL), vào chương trình giáo dục phổ th ng HĐGDNGLL với các hình thức sinh hoạt hấp dẫn, nội dung phong phú góp phần củng cố, khắc sâu kiến thức, rèn luyện kỹ năng, bồi dưỡng tình cảm, xây dựng ý thức độc lập, tinh thần tự chủ, phát huy

tính đoàn kết của học sinh, phát triển những năng lực cá nhân,

Ở các trường Trung học phổ th ng (THPT), hoạt động phong trào (HĐPT) của học sinh là một trong những hình thức giáo dục của HĐGDNGLL Đây là hoạt động được tổ chức chủ yếu vào dịp kỷ niệm các ngày lễ và các sự kiện quan trọng của quốc gia hoặc địa phương Thông qua hoạt động phong trào, học sinh kh ng những được bồi dưỡng và nâng cao lí tưởng sống, truyền thống cách mạng của dân tộc, của tuổi trẻ mà quan trọng hơn, học sinh có cơ hội để thể hiện khả năng của mình, phát huy được năng lực cá nhân, nâng cao tinh thần đoàn kết của tập thể, đồng thời rèn luyện thêm

kỹ năng sống, kỹ năng giao tiếp, ứng xử và trải nghiệm thực tế…

Hội An, vốn là một đ thị cổ với bề dày truyền thống về văn hóa và hiếu học, đang được xây dựng thành “thành phố văn hóa - sinh thái - du lịch” của đất nước Bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa của địa phương; giữ gìn

m i trường xanh, sạch, đẹp; mở rộng lòng hiếu khách… trong điều kiện hội nhập thế giới là trách nhiệm trong tương lai của thế hệ trẻ h m nay Thế nhưng, thực tế đáng buồn là, một bộ phận không nhỏ HS, thanh thiếu niên hiện nay kh ng xác định được động cơ học tập, học chỉ để có bằng cấp chứ không phải để trang bị kiến thức cho bản thân; thờ ơ với thời cuộc, không ít học sinh đang giảm sút về ý chí, đạo đức, sống ích kỷ; bị lôi cuốn vào lối sống vật chất thực dụng và các tệ nạn xã hội, Chính vì thế, nhà trường cần phát huy hơn nữa vai trò chủ đạo, cùng với gia đình và xã hội tạo nên m i trường học tập thân thiện, ở đó, học sinh được học, được vui chơi và được trải nghiệm sáng tạo

Trong thời gian qua, các trường THPT trên địa bàn thành phố Hội An đã quan tâm đến các HĐPT của học sinh, song những hoạt động này vẫn chưa thực

sự thu hút được học sinh tham gia nhiệt tình, vai trò vừa là đối tượng vừa là chủ thể hoạt động của học sinh còn mờ nhạt, nhiều hoạt động vẫn còn mang tính đối

phó Từ thực tế đó, một vấn đề cấp bách cần được giải quyết, đó là “Làm thế nào

để các hoạt động phong trào phát huy được hiệu quả giáo dục, thực sự là sân chơi bổ ích cho đoàn viên, thanh niên học sinh tại các trường THPT?”

Từ những lý do trên, t i chọn đề tài nghiên cứu "Biện pháp quản lý các

hoạt động phong trào của học sinh THPT trên địa bàn thành phố Hội An tỉnh Quảng Nam”

2 Mục tiêu nghiên cứu

Đề xuất các biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả các hoạt động phong trào của học sinh THPT trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý các hoạt động phong trào của học sinh tại các trường THPT trên địa bàn thành phố Hội An

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Các hoạt động phong trào của học sinh THPT trên địa bàn thành phố Hội An

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý các hoạt động phong trào của học sinh THPT trên địa bàn thành phố Hội An

4 Giả thuyết khoa học

Các hoạt động phong trào của học sinh luôn chịu sự chi phối bởi nhiều yếu tố khách quan và chủ quan khác nhau, gắn liền với các giá trị văn hóa của nhà trường, của địa phương Vì thế, nếu những biện pháp quản lý các HĐPT của học sinh được Hiệu trưởng vận dụng một cách linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế nhà trường, với đặc điểm mỗi địa phương thì hiệu quả giáo dục học sinh sẽ được nâng lên

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

* Hệ thống hoá cơ sở lý luận của quản lý HĐPT của học sinh THPT

* Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý hoạt HĐPT của học sinh THPT

trên địa bàn thành phố Hội An

* Đề xuất các biện pháp quản lý các HĐPT của học sinh THPT trên địa bàn thành phố Hội An

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá các lý thuyết có liên quan để xác định thực trạng và giải pháp quản lý các HĐPT của học sinh THPT trên địa bàn thành phố Hội An

6.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Khảo sát, đánh giá thực trạng các HĐPT và hoàn thiện các biện pháp quản lý HĐPT của học sinh THPT trên địa bàn thành phố Hội An th ng qua

các phương pháp sau:

- Phương pháp điều tra: Sử dụng bộ phiếu câu hỏi để điều tra các nhóm

đối tượng gồm cán bộ Đoàn, giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ m n, học sinh

- Phương pháp phỏng vấn: Trực tiếp trao đổi với đại diện: Ban giám

hiệu; Cán bộ đoàn thể; đoàn viên; thanh niên học sinh các trường THPT trên địa bàn thành phố Hội An

- Phương pháp chuyên gia: Tham khảo ý kiến của một số chuyên gia

nghiên cứu về cách thức quản lý các HĐPT của học sinh trong trường THPT

6.3 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

Bằng một số thuật toán của toán học thống kê áp dụng trong nghiên cứu giáo dục, phương pháp này được sử dụng với mục đích xử lý các kết quả điều tra, phân tích kết quả nghiên cứu

7 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu lý luận và khảo sát thực trạng quản lý các hoạt động phong trào của học sinh của Hiệu trưởng ở 4 trường THPT trên địa bàn thành phố Hội An tỉnh Quảng Nam từ năm 2013 đến năm 2015

Các biện pháp quản lý được đề xuất nhằm phục vụ cho hoạt động quản

lý của các chủ thể quản lý: Hiệu trưởng và các cán bộ quản lý nhà trường

8 .Cấu trúc luận văn: Luận văn gồm có 3 phần:

Phần 1: Mở đầu

Phần 2: Nội dung nghiên cứu Phần này gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của quản lý các hoạt động phong trào của học sinh trong trường THPT

Chương 2: Thực trạng quản lý các hoạt động phong trào của học sinh

THPT trên địa bàn thành phố Hội An tỉnh Quảng Nam

Chương 3: Biện pháp quản lý các hoạt động phong trào của học sinh

THPT trên địa bàn thành phố Hội An tỉnh Quảng Nam

Kết luận và khuyến nghị

Tài liệu tham khảo và mục lục

9 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Vấn đề nghiên cứu này đã dựa trên cơ sở kế thừa một số tài liệu được nghiên cứu trước đó:

- Một số khái niệm về quản lí giáo dục của tác giả Đặng Quốc Bảo do nhà xuất bản (NXB) Đại học Sư phạm phát hành năm 2000

- Những vấn đề cơ bản của Khoa học quản lý giáo dục của tác giả Trần Kiểm do nhà xuất bản Đại học sư phạm phát hành năm 2008

- Chuyên đề sau đại học về Quản lý hoạt động giáo dục và dạy học trong nhà trường (2014) của tác giả Lê Quang Sơn, Đại học sư phạm Đà Nẵng

- Một số mô hình hoạt động Đoàn, Hội trong thanh niên trường học của

tác giả Bùi Đặng Dũng do NXB Thanh niên phát hành năm 2002

- Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba BCH TW Đoàn TNCS Hồ Chí Minh

khóa X về “Tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống, bồi dưỡng lý tưởng cách

mạng cho thanh, thiếu niên giai đoạn 2013 - 2017

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CÁC HOẠT ĐỘNG PHONG TRÀO CỦA HỌC SINH TRONG TRƯỜNG

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 TỔNG QUAN LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài

Trong cuộc đời và sự nghiệp của mình, Arixittôt (384 – 322 TCN) - một nhà triết học, nhà bác học của thời Hy Lạp cổ đại, là người đầu tiên đặt nền móng cho môn lý luận học, đã để lại cho nhân loại nhiều di sản quý giá về giáo dục Và, lần đầu tiên trong lịch sử nhà trường, Arixittôt khẳng định: Muốn giáo dục con người có hiệu quả cần xuất phát từ những đặc điểm tự nhiên của con người và nhu cầu phát triển của con người

J.A Cômenxki (1592 - 1670) được coi là "Ông tổ của nền sư phạm cận đại" đã có những đóng góp lớn lao cho nền giáo dục trên thế giới Ông khẳng định "Học tập không phải là lĩnh hội kiến thức trong sách vở mà con lĩnh hội kiến thức từ bầu trời, mặt đất, từ cây sồi, cây dẻ"

Quan điểm C.Mác (1818 - 1883) cho rằng: "Bản chất con người không phải là cái gì trừu tượng vốn có, trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hoà các mối quan hệ xã hội" Ông cũng khẳng định hoạt động thực tiễn, hoạt động lao động, hoạt động xã hội là yếu tố quyết định trực tiếp quá trình hình thành và phát triển nhân cách Mác chỉ ra nguyên tắc để giáo dục con người phát triển toàn diện là: Kết hợp giữa các mặt giáo dục với giáo dục lao động sản xuất, muốn kết hợp phải tiến hành giáo dục bách khoa N.K Cơrupxkaia (1869 - 1939) - nhà giáo dục Xô viết vĩ đại Bà đã vận dụng phương pháp luận Mác xít vào việc nghiên cứu khoa học giáo dục và đặt nền móng phương pháp luận nghiên cứu khoa học xã hội chủ nghĩa Theo bà,

nguyên tắc giáo dục chung nhất là: Đảm bảo tính mục đích, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất một cách hợp lí, giáo dục kỹ thuật tổng hợp và giáo dục tập thể Bàn về nhiệm vụ giáo dục của tổ chức Đoàn thanh niên và Đội thiếu niên tiền phong, bà yêu cầu các tổ chức này phải tiến hành nhiệm vụ giáo dục thông qua các hoạt động của mình Hình thức hoạt động: Đội chủ yếu hoạt động th ng qua vui chơi, thể dục, thể thao, hoạt động tập thể Đoàn chủ yếu

th ng qua lao động công ích, nghiên cứu khoa học

Không chỉ dừng lại ở đánh giá cao vai trò của hoạt động ngoài lớp, hoạt động lao động, hoạt động xã hội, hoạt động trong m i trường thiên nhiên, sự kết hợp giữa giáo dục gia đình, giáo dục nhà trường và giáo dục xã hội mà cao hơn nữa một số nhà giáo dục còn thử nghiệm giáo dục thông qua hoạt động sản xuất, hoạt động trong tập thể như: Petxtalozi (Thụy Sĩ) còn thiết kế

loại trường vừa học vừa làm Học sinh đến trường kh ng chỉ học văn hoá mà

còn học thêm các nghề như: mộc, nề, dệt, đan, chữa máy móc, để giúp gia

đình và có tay nghề trong tương lai; hay lớp học ban đêm trong các công

xưởng của Robert Owen (Anh)

Như vậy, tư tưởng giáo dục “học đi đ i với hành”, giáo dục trong nhà trường kết hợp với giáo dục ngoài nhà trường, với lao động sản xuất đã được nhiều nhà giáo dục trên thế giới đề cập tới và thử nghiệm từ rất lâu

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước

Điều lệ trường phổ th ng năm 1976, tại khoản 3 điều 7 có ghi: Hoạt động tập thể của học sinh do nhà trường phối hợp với Đoàn thanh niên Lao động Hồ Chí Minh và đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh tổ chức, bao gồm các hoạt động văn hóa, chính trị, xã hội của Đoàn, của Đội và hoạt động ngoại khóa về khoa học, kỹ thuật, văn nghệ, thể dục thể thao của nhà trường

và của địa phương” Hoạt động tập thể, một trong những hoạt động giáo dục phong phú, đa dạng và thu hút sự quan tâm đặc biệt của đối tượng học sinh là

hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp Nhân cách học sinh chỉ được hình thành, phát triển trong m i trường học tập và sinh hoạt

Năm 1979, Viện khoa học giáo dục thực hiện đề tài nghiên cứu về “Các hoạt động ngoài giờ học trên lớp và sự hình thành nhân cách của học sinh” do Trung tâm nghiên cứu giáo dục đạo đức chủ trì

Các nghiên cứu của các tác giả trong nước Ở nước ta, tác giả Phạm Lăng trong bài viết “HĐGDNGLL ở trường THPT Chu Văn An Hà Nội”, tạp chí

Luận văn thạc sĩ “Những giải pháp quản lý c ng tác Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh khối trường trung học phổ th ng huyện Bình Lục tỉnh

Hà Nam trong giai đoạn hiện nay” của Nguyễn Anh Tuấn (2007) Tuy nhiên, luận văn đi sau nghiên cứu các giải pháp quản lý của chủ thể quản lý là Bí thư Đoàn trường đối với c ng tác Đoàn trường học

Qua tổng quan một số công trình nghiên cứu trước đây, cho thấy hầu hết các tác giả đi sâu nghiên cứu về vai trò của các tổ chức trong công tác tổ chức, quản lý các HĐGDNGLL nói chung hay ảnh hưởng của HĐGDNGLL đến quá trình hình thành nhân cách cho người học cũng như sự phối hợp các lực lượng giáo dục trong công tác này Riêng đối với các HĐPT của học sinh

ở trường THPT thì chưa có c ng trình nào đi sâu phân tích các biện pháp quản lý để nâng cao hiệu quả của hoạt động, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường

1.2 NHỮNG KHÁI NIỆM CHÍNH CỦA ĐỀ TÀI

1.2.1 Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường

a Quản lý

Trong quá trình phát triển của lý luận quản lý, có nhiều cách định nghĩa khác nhau về khái niệm quản lý, do các nhà nghiên cứu lý luận cũng như thực hành quản lý đưa ra

- Frederick Winslow Taylor (1856-1915), một nhà quản lý người Mỹ đã định nghĩa: “Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn người khác làm,

và sau đó hiểu được rằng họ đã hoàn thành c ng việc một cách tốt nhất và rẻ nhất” [9] Đó cũng là tư tưởng cơ bản của ông về quản lý

- Henry Fayol (1841-1925), cha đẻ của thuyết quản lý hành chính, cho rằng: “Quản lý hành chính là dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức điều khiển, phối hợp và kiểm tra” [9] Trong định nghĩa này, ng đã nêu ra 5 chức năng

cơ bản của nhà quản lý

Theo các thuyết quản lý hiện đại thì: “Quản lý là quá trình làm việc và thông qua những người khác để thực hiệc các mục tiêu của tổ chức trong một

m i trường biến động” [2]

Ở Việt Nam, khái niệm quản lý cũng đã được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu Theo từ điển Tiếng việt, quản lý là: “Tr ng coi và gữi gìn theo những yêu cầu nhất định” hoặc là: “Tổ chức và hoạt động theo những yêu cầu nhất định”

- Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Hoạt động quản lý là hoạt động bao gồm hai quá trình “quản” và “lý” tích hợp vào nhau; trong đó, “quản” có nghĩa là duy trì và ổn định hệ, “lý” có nghĩa là đổi mới hệ” [1]

- Theo tác giả Lê Quang Sơn: QL là quá trình thực hiện các c ng việc xây dựng kế hoạch hành động (bao gồm cả xác định mục tiêu cụ thể, chế định kế hoạch, quy định tiêu chuẩn đánh giá và thể chế hóa), sắp xếp tổ chức (bố trí tổ chức, phối hợp nhân sự, phân c ng c ng việc, điều phối nguồn lực tài chính và

kĩ thuật , ), chỉ đạo, điều hành, kiểm soát và đánh giá kết quả, sửa chữa sai sót (nếu có) để bảo đảm hoàn thành mục tiêu của tổ chức đã đề ra

Tuy có nhiều cách định nghĩa khác nhau, song có thể hiểu một cách khái

quát: Quản lý là một quá trình tác động có định hướng, có chủ đích của chủ

thể quản lý tới khách thể quản lý trong một tổ chức, thông qua các chức năng quản lý, nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục tiêu đã đề ra

Có thể khái quát khái niệm quản lý qua sơ đồ sau:

C ng cụ

Chủ thể

quản lý

Phương pháp

Khách thể quản lý

Mục tiêu

M i trường quản lý

Tùy theo cách nhìn nhận giáo dục ở những góc độ khác nhau, các nhà nghiên cứu lý luận về quản lý đã đưa ra những khái niệm về QLGD như sau:

- Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quát

là hoạt động điều hành, phối hợp của các lực lượng xã hội nhằm thúc đẩy

c ng tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu xã hội” [2]

- Theo tác giả Lê Quang Sơn: “Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý trong hệ thống giáo dục, là sự điều hành hệ thống giáo dục quốc dân, các cơ sở giáo dục nhằm thực hiện mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài QLGD tác động đến tập thể học sinh, giáo viên và các lực lượng giáo dục khác trong và ngoài nhà trường nhằm huy động mọi lực lượng trong

xã hội cùng tham gia vào các hoạt động của nhà trường để đạt được các mục tiêu dự kiến”

Như vậy có thể hiểu, quản lý giáo dục là sự tác động có hệ thống, có kế

hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý trong hệ thống giáo dục đến toàn bộ các lực lượng và đối tượng giáo dục nhằm đảm bảo chất lượng và hiệu quả

để đạt được mục tiêu giáo dục

Dựa vào phạm vi quản lý, người ta có thể chia ra thành hai loại quản lý giáo dục:

- Quản lý hệ thống giáo dục: Quản lý giáo dục ở tầm vĩ m , phạm vi toàn quốc, trên địa bàn lãnh thổ (tỉnh, thành phố)

- Quản lý nhà trường: Quản lý giáo dục ở tầm vi m , trong phạm vi một

cơ sở giáo dục và đào tạo

c Quản lý nhà trường

Theo tác giả Phạm Viết Vượng: “Quản lý trường học là lao động của các

cơ quan quản lý nhằm tập hợp và tổ chức lao động của giáo viên, học sinh và các lực lượng giáo dục khác, cũng như huy động tối đa các nguồn lực giáo

dục để nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong nhà trường” [31]

Theo tác Phạm Minh Hạc: “Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh” [15]

Nội dung của quản lý nhà trường bao gồm:

- Quản lý con người:

+ Quản lý giáo viên, nhân viên: Tập thể giáo viên trong nhà trường là tập thể sư phạm, có nhiệm vụ giảng dạy và giáo dục học sinh Do đó chủ thể quản

lý trong nhà trường phải xây dựng tập thể sư phạm thật sự đoàn kết, gương mẫu, vững vàng về chuyên m n nghiệp vụ, mỗi thầy c giáo phải là tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo Quản lý tốt đội ngũ giáo viên, nhân viên trong nhà trường sẽ quyết định đến chất lượng, hiệu quả giáo dục học sinh + Quản lý học sinh: Quản lý học sinh là quản lý sản phẩm của quá trình giáo dục và đào tạo của nhà trường theo định hướng, mục tiêu đã xác định Quản lý học sinh được thực hiện th ng qua việc quản lý đội ngũ giáo viên chủ nhiệm lớp, giáo viên bộ m n, và các biện pháp hành chính trong nhà trường

- Quản lý quá trình giáo dục

Hoạt động giáo dục rất đa dạng: Hoạt động dạy và học, hoạt động giáo dục ngoài giờ học, hoạt động ngoại khóa, các hoạt động văn hóa văn nghệ- TDTT, hoạt động nề nếp - thi đua, các hoạt động khác diễn ra ở ngoài nhà trường, gia đình, xã hội Quá trình giáo dục là sự tổng hòa của các hoạt động giáo dục nói trên Quản lý quá trình giáo dục là sự tác động của chủ thể quản lý đối với các hoạt động giáo dục

- Quản lý cơ sở vật chất và thiết bị trường học

Thể hiện ở các mặt: bảo quản, khai thác sử dụng, tăng cường đầu tư, phát huy hiệu quả các trang thiết bị dạy học nhằm phục vụ cho các hoạt động giảng

dạy và giáo dục của nhà trường

- Quản lý tài chính trường học

Quản lý nguồn tài chính của nhà trường theo các nguyên tắc quản lý tài chính của Nhà nước và của ngành giáo dục Kh ng ngừng tăng cường nguồn lực tài chính phục vụ cho các hoạt động giáo dục của nhà trường

- Quản lý mối quan hệ giữa nhà trường với gia đình và cộng đồng

Giáo dục nhà trường kh ng thể tách rời với giáo dục gia đình và cộng đồng xã hội Quản lý tốt mối quan hệ này sẽ góp phần tích cực trong việc giáo dục toàn diện nhân cách cho học sinh

Tóm lại, quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình để đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục, tiến đến mục tiêu giáo dục cụ thể đối với thế hệ trẻ và với từng cá nhân học sinh

1.2.2 Phong trào và hoạt động phong trào

a Phong trào

Theo từ điển Nguyễn Như Ý chủ biên: “Phong trào là hoạt động l i cuốn được đ ng đảo người tham gia, là làm những việc khác nhau, với mục đích nhất định trong đời sống xã hội” [32]

Theo tác giả Nguyễn Văn Đạm: “Phong trào là hoạt động của đ ng đảo quần chúng, thường diễn ra trong một thời gian kh ng dài có lãnh đạo hoặc tự phát…”

Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê (chủ biên) giải thích: “Phong trào là hoạt động chính trị, văn hoá, xã hội l i cuốn được đ ng đảo quần chúng tham gia” Theo cách hiểu này, phong trào có các đặc trưng cơ bản sau đây:

- Là một dạng hoạt động (chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội)

- Có sự tham gia của đ ng đảo quần chúng

- Có sức hấp dẫn, thu hút quần chúng (l i cuốn)

- Do một tổ chức phát động (Đoàn thanh niên, Hội LHTN…)

Từ những khái niệm trên đã cho thấy các tác giả đều thống nhất cho

rằng: Phong trào là những hoạt động chính trị, văn hoá, xã hội của một tổ

chức trong đó lôi cuốn nhiều thành viên tham gia Trong nhà trường, phong

trào có một vai trò quan trọng, là động lực để thi đua dạy tốt, học tốt Đối với học sinh, phong trào góp phần nâng cao hiểu biết các giá trị truyền thống của dân tộc, củng cố kiến thức đã học, bồi dưỡng năng lực tổ chức, hoạt động, năng lực hợp tác, cạnh tranh, năng lực hoạt động chính trị - xã hội, đồng thời giúp các em có thái độ đúng đắn trước những vấn đề của cuộc sống, biết chịu trách nhiệm về hành động của mình, tự đánh giá và phấn đấu trong học tập, lao động

b Hoạt động phong trào

Từ điển tiếng Việt tường giải và liên tưởng của Nguyễn Văn Đạm cho rằng: “Hoạt động là toàn thể những việc làm của một tổ chức, một cá nhân, có liên quan với nhau để qui vào một mục đích chung, thường trong những lĩnh vực hoạt động xã hội”

Các nhà Tâm lý học cho rằng: “Hoạt động là quá trình tác động qua lại giữa người với thế giới xung quanh để tạo ra sản phẩm về phía thế giới và sản phẩm về phía con người” Trong quá trình tác động qua lại đó, có 2 chiều tác động diễn ra đồng thời và bổ sung cho nhau: Quá trình xuất tâm (quá trình đối tượng hoá) và quá trình nhập tâm (quá trình chủ thể hoá) Trong hoạt động, con người vừa tạo ra sản phẩm về phía thế giới, vừa tạo ra tâm lý của chính mình Có thể nói tâm lý của con nguời chỉ có thể được bộc lộ, hình thành trong hoạt động và th ng qua hoạt động Nói cách khác, hoạt động là cơ chế,

là con đường để hình thành phát triển nhân cách

Từ những định nghĩa trên có thể hiểu một cách khái quát:

Hoạt động phong trào là những hoạt động chính trị, văn hoá, xã hội lôi

cuốn được đông đảo quần chúng tham gia để tiến hành những việc làm có quan

hệ với nhau chặt chẽ, nhằm một mục đích nhất định trong đời sống xã hội

Trong nhà trường phổ th ng, HĐPT của học sinh là những hoạt động do nhà trường phối hợp với các tổ chức xã hội trong và ngoài nhà trường tổ chức cho học sinh tham gia, chủ yếu tổ chức vào dịp kỷ niệm các ngày lễ và các sự kiện quan trọng của quốc gia hoặc địa phương Th ng qua các hình thức sinh hoạt, nội dung của hoạt động phong trào góp phần mở rộng kiến thức hiểu biết, tạo kh ng khí vui tươi, lành mạnh, tạo cơ hội để học sinh rèn luyện thói quen sống trong cộng đồng, phát huy tối đa năng lực, sở thích của từng cá nhân, giúp các em tìm được niềm vui, hứng thú trong học tập Đồng thời, hình thành ở các em những tình cảm đạo đức tốt đẹp như: tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương, đất nước, truyền thống yêu nước và cách mạng, quý trọng và phát triển bản sắc văn hóa dân tộc, tình yêu đối với người lao động…

Như vậy, HĐPT được tổ chức ngoài giờ học trên lớp và được thực hiện

có mục đích, có tổ chức, có kế hoạch, có chương trình, nội dung, phương pháp và phương tiện đặc biệt của nhà trường nhằm phát triển toàn diện nhân cách cho học sinh, chuẩn bị cho học sinh bước vào cuộc sống sau này một cách tự tin, tích cực nhất

1.2.3 Quản lý hoạt động phong trào của học sinh

Quản lý HĐPT của học sinh là quá trình tác động của chủ thể quản lý (hiệu trưởng và bộ máy giúp việc của hiệu trưởng) đến đối tượng và khách thể quản lý (tập thể giáo viên và học sinh) được tiến hành ngoài giờ lên lớp theo chương trình, kế hoạch nhằm đạt mục tiêu giáo dục học sinh một cách toàn diện

Về bản chất, quản lý các hoạt động phong trào của học sinh chính là quản lý các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp Như vậy, các yếu tố của quá trình quản lý này gồm:

- Chủ thể quản lý: Ban giám hiệu nhà trường (hiệu trưởng và các phó hiệu trưởng), người chịu trách nhiệm cao nhất là hiệu trưởng

- Đối tượng quản lý: hoạt động của giáo viên, học sinh trong các HĐPT

tổ chức cho học sinh Nói cách khác, tập thể giáo viên và học sinh hoạt động theo sự chỉ đạo tư tưởng nhất định, trong điều kiện cơ sở vật chất nhất định có

ý nghĩa đặc biệt Hoạt động này diễn ra trong điều kiện của những quan hệ quản lý Đối tượng của quản lý thể hiện ở 4 thành tố cơ bản:

+ Tư tưởng: đường lối, quan điểm, chính sách, chế độ, nội dung, phương pháp, tổ chức, kết quả

+ Con người: cán bộ, giáo viên, học sinh

+ Quá trình biến đổi: hoạt động giáo dục diễn ra theo kh ng gian, thời gian + Vật chất: cơ sở vật chất, thiết bị kỹ thuật

- Quan hệ quản lý trong HĐPT gồm:

+ Quan hệ dọc - quan hệ giữa chủ thể quản lý và đối tượng quản lý: Ban giám hiệu và tập thể giáo viên, học sinh

+ Quan hệ ngang - quan hệ đa chiều: quan hệ giữa các bộ phận, cá nhân giáo viên; giữa các cá nhân và tập thể học sinh trong nhà trường; quan hệ giữa nhà trường với các lực lượng xã hội, gia đình học sinh

Để quản lý các HĐPT của học sinh một cách hiệu quả, nhà quản lý giáo dục cần sử dụng các biện pháp quản lý cụ thể, phù hợp với mục tiêu và đối tượng quản lý

Biện pháp quản lý HĐPT của học sinh ở trường THPT là các thao tác, hành động quản lý nhà nước ở bậc giáo dục THPT, của chủ thể quản lý (hiệu trưởng và bộ máy giúp việc của hiệu trưởng) đến đối tượng và khách thể quản

lý (tập thể giáo viên và học sinh) nhằm thực hiện chương trình, kế hoạch tổ chức các HĐPT

1.3 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG PHONG TRÀO CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.3.1 Mục tiêu của các hoạt động phong trào của học sinh

Các HĐPT của học sinh trong nhà trường là hình thức giáo dục của HĐGDNGLL nhằm góp phần giáo dục toàn diện học sinh Vì vậy, mục tiêu của các hoạt động này gồm:

Về nhận thức: Giúp học sinh nâng cao hiểu biết về các giá trị truyền thống của dân tộc, hiểu và tiếp thu các giá trị tốt đẹp của nhân loại; củng cố,

bổ sung, nâng cao và mở rộng kiến thức đã được học trên lớp; có trách nhiệm với bản thân, với gia đình, nhà trường và xã hội; có ý thức lựa chọn nghề nghiệp cho bản thân

Về kỹ năng: Giúp học sinh củng cố vững chắc các kỹ năng cơ bản đã được rèn luyện từ những lớp trước, trên cơ sở đó tiếp tục rèn luyện và phát triển các năng lực chủ yếu như: năng lực giao tiếp, năng lực thích ứng, năng lực tự hoàn thiện, năng lực tổ chức quản lí, năng lực hoạt động chính trị-xã hội, năng lực hợp tác và cạnh tranh lành mạnh, …

Về thái độ: Bồi dưỡng cho các em nhân sinh quan, thế giới quan khoa học để từ đó có thái độ đúng đắn trước những vấn đề của cuộc sống, biết chịu trách nhiệm về hành vi của bản thân và đấu tranh tích cực với những biểu hiện sai trái của người khác, của bản thân để hoàn thiện mình; biết cảm thụ và đánh giá đúng cái đẹp trong cuộc sống

Ngoài các mục tiêu về giáo dục trên, HĐPT của học sinh THPT còn góp phần đẩy mạnh phong trào văn hóa - văn nghệ, thể dục thể thao, hoạt động chính trị xã hội của tuổi trẻ ở địa phương

1.3.2 Đặc điểm của hoạt động phong trào

Các hoạt động phong trào của học sinh THPT có những đặc điểm sau:

- Được tổ chức ngoài giờ học trên lớp, có bình diện hoạt động rộng, với

sự đa dạng về nội dung, phong phú về hình thức, tiến hành trong phạm vi nhà trường và ngoài nhà trường

Trong phạm vi nhà trường các HĐPT thường được thực hiện dưới hình thức: ngoại khoá (Ngoại khoá tìm hiểu về sức khỏe sinh sản vị thành niên, về các vấn đề truyền th ng dân số, môi trường, biển đảo, hướng nghiệp, …); hội thi (Hội thi về văn hóa - nghệ thuật, về thể dục thể thao, thi tìm hiểu pháp luật,…); giao lưu, tọa đàm (Sinh hoạt giao lưu giữa các Chi đoàn học sinh, các buổi toạ đàm về tình bạn, tình yêu và sự nghiệp,…); mit-ting kỷ niệm các ngày lễ lớn, các sự kiện trong năm; hội trại truyền thống; các hoạt động nhân đạo, tình nguyện,…

Ngoài nhà trường, học sinh tham gia các HĐPT dưới hình thức: hội thi, hội diễn, hội thao, hội trại, diễu hành, tình nguyện,… do chính các tổ chức đoàn thể chính trị của địa phương tổ chức, hoặc phối hợp cùng nhà trường tổ chức

Với các hoạt động phong phú trên sẽ là sự kết hợp trong việc nắm vững tri thức khoa học ở các buổi học trên lớp với thực tiễn sinh động của cuộc sống làm cho thế giới quan của học sinh trở lên hoàn thiện đúng đắn

- Được tổ chức theo chủ đề, chủ điểm hàng tháng nhân kỷ niệm các ngày

lễ của dân tộc hoặc các sự kiện của quốc gia, của địa phương

- Mang tính quy luật đặc thù của quá trình giáo dục học sinh, hình thành những phẩm chất tốt đẹp của con người Tính đặc thù ở đây chính là nó không

bó hẹp trong một kh ng gian (phòng học) và thời gian nhất định của một tiết học trên lớp (45phút), mà nó là một quá trình tổ chức các dạng hoạt động mang tính tập thể - xã hội cao, tạo điều kiện cho học sinh giao lưu, tự thể hiện mình để hình thành và phát triển toàn diện nhân cách

1.3.3 Nội dung, hình thức hoạt động phong trào

a Nội dung và hình thức các hoạt động phong trào trong trường trung học phổ thông

* Hoạt động theo thời gian

Được tiến hành trong suốt năm học và kỳ nghỉ hè Trong năm học thực hiện các loại hình hoạt động theo chủ điểm, ta có thể chia mỗi tháng sinh hoạt một chủ điểm thực hiện cùng với chương trình kế hoạch học tập các bộ m n văn hoá trên lớp Trong hè các hoạt động gắn với Đoàn thanh niên ở địa phương Ví dụ các hoạt động giao lưu văn hoá, thể dục thể thao, văn nghệ, hội thi năng khiếu, sinh hoạt tư tưởng, toạ đàm và lao động c ng ích,

* Hoạt động theo chủ điểm chào mừng các ngày lễ, ngày kỷ niệm lớn của đất nước

Trong mỗi tháng kể từ đầu năm học mới (từ tháng 9 đến hết tháng 5) có những ngày lễ, ngày kỷ niệm nào thì sinh hoạt một chủ đề gắn liền với ngày

kỷ niệm ấy Cụ thể:

Tháng 09: sinh hoạt chủ đề ngày tựu trường - tập trung cho tuần sinh hoạt c ng dân đầu năm học

Tháng 10: Chủ đề chào mừng ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10

Tháng 11: Sinh hoạt chủ đề chào mừng ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 Tháng 12: Chào mừng ngày hội quốc phòng toàn dân và ngày thành lập QĐND Việt Nam 22/12

Tháng 1: Chào mừng ngày truyền thống học sinh - sinh viên 9/1

Tháng 2: Chào mừng ngày thành lập Đảng cộng sản Việt Nam 3/2 Tháng 3: Chào mừng ngày quốc tế Phụ nữ 8/3 và ngày thành lập Đoàn thanh niên cộng sản HCM 26/3

Tháng 4 và 5: Kỷ niệm ngày giải phóng Miền nam 30/4, ngày Quốc tế lao động 1/5

Tháng 6,7,8: Hoạt động sinh hoạt hè tại địa phương (do các đoàn thể tại

địa phương phối hợp tổ chức), bao gồm tất cả các vấn đề giao thông, xã hội,

m i trường, phòng chống tệ nạn xã hội, văn hoá, thể dục thể thao…

* Hoạt động theo loại hình:

Hoạt động giáo dục tư tưởng chính trị xã hội: Tìm hiểu ngày thành lập Đảng cộng sản Việt Nam, ngày thành lập Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh 26/3, ngày giải phóng Miền nam thống nhất đất nước, ngày truyền thống Quân đội nhân dân Việt Nam 22/12, ngày truyền thống học sinh - sinh viên 9/1,

Một số hoạt động chính học sinh tham gia hiện nay: mít tinh kỷ niệm, tham gia tuyên truyền cổ động chào mừng các ngày lễ lớn, tuyên truyền đại hội Đảng các cấp; thăm gia đình thương binh, liệt sỹ, giúp đỡ trẻ em lang thang cơ nhỡ và gia đình có hoàn cảnh khó khăn; tìm hiểu lịch sử địa phương, các vị lãnh tụ, các danh nhân văn hoá của địa phương và của đất nước; nói chuyện chuyên đề, mời các tuyên truyền viên trực tiếp tham gia

Hoạt động tìm hiểu pháp luật: Tìm hiểu về Luật bảo vệ m i trường, Luật giao thông đường bộ, Luật phòng chống tệ nạn xã hội, Luật phòng chống ma túy, Hình thức tổ chức phổ biến là sân khấu hóa (hội thi tiểu phẩm, hoạt cảnh, hùng biện theo chủ đề), thi viết,…

Hoạt động lao động c ng ích, xã hội và bảo vệ m i trường: Tổ chức cho học sinh tham gia trực tiếp vào các hoạt động lao động c ng ích là nhằm giáo dục về mặt nhận thức cho học sinh: hiểu và biết quý trọng giá trị của lao động Bản thân các em trực tiếp tham gia lao động mới thấy được hết ý nghĩa của nó Từ đó có ý thức trong việc bảo vệ tài sản c ng, giữ gìn vệ sinh m i trường, đóng góp sức lao động của bản thân để giúp gia đình và xã hội làm ra của cải vật chất, tham gia vào quá trình sản xuất Ngoài việc thực hiện vệ sinh hằng ngày tại lớp học, mỗi lớp phải thực hiện vệ sinh khu tự quản, chăm sóc bồn hoa, lao động trực tuần trong khu n viên trường, vệ sinh m i trường trên

địa bàn dân cư do Đoàn cấp trên phát động, giúp người dân địa phương phòng chống và khắc phục thiên tai; trồng cây xanh, thu gom và phân loại rác thải tại nguồn,…

Hoạt động văn hoá – nghệ thuật: Đây là nội dung kh ng thể thiếu trong

hoạt động phong trào của học sinh, mang ý nghĩa giáo dục “thẫm mỹ” làm cho đời sống tinh thần thêm phong phú, bồi dưỡng lòng khát khao cái đẹp và đưa cái đẹp vào cuộc sống Học sinh biết thưởng thức cái đẹp và sáng tạo cái đẹp Các hoạt động chủ yếu: giới thiệu những sách báo, tác phẩm có giá trị giáo dục đạo đức cho học sinh; sáng tác thơ văn ca ngợi Đảng, Bác Hồ, quê hương; hội thi học sinh thanh lịch, hội thi khéo tay, hội diễn văn nghệ, thi giọng hát hay, thi làm báo tường; …

Hoạt động thể thao, quốc phòng: Cùng với hoạt động văn hóa - nghệ

thuật, hoạt động thể thao cũng được học sinh hưởng ứng mạnh mẽ Bên cạnh các tiết học lý thuyết, các phong trào thể thao trong trường kh ng chỉ nhằm tăng cường ý thức rèn luyện sức khoẻ của mỗi học sinh mà qua đó, phát triển những nhân tố năng khiếu thể thao triển vọng để tham gia các cuộc thi thể dục thể thao nói chung Hình thức tổ chức: Hội khỏe phù đổng cấp trường, các giải thi đấu bóng đá, bóng chuyền, điền kinh, b i lội,…

Nhà trường kết hợp với các lực lượng vũ trang địa phương tập huấn một

số thao tác về tuần tra, bảo vệ cơ quan trường học, phòng chống cháy nổ, tệ nạn xã hội, Tham gia Hội thao quốc phòng do địa phương tổ chức

Hoạt động nhân đạo, từ thiện: Trong nhà trường, hoạt động nhân đạo - từ thiện được tổ thực hiện chủ yếu nhằm giáo dục học sinh phát huy truyền thống tương thân tương ái bao đời nay của dân tộc ta Một số hoạt động phổ biến: Vận động Tết vì bạn nghèo, quyên góp áo quần, sách giáo khoa đã qua

sử dụng gửi tặng các bạn học sinh ở vùng kinh tế khó khăn, chăm sóc người già neo đơn, trẻ em cơ nhỡ…

Hoạt động tham quan du lịch, cắm trại: Đây là hoạt động được đ ng đảo

học sinh yêu thích Hội trại là nơi các em được trải nghiệm m i trường sống tập thể cao nhất, thể hiện tinh thần đoàn kết, ý thức tổ chức kỷ luật ở mỗi cá nhân Tham quan du lịch (nếu có điều kiện) đến các viện bảo tàng, di tích lịch

sử, c ng trình kiến trúc hay các làng nghề, cơ sở sản xuất… Các hoạt động trên đều tạo cho học sinh cơ hội giao lưu văn hóa, mở rộng vốn hiểu biết, rèn luyện kỹ năng giao tiếp, ứng xử, giáo dục ý thức trân trọng, giữ gìn bản sắc

văn hoá dân tộc

b Mức độ và quy mô các hoạt động phong trào của học sinh ở các trường THPT

Mức độ tổ chức hoạt động phong trào cho học sinh trong trường THPT hiện nay dựa vào kế hoạch nhiệm vụ năm học của nhà trường và các đoàn thể trong trường Bên cạnh đó còn chịu sự chi phối của chính quyền và các tổ chức chính trị, xã hội ở địa phương Mục đích của các hoạt động là tuyên truyền giáo dục thế hệ trẻ và góp phần đẩy mạnh các phong trào ở địa phương, nhất là các phong trào của Đoàn thanh niên trên lĩnh vực giáo dục tư tưởng đạo đức, văn hóa - nghệ thuật, thể dục thể thao

Quy m tổ chức các hoạt động phong trào thường diễn ra trong phạm vi nhà trường Tuy nhiên, tùy theo nội dung của từng hoạt động mà lựa chọn quy

m tổ chức hợp lý, phù hợp với nguồn lực hiện có của nhà trường Việc lựa chọn quy m và hình thức tổ chức cũng phải tính đến chất lượng và hiệu quả giáo dục của hoạt động

1.3.4 Phương pháp tổ chức hoạt động phong trào của học sinh

Phương pháp giáo dục phổ th ng theo điều 28 mục 2 Luật Giáo dục có nêu: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện

kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tế; tác động đến tình cảm, đem lại niềm tin, hứng thú cho học sinh” (Luật GD 2005)

Dựa vào quan điểm này, khi tổ chức các HĐPT cho học sinh cần thực hiện theo một quy trình chặt chẽ từ khâu chuẩn bị đến khâu tổ chức thực hiện hoạt động và sau cùng là đánh giá kết quả hoạt động Ba khâu trên phải liên kết hữu cơ với nhau, thống nhất, biện chứng với nhau Mỗi khâu của hoạt động có những yêu cầu riêng về nội dung hoạt động, phương pháp, hình thức

tổ chức, vì thế có thể linh hoạt vận dụng phối hợp các phương pháp cơ bản

sau đây:

Phương pháp thảo luận: Thảo luận là một dạng tương tác nhóm đặc

biệt mà trong đó các thành viên đều giải quyết một vấn đề cùng quan tâm nhằm đạt tới một sự hiểu biết chung Thảo luận tạo ra một cơ hội cho HS kiểm chứng ý kiến của mình, có cơ hội để làm quen với nhau, để hiểu nhau hơn

Phương pháp sắm vai: Phương pháp sắm vai được sử dụng nhiều để

đạt mục tiêu thay đổi thái độ của HS đối với một vấn đề hay đối tượng nào

đó Phương pháp sắm vai cũng rất có tác dụng trong việc rèn luyện về kỹ năng giao tiếp ứng xử của HS

Phương pháp giải quyết vấn đề: Phương pháp giải quyết vấn đề là con

đường quan trọng để phát huy tính tích cực của HS Vấn đề là những câu hỏi hay nhiệm vụ đặt ra mà việc giải quyết chúng chưa có qui luật sẵn cũng như những tri thức, kỹ năng sẵn có chưa đủ giải quyết mà còn khó khăn, cản trở cần vượt qua

Phương pháp xử lý tình huống: Tình huống là một hoàn cảnh thực tế,

trong đó chứa đựng những mâu thuẫn Người ta phải đưa ra một quyết định trên cơ sở cân nhắc các phương án khác nhau

Tình huống trong GD là những tình huống thực hoặc mô phỏng theo tình huống thực, được cấu trúc hoá nhằm mục đích GD

Phương pháp giao nhiệm vụ: Giao nhiệm vụ là đặt HS vào vị trí nhất

định buộc các em phải thực hiện trách nhiệm cá nhân

Trong việc tổ chức HĐPT cho học sinh, giao nhiệm vụ cho đội ngũ cán

bộ lớp sẽ tạo nên thế chủ động cho các em khi điều hành hoạt động Điều đó

sẽ giúp phát triển tính chủ động, sáng tạo, khả năng đáp ứng trong mọi tình huống của HS

Phương pháp trò chơi: Phương pháp trò chơi có thể sử dụng trong

nhiều tình huống khác nhau của HĐPT như làm quen, cung cấp và tiếp nhận tri thức, đánh giá kết quả, rèn luyện các kỹ năng và củng cố nhiều tri thức đã được tiếp nhận

Phương pháp tổ chức thi hoặc hội thi: Tổ chức các cuộc thi hoặc hội

thi sẽ vừa thu hút được sự tham gia và cổ vũ của đ ng đảo học sinh, vừa phát huy tính sáng tạo của cá nhân

* Khi tổ chức các HĐPT cho học sinh cần đảm bảo các yêu cầu sau:

Đảm bảo tính mục đích

Đảm bảo tính kế hoạch

Đảm bảo tính tự nguyện, tự giác

Đảm bảo tính tập thể

Đảm bảo tính hiệu quả

1.3.5 Vai trò của hoạt động phong trào với sự phát triển nhân cách của học sinh

Người ta sinh ra là người, nhưng nhân cách chỉ hình thành trong hoạt động và giao tiếp Đó là quá trình xã hội hoá cá nhân, tiếp thu các giá trị văn hoá của gia đình, cộng đồng, xã hội và tăng dần (hay ngược lại) mức phù hợp giữa thang giá trị, thước đo giá trị, định hướng giá trị của bản thân và cộng

HĐPT của học sinh là một trong những hình thức của HĐGDNGLL hiện nay trong các trường phổ th ng, do vậy, nó cũng là một bộ phận cấu thành của hoạt động dạy học và giáo dục ở nhà trường Về phương diện thực tiễn, HĐPT là cầu nối tạo mối liên hệ hai chiều giữa nhà trường và xã hội Tổ chức cho học sinh tham gia các HĐPT, nhà trường có điều kiện để phát huy vai trò tích cực của mình đối với xã hội, là cơ hội thuận lợi để gắn học với hành, nhà trường với xã hội Đây còn là điều kiện và phương tiện để huy động nguồn lực của xã hội tham gia cùng nhà trường trong c ng tác phối hợp giáo dục toàn diện học sinh

Đối với sự hình thành, phát triển và hoàn thiện nhân cách học sinh, HĐPT của học sinh có vai trò rất quan trọng, cụ thể:

- HĐPT tạo điều kiện thuận lợi, phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh, biến quá trình giáo dục thành tự giáo dục

Trong HĐPT vai trò chủ thể có điều kiện được phát huy, học sinh được giao việc, được chủ động hoàn thành theo mục tiêu hoạt động Ví dụ hoạt động biểu diễn thời trang với các chủ đề khác nhau (bảo vệ m i trường, sống tiết kiệm, chống tệ nạn xã hội) học sinh có thể trình bày rất nhiều ý kiến sáng tạo độc đáo qua các mẫu trang phục, qua chất liệu làm trang phục như cách biểu diễn gây ấn tượng, do khống chế về số lượng cũng như chất liệu nên học sinh hoàn toàn chủ động sáng tạo trong c ng việc của mình

- HĐPT tạo cơ hội phát triển các kỹ năng và năng lực ở học sinh, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

Qua HĐPT, học sinh hình thành được một số năng lực như: Năng lực tổ chức, quản lý; năng lực tự hoàn thiện; năng lực giao tiếp; năng lực hoạt động chính trị - xã hội; khả năng làm việc nhóm, khả năng diễn đạt trước đám

đ ng; khả năng phản xạ nhanh; hình thành quan niệm sống đúng đắn, lý tưởng sống của thanh niên trong giai đoạn c ng nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước; biết chung sống hoà hợp với thiên nhiên, với xã hội và cộng đồng; biết đấu tranh với những biểu hiện sai trái của bản thân và của người khác,… HĐPT hội tụ được nhiều ưu thế giúp cho học sinh có được các kỹ năng sống đáp ứng trước yêu cầu hội nhập về kinh tế, văn hóa hiện nay

- HĐPT góp phần giáo dục tinh thần hợp tác vì mục tiêu chung, là m i trường nảy nở các tình cảm tốt đẹp, nâng cao tinh thần trách nhiệm với bản thân, bạn bè và xã hội

Để thực hiện tốt HĐPT đòi hỏi tập thể học sinh phải có sự hợp tác, đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau cùng hoàn thành nhiệm vụ, phải có sự tương tác giữa các thành viên

- HĐPT hướng hứng thú của học sinh vào các hoạt động bổ ích làm giảm thiểu tình trạng yếu kém đạo đức của học sinh

HĐPT là sân chơi thú vị với nhiều nhiều thức phong phú, nên khi học sinh đầu tư thời gian vào các hoạt động bổ ích sẽ làm giảm thời gian tham gia các hoạt động kh ng lành mạnh, hạn chế nhóm tự phát, tránh ảnh hưởng xấu

từ những tác động tiêu cực của đời sống xã hội vào học đường Bên cạnh đó, HĐPT còn phát huy được tính tích cực của học sinh yếu kém về đạo đức Qua mỗi hoạt động, học sinh sẽ xích lại gần tập thể hơn, dần dần sẽ tạo được những thói quen tốt

- HĐPT giúp nhà giáo dục sớm phát hiện năng khiếu của học sinh từ đó

có kế hoạch bồi dưỡng, tạo điều kiện cho học sinh phát triển năng khiếu, sở thích của bản thân trong học tập và cuộc sống

HĐPT giúp học sinh kiểm nghiệm được khả năng của mình từ đó có thể lựa chọn được hướng đi phù hợp với tương lai Đối với nhà tổ chức, nhà giáo dục, HĐPT giúp họ phát triển, lựa chọn các em học sinh có năng khiếu trên các mặt, từ đó đóng góp vào phong trào chung của nhà trường

- HĐPT là con đường gắn lý thuyết với thực hành, gắn giáo dục của nhà trường với thực tiễn xã hội

HĐPT là các "giờ học thực hành", các giờ học đặc biệt này đòi hỏi học sinh kh ng chỉ có kiến thức lý luận học trong sách vở mà phải có vốn hiểu biết thực tế sống động, biết vận dụng vào giải quyết các tình huống cụ thể Như vậy HĐPT làm cho quá trình dạy học và giáo dục của nhà trường dần trở lên phù hợp hơn, thiết thực hơn với thực tiễn xã hội

1.4 QUẢN LÝ CÁC HOẠT ĐỘNG PHONG TRÀO CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.4.1 Quản lý việc thực hiện mục tiêu hoạt động phong trào của học sinh

Quản lý việc thực hiện mục tiêu HĐPT là việc xây dựng và tổ chức thực hiện mục tiêu của các hoạt động này một cách đầy đủ, toàn diện, cân đối với

cả 3 yêu cầu về kiến thức, kĩ năng và thái độ Việc quản lý này dựa trên cơ sở quán triệt nguyên lí giáo dục, bảo đảm các lực lượng giáo dục trong nhà trường nắm được mục tiêu của HĐPT của học sinh

Mục tiêu phải được đưa vào kế hoạch hoạt động của nhà trường hằng năm, phải được thực hiện th ng qua các hoạt động thực tiễn, tránh lí thuyết

su ng và chung chung HĐPT ở trường THPT càng được quản lý chặt chẽ về mục tiêu thì hiệu quả, chất lượng của mỗi hoạt động càng cao

1.4.2 Quản lý xây dựng kế hoạch tổ chức hoạt động phong trào của học sinh

Xây dựng kế hoạch là việc cần thiết của người cán bộ quản lý khi tiến hành bất cứ hoạt động nào trong nhà trường, là việc làm cho tổ chức phát triển theo đúng yêu cầu và mục tiêu quản lý Để quản lý việc xây dựng kế hoạch cho HĐPT của học sinh, Hiệu trưởng cần thu thập th ng tin, xác định mục tiêu, nội dung, chương trình, phương pháp tổ chức, Cụ thể là dự kiến nội dung phải thực hiện, mục tiêu cần đạt được, dự kiến nguồn lực, bố trí thời gian, kh ng gian để thực hiện nhiệm vụ

Đối với HĐPT của học sinh, kế hoạch cho cả năm học được lồng ghép vào kế hoạch HĐGDNGLL của Hiệu trưởng Kế hoạch HĐPT của học sinh bao gồm:

Kế hoạch năm học, học kỳ: định hướng các hoạt động lớn trong năm

Kế hoạch tháng: tổ chức hoạt động theo chủ đề, chủ điểm

Kế hoạch tuần: tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, nhân

đạo, thực hiện lao động vệ sinh m i trường,,

Kế hoạch cho từng nội dung hoạt động

Quản lý xây dựng kế hoạch HĐPT của học sinh gồm:

- QL kế hoạch tuần, tháng, năm và kế hoach cho từng hoạt động;

- QL kế hoạch tham gia tập huấn kỹ năng tổ chức các HĐPT của HS