Thế giới nghệ thuật trong truyện ngắn hoàng minh tường qua hai tập truyện ngắn ngọc đất và nàng eva mù

Theo đó, cùng với sự đổi mới mọi mặt của đời sống, sự đổi mới trên lĩnh vực văn học nghệ thuật cũng diễn ra mạnh mẽ, các thế hệ nhà văn đã nhanh chóng hướng ngòi bút tới nhiều phạm vi ph

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA NGỮ VĂN

THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT TRONG TRUYỆN NGẮN HOÀNG

MINH TƯỜNG QUA HAI TẬP TRUYỆN NGẮN

MỤC LỤC

MỤC LỤC - 1

MỞ ĐẦU - 3

1 Lí do chọn đề tài - 3

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề - 4

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - 5

3.1 Đối tượng nghiên cứu - 5

3.2 Phạm vi nghiên cứu - 5

4 Giới thuyết thuật ngữ - 6

5 Phương pháp nghiên cứu - 7

6 Bố cục khóa luận - 9

NỘI DUNG - 10

Chương 1: Cảm hứng nghệ thuật trong “Ngọc đất” và “Nàng Eva mù” của Hoàng Minh Tường - 10

1.1 Về hiện thực cuộc sống - 10

1.1.1 Cuộc sống nông thôn trong sự chuyển mình - 10

1.1.2 Cuộc sống thị thành trong vòng xoay thế sự - 17

1.2 Về chân dung con người - 25

1.2.1 Hình ảnh người nông dân lao động - 26

1.2.2 Hình ảnh người trí thức nơi phố thị - 30

Chương 2: Không - Thời gian nghệ thuật trong “Ngọc đất” và “Nàng Eva mù”của Hoàng Minh Tường - 35

2.1 Không gian nghệ thuật - 35

2.1.1 Không gian nơi làng quê - 35

2.1.2 Không gian nơi thị thành - 38

2.2 Thời gian nghệ thuật - 41

2.2.1 Thời gian đồng hiện - 42

2.2.2 Thời gian đảo ngược - 43

Chương 3 Ngôn ngữ và giọng điệu trong “Ngọc đất”và “Nàng Eva mù” của Hoàng Minh Tường - 46

3.1 Ngôn ngữ - 46

3.1.1 Ngôn ngữ giàu hình tượng cảm xúc - 46

3.1.2 Ngôn ngữ đậm chất khẩu ngữ - 49

3.2 Giọng điệu - 51

3.2.1 Giọng mềm mại, tha thiết - 52

3.2.2 Giọng triết lí, suy tưởng - 53

3.2.3 Giọng vô âm sắc - 55

KẾT LUẬN - 59

TÀI LIỆU THAM KHẢO - 60

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Sau 1975, lịch sử Việt Nam bước sang trang mới, thời kỳ đất nước độc lập, thống nhất toàn vẹn Theo đó, cùng với sự đổi mới mọi mặt của đời sống, sự đổi mới trên lĩnh vực văn học nghệ thuật cũng diễn ra mạnh mẽ, các thế hệ nhà văn đã nhanh chóng hướng ngòi bút tới nhiều phạm vi phản ánh khác nhau, tác giả Hoàng Minh Tường cũng không nằm ngoài số đó Ông đến với văn chương bằng tất cả nhiệt huyết và trách nhiệm của người sáng tác Từ khi cầm bút đến nay Hoàng Minh Tường đã cho ra đời một số lượng lớn những tác phẩm, ba mươi cuốn tiểu thuyết, mười tập truyện ngắn và một số những tập bút kí, phóng sự

1.2 Đến với thế giới truyện ngắn của Hoàng Minh Tường là đến với những bức tranh phong phú về đời sống xã hội Việt Nam thời hậu chiến, trong đó nhà văn đi sâu khám phá bản chất con người gắn với môi trường sống và hoạt động, được tập trung soi sáng ở nhiều bình diện: tự nhiên, xã hội, cá nhân và cách ứng xử của con người Tất cả đã góp phần tạo điểm nhấn trong hành trình sáng tạo của người nghệ sĩ

1.3 Chọn đề tài (Thế giới nghệ thuật trong truyện ngắn Hoàng Minh

Tường qua hai tập truyện ngắn “Ngọc đất” và “Nàng eva mù”) chúng tôi

hướng tới nhận diện nội dung phản ánh và hình thức thể hiện để thấy được những nét mới mẻ độc đáo trong cá tính sáng tạo của nhà văn Đồng thời thông qua khóa luận này chúng tôi mong muốn góp thêm cái nhìn mới về nhà văn Hoàng Minh Tường và khẳng định được sự đóng góp của ông cho nền truyện ngắn Việt Nam hiện đại

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Khi được giải thưởng của Hội Nhà văn với tiểu thuyết “Thủy hỏa đạo tặc”, trong một cuộc phỏng vấn, Hoàng Minh Tường đã tự bạch: “Cứ hai năm thì có một đầu sách” Cái tên Hoàng Minh Tường đều đặn xuất hiện trên văn đàn Người ta biết đến anh như một cây tiểu thuyết, một cây phóng sự văn chương Tuy nhiên, Hoàng Minh Tường còn là một cây truyện ngắn

Nhà văn Vũ Bão đánh giá Hoàng Minh Tường như một anh thợ cày

“dong từng con chữ vượt qua miền đất trắng rợn ngợp” Mê mải say sưa trên cánh đồng tiểu thuyết, nhà văn vẫn dành nhiều tâm sức cho truyện ngắn, những thửa ruộng phần trăm nho nhỏ nhưng hiệu quả kinh tế không thể xem thường.” [18]

Nhà văn Vũ Nho có một bài viết nói về “Hoàng Minh Tường với Gã viết thuê” trong tập truyện “Gã viết thuê” đó có một số tác phẩm xuất hiện trong hai tập “Ngọc đất” và “Nàng Eva mù” Vũ Nho đã nói về sự tài năng của Hoàng Minh Tường: “đã phản ánh được nhiều mặt trái của xã hội lúc bấy giờ

từ sự xuống cấp mối quan hệ con người” [18] đến thời buổi kinh tế thị trường cái gì cũng có thể mua bán, thuê mướn

Vũ Nho cũng khẳng định Hoàng Minh Tường đã chứng tỏ rằng anh có thể viết được đủ các cỡ trong khuôn khổ truyện ngắn Và anh là một trong số không nhiều cây bút văn xuôi có thành tựu ở cả ba thể loại tiểu thuyết, phóng

sự và truyện ngắn

Trong cuốn Từ điển tác gia văn học Việt Nam thế kỉ XX, nhà văn Ma Văn Kháng đã đánh giá: văn Hoàng Minh Tường luôn được thể hiện một cách chân xác và tinh tế [7]

Tác giả Đỗ Trường cho rằng Hoàng Minh Tường là người làm sống lại dòng văn học hiện thực nhân đạo

Từ những bài viết nghiên cứu của các tác giả trên, chúng tôi thấy thể loại truyện ngắn và tác giả của nó được đánh giá khá cao Tuy nhiên, các ý kiến đánh giá mới dừng lại ở việc giới thiệu và đưa ra những nhận xét chung mang tính khái quát, chưa có công trình nào đi sâu tìm hiểu một cách hệ thống Trên

cơ sở tiếp thu có chọn lọc ý kiến của các nhà nghiên cứu đi trước, khóa luận của

chúng tôi sẽ đi sâu khảo sát những đặc sắc trong thế giới nghệ thuật “Ngọc đất”

và “Nàng Eva mù”, nhằm qua đó chỉ ra những thành công và cả những hạn chế

của tác giả, tác phẩm đáng chú ý này

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Trong luận văn này đối tượng mà chúng tôi khảo sát là “Thế giới nghệ thuật truyện ngắn Hoàng Minh Tường qua hai tập truyện ngắn “Ngọc đất” và

“Nàng Eva mù” Ngoài ra còn tìm hiểu thêm một số tác phẩm truyện ngắn khác bên ngoài hai tập truyện cũng như khảo sát thêm những tác phẩm của các nhà văn khác đi trước và cùng thời để thấy được những nét giống nhau, khác nhau cũng như thấy được những đổi mới, phát triển của Hoàng Minh Tường từ đó khẳng định phong cách của mình

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu chủ yếu của đề tài này là hai tập truyện ngắn

“Ngọc đất” (NXB thời đại, 2013) và “Nàng Eva mù”, (NXB Lao động, 2006)

và những sáng tác của một số nhà văn khác liên quan trong quá trình khảo sát

4 Giới thuyết thuật ngữ

- Thế giới nghệ thuật

Thế giới nghệ thuật là khái niệm của tính chỉnh thể Theo Từ điển văn học bộ mới (Đỗ Đức Hiểu chủ biên, NXB Thế giới, 2004), thì “Thế giới nghệ thuật trước hết xác nhận tính độc lập tương đối của sáng tạo nghệ thuật so với thế giới tự nhiên hay thực tại xã hội, là sự thừa nhận quyền sáng tạo của nghệ

sĩ đối với tác phẩm, không phải sao chép, lệ thuộc máy móc vào thực tại vật chất bên ngoài nghệ thuật Thứ hai, thế giới nghệ thuật là sản phẩm tinh thần, kết quả của trí tưởng tượng sáng tạo, chỉ có trong tác phẩm nghệ thuật Thứ ba, thế giới này là một mô hình nghệ thuật có cấu trúc riêng, qui luật riêng, thể hiện ở đặc điểm con người, tâm lí, không gian, thời gian, đồ vật, xã hội…, gắn liền với một quan niệm nhất định về chúng của tác giả…Thứ tư, thế giới nghệ thuật là thực tại tinh thần mà người đọc ở vào khi sống với tác phẩm…” [6, tr.1660] Từ điển thuật ngữ văn học (Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi đồng chủ biên, NXB GD, 2007) cũng khẳng định rằng “thế giới nghệ thuật nhấn mạnh rằng sáng tác nghệ thuật là một thế giới riêng được sáng tạo ra theo các nguyên tắc tư tưởng, khác với thế giới thực tại vật chất hay thế giới tâm lí của con người, mặc dù nó phản ánh các thế giới ấy” [3, tr.302-303] Và

“mỗi thế giới nghệ thuật ứng với một quan niệm về thế giới; một cách cắt nghĩa

về thế giới”… “Như vậy, khái niệm thế giới nghệ thuật giúp ta hình dung tính độc đáo về tư duy nghệ thuật của sáng tác nghệ thuật, có cội nguồn trong thế giới quan, văn hóa chung, văn hóa nghệ thuật và cá tính sáng tạo của nghệ sĩ”

[3, tr.303] Ở cả hai quan niệm trên của các tác giả đều thống nhất thế giới nghệ thuật là khái niệm chỉ tính chỉnh thể và mỗi thế giới nghệ thuật ứng với một quan niệm về thế giới, một cách cắt nghĩa về thế giới Thế giới nghệ thuật gắn với hình tượng của tác phẩm Khái niệm thế giới nghệ thuật cung cấp cơ sở lí

luận để khám phá tính sáng tạo độc đáo toàn vẹn của các sáng tác nghệ thuật, cá tính sáng tạo của người nghệ sĩ

- Cảm hứng sáng tác

Các nhà nghiên cứu khi bàn về cảm hứng sáng tác đã đưa ra một số cách

nhận diện như sau: Trong cuốn Từ điển thuật ngữ văn học của Lê Bá Hán, Trần

Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi đồng chủ biên, NXB GD, 2007 định nghĩa: Cảm

hứng là “trạng thái tình cảm mãnh liệt, say đắm xuyên suốt trong tác phẩm nghệ thuật, gắn liền với một tư tưởng xác định, một sự đánh giá nhất định gây tác động đến cảm xúc của những người tiếp nhận tác phẩm” [3, tr.44]

Trong cuốn Lí luận văn học của tập thể tác giả do Phượng Lựu chủ biên

cho rằng: “Cảm hứng sáng tác là một thứ vô thức phi lý mà nhà văn không tự giác được”, “Cảm hứng là một trạng thái tâm lý căng thẳng nhưng say mê khác thường Sự căng thẳng của ý chí và trí tuệ, sự dồi dào về cảm xúc, khi đã đạt đến sự hài hòa, kết tinh, sẽ cháy bùng trong tư duy nghệ thuật của nhà văn”

[9, tr.210-308]

Nhìn chung ở hai khái niệm, ý kiến trên dù xét ở mức độ khái quát hay

cụ thể thì đều đi đến khẳng định cảm hứng là trạng thái tâm lí đặc biệt khi có cảm xúc và là sự hưng phấn cao độ để kích thích sự sáng tạo của chủ thể sáng tác Cảm hứng là một hiện tượng độc đáo, nó thể hiện tư tưởng, tình cảm của nhà văn, của tác giả góp phần khẳng định phong cách và cá tính sáng tạo của người nghệ sĩ

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện luận văn này chúng tôi sử dụng những phương pháp cơ bản sau:

- Phương pháp hệ thống

Khi nghiên cứu các tác phẩm truyện ngắn trong hai tập truyện “Ngọc đất” và “Nàng Eva mù” của Hoàng Minh Tường, chúng tôi sẽ đặt ra các tiêu chí khảo sát trong hệ thống theo một trật tự nhất định để có thể đưa ra cái nhìn toàn diện và bao quát về vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

Qua việc phân tích cụ thể từng phương diện để tìm ra cái hay, cái đặc điểm, từ đó tổng hợp các khái quát để đưa ra nhận định chung về thế giới nghệ thuật của tác phẩm

- Phương pháp so sánh, đối chiếu

Chúng tôi sẽ thực hiện so sánh ở hai mức độ, so sánh nội tại những phương diện sáng tác trong tác phẩm, đặt chúng trong mối tương quan; đồng thời so sánh những thủ pháp, đổi mới xây dựng thế giới nghệ thuật của Hoàng Minh Tường so với các nhà văn khác để tìm ra sự riêng biệt, những cách tân có giá trị

6 Bố cục khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục và tài liệu tham khảo, phần nội dung của đề tài được chia thành ba chương:

Chương 1: Cảm hứng nghệ thuật trong “Ngọc đất” và “Nàng Eva mù” của

Hoàng Minh Tường

Chương 2: Không – Thời gian nghệ thuật trong “Ngọc đất” và “Nàng Eva

mù” của Hoàng Minh Tường

Chương 3 Ngôn ngữ và giọng điệu trong “Ngọc đất”và “Nàng Eva mù” của

Hoàng Minh Tường

NỘI DUNG Chương 1: Cảm hứng nghệ thuật trong “Ngọc đất” và “Nàng Eva mù”

của Hoàng Minh Tường 1.1 Về hiện thực cuộc sống

Mỗi nhà văn trong nghiệp cầm bút của mình đều hướng tới một quan điểm viết, một lí tưởng thẩm mĩ trong sáng tạo nghệ thuật Cho dù anh ta có viết theo xu hướng lãng mạn hay hiện thực thì những đứa con tinh thần đều lấy cảm hứng từ hiện thực cuộc sống Và ở mỗi phương diện phản ánh, người nghệ sĩ luôn gắn với những mảng đề tài vô cùng phong phú Không ngoài giao diện đó, nhà văn Hoàng Minh Tường đã đem đến cho bạn đọc nhiều dòng tâm sự nóng bỏng và đầy suy tư về hiện thực đời sống ở nông thôn và nơi phố thị

1.1.1 Cuộc sống nông thôn trong sự chuyển mình

Hoàng Minh Tường là một cây bút luôn tâm đắc với đề tài nông thôn Đặc biệt trong nhiều trang viết của ông luôn in đậm dấu ấn nơi thôn quê Đến với truyện ngắn của nhà văn này, người đọc như được lắng đọng trong ánh nhìn sâu sắc về những góc khuất của đời sống xã hội, để rồi trượt theo những phút giây dung dị, hồn hậu của cuộc sống đời thường tràn đầy cảm xúc như đánh thức trong mỗi con người những nỗi lòng trắc ẩn khôn nguôi

Đất nước giải phóng, con người trở về xây dựng quê hương và sinh sống trong thời bình Tuy nhiên dư âm đắng chát của một thời bão lửa, gắn với những mất mát, khổ đau và huy hoàng thì khó có thể phai mờ trong kí ức mỗi con người Đấy là những tháng năm, cuộc sống ở nhiều vùng quê chìm trong bom lửa nhưng những người con kiên trung bất khuất vẫn hết mình hướng về tiền tuyến, làm tất cả những gì có thể của một hậu phương vững

chắc, góp phần vào công cuộc giải phóng, thống nhất đất nước Giờ đây, đất nước đã thanh bình, cuộc sống thôn quê lại trở về với bản chất dung dị thường nhật như nó vốn có Tuy nhiên, không gian bình lặng đó tồn tại không lâu Chịu tác động của công cuộc đổi mới, nếp sống giản dị nơi làng quê đã nhanh chóng cuốn theo dòng chảy của cuộc sống hiện đại Mọi thứ thay đổi quá nhanh khiến cho nhiều giá trị truyền thống mai một theo, không còn những mái nhà tranh, những bờ tre, bến nước…mà thay vào đó là những ngôi nhà cao tầng hay những quán xá chứa đầy những tệ nạn và ung nhọt nhức nhối

Một sự dịch chuyển trong tỉ lệ nghịch cho những nấc thang giá trị, mọi thứ dường như bị xới tung trong chao đảo Nhiều người con người chân chất của vùng quê ngày nào, nay cũng bị làn gió nhớp nháp của đồng tiền lay chuyển Cơn bão đổi mới vụt đến quá nhanh Con người chưa kịp thích nghi, chưa kịp ý thức về sự mất mát đã vội vã dấn thân vào làn gió thị trường với mong muốn kiếm tìm vận may Và phần nhiều trong số họ đã trở thành nạn nhân của những chiếc áo mới chật trội và xa lạ Viết về những cảnh huống trớ trêu mà con người đang phải đối diện, con người đang phải gánh chịu cũng là

cách Hoàng Minh Tường thể hiện trong truyện ngắn “Những khúc tình ái thôn quê” Trong những trang viết nóng hổi này, từ bối cảnh không - thời gian đến

các sự kiện đều gắn trực tiếp với sức nóng của cuộc sống đang ngày đêm bị tước mất đi cái yên bình vốn có của nó Và thay vào đó là cảnh sống nơm nớp của người dân trước sự vây bủa của những lớp sương mù độc hại do vấn nạn trộm cắp, mại dâm, ma túy đem lại Đau đớn hơn, những góc sinh phần của mỗi gia đình, thôn xóm, làng trên, ngõ dưới đang bị bóc mất đi theo năm

tháng Hay ở truyện ngắn “Khách đến Nha Trang”, người đọc không khỏi

chạnh lòng khi chứng kiến cảnh những đứa con của làng quê bất lực trước những mảnh vườn của cha ông mình cứ dần bị thu hẹp lại, thay vào đó là những ngôi nhà cao tầng mọc san sát nhau cao ngất ngưởng trong vô hồn

Nhưng đau đớn hơn, sự mất mát trong cuộc chuyển mình đó chính là cái phông văn hóa nơi cây đa, bến nước, ao làng phải nhường chỗ cho chợ tạm/ bến cóc/ nhà lấn chiếm; cho những dãy quán thịt chó, bia hơi, cháo lòng, tiết canh, suốt ngày ầm ĩ trong tiếng cãi lộn sặc mùi cống rãnh của những thị phần nửa tỉnh, nửa quê Rồi cả những cánh đồng thẳng cánh cò bay, ẩn hiện thấp thoáng sau lũy tre, bờ đê, con nước…giờ bị san lấp không thương tiếc Đổi mới, chuyển mình, thay đi tất cả… những âm thanh sắc lạnh đó cứ ngân vang lên, trùng phùng trong vô số tạp âm cũ, mới khiến cho người đọc không khỏi bất an trước những chân giá trị của cuộc sống nơi thôn quê đang ngày đêm bị mai một đi

Từ góc nhìn trực diện, trong nhiều trang viết của nhà văn tiếp tục cho thấy, trước sức lan tỏa đến chóng mặt của thời buổi kinh tế thị trường, cái được ở công cuộc “hiện đại hóa” trong chốc lát là không phủ nhận nhưng cái mất thì không thể cân, đo, đếm Bởi giá trị biểu tượng tinh thần vốn dĩ được tạo dựng trong cả một thời rất xa, rất dài…thì nay trong giây phút tan biến như bong bóng xà phòng Có thể nói, những mất mát đó đã kéo theo bao hệ lụy, làm mất đi rất nhiều cái hồn quê, cái nghĩa tình làng nghĩa xóm Bởi vậy, gióng lên những hồi chuông cảnh tỉnh, cũng là cách nhà văn Hoàng Minh Tường thể hiện thái độ và thiên chức của người nghệ sĩ với cuộc đời

Sự chuyển mình nơi làng quê trong các sáng tác của Hoàng Minh Tường không chỉ là cuộc sống vốn bình dị những mái nhà tranh thành những nhà lầu, quán xá chứa tệ nạn xã hội mà trong sự chuyển mình đó còn xói mòn

đi rất nhiều nét đẹp trong lối ứng xử truyền thống của người Việt Nếu những lời nói từ tốn, nhẹ nhàng chân chất dễ nghe vẫn luôn là niềm tự hào của những người dân quê thì giờ được thay bằng những chuỗi lời độc địa Vấn

nạn đó được tác giả chạm khắc khá sinh động trong sáng tác cùng tên “Nàng

Eva mù” Trong đó, hình bóng con người được phóng chiếu qua nhiều hành

vi giao tiếp vô cùng phản cảm Họ đâu còn là người nông dân biết san sẻ ngọt bùi, cay đắng mà thay vào đó là cái nhìn thiếu niềm tin, cái nhìn xăm soi, cái nhìn đồng hành với loạt lời thiếu tình làng nghĩa xóm đã vô tình làm mất đi

cuộc sống yên ấm của đồng loại Họ đã nhanh chóng trở thành “Những người

“buôn dưa lê” được dịp bàn tán: Phải xem lại mồ mả, long mạch đi Cung phúc đức có vấn đề” [17, tr.19] Rõ ràng miệng lưỡi thế gian giờ đã xâm thực

tận mọi ngõ ngách Âm hưởng xấu của nó vô tình nhấn chìm đi tình thân, khiến con người mất đi niềm tin vào nhau Hay đó còn là hình ảnh nhân vật

Hàn “thừa nước đục thả câu”, tìm cách dối lừa người thương Và rồi, khi đã

thỏa mãn ham muốn dục vọng tầm thường, hắn đã quay ra phụ tình người con gái mù lòa Viết lên những tiếng nấc nghẹn đắng lòng sau mỗi phận người, tác giả không chỉ sẻ chia với nỗi đau của con người bé nhỏ bị cái xấu, cái ác băng hoại Có lẽ xa hơn, nhà văn của tình người còn thẳng thắn đặt ra những đối thoại cho mỗi con người sống trên cõi đời cần ý thức được cái gọi là lương tâm, cái gọi là “bổn phận trách nhiệm”

Một tác phẩm nghệ thuật không đơn giản chỉ là tấm băng chuyển tải thông điệp nhức nhối của hiện thực cuộc sống lên bề mặt như những tin tức thời sự Điều quan trọng, đằng sau những con chữ ẩn mình ấy là những cảm xúc lắng sâu được lan tỏa bằng nhiều cung bậc để chạm tới cuộc đời Đó cũng

chính là thông điệp được nhà văn gửi gắm trong “Chuyện tình cuối thế kỷ”, ở

đó người đọc thấy sức nóng, sự băng hoại của đồng tiền thật gớm ghê Nó làm lóa mắt người dân vốn quen lấy bùn đất làm thước đo nghiệp chướng thì nay lại coi đồng tiền là bản mệnh cho mình Nó mê hoặc con người, làm cho con người mất dần đi ý thức, mất dần đi khoảng cách trong cái nhân cách làm

người, làm mẹ, làm cha Nó khiến cho “Vợ chồng anh Cu Sến ngớ người, đứng như trời trồng Người đàn ông mà con gái họ đang ào tới không phải là

chàng trai Việt Kiều mà Lim đưa ra mắt bố mẹ hôm nào Ông ta trông già hơn cả anh Cu Sến” [16, tr 139] Đặt ra cảnh huống trớ trêu đó, nhà văn đâu

có ý trách cô gái Lim thôn quê và bố mẹ cô chấp nhận cho cô lấy chồng già Điều đáng bàn tới chính là sự bình yên của mọi miền quê giờ đã bị đồng tiền hủy hoại Đồng tiền ma mị lấn át đi tất cả, khiến cho cái tồn hữu trong nếp phẩm tính người ngày càng bị mai một đi Không dừng lại đó, nhà văn còn

chua xót khi trải lòng với bạn đọc trong truyện ngắn “Giọt nước mắt phút giao thừa”, ở đó là bóng dáng của một con người đáng lẽ trong thời khắc linh

thiêng anh ta phải nghiêng mình tri ân tổ tiên… thì đổi lại Võ Nghiệp lại ngập ngụa trong làn gió độc hại của nàng tiên nâu mà quên đi bổn phận, trách nhiệm của một người con, một người chồng, một người cha Anh đã đánh đổi tất cả hạnh phúc chỉ để thỏa mãn cho cơn khát mỗi khi đói thèm thuốc Âm thanh của cuộc sống đích thực ngày càng xa rời anh Và khi con người nhận

ra, con người thức tỉnh thì đã quá muộn Vợ con Võ Nghiệp và người thân bỏ anh ra đi Trước mắt anh chỉ là những bóng ma hiện hữu của những kẻ lừa gạt, dối trá, ti tiện chỉ biết rình rập đẩy người khác vào vòng xoáy tội lỗi Con người thất vọng và đổ vỡ Tuy nhiên trong phút giây tuyệt vọng nhất, Võ Nghiệp như được tái sinh lại với đời lần thứ hai, được chạm vào cái gọi là giá

trị tình người, tình yêu thương con người “Vào đúng lúc đó, y cảm thấy có một bóng người bước đến bên y, quỳ xuống cạnh y Như có phép lạ, chiếc khóa Minh Khai to nặng đã được mở ra Chân y thoát khỏi xiềng xích, như muốn bay lên” [16, tr.91] Người đó không ai khác chính là Sim, vợ anh đã

trở về mở khóa cho anh, giọt nước mắt lăn dài nhìn người vợ mà lòng anh trĩu nặng Viết đến đây, nhà văn của tình yêu thương con người, dường như muốn nói hộ Võ Nghiệp, rằng anh đang rất cần một vòng tay, một động lực không phải ở đâu xa mà ngay chính mảnh đất của ông cha, của sự sum vầy trong tình

làng nghĩa xóm, của những người thân yêu, sẽ là động lực vô cùng lớn để con người vượt qua và trở về với cuộc sống đời thường

Viết về sự cám dỗ của đồng tiền, của dục vọng hay những vấn nạn ma túy, mại dâm, nhà văn đã trực tiếp chỉ ra nguyên nhân khiến cho cuộc sống nông thôn bị băng hoại là bởi một phần nguyên do ở sự “chuyển mình” đột ngột trong bế tắc Đây cũng là cách Hoàng Minh Tường muốn nhắn gửi bạn đọc, nhắn gửi cuộc đời này cần ý thức gìn giữ và trân trọng những chân giá trị của cuộc sống đích thực

Cuộc sống nơi làng quê không chỉ có những con người xuất thân từ nông dân mà còn là sự trở về từ cuộc chiến của những con người đã từng đem máu xương mình ra bảo vệ đất nước nhưng ngày trở về những tưởng sẽ được sống hạnh phúc nhưng sự thật họ phải đối diện với nhiều đau đớn, mất mát

Trong “Ngoại ô trăng lạnh” phơi hiện cả hai mặt của một nông thôn đang

chuyển mình khi mà nơi đây có những người lính trở về từ những cuộc chiến với biết bao nhiêu huân chương danh hiệu Họ còn đó lòng quả cảm, còn đó những ánh hào quang của người chiến thắng nhưng giơ đây trở về, họ phải đối diện với cuộc sống thật phũ phàng, đối diện sự thật khi tình nghĩa vợ chồng

đã cạn, mà nguyên nhân do là cơn bão thời gian đã xóa nhòa đi tất cả Hay cũng là người lính trở về sau chiến tranh mong được mang hài cốt của đồng đội về chôn cất trong nghĩa trang liệt sĩ nhưng lại bị chính tình người khước

từ “Anh đã phạm phải một sai lầm là dám đụng đến bát hương của các Thành Hoàng Một ông giữ đền như anh không bao giờ được quyền mang một bát hương của người thường vào trong đền” [16, tr 105] Có thể thấy rằng ngay

cả những đứa con bỏ mình vì nghĩa lớn mà khi chết rồi cũng còn bị chính đồng loại mình chối bỏ thì quả thật đau lòng vô cùng Cuộc sống nông thôn trong sự chuyển mình đã được nhà văn khắc tạc như những gì nó vốn có Bởi

vậy, bằng cái nhìn xuyên thấu vào bản chất của đời sống, Hoàng Minh Tường

đã cắt nó thành những lớp, mảng trong các giao diện khác nhau để qua đó lí giải sâu hơn hiện thực, và cũng là giúp bạn đọc thấy rõ hơn bước đường nông thôn hóa Tuy nhiên, đằng sau sự chuyển mình cuộc sống mang những mảng tối kia nhà văn vẫn thắp lên những tia sáng của những người con còn đó rất nhiều tình cảm gắn bó với làng quê; vẫn giữ cho mình sự bình dị, yên vui

Trong “Hoa chanh nở giữa vườn chanh” chúng ta bắt gặp hình ảnh con

người thủy chung, không bị lung lay bởi sức hút của đồng tiền, của danh vọng, của cuộc sống phồn hoa đô thị Đổi lại, là tiếng gọi luôn thôi thúc cho anh nhận thức được cái giá trị không gì có thể thay thế, hai tiếng thiêng liêng:

“làng quê” anh Nơi đã ấp iu nồng đượm cái tình làng nghĩa xóm, nơi ấy đã thắp lên mối tình duyên kết bền cho anh với người con gái tên Xoan bằng cả trăm ngàn sợi chỉ sợi tơ óng vàng hằng tại đầy tràn hơi ấm yêu thương

Đề tài nông thôn có khi không thu hút được như những mảng đề tài khác nhưng những sự chuyển đổi đi từ nông thôn lên thành thị, sẽ xuất hiện những hiện thực cần phản ánh, cần được tồn hữu trong đời sống văn chương Theo đó, Hoàng Minh Tường đã thành công khi khai thác mảng đề tài này một cách triệt để ở phương diện cuộc sống làng quê trong sự chuyển mình Như vậy, có thể thấy viết về những người dân nông thôn hay xã hội nông thôn thì Hoàng Minh Tường đã hướng người đọc đến sự cảm nhận về sự đổi thay của cuộc sống nơi này trong lối tư duy mở, tìm kiếm về nhiều miền giá trị khác nhau: sự phát triển của đô thị hóa, vấn đề nông thôn hóa và cả sự xâm thực thế lực đồng tiền làm thoái hóa, biến chất nhân cách người Nhưng hơn hết, chính phạm vi hiện thực đó là những cảm hứng, động lực cho bút lực của Hoàng Minh Tường viết nên những trang văn giàu cảm xúc phê phán, lên án

1.1.2 Cuộc sống thị thành trong vòng xoay thế sự

Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử kết thúc đã mở ra cho đất nước một kỉ nguyên mới - đất nước thống nhất liền một dãy và lúc này mọi người dân đất Việt hào hứng bắt đầu chung tay xây dựng lại cuộc sống, cải tạo nơi ở dần đi

từ lạc hậu đến hiện đại, từ nông thôn đến thành thị Cuộc sống ở mỗi nơi sẽ có những chuyển biến khác nhau tùy vào điều kiện sống cũng như môi trường sống Nếu cuộc sống nông thôn trong sự chuyển mình thì cuộc sống nơi phố thị cũng náo nhiệt không kém trong vòng xoay thế sự Đó là sự pha trộn nhiều lối sống - sự di cư/ dịch chuyển của con người các vùng miền về quy tụ trong không gian chật hẹp đã tạo ra nhiều hơn cho những sự khác biệt về quan niệm sống, lối ứng xử, cách giao tiếp, hay những sắc màu trong phông văn hóa cách biệt…Tất cả làm cho cuộc sống nơi phồn hoa đô thị thật khác

Vòng xoay thế sự nơi thành thị nó ép buộc con người phải tự thay đổi mình để bắt nhịp kịp với lối sống nhanh vồ vập của chốn phồn hoa đô hội Bước chân vào cuộc sống thành thị rõ ràng ai cũng cho rằng là có điều kiện và

sự sung sướng nhưng đằng sau đó liệu rằng có sung sướng như trên lí thuyết

đã nói Nơi đây cuộc sống kim tiền khiến tất cả con người chạy theo như một guồng máy đã lập trình sẵn, có cuộc sống vì tiền mà đánh mất mình như anh

Nguyễn Cao trong “Nghệ thuật thị trường” dẫu không không muốn đánh mất

giá trị bản thân vào một bộ phim dở hơi nhưng vì đồng tiền và một nơi ở đàng hoàng anh đã chấp nhận làm đạo diễn cho một kịch bản không phải do anh viết, thế rồi người xem phản ánh, báo chí phản ánh nhưng giờ mọi việc cũng

đã rồi, Nguyễn Cao có hối lỗi cũng đã muộn, vì anh đã chót lỡ nhận tiền Đây

sẽ là bài học cho riêng anh nhưng cũng là bài học mà Hoàng Minh Tường muốn gửi gắm đến bạn đọc đừng vì tiền mà đánh mất mình Hay cũng là vấn nạn trong xã hội đồng tiền, nhưng ở đây đồng tiền là dùng để mua bán chất

xám, mua bán trí tuệ Tiền bạc dù chỉ là phương tiện hỗ trợ trong đời sống của con người, vậy mà giờ đây nó mua được cả những gì gọi là văn hóa tri thức

Trong “Gã viết thuê” Hoàng Minh Tường đã cho độc giả thấy sức mạnh đồng

tiền thao túng con người, ở đó ta bắt gặp hình ảnh Đặng Trần Nguyễn – một tay viết phóng sự có hạng trong làng văn, làng báo nhưng lại không nuôi nổi

vợ con bằng đồng tiền lương chân chính Sống trong nghèo khó, trước sức ép của cơm áo gạo tiền người trí thức ấy bán đã bán chất xám của mình bằng cách nhận viết luận án thuê Việc làm đó có thể cải thiện mức sống gia đình nhưng vô hình chung, Nguyễn đã giết chết đi một thế hệ Ở đây Hoàng Minh Tường không đơn giản ám chỉ lối sống của một con người mà vấn đề xa hơn,

là sự tha hóa, xuống cấp của văn hóa giáo dục Đó chính là hình ảnh những

ông “Tiến sĩ giấy (…) háo danh và chuộng hình thức dỏm của con người đã làm cho tiến trình phát triển của đất nước chậm lại rất nhiều…” [17, tr 194]

Tiếp tục trượt đi trong vòng xoáy của đồng tiền, người đọc được chứng kiến

trong “Thương vụ ái tình” là sức mạnh ghê gớm của đồng tiền đã xóa nhòa đi

ranh giới hạnh phúc, khi nó biến con người trở thành công cụ phục vụ lợi ích riêng Đồng tiền khiến cho con người không định dạng được đích tới của niềm tin là đâu? Và như thế nào là hạnh phúc Đến đây, nhà văn đã bóc mẽ tận cùng những sai lầm trong ý niệm của con người khi cho rằng tiền bạc sẽ

mua được hạnh phúc Không dừng lại đó, trong “Món hồi môn”, ta lại được

xem những góc tối của vấn nạn tiền bạc khi bỗng chốc nó trở thành gánh nặng cắt đứt đi khát vọng chân chính, để rồi thế vào đó là những ước mơ ảo, biến con người thành những kẻ hẹp hòi và đầy toan tính, thủ đoạn Với cách lão Xung chấp nhận hạ thấp mình làm người đi ở chỉ để mong thằng con trai mình có thể kiếm được cô cái gái độc nhất vô nhị của gia đình ông chủ Kha

để đổi đời Nguyên do cũng vì ham tiền, ông lão Xung và con trai lão đã không từ bất cứ thủ đoạn nào Thế mới biết, sức mạnh đồng tiền đã làm thay

đổi đi cả nhân cách, cái vốn hằng tại trong chiều sâu nhân bản người Nó đẩy con người chìm sâu vào những vòng xoáy đạo đức giả

Thời buổi của xã hội đồng tiền lên ngôi, đồng tiền có thể giết chết bất

kì ai đam mê nó, trong “Ngọc đất” ta thấy hình ảnh người bán thịt chó tên

Mít là anh cả trong một gia đình, được sở hữu rất nhiều đất đai nhưng vì sự hơn thiệt và mờ mắt vì tiền bạc mà chọn lối sống vô cảm với người thân, thậm chí vô cảm ngay cả với người đã sinh thành ra mình Gióng lên những nỗi buồn ề chề xuyên thấu giá trị nhân sinh - nhà văn đã phơi bày cho ta thấy một lối sống vô cảm sẽ vô cùng nguy hại Nhưng điều quan trọng, Hoàng Minh Tường cho ta thấy đồng tiền đã làm con người tha hóa như thế nào? Tính chất nguy hại của đồng tiền đã len lỏi vào mọi ngõ ngách đời sống của con người

Nó cũng chính là tác nhân nảy sinh những thói hư tật xấu

Trở về từ cuộc chiến, mang trong mình dòng máu tình yêu thương, nhiều người lính đã và đang sống lao động hết mình nhưng sự nghiệt ngã của của cuộc sống mưu sinh khiến họ gặp chìm khuất trong cảnh thiếu thốn Và đây cũng là thời điểm trong con người để cho những ham muốn về vật chất, tiền bạc lấn át đi phần nhân tính trong họ Con người mất đi tỉnh táo, lao vào những cuộc tranh giành phần hơn thiệt không ngoài ham muốn có thật nhiều tiền Tiền bạc đã ảnh hưởng trực tiếp đến cả lối sống, khiến họ ích kỉ, thù hận ganh đua nhau Tuy nhiên trong những góc tối vẫn còn những con người biết giữ phần thiên lương trong nhân cách “đói cho sạch, rách cho thơm” Đó là thiếu tá Tít, cuộc sống nghèo khó, túng quấn nhưng quyết không bán mình Anh đã dạy cho binh nhì Lâm ngổ ngáo một bài học về lẽ sống và nhân cách của người lính Anh cũng chỉ cho người lính trẻ ấy thấy được giá trị của cuộc sống Có được chiến thắng, được sống hạnh phúc hòa bình như ngày hôm nay

là nhờ một phần một phần xương máu của những đồng đội năm xưa đã đổ

xuống nơi chiến trường Hiểu ra được giá trị đích thực của lẽ sống, trong con người Lâm đã thay đổi và thêm kính trọng người chỉ huy Tít năm nào của mình Đây cũng là thời khắc người đọc thấy cái đẹp đã chiến thắng cái xấu xa, khi những con người đã nhận diện được mặt trái của đồng tiền

Cuộc sống thành thị đâu phải chỉ đồng tiền mới làm tha hóa con người

mà những nấc thang địa vị và danh hảo trong mỗi cá nhân con người cũng có thể giết chết đi nhân cách và tình yêu thương Nhà báo Phạm Trần với biệt danh Trần Đời trong “Kẻ khất thực” là một ví dụ điển hình cho một người tài hoa nhưng bị đẩy ra khỏi mép lề cuộc sống của con người Anh bị mất việc và trở thành người khất thực cũng là bởi anh dám đấu tranh, dám “bơi móc” những thói hư tật xấu, những vụ lợi, lạm dụng chức quyền của những quan tham ăn tiền của dân Một con người mang tính cách cương trực và tự tin như Trần Đời đã phải trả giá đắt cho hành động trách nhiệm công dân của mình Viết lên những dòng tâm trạng này, Hoàng Minh Tường đau đớn nói thay cho

số phận con người đã phải chịu khổ đau, mất mát khi dám đứng lên chống cái

ác, cái bất công, cái suy đồi/ mục rỗng đang ngày đêm vây hãm cuộc sống của những người dân lương thiện Và anh cũng muốn phơi bày cho bạn đọc thấy, giữa cuộc sống hối hả của thành thị mọi điều có thể được giải quyết trên đồng tiền và địa vị

Tiền tài và danh vọng đã hủy hoại đi nhân cách người, đẩy con người vào vòng xóay những tội lỗi và dơ bẩn Chắc hẳn khó ai tin một người chồng

“thủ tiết” 10 năm nuôi con để chờ vợ đi xuất ngoại làm ăn Trần Tình trong

“Rồng ơi bay nhé” chính là con người như thế Nhưng một sự thật nghiệt ngã,

sự chung thủy 10 năm đó nhận lại là một nỗi buồn vô vọng, người vợ đã lấy chồng khác và đến giờ anh chỉ biết gặm nhắm nỗi đau tức tưởi khi bị chính người vợ của mình cướp đi con bé bỏng và bỏ anh bơ vơ giữa trời Âu Thật

khủng khiếp, ranh giới giữa cám dỗ và sự chân thành trong tình yêu là rất mong manh, viết đến đây nhà văn như muốn đặt ra những câu hỏi của lòng trắc ẩn mà mong chờ câu trả lời ở bạn đọc Cũng là niềm tin đặt nhầm chỗ, cô

gái Cầm trong “Hoa hồng trắng” đã hi sinh tuổi thanh xuân trao nhầm đời

cho một tên lừa đảo đã có vợ con nhưng lại nói dối là chưa vợ chưa con để rồi Cầm phải đắng nghẹn xem hai đứa con riêng của kẻ lừa đảo là con của mình Thử còn cay đắng nào khi người mẹ một thân, một mình nuôi con trong đơn chiếc , có lẽ lỗi lầm đó đâu phải do sự nhẹ dạ cả tin chị? Hoàng Minh Tường

đã khắc họa một cuộc sống nơi thành thị dẫu rộn ràng vui tươi nhưng cũng lắm những cám dỗ lừa đảo mà không ai biết trước được hậu quả như thế nào

Nơi thành thị xa hoa cuộc sống vợ chồng đôi khi vì một điều tưởng như

vô hại lại nảy sinh những đổ vỡ trong tình cảm, dẫn đến việc chia tay, li biệt

là chuyện gặp không ít Và khi đó, có người sung sướng sau chia tay, có

người chìm trong đau khổ tội lội và dằn vặt bản thân Trong “Cưới lại” là xâu

chuỗi của nhiều âm thanh bế tắc đó Lúc này, chốn phồn hoa đô thị mĩ miều

và hấp dẫn đã xuất hiện nhiều khoảng trống âu lo Ở đó, con người ganh ghét nhau, ghen tuông nhau rồi sẵn sàng đâm chém nhau, dẫn đến cảnh dắt nhau vào vòng lao lý Bên cạnh đó, cuộc sống xa hoa nơi đô thị còn ẩn chứa rất nhiều cám dỗ dễ khiến con người sa vào tiền bạc mà biến thái đi nhân phẩm, sứt mẻ đi tình cảm vợ chồng Đặt ra những hình ảnh trực diện tác động vào tâm trí bạn đọc như những thước phim quay chậm, nhà văn còn muốn tái hiện những ngã rẽ khác nhau trong cuộc sống hối hả, cảm dỗ, phức tạp nơi phố thị Nơi đó nếu con người không tỉnh táo, không biết giữ mình sẽ dễ dàng bị cái xấu xâm thực làm biến thái đi nhân cách Một người vốn tính hiền lành tin

chồng như chị Huyên trong “Nữ Hoàng” cũng rất dễ bị dao động trước những

lời nói dèm pha nơi vỉa hè về người chồng mình, người này đêm đầu gối tay

ấp với mình, giờ đây anh đi “cặp bồ” với những cô gái trẻ hơn mình Vì tin

những lời ác ý đó Huyên đã đâm đơn ra tòa đòi li dị đến phút cuối cùng mới biết được rằng người chồng mình hoàn toàn trong sáng Câu chuyện chỉ xoay quanh cuộc sống gia đình hạnh phúc của Huyên và thiếu tá Trần Mạnh nhưng điều đáng bàn là liệu con người sẽ đi về đâu, nếu trong mỗi con người không còn niềm tin về nhau, không ý thức được trách nhiệm bổn phận với cuộc sống

vốn lắm đa đoan và nhiều thị phi Trong “Ông già lẫn thẫn” ta lại bắt gặp

một khía cạnh khác của cuộc sống thành thị Ở đây là hình mẫu người thầy

Phan Kim – dạy môn thể dục, ông bị mọi người gán cho cái mác là “ông già lẫn thẫn vì đã 70 tuổi nhưng vẫn thích chơi với trẻ con” [17, tr 43] Là khùng

là gàn dở, là không biết sống cho mình Tuy nhiên là một người thầy gắn bó lâu năm với nghề, cái phận nghèo không làm ông hèn đi mà ngược lại, ông dành mọi sức lực, thậm chí cả chút tiền lương ít ỏi để chăm lo cho những học sinh thân yêu của mình Từ ý thức giản dị đó, người thầy giáo nhân dân đã xây dựng lên chân lí trong giáo dục là “niềm say mê, tình yêu thương học trò”

sẽ mãi là triết lí sáng ngời tồn hữu trong nhân cách người

Đặc biệt trong “Tổ ấm thời hiện đại”, một bộ phận không nhỏ những

con người nơi cuộc sống thị thành đang mải miết tan chảy vào thế giới riêng của mình - ranh giới của những cái thật giả Cặp vợ chồng Đức - Hạnh là típ người đó Những gì họ đang đối diện với nhau, đơn giản chỉ là những ham hố

cá nhân Là chạy theo tiếng gọi của dục vọng tầm thường Nhưng “Cây kim trong bọc lâu ngày cũng lòi ra” Đức đau đớn khi phải chứng kiến người đàn

bà mà bấy lâu nay anh tôn thờ cái nhan sắc cũng như sự thủy chung dẫu không phải là vợ mình đang thắm thiết trao nhau nụ hôn cho một gã đàn ông

lạ hoắc Anh thật sự bị sốc, tất cả trược mắt anh giờ chỉ là khoảng trống trong

vô vọng Mọi niềm tin đều bị đổ vỡ, anh ta đã nhận ra người con gái mà bấy lâu nay anh cho là đức hạnh, thủy chung nhưng giờ nghĩ lại cô ta đâu có thánh thiện như anh từng nghĩ, chân tay anh như rã rời từng mảnh, miệng anh đắng

ngắt trong chuỗi âm thanh, xô bồ ngột ngạt nơi phố thị Nhưng đâu phải tự nhiên mà Hoàng Minh Tường đặt tên cho tác phẩm của mình là “Tổ ấm thời hiện đại”, có lẽ điều mà nhà văn phác vẽ trong bức tranh toàn cảnh ấy là sự

đổ vỡ về niềm tin đều có nguyên do của nó Cuộc sống hiện đại/ áp lực đồng tiền/ danh vọng… đã khơi nguồn cho mọi ngã rẽ của những cuộc “sống mòn” biến thái Nó như như một căn bệnh truyền nhiễm ngày đêm len len lỏi trong

cuộc sống của thời hiện đại

Cận cảnh hơn, người đọc lại được chứng kiến ở mặt khác của những giao diện xã hội nơi thị thành Đó là khi đồng tiền, sắc đẹp, tình bạn có thể

tan vỡ bất cứ lúc nào Ở “Tứ giác tình yêu” là một ví dụ điển hình Truyện kể

về một tình vợ chồng thắm thiết, nhưng rồi tình yêu đẹp giữa họ đã đổ vỡ, vì mối tình tay ba, khi hai người vợ của mình đã chạy theo tiếng gọi của tiền bạc

đã bất chấp tất cả luân lí vợ chồng bỏ đi theo lão Viện phó Một sự thật khắc nghiệt cuộc sống nơi thành thị trong vòng xoay thế sự là sự vô thường có thể đến với bất kì ai, nếu trong ta thiếu đi niềm tin yêu vào những giá trị đích thực

của cuộc sống Theo đó, qua “Tứ giác tình yêu” Hoàng Minh Tường dường

như muốn nhắn gửi đến giới độc giả phải biết trân trọng tình bạn tri kỉ, tình yêu vợ chồng và lớn hơn là trách nhiệm của con người với cuộc đời Đó mới chính là ngọn nguồn của của cái đẹp, cái đích cho con người hướng tới

Mặt trước lung linh của cuộc sống phồn hoa nơi đô thị không thể che khuất đi được những vết đen nhức nhức nhối trong lòng nó Đó là cuộc sống chạy theo vòng xoáy của tiền bạc, địa vị, danh lợi khiến con người khó cưỡng lại trước sức cám dỗ của nó Tuy nhiên, cuốn theo dòng chảy ấy, vẫn còn đâu

đó những con người biết giữ trọn được nhân cách cũng như đạo đức của mình Nơi thị thành xa hoa con người suốt ngày lặn lội làm ăn mà đôi khi mất

đi tình người, nhưng vẫn còn những con người dù nghèo khó nhưng trong

lòng họ vẫn chan chứa một tình cảm gọi là tình anh em Trong “Nợ đồng lần”, ở đây ta đã thấy hai hình ảnh đối lập nhau về địa vị tiền bạc nhưng cũng

là đối lập nhau về tình cảm, lòng thương người, sự thấu hiểu Giữa một người

em tên Y với một gia đình ông anh trai giàu có những vẫn để cho em mình sống trong cực khổ suốt ngày vật vã với mồ hôi đạp xích lô kiếm tiền nuôi cả gia đình bốn đứa con và một người vợ nhưng đến khi gặp khó khăn con cái bị tai nạn thương tích đầy mình thì những người anh giàu có kia mới tìm đến Y

để mong được lo lắng chăm sóc cho con của họ trong khi ở nhà vợ Y cũng đang mang bầu chuẩn bị chuyển dạ nhưng Y đã nghĩ cho gia đình ông anh khi giàu có như vậy không lẽ suốt ngày vào viện ngủ dưới nền nhà thì khó coi quá

“Ai lại để cho ông phó tổng giám đốc phương phi, bệ vệ, trí thức như thế tối tối nằm ngủ dưới sàn bệnh viện? Ai lại để cho vợ chồng ông anh trai mình vật

vạ trước bàn dân thiên hạ? Đời Y đã đến nước đạp xích lô thì còn sĩ diện, tự trọng cái nỗi gì?” [17, tr.181] Đến đây bạn đọc dường như cảm thấy được sự

rung động trong lòng cho trái tim của Y khi nghĩ được như vậy bởi thân phận

Y giờ đã như vậy rồi nuối tiếc gì cái sĩ diện, tự trọng nữa Hạnh phúc của con người đôi khi là được làm một điều gì đó có ích cho mọi người xung quanh và

Y người giàu lòng thương đã làm được điều mà khó ai có thể làm được Tiền bạc đôi khi là không thể thiếu trong cuộc sống nhưng đó chỉ là đôi khi, còn tình cảm thì phải nói rằng là không thể thiếu bởi nó là nhân tố quyết định giá trị của một con người ở đâu Đồng thời còn cho bạn đọc thấy rằng nghèo mà

có tình thì càng quý hơn Hay đó còn là hình ảnh cô gái trong “Hạn tình” là

minh chứng cho lẽ sống đó Cô không bị hút theo tiền bạc, bị cuốn vào danh vọng ảo Nhân cách đã định hình nhân cách cho con người này, cô đã chấp nhận sống trong im lặng để đổi lại là người có nhân cách Như vậy, giá trị làm người đã giúp con người ý thức vượt thoát số phận, vượt qua rào cản cuộc sống bon chen, nhỏ hẹp để làm nên những nấc thang giá trị “chân, thiện, mĩ”

Đây cũng là thông điệp nhà văn hướng tới giải quyết tính tư tưởng đặt ra trong mỗi tác phẩm của mình

Dù là sống trong thời đại nào, hoàn cảnh nào, không gian nào, điều kiện sống ra sao thì mỗi nơi đều có những biến chuyển liên tục trong cuộc sống để hướng tới những điều tốt đẹp Tuy nhiên, để thanh tẩy đi những vết đen đặc quánh trong mặt sau của nhiều khuất lấp là không dễ dàng trong chốc lát Đặc biệt, cuộc sống nơi thị thành trong vòng xoay thế sự, khi sự biến chuyển càng nhanh, sẽ khiến con người dễ cuốn vào những vũng xoáy của thị phần ảo Điều đó cũng cho thấy, môi trường thành thị luồn tiềm ẩn và dung chứa đựng trong nó vô vàn những cám dỗ, những chông gai, những thách thức và cả những khát vọng đẹp đẽ đang ở phía trước, mà nó đòi hỏi con người phải biết ý thức vượt lên trên những ranh giới hết sức mong manh đó

Với ý thức và trách nhiệm của người cầm bút, Hoàng Minh Tường đã soi chiếu hiện thực từ góc quay trực diện Những mảnh ghép sinh động đó đã tạo nên một bức tranh đầy sắc màu về đời, về người và về xã hội Hiện thực trong đó dù là màu hồng hay những vũng đen nghiệt ngã thì nó vẫn là mảnh đất nuôi dưỡng khát vọng sáng tạo cho người nghệ sĩ Hơn nữa, nó còn thôi thúc người nghệ sĩ còn được viết, còn suy ngẫm là còn được khẳng định cái ý thức trách nhiệm của con người cá nhân với cuộc đời này

1.2 Về chân dung con người

Con người nó là ai? Ví trí của nó ở đâu trong thế giới này? Tìm hiểu về hình thái con người dù ở phương diện nào cũng là hướng tới lí giải, cắt nghĩa

về bản chất, giá trị người tồn hữu trong mỗi bản mệnh con người Theo đó từ góc nhìn nghệ thuật, các nhân vật trong văn học luôn “thể hiện quan niệm nghệ thuật và lí tưởng thẩm mỹ của nhà văn về con người” [3, tr.203]

1.2.1 Hình ảnh người nông dân

Hình ảnh người nông dân đã rất quen thuộc đời sống văn học Chân dung của họ luôn được các nhà văn dụng công khắc họa Đó là một Chị Dậu trong “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố; một Chí Phèo trong truyện ngắn cùng tên

“Chí Phèo” của Nam Cao; hay đó là những hình ảnh người nông dân trong kháng chiến …Tất cả họ dường như được tạc khắc lên như những tượng đài sống động và để lại cho người đọc biết bao niềm cảm phục Không ngoại lệ, khi phản ánh về phạm vi hiện thực này, Hoàng Minh Tường một mặt tri nhận những giá trị tồn hữu bấy lâu làm nên nét đẹp trong con người, mặt khác nhà văn tiếp cận con người ở nhiều lằn ranh tranh chấp trong nhiều giao diện khác nhau

Trước hết ta thấy tác giả đặt con người trên trục tác động từ các vùng không gian hiện thực khác nhau Từ hình ảnh người nông dân bước ra từ cuộc chiến vệ quốc được đóng dấu trong một thời kì hào hùng của bom rơi đạn nổ đến những con người đời thường gắn với bao nổi niềm trăn trở khi họ phải đối diện cuộc sống mưu sinh Đôi khi chỉ với những chi tiết rất nhỏ, một sự kiện không lớn cũng đủ khái quát lên chân dung tinh thần con người bé nhỏ nhưng nặng tình yêu thương và luôn biết sẵn sàng hi sinh vì hạnh phúc của người khác Đây cũng chính quan điểm nghệ thuật chi phối trong nhiều sáng tác của nhà văn này Thông thường, nhắc đến hình ảnh người nông dân ắt hẳn điều đầu tiên ta phải nghĩ đó là một mẫu người lao động bình thường chất phác Đúng vậy, mặc dù sống trong thời buổi kinh tế thị trường, cơm áo gạo tiền đòi hỏi những người nông dân nghèo khổ phải lao động hết mình để nuôi gia đình

và bản thân Nhưng dù thế nào đi chăng nữa họ vẫn giữ gìn được nhân cách

của mình Và trong “Khoảng xanh non”, nhân vật Tít là một con người chất

phác, xuất ngũ trở về với gia đình những tưởng ngày tháng hòa bình anh sẽ được hưởng cuộc sống ấm no hạnh phúc nhưng anh cũng như bao người lao động nông dân khác, trong bước chuyển mình gấp gáp đang đến quá nhanh với làng quê của họ, khiến anh cũng như bao con người phải lăn lộn, tất bật kiếm sống để nuôi vợ con Mặc cho những cám dỗ, những nghịch lí, anh vẫn luôn gắng giữ mình; luôn chắt chiu từng giọt mồ hôi thuần phác trên từng nhát cuốc, luống cầy nơi đồng đất đã nuôi dưỡng nên anh bấy lâu nay Xây dựng hình ảnh người nông dân lao động chân chính trong cơ chế thị trường, trong bước chuyển đổi của những vòng xoay thế sự mà vẫn giữ được khuôn thước cho những nấc thang giá trị, Hoàng Minh Tường dường như nối dài thêm sự tồn vinh cho chân dung người lao động

Trong “Nợ đồng lần” ta lại bắt gặp chân dung con người ở giao diện

khác Trở về từ cuộc chiến, Y không được may mắn như những bạn bè cùng trang lứa Y đã phải lăn lộn với đời để nuôi bốn đứa con và vợ thì đang mang bầu đứa tiếp theo Cuộc sống càng túng quẫn hơn khi những đứa trẻ cứ liên tục được sinh ra Vì thế, cái nghèo càng đeo bám chặt vào ngôi nhà bé nhỏ của Y Trong khi đó, người anh của Y rất giàu có nhưng lại không cưu mang

em Biết vậy, Y rất buồn, nhưng Y vẫn nặng tình cảm, thậm chí sau này gia đình người anh họ gặp khó khăn Y sẵn lòng giúp đỡ Con cái thì nhiều, Y không có thời gian chăm sóc, nhưng với những đứa cháu, con của người anh trai bị tai nạn, cần người chăm sóc, Y đã sẵn sàng bỏ cả công ăn việc làm để

lo chăm nuôi Nhưng thực tế lại thật phũ phàng, tình cảm chân thật của Y đổi lại, anh chỉ nhận được sự phụ bạc của gia đình người anh mình Khắc họa chân dung Y bằng những chi tiết không mới, nhưng quan trọng nhà văn đã chạm được vào tấm lòng cảm mến của độc giả khi được chứng kiến nghĩa cử của tình thân, mà điều này rất ít còn xuất hiện trong cuộc sống xã hội hiện đại

Trong “Hoa chanh nở giữa vườn chanh”, ta bắt gặp anh Tuất, một anh

nông dân hiền lành chất phác, được một người con gái thị thành giàu có yêu

thầm trong thương nhớ, nhưng anh đã từ chối tình cảm đó Bởi, anh đã có

người con gái ở quê nhà ngày ngày ngóng trông anh trở về Tình huống truyện ngắn này khá ấn tượng, cái độc đáo của nó không phải nằm ở sức hút mới lạ về nội dung phản ánh được chứa đựng trong cử chỉ hành động của nhân vật Điều thức nhận trong bạn đọc là được tương tác trong hoàn cảnh đó

Và lúc này, trong mắt người tiếp nhận, chân dung nhân vật được lớn hơn rất nhiều khi trong ý thức anh ta dám chối bỏ đi những cám dỗ vật chất, đơn giản chỉ là để được sống trong sợi dây tinh thần ấm áp của tình yêu đích thực Hoàng Minh Tường đã khai thác mảng đề tài người nông dân bình dị bình thường chất phác ở góc độ sinh hoạt đời thường, không có tiếng súng, tiếng bom đạn nhưng bằng cảm hứng của lời kể chân thành, giản dị như đang tâm tình, trĩu nặng yêu thương, sẵn sàng hy sinh vì hạnh phúc của người khác Đó

là những bản chất mà người nông dân trong truyện ngắn của Hoàng Minh Tường, ông đã lách sâu ngòi bút của mình vào đời sống tâm hồn, tình cảm của những người quanh năm chân lấm tay bùn, không tô vẽ, không màu mè hay bôi đen hiện thực, Hoàng Minh Tường đã cho bạn đọc thấy được người nông dân với những vẻ đẹp chân thực nhất, bình thường nhất bằng sự đồng cảm xâu xa của một người nghệ sĩ đầy trách nhiệm và tâm huyết

Cuộc sống người dân sau lũy tre xanh trong thời kì đổi mới với những bước chuyển mình chóng mặt đã khiến không ít người trong số họ phải hứng chịu những những hậu quả đáng tiếc Nhìn con người ở nút thắt này, nhà văn

đã khắc họa hình ảnh người lao động nông dân trong nhiều biến cố, thăng trầm khác nhau Có khi chỉ là sự vô tình, sự ngây ngô, thiếu hiểu biết của con người cũng vô tình cướp đi sinh mạng của nhau Hình ảnh cô vợ Đĩ Chu trong

“Những khúc tình ái thôn quê” chỉ vì một chút ham của mà vô tình tiếp tay

cho thần chết cướp đi sinh mạng bé bỏng của một đứa trẻ Hay trong “Ngọc đất”, nhân vật Mít là một người nông dân vì ham cái lợi trước mắt mà đánh mất cái thiện trong bản thân Quá trình tha hóa đó nguyên do cũng bởi ma lực đồng tiền Đồng tiền trong thời buổi kinh tế thị trường đã dễ dàng làm thay đổi bản chất trong con người Khi Mít nhận thấy tiền được sinh lời từ đất, anh

đã không từ thủ đoạn nào, kể cả đối với những người thân xung quanh Đêm ngày, anh chìm đắm trong cơn say tính toán với những mưu mẹo thấp hèn – làm sao chiếm đoạt cho riêng mình chấp nhận đánh đổi tính mạng của mẹ để được nhiều đất Anh sẵn sàng lừa dối cả mẹ già, người đã mang nặng đẻ đau

ra anh Và đỉnh điểm, hành động nhốt mẹ của người con, không cho mẹ ăn đã khiến người mẹ tủi cực chết trong đau khổ Viết về hình ảnh người nông dân tha hóa nhân cách và phẩm tính con người, nhà văn Hoàng Minh Tường đã đặt con người gần hơn bao giờ hết trong cái nhìn đời tư để đối thoại Đây cũng là cách tạo dựng chân dung nhân vật giống xác thực hơn trong bức tranh cận cảnh về nông thôn

Như gióng những hồi chuông cảnh tỉnh, trong nhiều trang viết của Hoàng Minh Tường đã khiến người đọc không khỏi đắng nghẹn khi chứng kiến một bộ phận con người sống trong những ngôi nhà giản dị, mộc mạc, dấu mình trong không gian tĩnh lặng của làng quê lại thiếu đi nhiều cái gọi là nhân

cách làm người Trong “Chuyện tình cuối thế kỷ” là cảnh những con người

sống thiếu trách nhiệm không chỉ với bản thân mà còn với chính gia đình mình Họ coi thường cả người đứt ruột sinh thành ra họ Họ sẵn sàng chửi mắng, xua đuổi tinh thần không chút ăn năn hối lỗi Thật sự cái gọi là đạo

“hiếu” đang mất đi từng ngày Đang bị hủy hoại bởi sự xuống dốc không phanh của vấn nạn đạo đức Cộng hưởng với đó, sức mạnh của đồng tiền đã che lấp đi nhiều phần nhân cách trong họ Đặt con người lao động trong những nấc thang đạo đức, nhân cách; trong mối quan hệ với những mặt trái

của đời sống xã hội đương đại, nhà văn đã cho thấy những con người lao động ở nông thôn giờ đây đã và đang đánh mất đi cái thuộc về bản chất vốn

có trong hồn cốt của mình

Như vậy, dưới nhiều góc nhìn khác nhau, Hoàng Minh Tường đã cho ta thấy chân dung người nông dân không chỉ hiện lên với những nét tính cách bình thường, dung dị mà còn thấy trên cái phông nền quen thuộc ấy là cả những gì đang chuyển đổi trong nuối tiếc, thậm chí cả đớn đau khi trong con người họ không chỉ đang mất dần đi giá trị nhân sinh mà cuộc sống dù ở quá khứ, hiện tại hay tương lai lại luôn rất cần phẩm tính đó Có lẽ, nhìn ngắm con người ở những thước đo giá trị như vậy, nhà văn còn mong muốn gửi cho con người đang sống ở cõi đời này cần ý thức gìn giữ giá trị người, chất người, tình người muôn thuở

1.2.2 Hình ảnh người trí thức

Người lao động trí thức nơi phố thị được nhà văn xây dựng nên ở nhiều khía cạnh nghề nghiệp, mỗi nghề đều có những con người tồn tại với những tính cách khác nhau Và tựu chung lại, tất cả họ như làm nên một xã hội thu nhỏ trên từng khung chữ của Hoàng Minh Tường Tuy nhiên, điều đáng nói

về những người nghệ sĩ, người trí thức, là ở trong con người họ luôn cháy lên niềm say mê công việc và luôn dành trọn tình yêu cho niềm đam mê ấy Và ở

đó ta thấy, người nghệ sĩ luôn mang trong mình hai bản thể: con người của sân khấu và con người của cuộc đời thực Họ luôn ý thức hy sinh hạnh phúc

cá nhân và thậm chí hi sinh cả cuộc đời cho sự nghiệp nghệ thuật chỉ để làm được một cái gì cho người đời ghi nhớ, người đời tôn trọng Bởi thế, đau đáu khi cho ra hàng chục hàng trăm đứa con tinh thần nhưng không được thừa

nhận Đó là nhà văn Minh Quang trong “Kiệt tác không cần giải Nobel”, suốt

cuộc đời viết văn của ông quá nổi tiếng rồi nhưng với tâm hồn và sự yêu nghề