Tài liệu Chương trình Tập huấn ngữ văn Nghệ An

Nh vậy , Phan Đà ra đời từ cuộc sống bình dị của ng ời nông dân, lớn lên , trở thành một thanh niên khôi ngô tuấn tú, chí khí, thông minh...Đó là phần th ởng cho lòng tốt, sự thật thà, n

Định h ớng dạy truyền thuyết :

Sự tích thần đền Bạch Mã

(Ngữ văn 6)

Đ

Định h ớng dạy bài:

Sự tích thần đền Bạch Mã

Ngữ văn 6

I H ớng dẫn đọc, tóm tắt và tìm hiểu bố cục

1 Đọc và tóm tắt

2 H ớng dẫn tìm hiểu bố cục:

Bố cục ba phần:

- Từ đầu đến “rất quý”

Hoàn cảnh xuất thân của Phan Đà

- Tiếp đến “vô cùng”:

Cuộc đời và sự nghiệp của Phan Đà

- Còn lại: Sự tích đền Bạch Mã

II H ớng dẫn tìm hiểu truyện

1 Hoàn cảnh xuất thân (nguồn gốc):

- So sánh sự xuất hiện của Thánh Gióng và Phan Đà :

+ Sự ra đời của Thánh Gióng thuộc mô típ về sự thụ thai kì lạ

+ Phan Đà có nguồn gốc bình th ờng : Vợ chồng ng ời nông dân ở Chi Linh - Võ Liệt - Thanh Ch ơng không có con Nhặt đ ợc hũ vàng không lấy, không đòi hỏi bất cứ điều gì => Vẻ đẹp của con ng ời Nghệ : chất phác, thật thà, luôn nghĩ đến con cháu Nh vậy , Phan Đà ra đời từ cuộc sống bình dị của ng ời nông dân, lớn lên , trở thành một thanh niên khôi ngô tuấn tú, chí khí, thông minh Đó là phần th ởng cho lòng tốt, sự thật thà, nhân hậu

2 Cuộc đời và sự nghiệp của Phan Đà.

- Đặt nhân vật vào bối cảnh lịch sử của câu chuyện mà nó phản ánh: bối cảnh cuộc khởi nghĩa Lam Sơn vào thời điểm cuối 1424 đầu

1425 Khi Lê Lợi chuyển quân vào Nghệ An, nhân dân nô nức h ởng ứng cuộc khởi nghĩa Phan Đà c ỡi ngựa trắng vào thành Lục Niên ra mắt Lê Lợi

- Cho HS thảo luận so sánh cách xây dựng nhân vật Phan Đà với cách xây dựng nhân vật Thánh Gióng :

+Thánh Gióng một mình một ngựa đi đánh giặc, chiến thắng nhanh

và về trời ngay sau khi thắng giặc

+ Phan Đà :- Xin ra mắt, đ ợc ở d ới tr ớng Lê Lợi nhờ can đảm, tài năng, khôn khéo, lắm m u cơ

- Sự đam mê hát tuồng -> rơi vào sự phục kích của bọn khát máu nhà Minh ( bài học cho cuộc sống - liên hệ )

=> Cách xây dựng nhân vật Phan Đà khác hẳn cách xây dựng nhân vật Thánh Gióng (Chú ý cách XD nhân vật của truyền thuyết thời Hùng V

ơng và truyền thuyết sau thời Hùng V ơng) Từ

đó, thấy đ ợc vẻ đẹp của lòng yêu n ớc, lòng dũng cảm, sự thông minh tài trí, lòng yêu đời, yêu nghệ thuật của Phan Đà (cũng là đặc điểm rất

đáng tự hào của con ng ời Nghệ)

3 Sự tích đền Bạch Mã:

- Xây dựng những chi tiết kì ảo:

+ Sự hi sinh kì lạ: chết mà đầu không rơi, máu không chảy, ngồi trên l ng ngựa về quê mới ngã + Báo mộng cho Lê Lợi, giúp nghĩa quân thắng lợi.

 Sử dụng mô típ về sự vinh phong th ờng gặp

trong truyện truyền thuyết: Lê Lợi phong là phúc thần, lập đền thờ tại quê nhà, xếp hạng quốc tế, Đó là thái độ biết ơn và tôn vinh của nhân dân đối với nhân vật lịch sử.

III H ớng dẫn tổng kết:

+ Cốt truyện li kì, hấp dẫn.

+ Kết hợp nhiều chi tiết vừa thực, vừa hoang đ ờng, thấm đ ợm hơi thở của lịch sử

+ Ngôn ngữ kể chuyện giản dị, mộc mạc

Truyện thể hiện thái độ ngợi ca, tôn vinh của nhân

dân đối với lịch sử, khẳng định những tình cảm , hành

động yêu n ớc và nhân nghĩa luôn luôn sống cùng quê h ơng, sống mãi trong lòng nhân dân ta.

IV H ớng dẫn luyện tập:

Câu hỏi thảo luận: Qua truyền thuyết Sự tích thần đền Bạch Mã và sự tồn tại của đền cùng lễ hội đền Bạch

Mã, em hiểu đ ợc những điều gì?

=> Giải thích về sự tồn tại của đền, lễ hội đền Bạch Mã trên đất Thanh Ch ơng mấy trăm năm nay, lòng tôn kính, sự ng ỡng mộ, tự hào của nhân dân Thanh

Ch ơng nói riêng, của nhân dân xứ Nghệ nói chung

về ng ời anh hùng dân tộc đã sinh ra và lớn lên trên mảnh đất giàu truyền thống yêu n ớc này.

định h ớng dạy bài thơ " Thăm lúa"

Định h ớng dạy bài thơ

Ngữ văn 9

I H ớng dẫn HS tìm hiểu tác giả, tác phẩm

1.Tác giả: Chú ý về cuộc đời, sự nghiệp, phong cách của Trần Hữu Thung

* Phong cách: Thơ Trần Hữu Thung chân chất, mộc mạc, đằm thắm,

2 Tác phẩm:

- Sáng tác 1950 khi cuộc kháng chiến chông Thực dân Pháp diễn ra rất ác liệt Trên chiến tr ờng quân ta có những thắng lợi , ở hậu ph

ơng lo tăng gia sản xuất thi đua với tiền ph ơng

- Bài thơ đ ợc chào đón nh một bông hoa t ơi thắm trong v ờn thơ

kháng chiến đ ợc cả n ớc đón nhận và đi vào đời sống kháng chiến với sức sống lâu bền, thể hiện rõ nét phong cách thơ Trần Hữu

Thung, đ ợc tặng Giải Nhất tại Liên hoan thanh niên, sinh viên thế giới 1953

II H ớng dẫn đọc, tìm hiểu chung:

- GV h ớng dẫn đọc, tìm hiểu thể thơ, mạch cảm xúc: Hiện tại -> quá khứ -> hiện tại.

- L u ý : Thể thơ năm chữ phảng phất điệu hát dặm Nghệ Tĩnh

III H ớng dẫn đọc hiểu văn bản:

- Cánh đồng quê đ ợc miêu tả qua cảm nhận của ng ời phụ nữ nông thôn có: Hình ảnh, màu sắc, âm thanh => khung cảnh một đồng quê sắp vào mùa trong một buổi sáng đẹp trời: không gian thoáng

đãng, trong trẻo, t ơi đẹp, rộn ràng - một không gian đồng ruộng quen thuộc với mỗi ng ời Việt Nam nói chung, con ng ời xứ Nghệ nói riêng

=> Tâm trạng mừng vui, phấn chấn tr ớc thành quả lao động; sự bâng khuâng xao xuyến nhớ chồng, nhớ kỉ niệm ngày tiễn chồng ra

trận

Không gian cánh đồng quê sắp vào mùa gặt là không gian gợi

nhớ, gợi th ơng trong tâm hồn ng ời phụ nữ nông thôn có chồng đi kháng chiến

2 Hồi ức kỉ niệm :

- Không gian của buổi chia tay: cũng có những hình ảnh, âm thanh

giống buổi sáng hôm nay đi thăm đồng Không gian nghệ thuật và thời gian đồng hiện, đánh thức những kỉ niệm về buổi sáng tiễn chồng

ra trận

- HS phát hiện những chi tiết về buổi chia tay của hai vợ chồng để thấy đ

ợc nỗi nhớ của ng ời vợ thật cụ thể, thật chi tiết

- HS nêu cảm nhận của bản thân về cuộc chia tay:

+ Hình ảnh chân chất, mộc mạc của anh trai cày ra trận theo tiếng gọi của Tổ quốc

- HS nêu cảm nhận về tâm trạng ng ời vợ qua những hồi ức kỉ niệm về

buổi chia tay : Ngày chia tay đã cách bốn năm mà kỉ niệm hiện về vẫn

t ơi mới, vẫn vẹn nguyên, sống động, rõ nét Đó là một nỗi nhớ sâu sắc

và cảm động

- HS nêu cảm nhận về chất " Nghệ" trong tình cảm của hai vợ chồng : L u luyến, sâu sắc nh ng lại xấu hổ, e ấp, ng ợng ngùng, kín đáo -> cái mộc mạc chân chất thôn quê, cái đáng yêu, duyên dáng của con ng ời xứ

3 Lời tâm tình trong nỗi nhớ.

- HS thảo luận phát hiện và phân tích về nét đặc sắc trong cách diễn tả nỗi nhớ :

+ Cách tính thời gian đặc biệt :

- Tính theo vụ mùa cây trái - -Tính theo giai đoạn phát triển của chiến tr ờng

- Tính bằng cách bấm đốt ngón tay

=> Thể hiện sự dân dã, mộc mạc, chân quê; nỗi nhớ đằng đẵng của nhân vật trữ tình

+ Biểu cảm trực tiếp qua điệp từ" nhớ"

=> Nỗi nhớ th ơng da diết cảm động, gắn với công việc đồng áng Nhớ chồng, chị theo dõi tin thắng trận từ chiến tr ờng; nhớ chồng, chị thi

đua tăng gia sản xuất Đó là tình yêu chồng son sắt, thuỷ chung gắn

bó, hoà quyện với tình yêu quê h ơng đất n ớc; là tình cảm hậu ph ơng , tiền tuyến - nỗi nhớ mang hơi thở thời đại

IV H ớng dẫn tổng kết :

*Nội dung:

Bài thơ khắc hoạ thành công vẻ đẹp tâm hồn chất phác,

đằm thắm của ng ời phụ nữ xứ Nghệ trong tình cảm với chồng, với quê h ơng, đất n ớc.

* Nghệ thuật :

+ Thơ năm chữ phảng phất điệu hát dặm.

+ Ngôn ngữ giản dị, nhiều từ địa ph ơng.

+ Hình t ợng thơ mộc mạc, gần gũi.

V H ớng dẫn luyện tập:

Chất " Nghệ" trong bài thơ:

+ Không gian đồng quê.

+ Vẻ đẹp tâm hồn ng ời phụ nữ xứ Nghệ mộc mạc mà đằm thắm, tình cảm chân thành thuỷ chung sâu sắc.

+ Cách thể hiện tự nhiên, đậm chất dân gian.

+ Thể thơ phảng phất điệu hát dặm.

+ Ngôn ngữ địa ph ơng tạo sự trầm ấm, mặn mà

nh tâm hồn ng ời xứ Nghệ.