Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo thực hiện chính sách dân tộc từ 1997 đến 2005

Nh×n mét c¸ch tæng thÓ, c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu liªn quan cã thÓ chia thµnh nh÷ng nhãm chñ yÕu sau:... Nhãm thø hai: Nh÷ng nghiªn cøu tæng quan vÒ c¸c d©n téc thiÓu sè ë ViÖt Nam..[r]

Đại học quốc gia hà nội Trung tâm đào tạo, bồi d-ỡng giảng viên lý luận chính trị

- - - OO- - -

Hoàng thu thủy

Đảng bộ tỉnh thái nguyên lãnh đạo

thực hiện chính sách dân tộc từ 1997 đến 2005

Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

Mã số: 60.22.56

Luận văn thạc sĩ lịch sử

Ng-ời h-ớng dẫn khoa học : TS Nguyễn Bình Ban

Hà Nội- 2007

Mục lục

Mở đầu 3

Ch-ơng 1: Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo thực hiện chính sách dân tộc từ 1997 đến 2000 9

1.1 Tình hình thực hiện chính sách dân tộc ở địa bàn Thái Nguyên tr-ớc 1997 9

1.1.1 Đặc điểm tỉnh Thái Nguyên ảnh h-ởng tới quá trình đề ra chủ tr-ơng và thực thi chính sách dân tộc 9

1.1.2 Chính sách dân tộc của Đảng và Nhà n-ớc ta và việc quán triệt thực hiện chính sách dân tộc ở địa bàn Thái Nguyên tr-ớc năm 1997 17

1.2 Chủ tr-ơng, chính sách dân tộc của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên và sự chỉ đạo thực hiện từ 1997 đến 2000 24

1.2.1 Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên với định h-ớng lãnh đạo thực hiện chính sách dân tộc 24

1.2.2 Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo tổ chức thực hiện chính sách dân tộc từ 1997 đến 2000 30

Ch-ơng 2: Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo thực hiện chính sách dân tộc từ 2001 đến 2005 38

2.1 Bối cảnh lịch sử những năm đầu thế kỷ XXI ảnh h-ởng tới quá trình lãnh đạo thực hiện chính sách dân tộc của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên 38

2.1.1 Thuận lợi 38

2.1.2 Khó khăn 40

2.2 Chủ tr-ơng của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên về lãnh đạo thực hiện chính sách dân tộc từ 2001 đến 2005 42

2.2.1 Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên vận dụng và cụ thể hóa chủ tr-ơng của Đảng Cộng sản Việt Nam về chính sách dân tộc 42

2.2.2 Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo tổ chức thực hiện chính sách dân tộc từ 2001 đến 2005 48

Ch-ơng 3: Thành tựu, hạn chế và kinh nghiệm lãnh đạo thực hiện chính sách dân tộc của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên từ 1997 đến 2005 69

3.1 Thành tựu và hạn chế 69

3.1.1 Thành tựu 69

3.1.2 Hạn chế 76

3.2 Một số kinh nghiệm chủ yếu về lãnh đạo thực hiện chính sách dân tộc của

Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên 80

3.2.1 Kết hợp chặt chẽ sự giúp đỡ của Trung -ơng, t-ơng trợ của các địa ph-ơng khác, với tinh thần nỗ lực tự thân trong thực hiện chính sách dân tộc 80

3.2.2 Phát huy sức mạnh của hệ thống chính trị địa ph-ơng nhất là ở cấp cơ sở trong thực hiện chính sách dân tộc 82

3.2.3 Phải xác định đ-ợc trọng tâm, trọng điểm để đầu t- các nguồn lực, tạo ra các b-ớc phát triển đột phá 85

3.2.4 Mỗi tổ chức Đảng và Đảng viên phải thấm nhuần sâu sắc ph-ơng châm h-ớng về cơ sở, h-ớng về cộng đồng dân c- trong quá trình thực hiện chính sách dân tộc 88

3.2.5 Phát huy mạnh mẽ vai trò chủ thể của đồng bào dân tộc thiểu số trong việc thực hiện chính sách dân tộc ở địa bàn cơ sở 90

Kết luận 92

Danh mục tài liệu tham khảo 95

Phụ lục 100

mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Vấn đề dân tộc và quan hệ dân tộc từ lâu và hiện nay vẫn là một trong những vấn đề phức tạp trên thế giới Từ thập niên cuối của thế kỷ XX và những năm đầu của thế kỷ XXI, các biến cố trên thế giới đã nói lên vấn đề dân tộc vẫn là vấn đề thời

sự nóng bỏng của nhân loại Do đó, việc tìm kiếm con đ-ờng giải quyết vấn đề dân tộc luôn đ-ợc các nhà chính trị và khoa học trên thế giới đặc biệt quan tâm

ở Việt Nam, từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam thành lập đến nay, vấn đề dân tộc chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng trong đ-ờng lối của Đảng ở các thời kỳ,

không chỉ nhằm phục vụ cho các nhiệm vụ chính trị tr-ớc mắt, mà còn xuất phát từ bản chất của cuộc cách mạng do con ng-ời và vì con ng-ời Mức độ hiện thực hoá

chính sách dân tộc trong cuộc sống tuỳ thuộc vào rất nhiều yếu tố, trong đó có năng lực cụ thể hoá và tổ chức thực hiện của tổ chức Đảng và chính quyền từng địa ph ơng Do đó, nghiên cứu tình hình thực hiện chính sách dân tộc ở từng địa ph-ơng

sẽ cho thấy tính lịch sử- cụ thể về quá trình chuyển tải chính sách dân tộc của Đảng

vào thực tiễn của mỗi đơn vị hành chính lãnh thổ

Thái Nguyên là một tỉnh có 8 dân tộc c- trú xen kẽ: Kinh, Tày, Nùng, Dao, Sán Dìu, Sán Chay, Hmông, Hoa Các dân tộc thiểu số chiếm 24,76% trong tổng số dân c- toàn tỉnh Trong tiến trình lịch sử dựng n-ớc và giữ n-ớc hàng ngàn năm, các

dân tộc thiểu số đã gắn bó, đoàn kết cùng dân tộc Kinh, tạo thành một khối cộng c-,

cộng lợi, cộng cảm và cộng mệnh, với sự thống nhất trong đa dạng về văn hoá tộc

ng-ời Với đặc điểm kết cấu dân c- nêu trên, việc lãnh đạo thực hiện chính sách dân tộc chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng trong chức năng lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên ở các thời kỳ lịch sử Thực hiện tốt chính sách dân tộc mới củng cố

đ ợc khối đại đoàn kết toàn dân, giữ vững ổn định chính trị, phát huy sức mạnh nhân dân trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Do có tầm quan trọng đặc biệt về ph-ơng diện địa- chính trị đối với toàn vùng Đông Bắc và Thủ đô Hà Nội, nên thực hiện

chính sách dân tộc của Thái Nguyên không chỉ có ý nghĩa tự thân, mà còn ảnh

h-ởng đến cục diện phát triển chung của đất n-ớc

ý thức đ-ợc điều đó, trong suốt tiến trình cách mạng, đặc biệt từ khi tái lập tỉnh (1997) đến nay, Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên rất coi trọng lãnh đạo thực hiện chính sách dân tộc, nh- xoá đói giảm nghèo, định canh định c-, phát triển kinh tế, chăm lo đời sống của nhân dân, bảo vệ phát huy bản sắc văn hoá các dân tộc, củng

cố cơ sở chính trị trong quần chúng Bên cạnh những thành công đã đạt đ-ợc, trong quá trình thực hiện chính sách dân tộc ở Thái Nguyên cũng bộc lộ những hạn chế cần phải đ-ợc nhận diện đầy đủ Đó là: khoảng cách chênh lệnh về trình độ phát triển giữa dân tộc thiểu số và đa số tiếp tục bị đẩy ra xa thêm; bản sắc văn hoá các dân tộc bị xói mòn; đội ngũ cán bộ dân tộc vừa yếu về năng lực vừa bất hợp lý về cơ cấu; môi tr-ờng sinh thái bị đe dọa nghiêm trọng; tín ng-ỡng- tôn giáo diễn biến

phức tạp, những vấn đề đó có ảnh h-ởng trực tiếp đến cuộc sống an ninh và an sinh

của đồng bào các dân tộc

Diễn biến vấn đề dân tộc ở Thái Nguyên cần đ-ợc nhìn nhận khách quan

toàn diện, không chỉ từ góc độ của các nhà tổ chức thực tiễn, mà đặc biệt từ lăng

kính của ng-ời nghiên cứu Trên cơ sở t- duy và ph-ơng pháp khoa học cho phép

đúc kết các kinh nghiệm hữu dụng phục vụ quá trình hoàn thiện chính sách dân tộc, khắc phục những cách nhìn phiến diện khi tổng kết, đánh giá tình hình thực hiện chính sách dân tộc ở tỉnh Thái Nguyên

Do đó, việc thực hiện đề tài “ Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo thực hiện

học và thực tiễn

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong tiến trình cách mạng Việt Nam, vấn đề dân tộc và chính sách dân tộc luôn đ-ợc Đảng và Nhà n-ớc ta rất quan tâm Mỗi thời kỳ lịch sử, tr-ớc yêu cầu của nhiệm vụ chính trị mới đòi hỏi, Đảng lại có chủ tr-ơng, chính sách, giải pháp mới phù hợp Chính vì vậy, vấn đề dân tộc và chính sách dân tộc của Đảng luôn đ-ợc giới lý luận và các nhà lãnh đạo quan tâm nghiên cứu Trên phạm vi cả n-ớc đã có nhiều công trình đề cập đến vấn đề này ở những góc độ khác nhau Nhìn một cách tổng thể, các công trình nghiên cứu liên quan có thể chia thành những nhóm chủ yếu sau:

Nhóm thứ nhất: Sự tổng kết của Đảng Cộng sản Việt Nam, rút kinh nghiệm,

đề ra đ-ờng lối, chủ tr-ơng chính sách dân tộc ở n-ớc ta Sự tổng kết đó đ-ợc phản

ánh trong các Văn kiện Đại hội VI, VII, VIII, IX, một số Nghị quyết Hội nghị Ban chấp hành Trung -ơng, Nghị quyết Bộ chính trị, Đây là những quan điểm đánh giá chính thức của Đảng ta về quá trình lãnh đạo thực hiện chính sách dân tộc

Nhóm thứ hai: Những nghiên cứu tổng quan về các dân tộc thiểu số ở Việt

Nam Đáng chú ý trong số này là: “ Cộng đồng quốc gia dân tộc Việt Nam” của

Đặng Nghiêm Vạn; “ Các dân tộc thiểu số trong sự phát triển kinh tế xã hội ở miền

núi” của Bế Viết Đẳng (Chủ biên); “ Xóa đói giảm nghèo ở vùng dân tộc thiểu số n-ớc ta hiện nay- thực trạng và giải pháp của Hà Quế Lâm; “ Dân số và dân số tộc

cấp bách liên quan đến mối quan hệ dân tộc hiện nay của Phan Hữu Dật Có thể

thống kê nhiều hơn nữa những công trình loại này, song đây là những nghiên cứu tổng hợp, nên chỉ mang đến những nhận định khái quát về đặc điểm địa lý, văn hóa xã hội, về thành phần dân tộc và sự phân bố các dân tộc thiểu số ở Việt Nam Từ đó rút ra một số giải pháp nhằm khắc phục những khó khăn về đời sống của đồng bào các dân tộc thiểu số, đồng thời đóng góp cơ sở khoa học cho việc thực hiện tốt hơn chính sách bình đẳng dân tộc của Đảng Cộng sản Việt Nam

Nhóm thứ ba: Những nghiên cứu về chính sách dân tộc của Đảng và nhà

n-ớc ta Tiêu biểu trong số này có các công trình: “ Vấn đề dân tộc và chính sách dân tộc của Đảng và Nhà n-ớc ta” (Tập bài giảng), Phân viện Hà Nội, Học viện

Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh; “ Chính sách và chế độ pháp lý đối với đồng bào

dân tộc và miền núi” , Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; “ Hệ thống các văn bản

núi; “ Vấn đề dân tộc và chính sách dân tộc của Đảng Cộng sản Việt Nam” , Ban T- t-ởng- Văn hóa Trung -ơng; “ Một số vấn đề cần biết về dân tộc và chính sách

dân tộc của Đảng và Nhà n-ớc ta”, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam Nhìn chung, đây là những tài liệu cơ bản cung cấp cho cán bộ Đảng viên và nhân dân nhận thức đúng, hiểu đ-ợc những nội dung cơ bản nhất về dân tộc và quan hệ dân

tộc cũng nh- những chính sách dân tộc đúng đắn, nhất quán của Đảng và Nhà n-ớc

ta, qua đó góp phần thực hiện nhiệm vụ xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc

Nhóm thứ t-: Một số luận án Tiến sỹ, Luận văn thạc sỹ chuyên ngành Lịch

sử Đảng Cộng sản Việt Nam Trong thời gian qua và hiện nay trên phạm vi cả n-ớc

có một số đề tài nghiên cứu việc thực hiện chính sách dân tộc của Đảng ở một số địa ph-ơng cụ thể nh- ở Lâm Đồng, Ninh Thuận Ngoài ra, còn có nhiều bài viết đăng trên các tạp chí đã đề cập đến giải quyết vấn đề dân tộc và chính sách dân tộc của

Đảng và Nhà n-ớc ta trong thời kỳ đổi mới

Bên cạnh đó, có một số các Nghị quyết của Tỉnh uỷ, Hội đồng nhân dân, các báo cáo tổng kết của Uỷ ban nhân dân tỉnh, của các ngành, các cơ quan đề cập

đến những thành công, hạn chế và các giải pháp trong việc thực hiện chính sách dân tộc của Đảng ở từng địa ph-ơng

Các công trình nghiên cứu trên nói chung đều khẳng định vai trò to lớn và

sự đúng đắn, nhất quán của Đảng trong việc đề ra và lãnh đạo thực hiện chính sách

đối với các dân tộc thiểu số trong cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, trong cách mạng xã hội chủ nghĩa cũng nh- trong công cuộc đổi mới hiện nay Những công trình và báo cáo nêu trên là những nguồn t- liệu quý, cung cấp cơ sở thực tiễn và cách tiếp cận về chính sách dân tộc và tình hình thực hiện chính sách dân tộc ở n-ớc

ta

Tuy nhiên, đến nay vẫn ch-a có công trình nghiên cứu nào đề cập một cách

đầy đủ, có hệ thống vấn đề “ Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo thực hiện chính sách dân tộc từ 1997 đến 2005” d-ới góc độ tiếp cận của khoa học Lịch sử Đảng

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Dựa trên kết quả nghiên cứu, mục đích của luận văn là làm rõ quá trình và vai trò của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên trong lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện chính sách dân tộc ở Thái Nguyên từ năm 1997 đến 2005

3.2 Nhiệm vụ của đề tài

- Hệ thống hoá các chủ tr-ơng của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên về lãnh đạo thực hiện chính sách dân tộc trên địa bàn tỉnh từ 1997 đến 2005

- Đánh giá khách quan, toàn diện quá trình tổ chức chỉ đạo thực thi chính sách dân tộc của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên từ 1997 đến 2005

- Rút ra thành công, hạn chế và kinh nghiệm về sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên đối với quá trình thực hiện chính sách dân tộc từ 1997 đến 2005

4 Đối t-ợng và phạm vi của đề tài

4.1 Đối t-ợng của đề tài

Đối t-ợng nghiên cứu của luận văn là hệ thống chủ tr-ơng, chính sách và biện pháp tổ chức thực thi chính sách dân tộc của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên từ

1997 đến 2005

4.2 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

- Về thời gian:

Nghiên cứu từ 1997 đến 2005 Năm 1997 là năm tái lập tỉnh Thái Nguyên, sau một thời gian hợp nhất với tỉnh Bắc Kạn thành tỉnh Bắc Thái Năm 2005 là năm diễn ra Đại hội Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lần thứ XVII (tháng 12- 2005)

- Về không gian:

Nghiên cứu sự vận dụng, cụ thể hóa chính sách dân tộc và tổ chức thực hiện chính sách dân tộc trên địa bàn toàn tỉnh, trong đó tập trung nghiên cứu, khảo sát trên địa bàn một số huyện (xã) trọng điểm

- Về nội dung:

Chính sách dân tộc có nội dung rất rộng, thể hiện trên tất cả các mặt chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, quốc phòng, an ninh , đề tài chỉ giới hạn ở bốn nhóm chính sách chủ yếu: chính sách kinh tế (xoá đói giảm nghèo, phát triển kinh tế), chính sách chăm lo trí lực và thể lực (giáo dục - đào tạo, y tế, nâng cao đời sống vật chất), chính sách bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá các dân tộc, chính sách cán

bộ dân tộc thiểu số

5 Nguồn t- liệu và ph-ơng pháp nghiên cứu

5.1 Nguồn t- liệu

- Văn kiện kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin và t- t-ởng Hồ Chí Minh

về vấn đề dân tộc; quan điểm, đ-ờng lối, chủ tr-ơng của Đảng Cộng sản Việt Nam

về vấn đề dân tộc và chính sách dân tộc

- Các nguồn t- liệu thành văn có liên quan đến vấn đề dân tộc và t- liệu khảo sát điền dã Đó là các văn kiện của Đảng, Nhà n-ớc và Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên, báo cáo của các cơ quan ban, ngành trong tỉnh; những công trình nghiên cứu của các tác giả liên quan đến đề tài luận văn; niên giám thống kê hàng năm của Trung -ơng và địa ph-ơng

5.2 Ph-ơng pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các ph-ơng pháp chủ yếu là ph-ơng pháp lịch sử, ph-ơng

pháp lôgíc Ngoài ra, luận văn còn sử dụng ph-ơng pháp thống kê, phân tích, so sánh để đối chiếu, bảo đảm độ chính xác, tin cậy của các dữ liệu trong luận văn,

đồng thời làm cơ sở cho những nhận định và khái quát vấn đề

6 Những đóng góp mới của luận văn

- Cung cấp một cách khách quan, toàn diện tình hình thực hiện chính sách

dân tộc ở tỉnh Thái Nguyên và đóng góp thêm nguồn t- liệu để nghiên cứu, giảng dạy các nội dung liên quan đến chính sách dân tộc của Đảng Cộng sản Việt Nam

- Các nhận định, kết luận và kinh nghiệm đ-ợc đúc rút sẽ góp phần cung

cấp luận cứ khoa học để tiếp tục hoàn thiện các giải pháp thực hiện chính sách dân tộc của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên trong tình hình mới

7 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 ch-ơng, 6 tiết

Ch-ơng 1

đảng bộ tỉnh thái nguyên lãnh đạo thực hiện

chính sách dân tộc từ 1997 Đến 2000 1.1 tình hình thực hiện chính sách dân tộc ở địa bàn thái nguyên tr-ớc 1997

1.1.1 Đặc điểm tỉnh Thái Nguyên ảnh h-ởng tới quá trình đề ra chủ tr-ơng và thực thi chính sách dân tộc

Thái Nguyên là tỉnh thuộc khu vực miền núi và trung du Bắc Bộ, là trung tâm của vùng Đông Bắc, có vị trí tiếp giáp với đồng bằng Bắc Bộ và miền núi phía Bắc, là vùng nối giữa thủ đô Hà Nội với các tỉnh miền núi phía Bắc Trong quá trình lịch sử, địa danh và địa giới Thái Nguyên cũng có nhiều sự thay đổi

Vào thời Hùng V-ơng vùng đất Thái Nguyên thuộc bộ Vũ Định, một trong

15 bộ của n-ớc Văn Lang Vào thế kỷ X- thời nhà Đinh, Tiền Lê đã chia đất n-ớc ra làm 10 đạo, đến năm 1010 khi Lý Thái Tổ lên ngôi thay đổi 10 đạo thành 24 lộ, các vùng xa xôi gọi là châu, Thái Nguyên là một trong các châu thời ấy Tới thời Minh Mạng thứ 12 (1831) đất n-ớc đ-ợc chia thành các tỉnh hạt, từ đó trấn Thái Nguyên

đ-ợc đổi thành tỉnh Thái Nguyên Vào thời thuộc Pháp, năm 1900 chính quyền thực dân cho tách phủ Thông Hóa ra thành tỉnh Bắc Kạn gồm 5 huyện: Na Rì, Chợ Rã, Ngân Sơn, Chợ Đồn và Bạch Thông

Ngày 21/4/1965, ủy ban th-ờng vụ Quốc hội quyết định hợp nhất hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn thành tỉnh Bắc Thái Năm 1985 thành lập thêm một đơn vị hành chính là thị xã Sông Công

Ngày 6/11/1996, tại kỳ họp thứ 10, khóa IX Quốc hội n-ớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ra nghị quyết về việc phân chia lại địa giới hành chính một

số tỉnh và Bắc Thái lại đ-ợc tách thành hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn Kể từ ngày 1/1/1997, các đơn vị hành chính của tỉnh Thái Nguyên chính thức đi vào hoạt

động [3, tr.11- 12]

Ngày 22/12/1996, Bộ Chính trị ra Quyết định 131/QĐNS/TW về việc kết thúc hoạt

động của Đảng bộ và Tỉnh ủy Bắc Thái, đồng thời thành lập Đảng bộ Thái