Vi du, Sinh vién muòn dii thi vào cao hpe xà bòi bpe bay nghièn cùu sinh xà bòi bpe, sinh vién phài tuàn thù theo mot cbUdng trinb tuyén chpn cùa Bò Giào due va Dào tao, nèu ed nhùng [r]
Trang 1D Ó I M Ò I D À O T A O V A N A N O C A O NANO hlSC NGÀNH XÀ HÒI HOC DÀP ÙNG NHU CAU CÒNO NGHIÉP HOÀ VA HIÉN DAI HOÀ Ò
N U Ò C T A
PGS TS NGUYEN AN LICH
TrUÒng Dai hoc Khoa hoc Xà hói va Nhàn vàn Dai hoc Quó'c già Ha Nói
Su nghiép giào due va dào tao ndi chung, xà bòi bpe nói rièng luón luòn gàn lién vói dàc dièm truyén tbdng vàn boa
va nbu càu cùa mói dàn toc, mói quó'c già va mòi tbòi ky Ijch
su kbàc nhau
1 XU HL/ÒNG PHÀT TRIEN CÙA GIÀO DUC DAI HOC
Trong nhùng thàp ky gàn day, do sii pbàt trién nhanh cùa khoa bpe, còng nghé va nén kinh tè thè giói, dà dàt ra nhiéu
vàn de Idn cho nén giào due dai bpe thè gidi De dàp ùng nbu
càu càp bàcb cùa khoa bpe va còng nghé, cùa nén kinh tè - xà bòi, bé tbòng giào due dai bpe trén toàn càu dà co nhiéu dói thay Dai bòi cùa ngànb xà bòi bpe quòc tè trong nhùng nàm gàn day cùng dà nèu ra nhùng thay dói Idn lao trong dd ed nhùng thay dói nén giào due, dào tao cùa ngànb dàp ùng nbu càu cùa qua trình toàn càu boa
Trang 2Càcb day 2 nàm, tbàng 10 nàm 1998 hói nghj quó'c té' ve giào due dai bpe trong thé'ky 21 dà kbàng djnh "the gidi ngày nay dang ebju sii ehi phó'i cùa toàn càu hoà", vùa dem lai sii giao lUu va tié'n bò khoa bpe, tàng truòng kinh te, vùa tao ra sii càng tbàng gay gàt trong nhiéu nUòe pbàt trién va dang phàt trién Dò là sii càng thàng:
Giùa toàn càu va euc bó
Giùa phó bién va eà biét
Giùa truyén thó'ng va bién dai , .i.-Giùa càch nhìn dai han va càch nhìn ngàn han
Giùa canh t r a n b càn thié't va sii quan tàm dèn bìnb dàng
ve Cd may
Giùa sii bành trUdng vó han cùa tri thùe va khà nàng co
h a n cùa con nguòi de tié'p thu
Giùa tinh thàn va vàt chat
Su nghiép giào due va dào tao dai bpe dang phài dUdng dàu vài n h ù n g thàch thùe va càng thàng do Nhieu ndi trén the gidi, nhiéu chình phù, nhiéu nhà quan ly dang tìm hiéu
mò hình dào tao dai hpe hiéu qua cao, vùa góp phàn tao ra mot xà bòi co trình dò hpe vàn cao, vùa dàp ùng nbu càu cùa tbj trUÒng lao dòng gàn lién vài nén kinh tè tri thùe; nhiéu trUdng dai hpe dà cbuyén hudng t u viéc dào tao tinh boa sang dào tao dai ehùng Sii cbuyén hudng này dàn dèn thay dói muc tièu, chUdng trình, nói dung va phUdng phàp dào tao dai hpe
Giào due dai hpe Viét Nam trong tbòi ky cóng nghiép hoà, bién dai hoà cùng dang tùng bude chuyèn budng vùa "ké't hpp dào tao tinh boa, vùa tao nén nén giào due dai hpe dai
Trang 3ehùng" vùa dàp ùng nbu càu nguón nhàn lUc cùa xà bòi vùa dàp ùng nbu càu cùa bàn thàn ngudi bpe Theo phàn loai cùa Unesco, nèu kboàng dudi 10% dàn so'trong dd tuoi (18 - 24) bpe dai bpe thì giào due là ed tinh chat "tinh boa", nghia là dai bpe dành cho mot so it ngUÒi va khi nào ty le dò dat tdi (15 - 40%) thì giào due dai bpe ed tinh chat dai ehùng Theo càcb phàn loai dò va dii bào thì giào due dai bpe Viét Nam sé tàng 30 % nàm 2010 va 40% nàm 2020 Vài xu buòng này nén giào due dai bpe Viét Nam dóng thdi phài quan tàm dèn nbu càu cùa ngUdi bpe, phài quan tàm dén nbu càu cùa sii phàt trién ben vùng cùa xà bòi
Giào due va dào tao ngànb xà bòi bpe (XHH) cùng nàm trong tié'n trình cùa giào due dai bpe nói chung Dào tao chuyèn già ngànb XHH dà va dang thay dói lòn trén nhiéu quó'c già Hàu bèt càc cbudng trình dào tao XHH trong càc trUÒng Dai bpe dà thay dói de dàp ùng chién lupe dào tao Dai bpe trén toàn càu ./ •
Su nghiép dói mài dàt nude, dói mài dào tao Dai bpe d Viét Nam cùng dà tao ed bòi cho dói mài dào tao dai bpe ngànb
X H H d n U d e t a i> » ;• • i
Do dàc dièm Ijeb su pbàt trién cùa nude ta, giào due Dai bpe nói chung, XHH nói riéng cùa mói mién dàt nUde cùng ed nhùng kbàc biét nhàt djnh Cuòi nhùng nàm 50, dàu nhùng nàm 60, mot so bài giàng ve XHH dà dUde dua vào giàng day tai càc giàng dUdng cùa trUòng Dai bpe Vàn khoa Sài Gòn, TrUÒng Dai bpe Luàt khoa Dai hpe Van Hanh va TrUdng Hành chinb Quòc già Sài Gòn Con ò Ha Nói, Bó Dai bpe va trung bpe cbuyén nghiép (nay là Bó giào due va dào tao) dà chinb thùe dua XHH vào giàng day d trUdng Dai bpe Tòng hdp Ha Npi tu nàm 1976
Trang 4II NH0NG THÀNH TUXJ VA KET QUA BUÒC DAU
H.l Nhùng bàn chùcfng trình va bài giàng dau tièn ve XHH tai Viét Nam
Vào cuó'i nhùng nàm 50, trong ehUdng trình dào tao cùa mot so' trUòng dai hpe Sài Gòn dà ed ehUdng trình giàng day
ve XHH Trong ebUdng trình này ed Nhàp món XHH, PbUdng phàp XHH, Ljeh su XHH, XHH chinb trj (XH- chinb tri hpe)
va mot so' mòn XHH cbuyén ngànb kbàc Ngoài chUdng trinb
cu nhàn, chUdng trình dào tao khoa hpe cùng dà dUde trién khai trong nhiéu nàm Mot so' giào trình, sàeh cbuyén khào .do mot so' giào vièn dupe dào tao ó ngoai quó'c dà tham già dich t h u à t va bién soan dàp ùng nhu càu hpe tàp va nghièn cùu cùa sinh vièn trong qua trình hpe tàp
ChUdng trình xà bòi bpe cùng dUpe dUa vào giàng day tai khoa Trié't hpe - TrUdng dai hpe tóng hpp Ha Nói nàm bpe
1976 - 1977 ChUdng trình này do mot so' càn bò giàng day phói hdp vài mot so' nhà nghièn cùu xà bòi hpe bién soan va dUa ra thào luàn dàn chù vài sii tham già cùa càc nhà khoa hpe Mot so' chUóng trình xà bòi bpe chuyèn ngànb cùa nUòc ngoài dà dupe djeh de tham khào, nhàt là he thó'ng chUdng trình cùa Due, Bungarie va Hungarie Mot so tài liéu tham khào co già tri dà dUde dich va in de sinh vièn dùng nbu "Cd
sd xà bòi hpe Màc - Lenin" cùa NXB Diets Berlin 1977 (djeh
t u Tièng Due ra tiéng Viét), cuò'n "Nhàp mòn xà hói hpe" cùa Fichter (Bàn djeh cùa Sài Gòn: Tu tièng Anh ra tiéng Viét )" Ngoài ra, càc bài giàng cùa càc thày giào, mot so' bài giàng cuoi nhùng nàm 1970, nhùng nàm 1980, dàu 1990 cùa giào sU Francois Houtart (giào sU ngUÒi Bì - Giàm dò'c trung tàm nghièn cùu 3 Chàu) Giào sU Dobrianop - Vién trUdng Vién xà
Trang 5bòi bpe Bungari giào sU Le Vu Kin - Vién phó vién xà bòi bpe Lién xò eù, giào sU Charles Hirchman - TrUdng khoa Xà bòi hpe trUòng Dai hpe tòng hdp Seatle Washington, giào sU Nguyén Due Nbuàn - giàm dóc Laboratoire S.E.D.E.T Paris VII, giào sU Passeron - Giàm dóc trung tàm nghièn cùu khoa bpe xà bòi Phàp là nhùng tài liéu quan trpng dà giùp cho viéc nghièn cùu va giàng day cùa càc thày, ed giào
Tu nhùng bude di han dàu trong giàng day va dào tao cùa ngànb xà bòi bpe, vói sii nò lUc cùa càc thày, co giào trong va ngoài trUdng, ngànb xà bòi bpe dà gàt bài dUpe it nhiéu thành qua ed già tri, dàt ed sd cho sii phàt trién cùa ngànb trong nhùng nàm tièp theo -' •'
// 2 Mot só'kèt qua ban dàu cùa dào tao xà hói hoc
Trong tbòi gian dàu, tuy xà bòi bpe con rat non tré, tu dpi ngù dèn kinh nghiém dào tao, nhùng vài tàm huyét nghé nghiép va sii pbói hdp nbjp nbàng trong va ngoài trUÒng, trong va ngoài nUóc nén dà tao nén nhùng bude di vùng chàc San phàm dàu tièn là dà cung càp cho xà bòi 67 eù nhàn xà bòi bpe vào nàm 1990, dà dupe phàn bó ve càc vién nghièn cùu, càc trUÒng dai bpe, càc ed so an ninb, quòc pbòng va càc
tó ebùe xà bòi 98% so eù nhàn này dà trd thành tiéin si, thac
sì khoa bpe xà bòi bpe, nghièn cùu vièn chinb, giàng vién chinb va nhiéu ngUÒi dang giù nhiém vu chù chót trong càc ed quan khoa hpe, càc tó ebùe xà bòi
San phàm tié'p theo là dà tó ebùe dào tao Idp eù nhàn xà bòi bpe tai Tp Ho Chi Minh va dà cung càp 65 eù nhàn xà bòi bpe cho càc trUòng dai hpe, càc vién nghièn cùu, càc tó chùc
xà bòi tbuòe càc tinh, thành ò phia Nam
Két qua dào tao 2 khoà eù nhàn xà bòi bpe ò hai mién dàt nUòc dà tao ed sd cho d à j tao sau dai hoc ve xà hói hoc
Trang 6ChUdng trình cu nhàn xà bòi hpe ngày càng dUpe hoàn chinb vài sii tham già cùa nhiéu nhà xà bòi bpe va dUpe bòi dóng tu vàn ve dào tao xà hói hpe cùa Bò giào due va dào tao tham djnh, trd thành ebUdng trình dào tao chinb thùe cùa Khoa xà bòi hpe - Tàm ly hpe
n.3 Su nghiép dào tao ngành xà hói hoc khòng ngùng diidc mò róng
Tu ehò là bò món xà hói hoc tbuòe khoa Trié't hoc rói dèn Khoa Xà bòi hpe - Tàm ly bpe va bién nay trd thành Khoa Xà hói bpe dóc lap Qua 5 khoà dào tao eù nhàn, ehUdng trình va phUdng phàp dào tao dà khòng ngùng dUpe dièu chinb theo chù trUdng dièu chinb cùa Bò Giào due va Dào tao va cùa Dai bpe Quòc già Ha Nói
He thó'ng dào tao eù nhàn xà bòi hpe ngày càng dUpe mò ròng Ngoài khoa Xà bòi bpe thuòc trUÒng Dai bpe khoa hpe
Xà bòi va Nhàn vàn - Dai hpe Quó'c già Ha Nói, khoa Xà hòi bpe - trUdng Dai hpe Khoa bpe Xà bòi va Nhàn vàn - Dai bpe Quó'c già t h à n h pbò' Ho Chi Minh, dèn nay vàn con co khoa
Xà bòi hpe - Phàn vién Bào chi va tuyén truyén - Hpe vién Chinb trj quó'c già Ho Chi Minh, khoa Xà bòi hpe va còng tàc
xà bòi - TrUÒng Dai bpe Còng doàn Viét Nam, hàu hè't déu dào tao eù nhàn ngành xà bòi hpe theo khung ebUdng trình chung cùa Bò Giào due va Dào tao
Cùng vài he thó'ng dào tao eù nhàn, he thó'ng dào tao thac
si va tié'n si cùng dà dUde trién khai gàn 10 nàm nay vài 3 co
sd chù yé'u dào tao sau dai hpe, dò là trung tàm xà bòi bpe -Hpe vièn chinb trj Quó'c già Ho Chi Minh, Vién Xà bòi hpe, khoa Xà bòi hpe - TrUÒng Dai hpe Khoa hpe Xà bòi va Nhàn vàn - Dai hpe Quòc già Ha Nói
Ngoài ed sd quó'c làp, mot so' trUdng dai bpe dàn làp dà tó
Trang 7chùc dào tao xà bòi hpe ChUdng trình xà bòi bpe cùng dà dupe dUa vào giàng day tai mot so khoa khòng cbuyén nhU Khoa Luàt, khoa Kinh té, khoa Ljeh su, khoa Du ljeh khoa Tàm ly, khoa Mòi trUòng, khoa Bào ehi, tbuòe Dai bpe Quòc già Ha Nói Mot so' trUòng dai hpe kbàc nbu Dai hpe Luàt, Dai bpe ThUdng mai Dai hpe Kién trùc Dai hpe An ninb Dai hpe Làm nghiép Dai bpe Su pham Dai hpe Kinh té quòc dàn cùng dà dUa "nhàp món xà bòi bpe" vào trong chUdng trình dào tao cùa minh
Cho tdi nay, ehùng ta ed 5 loai bìnb dào tao ve xà bòi bpe: Loai dào tao chinb quy tàp trung dai han tbupe càc trUdng Dai hoc quòc làp (4 ed sd)
Loai dào tao chinb quy tàp trung dai han tbupe Dai bpe
Mò bàn còng (1 ed so)
Loai hình dào tao tai chùc (2 ed sd)
Loai bìnb dào tao, bòi dUdng chuyèn de ngàn ngày
Loai bìnb dào tao long ghép xà bòi hpe vào càc chUdng trình dào tao thuóe càc ngành kbàc
Ve càp bàc dào tao ta ed 3 càp bàc: ^
Cu nhàn xà bòi hoc
Thac sì xà bòi bpe
Tièn si xà bòi hpe
Trong càc càp bàc va loai bìnb dào tao này, ehùng ta mài
ed ma so eù nhàn xà bòi bpe, ma so thac si xà bòi bpe va ma
so tièn si xà bòi bpe nói chung Chùng ta chUa eó ma so' cbuyén ngành dào tao nhU cbuyén ngành xà bòi hpe già dình,
xà bòi bpe nòng tbón Nhiéu ngành khoa bpe kbàc dà ed ma
Trang 8so' dào tao chuyèn ngành t u làu
Mae dù xà bòi hpe dà eó nhùng buòc tié'n dai trén con duòng phàt trién cùa minh va ed nhùng dóng gap quy bau cho thiic tién xà hói Tuy nhién, dói chiéu vói sii phàt trién nhanh chóng cùa xà bòi hpe thè' giói, trUÒe yèu càu cùa sii nghiép dói mài dàt nude, sii nghiép dào tao càn bó ngành xà bòi hpe dang
ed nhùng vàn de bàt càp
III TIÉP TUC DÓI MÒI CHLfONG TRÌNH, P H C O N G PHÀP
DÀO TAO VA NÀNG CAO NÀNG WC NGÀNH XÀ HÓI HOC
Dói mài ebUdng trình, nói dung va phUdng phàp dào tao là mot qua trình Dói mài phUdng phàp phài gàn lién vói dói mói nói dung ehUdng trình Vài chUdng trình nhu bién nay là rat khó dói mói phUdng phàp vi nói dung vùa nàng ve ly thuyèt, vùa phàn tàn qua nhiéu món bpe Vói chUdng trình này buóe giào vièn phài dpe, sinh vièn phài ghi chép va bpe tbuòe long Khòng nhùng thè', nhiéu món hpe de trùng nhau hoàc làp lai
n h ù n g kién thùe gió'ng nhau Do dd nén xem xét va chpn Ipc, sàp xép lai càc mòn hpe cho phù hdp vói khó'i lupng kién thùe trong tùng món hpe; trong tùng càp bpe cùng càn dièu chinb cho hpp ly ChUdng trình dào tao bàc tièn sì phài cao hdn thac
si va ehUdng trình cùa thac si phài cao hdn chUdng trình cùa
eù nhàn Tu eù nhàn dén tié'n sì là qua trình t u t h à p dèn cao cùa bé thó'ng kién thùe trong qua trình dào tao Hién nay, màt bang kién thùe giùa càc ed sd dào tao con nhiéu ehò vènh nhau Tinh da dang, phong phù trong bài giàng, trong phUòng phàp là tuy theo tùng co so dào tao, tùng thày va co giào NbUng nèu màt bang kién thùe giùa càc ed sd dào tao chénh léch nhau dàn dén chat lupng dào tao kbàc nhau va sé
Trang 9khó khan cho sinh vièn khi bpe d càc bàc cao nbu thac si, tién
si Vi du, Sinh vién muòn dii thi vào cao hpe xà bòi bpe bay nghièn cùu sinh xà bòi bpe, sinh vién phài tuàn thù theo mot cbUdng trinb tuyén chpn cùa Bò Giào due va Dào tao, nèu ed nhùng nói dung ma sinh vièn khòng dUpc bpe d chUdng trình
eù nhàn, tàt nhién sé khòng thi dUdc
ChUdng trình dào tao cùa mot ngành khoa bpe phài thè bién day dù sàc tbài cùa ngành khoa bpe dò, màc dù giùa càc ngànb khoa bpe xà bòi eó nhùng nói dung gàn nhau va eó nhùng kbài niém, pham trù vay mUdn cùa nhau NhUng nói dung cùa mói cbuyén ngànb là kbàc nhau Món xà bòi bpe chinb trj eó nhùng nói dung kién thùe gàn gùi vài xà bòi bpe phàp luàt, vói triét bpe, vói chinb sàeh xà bòi, nhàt là vói chinb trj hpe, nbung bàn chat cùa nò phài là xà bòi bpe chinb tri
Càc món xà bòi bpe cbuyén ngành khòng thè tàch ròi vói
xà bòi bpe dai cUdng, ljeh su xà bòi bpe va phUdng phàp nghièn cùu xà bòi bpe Nò phài là mot bé tbòng kién thùe tUdng dói tbòng nhàt trong qua trinb dào tao eù nhàn, nèu khòng sé tao nén sii phàn boa kién thùe trong dào tao Ngay mòn pbUdng phàp nghièn cUu xà bòi bpe cùng vày Trong cbUdng trình eó tòi 15 ddn vj bpe trình ve pbUdng phàp (kè eà phàn pbUdng phàp nghièn cUu khoa hpe cùa bó món khoa bpe Luàn) nbUng vàn eó sii phàn tàn trong giàng day Tai sao so ddn vj bpe trình trong mòn pbUdng phàp co ty le cao, nbUng viéc di thuc tàp va viét khoà luàn tòt nghiép vàn con han che két qua trong viéc vàn dung phUdng phàp ? Tai sao món xà
bòi bpe dai cUdng, càc cbuyén de ly luàn cùa xà bòi bpe bién
dai, phUdng phàp luàn cùng ed so ddn vi bpe trình tUdng dói Idn nhung phUdng phàp luàn trong nghièn cùu khoa hpe cùa
Trang 10sinh vièn, cùa hpe vièn cao bpe, cùa nghièn cùu sinh xà hói bpe vàn bj han che Diéu dà thè bién rò nhàt khi viét tièu luàn thiie tàp, khoà luàn tòt nghiép, luàn vàn cao hpe va luàn
àn tié'n si ? Tàt eà nhùng vàn de này lién quan dén cà nói
dung va phUdng phàp dào tao
ChUdng trình va phUdng phàp dào tao cùng nbu he thó'ng kién thùe xà hói hpe cùa chùng ta con eó mot kboàng càcb tUdng dò'i lòn so vói chUdng trình, nói dung, phUdng phàp dào tao, bé thó'ng kién thùe xà bòi hpe cùa nhieu trUòng trong khu viie va thè' giói Do dd rat khó lién tbòng trong dào tao Vi vày càn bién dai hoà chUdng trình va phUdng phàp dào tao
De thiic bién dUde vàn de này càn ed sii phó'i hpp cùa nhiéu
ddn vj, cùa nhiéu chuyèn già cùng nghièn cùu mói eó két qua
h ù u h i é u ' • • " "
Di dói vài dói mài chUdng trinb càn eó mot bé thó'ng bài giàng, giào trình tài liéu va dói ngù càn bò tUdng ùng TrUóc màt, ngoài bài giàng càn djeh mot so' tài liéu cho sinh vièn
t h a m khào Viéc nghièn cùu khoa hpe cho sinh vièn, truóc bèt
là phài biét dpe sàeh, dpe va nghièn cùu tài liéu Vi vày, càn
ed nhiéu tài liéu cho sinh vién dùng Vién Xà bòi hpe, càc ed
sd kbàc co thè nhàn bàn càc tài liéu san eó cho sinh vièn càc trUdng dùng de tham khào Khòng eó tài liéu cho sinh vièn nghièn cùu, sinh vièn khòng thè dói thoai va chù dòng cùng
t h a m già vài thày, eó trong qua trình giàng day
Dói mói pbUdng phàp dào tao dòi hòi thay dói nhiéu khàu, trUde bèt là dpi ngù càn bò giàng day - ,,,
TrUàe bèt càn trành vàn de thày, co khòng hpe, khòng co
qua trình nghièn cùu mòn hoc ma chinb bp lai giàng day món bpe dò Muòn giàng day mot món hpe, trUòc hét phài eó sii tich luy (bao góm kién thùe khoa bpe va kién thùe kinh