Tư tưởng Hồ Chí Minh giữ vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống tinh thần của nhân dân ta. Vậy tư tưởng Hồ Chí Minh là gì? tư tưởng Hồ Chí Minh có nguồn gốc từ đâu? Sau đây chúng ta sẽ đi tìm hiểu về vấn đề này.
Trang 1A MỞ ĐẦU
Điều 4 Hiến pháp 1992 có qui định: “Đảng cộng sản Việt Nam, đội tiên phong của giai cấp công nhân Việt Nam, đại biểu trung thành quyền lợi của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc, theo chủ nghĩa Mác - Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội” cho thấy tầm quan trọng của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với việc lãnh đạo toàn thể
đất nước ta Muốn đi sâu nghiên cứu tìm hiểu vấn đề này, trước hết, chúng ta phải tìm hiểu cặn kẽ
và chính xác nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh để rồi từ đó mới có thể đi sâu vào các mặt khác
B NỘI DUNG
1 Tư tưởng và truyền thống Việt Nam.
Dân tộc Việt Nam trong hàng ngàn năm lịch sử đã tạo lập cho mình một nền văn hóa riêng Chính sức mạnh truyền thống tư tưởng và văn hóa đó của dân tộc đã thúc giục Hồ Chí Minh ra đi tìm tòi, học tập, tiếp thu văn hóa của nhân loại
Trước hết, đó là chủ nghĩa yêu nước và ý chí đấu tranh anh dũng bất khuất Từ văn hóa dân gian
đến văn hóa bác học, từ những nhân vật truyền thuyết đến các tên tuổi sang ngời trong lịch sử đều
đã phản ánh chân lý đó một cách hùng hồn Tinh thần yêu nước đã trở thành đạo lý, triết lý sống, niềm tự hào của con người Việt Nam
Thứ hai là tinh thần nhân nghĩa, truyền thống đoàn kết, tương thân tương ái, Hồ Chí Minh đã
chú ý kế thừa và phát huy sức mạnh của truyền thống nhân nghĩa, nhấn mạnh 4 chữ “đồng”: đồng tình, đồng sức, đồng lòng, đồng minh
Thứ ba, dân tộc Việt nam là một dân tộc có truyền thống lạc quan, yêu đời trong muôn vàn
nguy hiểm, khó khăn người lao động vẫn động viên nhau “chớ thấy sóng cả mà ngã tay chèo” Tinh thần lạc quan đó có cơ sở từ niềm tin vào sức mạnh của bản thân mình, tin vào sự tất thắng của chân
lí, chính nghĩa, dù trước mắt còn đầy gian truân, khổ ải phải chịu đựng, vượt qua Hồ Chí Minh chính là hiện thân của tinh thần lạc quan đó
Thứ tư, dân tộc Việt Nam là một dân tộc cần cù, dũng cảm, thông minh, sáng tạo trong sản xuất
và chiến đấu nên cũng là một dân tộc ham học hỏi và không ngừng mở rộng cửa đón nhận tinh hoa văn hóa của nhân loại trên cơ sở giữ vững bản sắc Việt Nam của dân tộc
Như vậy, lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước đã hình thành cho Việt nam các giá trị truyền thống dân tộc phong phú, vững bền Trong đó chủ nghĩa yêu nước là cốt lõi, là dòng chảy chính xuyên suốt trường kì lịch sử
2 Tinh hoa văn hóa nhân loại.
Trước khi ra đi tìm đường cứu nước, hồ Chí Minh đã được hấp thụ nền Quốc học và Hán học khá vững vàng, chắc chắn Trên hành trình cứu nước Người đã tiếp thu tinh hoa và văn hóa nhân loại, vốn sống, vốn kinh nghiệm để làm giàu cho tri thức của mình và phục vụ cho cách mạng Việt Nam
Những giá trị phương Đông:
Những ảnh hưởng do tác động của Nho giáo, Phật giáo và Đạo giáo đến tiến trình hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh Người đã biết phê phán những cái lạc hậu để tiếp thu những yếu
tố tích cực, phù hợp với điều kiện lịch sử và thực tiễn cách mạng Việt Nam
Nho giáo người tiếp thu khoa học về đạo đức và phép ứng xử, tư tưởng và triết lí hành động, tư tưởng về nhập thế, hành đạo; triết lí nhân sinh, lấy tu thân làm gốc và có lí tưởng về một xã hội bình trị, thế giới đại đồng
Trang 2Phật giáo la tư tưởng vị tha, từ bi, bác ái, thương người; là nếp sống đạo dức trong sạch, giản dị, chăm lo làm điều thiện, có tinh thần bình đẳng, dân chủ, đề cao lao động, chống lười biếng; phái Trúc Lâm ở Việt Nam còn chủ trương gắn bó với nhân dân, với đất nước
Ngoài Nho giáo và Phật giáo, tư tưởng Hồ chí Minh còn chịu sự ảnh hưởng của tư tưởng chủ nghĩa tam dân của Tôn Trung Sơn (dân tộc độc lập, dân quyền tự do, dân sinh hạnh phúc); tư tưởng
của Lão tử, Mặc tử,…
Những giá trị phương Tây:
Trong thời gian ba mươi năm hoạt động cách mạng ở nước ngoài ( từ 1911 đến 1941) Hồ chí
Minh có sự ảnh hưởng sâu sắc của nền văn hoá dân chủ và cách mạng phương Tây đặc biệt là Anh, Pháp, Mỹ Đến với nước Pháp - quê hương của lý tưởng tự do, bình đẳng, bác ái, Nguyễn Ái Quốc được tiếp xúc trực tiếp với những tư tưởng của các nhà tư tưởng như Voltaire, Rousseau, Montésquieu,… cùng những lý luận gia của Đại cách mạng Pháp năm 1789 Bên cạnh đó, Nguyễn
Ái Quốc còn tiếp thu tư tưởng dân chủ và tù đó hình thành được phong cách làm việc dân chủ của mình trong cuộc sống thực tiễn
3 Chủ nghĩa Mác - Lênin
Tư tưởng Hồ Chí Minh là thuộc hệ tư tưởng Mác-Lê nin mà hạt nhân tư tưởng là triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử Chủ nghĩa Mac-Lê nin là cơ sở thế giới quan và phương pháp luận của tư tưởng Hồ Chí Minh và là nguồn gốc lí luận trực tiếp, quyết định bản chất tư tưởng của Người Nhờ thế giới quan và phương pháp luận ấy mà Nguyễn Ái Quốc đã tiếp thu và chuyển hóa được những hiểu biết quý báu của các thế hệ trước tạo nên hệ thống tư tưởng của mình Hơn thế nữa, Người còn có thể vận dụng một cách sáng tạo, phát triển và làm phong phú
Con đường Nguyễn Ái Quốc đến với chủ nghĩa Mác-Lê nin có những đặc điểm chủ yếu sau:
Thứ nhất, Người phân tích, đánh giá, về các phong trào yêu nước chống thực dân Pháp giai đạn
cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX một cách chính xác Người nhận thấy, đường lối quân chủ hay dân chủ, cách mạng hay cải lương của các sĩ phu yêu nước đều không đáp ứng được yêu cầu thực tiễn giai phóng dân tộc
Thứ hai, ở Nguyễn Tất Thành đã có sự thống nhất giữa mục đích và phương pháp ra đi tìm
đường cứu nước giải phóng dân tộc Nhờ đó, trong suốt những năm bôn ba nước ngoài học tập và khảo nghiệm, Nguyễn Tất Thành đã hoàn thiện trí tuệ của mình bằng vốn hiểu biết văn hóa chính trị
và thực tiễn cuộc sống phong phú của cả nhân loại Người đã rút ra được một số kết luận: chủ nghĩa
tư bản, đế quốc ở đâu cũng tàn bạo, độc ác, bất công; người lao động ở đâu cũng bị áp bức, bóc lột, chà đạp; dù màu da có khác nhau nhưng trên đời này chỉ có hai giống người “giống người áp bức bóc lột và giống người bị áp bức bóc lột” và cũng chỉ có một tình hữu ái là thật, đó là tình hữu ái vô sản
Thứ ba, khác với các nhà trí thức phương Tây đến với chủ nghĩa Mác-Lênin chủ yếu như đến với
một học thuyết, nhằm giải quyết những vấn đề về tư duy hơn là hành động; Nguyến Ái Quốc đến với chủ nghĩa Mác-Lênin là để tìm kim chỉ nam cho sự nghiệp cứu nước, giải phóng dân tộc, tức là
từ nhu cầu thực tiễn của cách mạng Việt Nam Nhờ Lênin, Người tìm thấy “con đường giải phóng chúng ta” và từ Lênin Người đã trở lại nghiên cứu Mác sâu hơn
Thứ tư, khác với nhiều nhà cách mạng thế giới, Nguyễn Ái Quốc tiếp thu chủ nghĩa Mác-Lê nin
theo phương pháp nhận thức macxit và theo lối “đắc ý, vong ngôn” của phương Đông, cốt nắm lấy cái tinh thần, cái bản chất, chứ không chịu trói buộc trong cái vỏ ngôn từ Người vận dụng lập
Trang 3trường, quan điểm và phương pháp của chủ nghĩa Mác-Lê nin để tự tìm ra những chủ trương, giải pháp, đối sách phù hợp cho cách mạng Việt Nam Như vậy, sự kết hợp cả hai phương pháp Đông -Tây với thực tiễn cách mạng Việt Nam đã trở thành đặc trưng riêng trong quá trình phát triển nhận thức, tư tưởng của Hồ Chí Minh
4 Những phẩm chất cá nhân của Hồ Chí Minh.
Cuối cùng, phải kể đến những nhân tố chủ quan thuộc về phẩm chất cá nhân của Nguyễn Ái Quốc - một con người sống có hoài bão, có lí tưởng yêu nước, thương dân, có bản lĩnh và có lòng tin vào nhân dân và chính mình đã tìm thấy con đường chân chính cho sự nghiệp cứu nước và giải phóng các dân tộc thuộc địa
Thứ nhất, đó là tư duy độc lập tự chủ, sáng tạo và luôn sáng suốt trong mọi hoàn cảnh Với đầu
óc phê phán tinh tường, Người nghiên cứu tìm hiểu các cuộc cách mạng tư sản hiện đại, đánh giá đúng bản chất các cuộc cách mạng và không để bị đánh lừa bởi cái hào nhoáng bên ngoài
Thứ hai, là sự khổ công học tập và rèn luyện để chiếm lĩnh vốn tri thức phong phú của thời đại,
vốn kinh nghiệm đấu tranh của phong trào giải phóng dân tộc, phong trào công nhân Quốc tế để có thể tiếp cận với chủ nghĩa Mác- Lê nin, khoa học về cách mạng của giai cấp vô sản quốc tế
Thứ ba, đó là tâm hồn của một nhà yêu nước, một chiến sĩ cộng sản nhiệt thành cách mạng, một
trái tim yêu nước thương dân, thương yêu những người cùng khổ, sẵn sàng chịu đựng những hi sinh cao nhất vì độc lập Tổ quốc, vì tự do, hạnh phúc của đồng bào
Những phẩm chất trên đã trở thành một trong những nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh và có vai trò quan trọng trong việc hình thành, phát triển tư tưởng của Người, giúp Người hiểu rõ bản chất của những vấn đề trong thực tại, tìm và phát hiện những vấn đề mới nảy sinh và có những tiên đoán chính xác về nhũng gì sẽ diễn ra trong tương lai
C KẾT LUẬN
Có thể khẳng định rằng trong các nguồn gốc tư tưởng nêu trên thì chủ nghĩa Mác-Lênin là nguồn gốc quan trọng nhất, có ảnh hưởng sâu sắc nhất dến tư tưởng Hồ Chí Minh Không có chủ nghĩa Mác-Lênin thì cũng không có tư tưởng Hồ Chí Minh sánh ngang tầm lịch sử và thời đại để giải quyết đúng đắn những vấn đề thực tiễn đặt ra của cách mạng Việt Nam Đảng ta đã xác định lấy chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động, bởi vậy, việc xác định rõ ràng nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh để vận dụng và phát triển nó trong những bối cảnh nhất định, nhất là thời kì hiện nay có ý nghĩa vô cùng to lớn Từ đó, với tư tưởng Hồ chí Minh, cả dân tộc ta sẽ vượt qua mọi thách thức đồng thời nắm lấy những cơ hội đúng lúc để đất nước ta phát triển ngày càng “đàng hoàng hơn, to đẹp hơn” như đúng lời Bác Hồ kính yêu từng mong đợi